Yr wyf yn eilio Dafydd Elis-Thomas.

Mae’r Cynulliad yn cytuno i ethol Dafydd Elis-Thomas. Yr wyf yn ei wahodd i fynd i’r Gadair.

Enwebaf Jane Davidson, yr Aelod dros Bontypridd.

Hoffwn eilio enwebiad Jane Davidson.

Mae’n bleser mawr gennyf eilio enwebiad Alun Michael yn Brif Ysgrifennydd y Cynulliad cyntaf hwn.

in Welsh I thank you sincerely for this opportunity to lead the Assembly at the start of this new journey. After succeeding in securing an Assembly, the honour, and the responsibility to succeed, are both great for those of us who have been elected.

yn Saesneg Yr wyf yn ymwybodol bod hanes yn pwyso ar bob un ohonom heddiw. Ymysg y cysgodion yn y Siambr hon mae llu o bobl a weithiodd o blaid datganoli, gan ddyheu am sefydlu Cynulliad a fyddai’n gwneud penderfyniadau yma yng Nghymru, dros Gymru, gan bobl wedi eu hethol gan y bobl yng Nghymru.

yn Saesneg Dechreuaf drwy adleisio teyrnged Dafydd i Ron Davies am y cyfnod cyn yr Etholiad Cyffredinol diwethaf ac wedi hynny. Cwbl briodol oedd ichi nodi mor chwim y gwireddwyd yr addewid i bobl Cymru—yr addewid sy’n peri ein bod ni yma heddiw. Wrth reswm, bu’r ddwy flynedd hyn yn llawn brwydrau anodd ac yn llawn her. Yn wyneb hynny, campwaith aruthrol oedd gwaith Ron yn tynnu’r ddeddfwriaeth ynghyd, yn sicrhau llwyddiant y refferendwm ac yn sefydlu seiliau’r Cynulliad.

yn Saesneg Byddai rhai o’r rheini a’n rhagflaenodd wedi anghytuno’n ddirfawr â’i gilydd—rhai, fel minnau, yn meddwl bod y Cynulliad yn atgyfnerthu’r Deyrnas Unedig; eraill am fynd ymhellach tuag at annibyniaeth, os caf grybwyll y gair hwnnw yn y cwmni sydd yma. Nid dim ond gwyr mawr ein bywyd gwleidyddol cenedlaethol a fu’n breuddwydio am y diwrnod hwn. O’m rhan fy hun, cofiaf mor angerddol y bu John Reynolds, athro yma yng Nghaerdydd ac arweinydd Cyngor y Ddinas yn ddiweddarach, yn dadlau’r achos dros ddatganoli yn y Blaid Lafur wrth inni weithio gyda’n gilydd ar bapur y blaid, Wales Radical Cymru, ryw 30 mlynedd yn ôl. Pa elfen bynnag yn ein hanes sy’n ein hysbrydoli, rhaid i ni beidio â siomi’r rhai a’n rhagflaenodd.

yn Saesneg Rhaid i ni ddechrau ar ein gwaith yn ostyngedig ac yn benderfynol. Mae’r niferoedd isel a bleidleisiodd yr wythnos ddiwethaf yn ein hatgoffa bod llawer o bobl yn amau gwerth y Cynulliad hwn a’n gallu ni—y rhai yn y Siambr hon—i wella eu bywydau beunyddiol. Ddydd Llun yr wythnos hon, cynhaliodd Radio Cymru gyfweliad â’m merch hynaf yn Ne Affrica, ar ben-blwydd ethol Nelson Mandela. Atgoffodd ni fel y bu pobl De Affrica yn sefyll mewn rhesi milltiroedd o hyd i bleidleisio dros eu Senedd gyntaf i’w hethol yn ddemocrataidd ychydig flynyddoedd yn ôl. Hanes gwahanol, digwyddiad gwahanol, ond un sy’n ein hatgoffa y dylem feithrin a thrysori ein democratiaeth yng Nghymru. Yr wyf yn ymwybodol, hefyd, o’r rhai nad ydynt yma ar ddechrau ein taith. Mae gan bob plaid ei henwau, ond o blith selogion y Blaid Lafur rhaid i mi enwi Wayne David, a ildiodd ei yrfa yn Senedd Ewrop i geisio sedd yn y Cynulliad hwn. Dylai hyn beri i’r rhai ohonom sydd yma drysori ein presenoldeb a’r cyfle a roddwyd i ni.

yn Saesneg Nid yw’r bleidlais yr wythnos ddiwethaf yn lleihau awdurdod y Siambr hon, gan i bawb gael cyfle i bleidleisio. Fodd bynnag, y mae’n cynyddu’r ymdeimlad o ddyletswydd ac ymroddiad sy’n ofynnol gan bob un ohonom wrth inni ysgwyddo’r cyfrifoldeb am wneud i’r Cynulliad weithio—gweithio’n effeithiol fel tîm a gweithio dros Gymru. Ymhen pedair blynedd, rhaid i holl etholwyr Cymru edrych ar y Cynulliad hwn a theimlo bod pwy sy’n eu cynrychioli yn bwysig iddynt wrth ddynesu at ail Etholiad Cyffredinol Cymru.

yn Saesneg Nid dyma’r amser i wyntyllu negeseuon o’r cyfnod cyn yr etholiad, ond gofynnaf i bob Aelod o bob plaid gofio eich bod, wrth geisio difrïo gwrthwynebydd, yn aml yn bwrw amheuaeth ar anrhydedd yr alwedigaeth wleidyddol ei hun. Wrth baratoi ar gyfer y Cynulliad, mae llawer ohonom wedi paratoi prosesau a strwythurau a fwriedir i greu consensws ac i annog gweithio ar draws ffiniau gwleidyddol, gan hybu partneriaeth a chydweithrediad. Dyna waith Grŵp Ymgynghorol y Cynulliad Cenedlaethol gyda chyfraniadau gan bobl o bob plaid.

yn Saesneg Os ydym am ddatblygu gwleidyddiaeth newydd i’r Gymru newydd, rhaid gofalu na chaiff hen arferion yr hen wleidyddiaeth halogi ein Cynulliad Cenedlaethol newydd. Wrth obeithio am fwyafrif Llafur, addewais arweinyddiaeth gynhwysol. Yn y penderfyniadau a wneuthum hyd yn hyn, yr wyf wedi dangos fy mhenderfyniad i roi’r egwyddorion hynny ar waith, a chefais gefnogaeth lawn Aelodau Llafur y Cynulliad yn hyn o beth.

yn Saesneg Bydd cytuno ar bolisïau a chytundebau rhwng y pleidiau yn bwysig wrth inni geisio rhoi sefydlogrwydd i’n Cynulliad. Rhaid i bawb ohonom feithrin effeithiolrwydd a safon y penderfyniadau a wneir yma os ydym am ennyn parch i ni ein hunain ac i’r Cynulliad. Mae’r wleidyddiaeth newydd yn mynnu agwedd newydd o du darlledu a newyddiaduraeth hefyd. Os bernir mai dim ond ymrannu a galw enwau sy’n ddigon diddorol i hawlio’r penawdau neu i fod yn brif stori newyddion, prin y bydd hynny’n hybu’r wleidyddiaeth newydd gynhwysol y mae cynifer ohonom yn y Siambr hon, ar draws ffiniau’r pleidiau, wedi ymrwymo iddi. Nid beirniadu newyddiadurwyr na darlledwyr yr wyf—wedi’r cyfan, yr oeddwn yn newyddiadurwr wedi ymddeol cyn bod yn weithiwr ieuenctid wedi ymddeol. Cyfeirio yr wyf yn hytrach at fyd trafod gwleidyddol, y cyfrennir ato gan newyddiadurwyr a gwleidyddion fel ei gilydd. Mae gan bawb ohonom ran i’w chwarae, ac weithiau fe fyddwn oll yn siomi’r cyhoedd.

yn Saesneg Mae yna arwyddion cadarnhaol. Yr oedd y BBC yn iawn i wrthod datgymalu’r newyddion chwech o’r gloch. Credaf y bydd y Cynulliad hwn, y llais cryf hwn yng Nghymru dros bobl Cymru, yn atgyfnerthu’r Deyrnas Unedig. Yr wyf felly am glywed mwy am Gymru ar y rhwydwaith, nid llai. Yr oedd y BBC yn llygaid ei le yn fy marn i. Mae’r BBC, HTV, The Western Mail, y Daily Post,fy hen bapur i—y South Wales Echo—a llu o rai eraill yn iawn i neilltuo mwy o adnoddau. Rhaid inni ymdrechu i wneud y wleidyddiaeth newydd o bartneriaethau a chyd-weithredu yn ddiddorol iddynt hwy ac i’r cyhoedd.

yn Saesneg Mae yna arwyddion cadarnhaol eraill. Mewn llawer o’r trafodaethau dros yr wythnosau diwethaf pan oedd arweinwyr y pedair plaid yn ceisio cyfleu eu gwahanol safbwyntiau, troediwyd tir cyfarwydd dro ar ôl tro. Ymysg yr arwyddion cadarnhaol, y mwyaf arwyddocaol i mi oedd rhaglen y Byd ar Bedwar, lle’r oedd dynion a merched ifainc, a oedd wedi ymchwilio i nifer o feysydd yn trafod eu syniadau, yn cynnig awgrymiadau ac yn trafod gyda ni mewn ysbryd llawn hiwmor ac ewyllys da. Herio, ie; ond heb gynnen. Mae gennym Gymru newydd, gwleidyddiaeth newydd, darlledu newydd ac, efallai, newyddiadura newydd. Gadewch inni obeithio am hynny, a chydweithio i’r perwyl hwnnw.

yn Saesneg Rhaid i’r Cynulliad weithio mewn partneriaeth, nid yn unig ar draws ffiniau’r pleidiau yn y Siambr hon, ond yn ehangach. Nid yn unig y mae partneriaeth gyda byd busnes yn ddyhead a rannaf â llawer o’m cydweithwyr, y mae hefyd yn ofyniad deddfwriaethol. Rhaid i gyflogwyr ac undebau llafur fod yn bartneriaid inni. Rhaid i’r sector gwirfoddol fod yn bartner inni. Yr ydym yn gweithio tuag at hynny ac mae’r seiliau wedi eu gosod. Rhaid i bobl mewn llywodraeth leol, a llywodraeth leol ei hun, fod yn bartneriaid i’r Siambr hon. Mawr yw braint y rhai ohonom a etholwyd: byddwn yn creu hanes. Mae her enfawr yn ein hwynebu.

yn Saesneg Rhaid inni gyflawni tri pheth dros Gymru. Yn gyntaf, rhaid sicrhau gwell bywyd i bobl Cymru. Cawn ein profi a’n herio ar y gwelliannau a sicrheir gennym ym mywydau beunyddiol pobl. Mae angen i ni ddarparu swyddi a chyfleoedd i’n pobl ifainc. Mae angen gwella ein gwasanaeth iechyd, addysg a hyfforddiant. Mae angen gobaith a gofal ar gyfer pawb. Yn ail, rhaid inni gyfleu ymdeimlad o undod a chyfeiriad. Maddeuwch imi am ddatgan unwaith yn rhagor: ‘A fo ben, bid bont.’ Dylai pob un ohonom geisio uno Cymru gyfan drwy ei gwneud yn glir fod pob rhan o Gymru yn bwysig i’r Cynulliad hwn ac yn y Cynulliad hwn. Rhydd y Pwyllgorau Rhanbarth gyfle i wneud hynny. Fodd bynnag, gallwn ei ddangos hefyd ym mhopeth a wnawn, yn ein bywydau ac yn y ffordd yr ydym yn ymddwyn fel Aelodau o’r Cynulliad.

yn Saesneg Yn drydydd, rhaid inni ennyn hyder newydd: ynom ni ein hunain, yng Nghymru, ac yn y bywyd gwleidyddol. Un peth yw gweld Cymru newydd yn cael ei hadlewyrchu mewn cais gan Scott Gibbs neu ar ffurf greadigol yn y celfyddydau neu gerddoriaeth, oherwydd ni chyflawnir y pethau hynny mewn ysbryd o wangalondid. Mae angen creu hyder newydd sy’n cwmpasu llawer mwy. Clywodd rhai ohonoch fi yn dweud o’r blaen fod Monwysion yn chwareli llechi Sir Gaernarfon—os yw arweinydd Plaid Cymru yn fodlon imi sôn am yr ardal honno—yn arfer cael eu galw yn Bobol y Medra, oherwydd mai eu hateb hwy i’r cwestiwn, ‘Fedri di wneud hyn?’ oedd ‘Medra.’ A dyna fydd ein neges ni ledled Cymru. Gadewch i Gymru gyfan fod yn Bobol y Medra.

in Welsh Let us ensure a feeling of confidence. Let all Welsh people be achievers, Pobol y Medra. It is our responsibility to create that Wales.

yn Saesneg Yr wyf yn ymfalchïo imi fod yn aelod o’r Llywodraeth Lafur a roddodd y cyfle i Gymru wneud y penderfyniadau hyn, ac i ysgwyddo cyfrifoldeb yn y Cynulliad hwn. Fel y gŵyr llawer ohonoch, ymgyrchais am Gynulliad am dros 30 mlynedd a mawr yw fy malchder a’m braint—er fy mod fymryn yn betrus hefyd—o gael y cyfle i arwain y Cynulliad. Mae angen creu gobaith a ffydd y gall y Cynulliad newid Cymru er gwell ac y bydd yn gwneud hynny. Gall heddiw ddechrau cyfnod newydd, nid yn unig yng ngwleidyddiaeth Cymru ond ym mywyd Cymru hefyd. Wrth ddiolch am y fraint o arwain y Cynulliad, hoffwn ddiolch i bawb a weithiodd i’w wireddu, drwy ymgyrchu’n wleidyddol, neu weithio i sefydlu’r Cynulliad yn y lle cyntaf. Yr wyf yn addunedu gweithio gyda chi—gyda’r Cynulliad a chyda phobl Cymru—i geisio uno Cymru, y dwyrain a’r gorllewin, y gogledd a’r de, cefn gwlad a’r trefi, ac i gofio bob amser nad datganoli o San Steffan i Gaerdydd sydd gennym, ond datganoli o San Steffan a Whitehall i Gymru. Yr ydym wedi cynnwys pob rhan o Gymru yn y datganoli a grewyd gan y Cynulliad a’i gyfarfod cyntaf heddiw. Gadewch inni adeiladu’r Gymru newydd hyderus hon gyda’n gilydd.

in Welsh May I, Mr Presiding Officer, on behalf of the Conservative Members of the Assembly, congratulate you warmly and sincerely on your elevation to this important post.

yn Saesneg Yr ydym yn hyderus y byddwch chi, gyda’ch profiad a’ch hynawsedd, yn dod ag urddas i’ch swydd heb fod yn fawreddog. Fe ddewch â hiwmor, ffraethineb ac, yn bennaf oll efallai, steil. Nid oes gennym amheuaeth na fyddwch yn cynnal gweithgaredd y Cynulliad hwn yn ddiduedd a chydag annibyniaeth—er imi glywed bod annibyniaeth yn air nad ydych chi erioed wedi ei ddefnyddio. Credwn y byddwch yn sicrhau tegwch i bawb, yn unol â’r athroniaeth a ddatgenir ym Maniffesto’r Blaid Geidwadol. Hoffwn hefyd longyfarch y Dirprwy Lywydd a fydd, yr wyf yn siŵr, yn dysgu’n gyflym iawn oddi wrth y meistr.

yn Saesneg Yr ydym hefyd yn llongyfarch y Prif Ysgrifennydd. Gwn ei fod yn ddyn pwyllog, ac nid hawdd ei berswadio i barasiwtio. Mae yna, fodd bynnag, dystiolaeth iddo fod yn abseilio. Ni allwn ond sylwi iddo ymorol am ei ddiogelwch ei hun yn ddiweddar drwy abseilio i’r uned ddamweiniau ac argyfwng yn Ysbyty Athrofaol Cymru, Caerdydd. Pan ddaw i ysgrifennu ei atgofion, efallai y cawn wybod i ba un o’i gydweithwyr yr ymddiriedodd y rhaff.

yn Saesneg Fel y gwyddoch, Mr Llywydd, yr ydym wedi cyflwyno cynnig i godi’r gwaharddiad ar gig eidion ar yr asgwrn. Dywedaf wrth y Prif Ysgrifennydd, sy’n wleidydd profiadol ac yn gwybod mor bwysig yw deall ysbryd y Tŷ, fod y Cynulliad â’i fryd ar godi’r gwaharddiad. Fel Ysgrifennydd Gwladol yn San Steffan, dylai wneud hynny yn awr, cyn i’r Cynulliad ei orfodi i wneud hynny.

yn Saesneg Mae gwleidyddion o bob plaid wedi gwneud llu o addewidion ac addunedau dros yr wythnosau diwethaf. Bellach, mae’r ymgyrchu ar ben. Daeth yr amser i weithredu ac mae cloc y prysur bwyso ar gerdded. Bydd y rhai a bleidleisiodd ddydd Iau diwethaf, a’r sawl na phleidleisiodd, yn barnu’r hyn a wneir yma ar sail yr addewidion. Da fyddai i bawb ohonom gofio geiriau’r Efengyl yn ôl Mathew: ‘Gochelwch rhag gau broffwydi, y rhai a ddeuant atoch yng ngwisgoedd defaid, ond oddi mewn bleiddiaid rheibus ydynt hwy. Wrth eu ffrwythau yr adnabyddwch hwynt. A gasgl rhai rawnwin oddi ar ddrain, neu ffigys oddi ar ysgall? Felly pob pren da sydd yn dwyn ffrwythau da, ond y pren drwg sydd yn dwyn ffrwythau drwg. Ni ddichon pren da ddwyn ffrwythau drwg, na phren drwg ddwyn ffrwythau da. Pob pren heb ddwyn ffrwyth da, a dorrir i lawr, ac a deflir yn tân. Oherwydd paham, wrth eu ffrwythau yr adnabyddwch hwynt.’

yn Saesneg Mr Llywydd, hoffwn ddechrau drwy ategu’r dymuniadau da, a fynegwyd mor ardderchog eisoes, wrth eich croesawu i’ch swydd. Ar ran y Democratiaid Rhyddfrydol, cynigiaf fy nghefnogaeth i chi ac i’r Dirprwy Lywydd. Hoffwn hefyd longyfarch Alun Michael, a phob un ohonoch sy’n rhannu gyda mi y cyfle i lunio dyfodol newydd i Gymru. Er ein bod yn defnyddio’r geiriau ‘hanesyddol’ neu ‘tra phwysig’, ni all yr un ohonom lwyr ddirnad yr anrhydedd a’r cyfrifoldeb yr ydym i gyd, bid siŵr, yn ymglywed â hwy. Ymdeimlais innau â hwy dros y dyddiau diwethaf, pe na bai ond am ddiddordeb anarferol y wasg ym mholisïau ac athroniaeth y Democratiaid Rhyddfrydol. Ychwanegaf, wrth fy nghydweithwyr a’m ffrindiau yn yr oriel, fod diddordeb o’r fath i’w groesawu’n fawr: gobeithio y bydd yn parhau. Fodd bynnag—a gwn fy mod yn siarad dros y Democratiaid Rhyddfrydol—gwnaf ymrwymiad i chi, Mr Llywydd, ac i’m cyd-Aelodau yn y Cynulliad. Yn bwysicach fyth, gwnaf ymrwymiad i bobl y genedl falch hon.

in Welsh I make a simple pledge. We will work, above all else, to ensure better government for Wales.

yn Saesneg Addewid syml ydyw. Yr wyf yn dweud y byddwn yn ymdrechu, uwchlaw popeth, i sicrhau gwell llywodraeth i Gymru. Byddwn yn bwrw ati i sicrhau sefydlogrwydd y gyfundrefn wleidyddol newydd a datganoledig hon. Byddwn yn brwydro dros yr hyn y credwn ynddo gyda gras a phwyll, ond heb ofni gweithio mewn partneriaeth lle y gallwn. Byddwn yn canolbwyntio ar y dasg anodd o ennyn parch y rhai y cawsom ein hethol i’w gwasanaethu—maent yn haeddu hynny ac mae ganddynt hawl i’w ddisgwyl. Yn olaf, trown ein hwynebau tua’r dyfodol, gan ofyn nid pa beth y gall Cymru ei wneud drosom ni, ond beth y gallwn ni ei wneud dros Gymru. Gallwn wneud llawer iawn. Er nad oes ond chwech ohonom, ac nad oes ein gwell, ein huchelgais yw brwydro’n galetach dros Gymru na phe bai dengwaith mwy ohonom. Ni phylwyd ein huchelgais. I’r Democratiaid Rhyddfrydol, nid gwawr wleidyddol newydd i’n deffro o drymgwsg maith ac ofer yw hon, ond gwawr y buom yn gwylio a disgwyl amdani ers canrif a mwy. Yr oedd Gladstone ei hun yn un o’r breuddwydwyr. ‘Ni ellwch ymladd y dyfodol,’ ymresymodd, ‘mae amser o’n plaid.’ Canrif gyfan! Yr oedd yn iawn. Cadwodd Lloyd George y fflam ynghyn, wedi ei argyhoeddi y byddai Senedd i Gymru yn rhoi hunan-barch a mynegiant gwleidyddol newydd i bobl Cymru. Cyflawnwyd ei obeithion yn yr areithiau sydd i’w clywed yma heddiw. Dyma’n hetifeddiaeth, a dyna pam yr wyf yn falch o gael siarad fel Democrat Rhyddfrydol yn y Cynulliad hwn. Dyna pam y mae fy nghydweithwyr a minnau yn barod i dderbyn pob her a ddaw i ran pob un ohonom yn y Siambr hon.

yn Saesneg Nid ydym yn creu’r math o dwf economaidd brodorol yr hoffem ei weld yng Nghymru. Mae yn ein cenedl ysbryd mentrus, egni a chreadigolrwydd nad ydynt wedi eu darganfod eto. Ein tasg ni yw gweithio i greu llwyfan a rydd i bobl Cymru yr hyder a’r adnoddau i fanteisio ar y doniau hyn. Mae angen inni weithio gyda’r sawl a alltudiwyd o’n cymdeithas gan dlodi, diffyg mantais economaidd, a’r broses wleidyddol. Mae’r rhain yn ffactorau sydd, hyd yma, wedi cynllwynio yn eu herbyn. Mae ein Cynulliad yma i newid hynny.

yn Saesneg Mae gennym gyfle unigryw a dyletswydd fawr i feithrin ymdeimlad dwfn o degwch yng nghymdeithas Cymru. Yn sail i egwyddorion parhaus a holl-bwysig rhyddid a chymuned, rhaid wrth oddefgarwch a phartneriaeth. Bydd i radicaliaeth ei lle, a chaiff ei llunio yng nghyd-destun cymdeithas sy’n fwy agored, teg a chydradd: math newydd o ddemocratiaeth ar gyfer math newydd o Gymru. Mr Llywydd, dyma’r her i chi a’r her i ninnau. Os derbyniwn hi, fe adeiladwn Gymru sy’n gweddu i’r mileniwm.

in Welsh It is a great honour to deliver one of the first addresses at the National Assembly for Wales—the first ever democratic body in Wales at a national level. It is a truly historic development. It is a new beginning for our nation and it is a challenge for every one of us to ensure that this development will benefit the people of Wales in all parts of our country. I congratulate you, Mr Presiding Officer, on your unanimous election to this post. We wish you every blessing, vision and tolerance in this post. It is the responsibility of each one of us to try to assist you to safeguard the highest standards and to meet the far-reaching demands of this post. The responsibility on your shoulders is, in reality, part of our combined responsibilities as Members. On behalf of the Plaid Cymru group, I can state that you will get full support in your duties. We know that you have the experience, the values and the ability to be a highly successful first Presiding Officer. I hope you will not suffer the fate of one of your Meirionnydd predecessors, John Jones Maesygarnedd, who was elevated in the House of Commons to the Protectorate, but was unfortunate enough to be executed for being true to his principles. I am sure that you will be just as keen to maintain your principles, but without having to pay such a price. That, of course, is the advantage of working in inclusive politics.

in Welsh I also congratulate Jane Davidson on being elected to the post of Deputy Presiding Officer. We wish her well in her post.

in Welsh I congratulate Alun Michael on being elected first First Secretary of our country. I would have liked the position myself but, as a democrat, I accept the decision of the electorate. Your party has the greatest number of seats in the Assembly and it is appropriate, therefore, that it was your name that was put forward. We wish you every strength and success in your post as the interests of Wales are in your hands. The future of Wales depends, to a great extent, on your leadership, on our co-operation as parties and on the credibility of this Assembly. We wish you well for this historic period ahead.

in Welsh I thank all the staff of the Welsh Office and the new Assembly staff for their considerable work preparing for today. As we assemble, I also pay tribute to two men who have been central over the years in the campaign to secure democracy for our country. I would like to pay tribute to the former President of Plaid Cymru, Gwynfor Evans, who will be following this debate at home, and to Ron Davies for his work as Secretary of State. He was responsible for seeing the Bill through the House of Commons and for leading the referendum to ensure a Yes vote.

yn Saesneg Wrth eich llongyfarch ar eich penodiad yn Brif Ysgrifennydd, prin bod angen i mi atgoffa’r Siambr hon fod y pedair plaid yn bleidiau lleiafrifol—er bod rhai yn lleiafrifoedd mwy nac eraill. Bydd y ffaith mai lleiafrifoedd ydym oll yn gwneud inni werthfawrogi ymhellach fod y Cynulliad a wasanaethir gennym yn fwy nag unrhyw un ohonom, a bod y genedl a wasanaethwn yn fwy nag unrhyw blaid.

yn Saesneg Mae hyn yn ddechrau newydd i Gymru ac mae’n briodol ein bod yn ceisio dechreuad newydd yn ein gwaith, ac yn y ffordd yr awn i’r afael â’n gwaith yn y Siambr hon. Beth bynnag fo beiau neu rinweddau trefn Tŷ’r Cyffredin, ac mae yna rinweddau yn ogystal â diffygion amlwg iawn, rhaid inni ymdrechu i greu yn y Siambr hon—a bydd gennym Siambr fwy priodol cyn bo hir—ddull newydd o ymdrin â gwleidyddiaeth, gan fod yn ffyddlon i’n gwerthoedd democrataidd a chydweithredol rhagorol fel cenedl. Rhaid inni osgoi gwrthdaro diangen a’r safbwyntiau gwrthbleidiol di-fudd a wnaeth gymaint o niwed i statws gwleidyddiaeth yn yr ynysoedd hyn.

yn Saesneg Lle y gallwn gytuno â’n gilydd ar draws rhai, neu yn wir bob un, o’r pleidiau, gadewch inni adeiladu ar hynny er budd Cymru. Lle y bo anghytuno, boed i hynny fynegiant agored ac onest, ond ar sylfaen gwrtais a chyfeillgar. Yn bennaf oll, boed ein trafod a’n penderfynu yn agored a thryloyw fel y bo’r wlad yn ein cefnogi. O dro i dro, byddwn yn profi a herio polisïau’r Llywodraeth, ond gwnawn hynny nid i’w tanseilio, ond i’w gwneud yn llawer mwy derbyniol ac effeithiol. Byddwn hefyd yn cyflwyno ein polisïau cadarnhaol ein hunain gerbron i’w hystyried.

yn Saesneg Wrth sefyll ar gyfer ein Cynulliad Cenedlaethol, ysgwyddodd pob un ohonom y cyfrifoldeb i wneud i’r sefydliad weithio dros bawb yng Nghymru a thros bob rhan o Gymru. Mae i’r Cynulliad statws am ei fod yn ffocws democrataidd i’n bywyd cenedlaethol, ac am ei fod yn fforwm a chydwybod i’n cenedl. Er ei fod yn haeddu parch a chefnogaeth ar y sail honno, dim ond trwy wneud gwahaniaeth cadarnhaol i bobl Cymru ym mhob agwedd o’u bywydau beunyddiol y gall ennill eu calonnau a’u meddyliau.

yn Saesneg Wrth ein ffrwythau y’n bernir ni, ac mae gennym ddyletswydd aruthrol i wneud iddo weithio. Daw fy mhlaid i, Plaid Cymru, i’r Cynulliad yn barod ac yn eiddgar i wneud iddo weithio ar y sail hon.

yn Saesneg Cyfyngedig yw pwerau’r Cynulliad Cenedlaethol—rhy gyfyngedig yn ôl rhai—o ran grym deddfwriaethol ac ariannol. Er hynny, mae ganddo bwerau sylweddol o ran ei swyddogaethau gweithredol a deddfwriaethol; rhaid i ni ddefnyddio’r pwerau hyn i’r eithaf. Byddwn ni ym Mhlaid Cymru, felly, yn defnyddio’r pwerau sydd ar gael i chwarae ein rhan a gwneud cyfraniad cadarnhaol tuag at ddatblygu polisi economaidd a all gynorthwyo i wella safon byw ac ansawdd bywyd pob rhan o Gymru. Byddwn yn annog polisïau blaengar a cadarnhaol ym meysydd gweithgaredd cymdeithasol ac addysgol ac yn cefnogi datblygu cynaliadwy yng Nghymru mewn modd sy’n parchu ein hetifeddiaeth amgylcheddol a diwylliannol. Byddwn hefyd yn cefnogi pob cam i chwarae rhan lawn yn y cyd-destun Ewropeaidd. Byddwn yn dadlau nid yn unig dros ddatganoli grym i Gymru, ond dros ddatganoli grym a swyddi o Gaerdydd i rannau eraill o Gymru.

in Welsh I need not add that this is a truly historic occasion and it is a great honour to be able to participate in the proceedings. We are at the beginning of a new century and a new millennium and it is most appropriate that we are able to embrace these new powers of autonomy for our country. I know that we will all collaborate and co-operate to ensure the success of this venture and we wish all the chief officers well.