Nid wyf yn ildio.

Dywedwyd wrthym ein bod wedi gosod dyddiad artiffisial. Yr oedd yn rhaid rhoi’r sicrwydd erbyn 8 Chwefror am mai dyna’r dyddiad yr oedd angen i ni gymeradwyo’n cyllideb. Nid ni a ddewisodd y dyddiad hwnnw. Fe’i dewiswyd gan y Prif Ysgrifennydd a’r Adran Weithredol. Nid yn unig yr oeddem ni’n gobeithio’n daer y byddai’r Prif Ysgrifennydd yn llwyddo i ateb ein dwy alwad allweddol, gwnaethom bopeth a allem i’w helpu i gael yr arian angenrheidiol hwnnw. Cydweithredasom ym mhob ffordd bosibl i sicrhau’r gorau i Gymru. Fodd bynnag, mae ei fethiant i’n bodloni ar y mater hwnnw yn golygu fod mwyafrif yn y Cynulliad hwn wedi colli hyder ynddo. Mae wedi methu’r prawf mawr ar ei arweinyddiaeth yn y Cynulliad. Gwyddom bellach beth yw gwerth honiad Tony Blair na fyddai’n gadael pobl Cymru i lawr. Fe’i gwelsom am yr hyn ydyw—ymadrodd diystyr arall, fel cymaint o ddatganiadau bachog Llafur Newydd.

Dywedwyd wrthym fod gan y Prif Ysgrifennydd glust Gweinidogion. Yn anffodus, nid oes ganddo fynediad i’w llyfrau siec. Mae ar y Cynulliad hwn angen Gweithrediaeth a wnaiff sefyll dros Gymru i ddangos penderfyniad a phendantrwydd mewn trafodaethau gyda’r Trysorlys yn yr ychydig fisoedd nesaf. Mae arnom angen Prif Ysgrifennydd hefyd a fydd, er lles Cymru, yn ddigon dewr i herio Tony Blair a Gordon Brown, hyd yn oed pan ddywedant ‘na’. Gwahoddaf fy nghyd-Aelodau i gefnogi’r cynnig hwn.

Cynigiodd y Ceidwadwyr Cymreig bleidlais o ddiffyg hyder yn y Prif Ysgrifennydd o’r blaen. Yr oeddem ar ein pen ein hunain bryd hynny. Yr oeddem yn amau o’r cychwyn pa mor ddibynadwy fyddai addewid Tony Blair, ‘I will not let Wales down’. Erbyn hyn, gwyddom yn iawn. Ni chyhoeddwyd unrhyw arian ychwanegol yn ein cyllideb. Nid oedd un geiniog ychwanegol gan San Steffan ar gyfer prosiectau Amcan 1, fel y buom ni drwy’r amser yn amau, yn dweud ac yn rhybuddio.

Mae problem y Prif Ysgrifennydd yn amlwg. Y mae ym mhle y mae am mai dyn Tony Blair ydyw. Yr oedd Tony Blair eisiau iddo gael ei benodi am na fyddai’n codi helynt—ddim yn fwriadol, beth bynnag. Aeth hynny o’i le. Fe’i rhoddwyd yma am y byddai’n ufuddhau i Lundain. Rhoddai’r Prif Ysgrifennydd yr argraff y gwnâi beth bynnag a ddywedai Llundain wrtho am wneud. Fe’i tynnwyd o’r Swyddfa Gartref, lle’r oedd yn amlwg yn hapus, i fod yn ben ar sefydliad nad oedd wedi mynegi unrhyw awydd i’w wasanaethu. Mae’r sefydliad hwn, fel a ddarllenais yn ddiweddar, mewn perygl o fod yn is-swyddfa Llywodraeth Llundain yng Nghymru yn hytrach nag yn ganolfan Llywodraeth Cymru yng Nghaerdydd, oherwydd y ffordd y mae’n cael ei redeg gan y weinyddiaeth hon a’r Prif Ysgrifennydd hwn.

Mae’r Prif Ysgrifennydd yn rhoi’r argraff nad oes rhaid i Tony Blair ond dweud ‘neidia’ ac fe ofynna ef ‘pa mor uchel?’. Mae ar Gymru angen rhywun i ymladd am yr arian cyfatebol hanfodol hwn o San Steffan. Wedyn gallem sicrhau y daw prosiectau gwerth chweil i law. Yn hytrach na Llywodraeth sydd yn eistedd ar ei dwylo, yn gwneud dim, ac yn chwarae’r ffidil tra bod Cymru’n llosgi, mae angen crwsâd cenedlaethol i wneud y gorau o Amcan 1. Mae angen defnyddio Amcan 1 yn llawn a manteisio i’r eithaf arno, nid cynnal ymarferiad gwangalon, twll-yn-y-gornel, llechwraidd sydd yn debycach i gyfrinach swyddogol na pholisi sydd i’w weiddi o ben y toeau.

O blaid sydd yn honni credu mewn rhyddid gwybodaeth, mae’r Blaid Lafur i’w gweld yn awyddus iawn i gladdu manylion Amcan 1. Pam mai hwn yw cyfrinach swyddogol fwyaf y weinyddiaeth Lafur hon? Er mwyn sicrhau na fydd dim galwadau am arian. Cymru sydd yn colli.

Gall hynny i gyd newid heddiw, ac mae angen iddo wneud ar fyrder. Dyma gyfle unwaith ac am byth i Gymru. Os derbynnir y cynnig hwn, fel yr wyf yn credu y gwneir, rhaid i’r Grŵp Llafur feddwl yn ofalus sut i ymateb. Ni ddylent ailenwebu Alun Michael, ni allant wneud hynny’n gyfiawn, a rhaid iddynt beidio â gwneud hynny. Yr oedd y Prif Ysgrifennydd yn anghywir i beidio ag ymateb i’r rhybudd o gerydd a basiwyd yn erbyn yr Ysgrifennydd Amaethyddiaeth a Datblygu Gwledig drwy benodi rhywun arall. Yr oedd yn drahaus, yn unbenaethol ac yn annoeth.

Mae sefyllfa heddiw’n wahanol. Yr ydym yn sôn am benodiad a wnaethpwyd gan y Cynulliad hwn, nid gan y Blaid Lafur na’r arweinydd Llafur. Penodir aelodau Cabinet Llafur gan y Prif Ysgrifennydd. Fodd bynnag, penodir y Prif Ysgrifennydd gan y Cynulliad. Byddai’n eithriadol o annemocrataidd ac annoeth i Lafur gynnig yr un enw eto. Byddai’n dechrau gêm ping-pong gwleidyddol lle mai’r Cynulliad a Chymru fyddai ar eu colled. Ni wnaiff fy mhlaid i gau llygaid ar ffeithiau. Fe wnawn barhau i wneud yr hyn sydd ei angen i sicrhau y caiff y weinyddiaeth hon ei harwain gan rywun sydd yn fodlon gwneud mwy o safiad yn San Steffan dros gael yr arian angenrheidiol.

Camgymeriad anferth fyddai credu y gallai’r Prif Ysgrifennydd barhau i arwain y weinyddiaeth hon a’i enw da yn rhacs, ei hygrededd yn deilchion a’r Llywodraeth y mae’n ei harwain mewn anhrefn llwyr. Byddai hercian o argyfwng i argyfwng tra mae Cymru’n gwaedu yn gyfwerth â chredu bod rhestri aros yn lleihau, bod y ddaear yn fflat neu bod y lleuad wedi’i wneud o gaws gwyrdd.

Mae gennym gyfle i newid pethau heddiw. Bydd gweithred bendant yn y Cynulliad heddiw’n sicrhau y caiff arian Amcan 1 y lle blaenllaw y mae’n ei haeddu ac y caiff y Cynulliad yr arian y mae arno ei angen i’r genedl yr ydym yma i’w gwasanaethu.

yn Saesneg Gall byd gwleidyddiaeth fod yn afreal, Llywydd. Mae’r byd cyfryngol y mae’n bwydo oddi arno ychydig yn agosach at realiti. Nid oes ond rhaid ichi edrych y tu allan i’r Siambr hon ar y cyfryngau sydd wedi ymgasglu o fewn yr adeilad hwn heddiw i gydnabod berw gwyllt digwyddiadau heddiw. Mae’r rhagolygon o newid, cwymp arwyr a dyrchafiad sêr newydd wedi creu cynnwrf, cyffro ac egni sydd yn atynfa inni, os ydym yn onest gyda ni’n hunain.

yn Saesneg Mae hyn i gyd yn ddibwys yng ngolwg pobl go iawn—y bobl allan yn y fan acw, y tu hwnt i’r adeilad yma, a’n hetholodd ni, ac yn enwedig y rhai na’n hetholodd. Mae pobl go iawn yn edrych i lawr arnom ni i gyd gyda dirmyg. Nid oes gan yr hyn a welant yn digwydd yn y Cynulliad fawr o berthnasedd i’w bywydau hwy. Chwarae plant yw’n gweithredoedd ni yn eu llygaid hwy. Ni chawsom ein hethol i chwarae gemau. Maent yn iawn. Yn y ddadl hon, da o beth fyddai inni i gyd gofio pobl go iawn Cymru—y rhai a’n hetholodd a’r rheini na thrafferthodd bleidleisio.

yn Saesneg Nid ydym wedi cael dadl fwy difrifol na hon yn ein hoes fer. Mae llawer yn y fantol: i chi, Alun, i eraill yn y Siambr hon, i’r Cynulliad yn gyffredinol, i ddatganoli ei hun, ac i bobl Cymru. Y canlyniad mwyaf amlwg a phersonol i’r penderfyniad a wnawn heddiw yw ei fod yn effeithio ar yrfa un dyn. Mae’n ddyn da, egwyddorol, yn un na allai weithio ddim caletach ac sydd â gwir ymrwymiad i ddatganoli, cyfiawnder cymdeithasol a democratiaeth. Mae pobl yn hoffi dweud fod gwleidyddion i gyd yr un fath: yn bobl hunanol, dauwynebog, diegwyddor a wnâi unrhyw beth am bleidlais. Yn yr achos hwn, byddent yn anghywir. Mae llawer o bobl dda, egwyddorol yn mynd i mewn i wleidyddiaeth er mwyn gwasanaethu’r cyhoedd. Mae Alun Michael yn un ohonynt.

yn Saesneg Nid ydym yma i drafod cymeriad nac egwyddorion ein Prif Ysgrifennydd. Er gwaethaf sylwadau ein Llywydd rai misoedd yn ôl nad oes gwŷr bonheddig anrhydeddus yma, gallwn yn ddiogel dybio ei fod yn anghywir. Fodd bynnag, nid tystion cymeriad mohonom, ond llunwyr polisi a gwneuthurwyr penderfyniadau. Yn bwysicaf oll, yr ydym yn gynrychiolwyr, sydd yn ddyledus am ein safleoedd i’r rhai a’n hetholodd, y rhai sydd yn talu’n cyflogau ac yn ymddiried eu gobeithion ynom. Ymhen tair blynedd, caiff yr un bobl hyn y cyfle i’n dal i gyfrif am ein gweithredoedd, ein polisïau a’n penderfyniadau. Byddant yn disgwyl inni fod wedi gwneud ein gorau i ddal y Weithrediaeth, a’r Prif Ysgrifennydd yn arbennig, yn gyfrifol am y penderfyniadau a wnaethant. Dyna fyrdwn dadl heddiw: yr egwyddor ddemocrataidd sylfaenol, syml, sef atebolrwydd.

yn Saesneg Yn ystod ymgyrch yr etholiad fis Ebrill a Mai diwethaf, daethoch chi, Alun, Dafydd Wigley, Rod Richards—bobol bach, mae pethau wedi newid—a minnau ynghyd yn aml mewn stiwdios teledu a radio i drafod cwestiynau’r etholiad. Dro ar ôl tro dywedais mor bwysig ydoedd y dylai Cymru gael yr arian cyfatebol llawn fel y gallem dynnu’r holl arian Amcan 1 i lawr. Dro ar ôl tro pwysleisiais mor bwysig ydoedd y dylai’r arian cyfatebol fod yn ychwanegol at y grant bloc i Gymru. Dro ar ôl tro, gofynnwyd i chi, Alun, a fyddai’r arian hwn ar gael a pha bryd. Yn wythnos olaf yr ymgyrch, atebodd Alun Michael y cwestiwn. Dywedodd y byddai arian cyfatebol yn amodol ar adolygiad gwariant cynhwysfawr Llywodraeth San Steffan. Mewn geiriau eraill, ni fyddai unrhyw arian cyfatebol ychwanegol tan wanwyn 2001. Cafwyd ffrae—fel a geir yn aml yng ngwres ymgyrch etholiadol. Dywedodd y Democratiaid Rhyddfrydol, ynghyd â Phlaid Cymru a’r Ceidwadwyr, nad oedd hynny’n ddigon da a bod angen ymrwymiad gwell, a hynny ar frys.

yn Saesneg Mae ein mandad yn glir. Ymladdais yr ymgyrch etholiadol a chael fy ethol gan bobl de-ddwyrain Cymru i ymladd dros arian cyfatebol am eleni. Mae dadl heddiw a’r bleidlais a fydd yn ei dilyn yn gyfle i gyflawni’r mandad hwn, fel y mae i’r Prif Ysgrifennydd. Ewyllys y Cynulliad hwn yw y dylem gael yr arian cyfatebol. Yr ydym yn cytuno fod y cyfle a gynigir gan Amcan 1 y mwyaf a gynigiwyd i Gymru. Gwyddom i gyd na chawn gyfle arall tebyg i hybu ffyniant gorllewin Cymru a’r Cymoedd. Yr ydym i gyd yn cydnabod y gallai mwy o arian fod ar gael inni yn y saith mlynedd nesaf nag a welwn byth eto gan yr Undeb Ewropeaidd. Yr ydym wedi trafod y mater yn ddiddiwedd. Yr ydym wedi datgymalu’r cwestiwn a’i ailadeiladu yn y Pwyllgorau ac yn y sesiwn gwestiynau. Yr un fu’r canlyniad bob tro: mae’r mwyafrif yn y Cynulliad hwn wedi mynnu ymrwymiad gan y Trysorlys i ddarparu’r arian cyfatebol am eleni. Mae’r mwyafrif hwnnw hefyd wedi mynnu bod y Prif Ysgrifennydd yn mynd â’r frwydr am arian cyfatebol i’r Trysorlys. Yr oedd ei fandad yn glir ac mae wedi methu. Yn lle’r sicrwydd cadarn y mae Cymru ei eisiau, cawsom sbin, oedi a deheurwydd.

in Welsh He knew full well what he had to do, and he has not done it. There are people in the Valleys and west Wales—real people. He has failed to give them what they need and deserve. It is their jobs, their education and their future that hang in the balance.

yn Saesneg Fel y dywedais, mae pobl yn y Cymoedd a gorllewin Cymru—pobl go iawn—sydd wedi’u siomi ganddo. Mae eu swyddi, eu haddysg a’u hyfforddiant, a’u hamgylchedd yn y fantol. Ar ran y bobl hyn yr ydym ni’n rhoi’r cynnig hwn gerbron. Drostynt hwy yr ydym yn galw’r Prif Ysgrifennydd i gyfrif: nid dim ond am fethu sicrhau arian cyfatebol—fel pe na bai hynny’n ddigon—ond am fethu cyflawni dros y Cynulliad ac ar egwyddor datganoli ei hun. Dim ond y symbol cryfaf a mwyaf pwerus o fethiannau’r weinyddiaeth leiafrifol yw’r cwestiwn Amcan 1. Mae wedi methu cyflawni egwyddorion datganoli ac ymladd dros atebion Cymreig i broblemau Cymru.

yn Saesneg Mae esgusodi’r diffyg ymrwymiad cadarn ar arian cyfatebol drwy bwyntio at amserlen adolygiad gwariant cynhwysfawr y Llywodraeth Lafur yn San Steffan yn gyfystyr ag ochri gyda San Steffan, yn hytrach na chyda’r Cynulliad. Efallai bod mis Gorffennaf yn ddyddiad sydd yn gweddu i gynlluniau’r Canghellor ond nid yw’n gweddu i’r Cynulliad. Mae enghreifftiau eraill tebyg. Codwyd y gwaharddiad ar gig eidion ar yr asgwrn yn unol ag arweiniad Llundain, nid arweiniad Cymru. Mae’r cynllun tâl ar sail perfformiad i athrawon yn cael ei deilwrio i gyd-fynd â chynllun Lloegr, nid i gyd-fynd â’r syniadau a’r egwyddorion a gytunwyd gan bwyllgorau addysg y Cynulliad. Mae’r bobl sydd yn talu ychydig o sylw yn unig i faterion y Cynulliad—y bobl go iawn—yn ymateb i’r penderfyniadau hyn drwy ofyn ‘Beth yw’r pwynt? Pam cael datganoli os nad yw’r Cynulliad yn ddigon dewr i sefyll dros Gymru pan ddylai atebion Cymru fod yn wahanol i atebion Lloegr?’

yn Saesneg Alun, yr ydych wedi cyfeirio’n aml at y Cynulliad fel sefydliad bregus. Yr ydych yn llygad eich lle. Fe’i ganwyd drwy fwyafrif bach, ei ethol ar bleidlais isel, a phwerau cyfyngedig a roddwyd iddo. Mae dwy ffordd o ofalu am faban mor fregus. Gellir ei faldodi, ffysian drosto, ei gadw gartref a’i warchod rhag yr holl beryglon a geir yn sgarmes a thrafferthion y byd go iawn. Neu gellir agor y ffenestri i adael yr awyr iach i mewn, i ganiatáu iddo brofi bwrlwm a chyffro bywyd y tu allan, ac i’w annog i dyfu’n gryf, dan lygad gofalgar. Mae gweinyddiaeth leiafrifol Llafur yn y fan yma wedi gwneud y dewis anghywir. Mae wedi osgoi risg, wedi cymryd y dewisiadau gofalus ac wedi chwarae’n saff. Bu’r canlyniad yn ddigynnwrf, yn ddiysgogiad ac yn anysbrydolgar. Rhaid inni newid a chael ein gweld yn newid, gan ddechrau gyda newid arweinyddiaeth.

yn Saesneg Rhaid inni ddychwelyd at rai o’r themâu yr ymladdasom yr etholiad arnynt ac at ysbryd y refferendwm. Ymgyrchodd y Democratiaid Rhyddfrydol, Plaid Cymru a Llafur i gyd dros wleidyddiaeth newydd. Yr oedd ein disgwyliadau’n uchel, ond nid yn amhosibl eu cyrraedd. Rhaid inni roi cynnig arall arni. Mae gwaith da y gallwn adeiladu arno. Mae gwaith da, cydweithredol a blaengar yn cael ei gyflawni yn y Pwyllgorau Pwnc. Nid yw’n anodd cael consensws ar lawer o faterion. Mae’r Democratiaid Rhyddfrydol, Llafur a Phlaid Cymru i gyd yn ymroddedig i gyfiawnder cymdeithasol ac i adeiladu economi mwy hunan-ddibynnol lle bydd gwaith ar gael i bobl ym mhob cymuned. Yr ydym wedi ymrwymo i fynd i’r afael â thlodi a diffyg cyfle. Yr ydym i gyd yn benderfynol o fuddsoddi yn ein gwasanaethau cyhoeddus, ein hysgolion, ein colegau, ein gwasanaethau iechyd a’n systemau trafnidiaeth a’u hailadeiladu. Mewn dadl ar ôl dadl, gallwn ganfod mwy sydd yn ein huno nag sydd yn ein gwahanu. Yr ydym wedi cymryd ychydig o gamau bychain tuag at ffurfio llywodraeth a sylfaenir ar wir bartneriaeth grym egwyddorol.

yn Saesneg Byddai llywodraeth o’r fath yn barod i sefyll dros Gymru yn erbyn buddiannau Whitehall. Byddai’n barod i ddadlau’r achos dros bwerau ychwanegol lle gwelir yr angen. Byddai’n seiliedig ar benderfyniadau mwy agored ac ar rannu grym, nid yn unig rhwng pleidiau, ond rhwng y Weithrediaeth a Phwyllgorau, rhwng Ysgrifenyddion ac Aelodau’r Cynulliad, rhwng y canol a’r rhanbarthau ac, yn anad dim, rhwng y Cynulliad a phobl Cymru.

yn Saesneg Gallwn ei gwneud hi. Gallwn wneud gwahaniaeth. Gallwn adennill tir a gollwyd. Fodd bynnag, ni allwn wneud hynny gyda Phrif Ysgrifennydd sydd wedi colli hyder pobl Cymru. Felly, er mwyn pobl go iawn cymoedd y de, pobl gorllewin a gogledd ein gwlad, er mwyn hygrededd y Cynulliad i’r dyfodol ac er mwyn holl egwyddor datganoli, Alun, gofynnwn ichi fynd.

yn Saesneg Yr wyf wedi gwrando’n astud ar y beirniadu a fu yn erbyn fy arweiniad. Yr wyf yn falch o gael y cyfle i ymateb yn uniongyrchol—a, bron yr hoffwn ddweud, o’r diwedd. Bu’r ychydig wythnosau diwethaf yn amser rhwystredig i’r weinyddiaeth. Mae’r awyrgylch ansicr wedi ei gwneud yn anodd i bobl fynd ymlaen â’r gwaith yr ydym yma i’w wneud—sef adeiladu gwell dyfodol i bobl Cymru. Yr wyf yn falch y gallwn fynd i’r afael â’r cwestiwn hwn ar ei ben a gobeithiaf unwaith y byddwn wedi gwneud hynny, y gall y Cynulliad fynd yn ôl at y gwaith difrifol y cafodd ei ethol i’w wneud. Amlinellwyd gofynion Ieuan yn glir mewn llythyr a anfonodd ataf fi ac a gyhoeddwyd ganddo, ac fe’u gwrthbrofwyd yn fy ateb. Yr oedd y dyddiad, 8 Chwefror, yn derfyn amser artiffisial, Ieuan, oherwydd mae arian digonol yng nghyllideb eleni yn llawn. Gwrthodaf y cynnig hwn, am ei fod yn seiliedig ar dwyll. Mae’n seiliedig ar osodiad anwir—yr awgrym fy mod i wedi methu cyflawni addewid. Mae Plaid Cymru’n gwybod yn iawn mai gosodiad anwir yw hwn.

in Welsh I say to Ieuan Wyn Jones that the Labour Party has kept its promises and will keep its promises. The Labour Party won Objective 1 for Wales, and the Labour Party will give opportunities to individuals and communities throughout Wales, through Objective 1.

yn Saesneg Nid wyf wedi methu cyflawni’r addewid. Cyflawnais ac fe wnaf gyflawni. Mae gennyf bob hyder y gwnawn ym mis Gorffennaf, ar ddiwedd y broses negodi sydd ar droed ar hyn o bryd gyda’r Trysorlys, sicrhau pob ceiniog o’r arian sydd yn ddyledus i bobl Cymru ac a sicrhawyd gan y Llywodraeth Lafur i bobl Cymru. Yr wyf eisoes wedi sicrhau’r arian ychwanegol sydd ei angen yn y flwyddyn ariannol sydd yn dechrau ym mis Ebrill. Gwnaethom hyn i gyd yn glir ddoe yn y gyllideb. Y cynharaf y gall Amcan 1 ddechrau dan amserlen y Comisiwn Ewropeaidd yw mis Ebrill eleni. Mae’r £35 miliwn ychwanegol a sicrhawyd gennyf fi ar gyfer y gyllideb yn ei le.

yn Saesneg Ar gyfer blynyddoedd y dyfodol, gadewch imi ddweud eto ein bod ar ganol proses sydd heb gyrraedd ei therfyn. Efallai nad ydych yn hoffi’r broses na’r amserlen, ond mae galw pleidlais o ddiffyg hyder yn awr fel cyhuddo rhedwr hirbell o golli’r ras ac yntau dri chwarter o’r ffordd drwyddi ac ymhell ar y blaen i’r rhedwyr eraill i gyd. Nid yw’r ras ar ben eto. Gallwch farnu wedi i’r ras gael ei rhedeg, ond nid yn awr. Yr ydym ar y blaen i ardaloedd eraill yn y Deyrnas Unedig. Yr ydym ar y blaen i wledydd eraill. Mae’r cynnig hwn yn chwarae gemau gyda’r cymunedau tlotaf a’r economïau gwannaf yng Nghymru.

yn Saesneg Gwrandewais ar Nick Bourne. Ie, ef oedd y cyntaf i gyflwyno cynnig sinigaidd o ddiffyg hyder, ond gwrthbrofwyd ei sinigiaeth yn cefnogi cynnig ar y pwnc hwn gan yr Aelod sydd yn eistedd y tu ôl iddo, y cyn-Weinidog Rod Richards. Daw’r bygythiad, Nick, i’r Cynulliad hwn nid oddi wrth rywun fel fi sydd wedi cefnogi Cynulliad etholedig i Gymru ers dros 30 mlynedd, ond oddi wrth y rheini nad yw eu plaid erioed wedi cefnogi Cynulliad etholedig i Gymru.

yn Saesneg Yr oedd Mike German yn iawn am y ffordd y mae pobl y tu allan i’r Cynulliad yn ddifater ynghylch hyn. Mae’r gemau hyn yn amherthnasol i fywydau pobl gyffredin. Fodd bynnag, yr wyf yn siomedig fod Mike, tra’n dweud rhai pethau a oedd yn gwneud synnwyr, hefyd wedi dibrisio’n llwyddiannau o ran darganfod atebion Cymreig i broblemau Cymru yn y Siambr hon. Meddyliwn yn ôl i’r heriau blaenorol: yr her sinigaidd gan Blaid Cymru i Ron Davies na fyddai’n sicrhau Amcan 1 ac na fyddai Llafur yn sicrhau Amcan 1. Addawyd cratiau o siampên pe cyflawnid y gamp annhebygol honno.

yn Saesneg Gadewch inni ddychwelyd at yr her go iawn. Addewais y byddem, erbyn y terfyn amser go iawn ym mis Gorffennaf, yn cyflawni’n haddewid dros bobl Cymru. Ni fyddwn yn gwneud y swydd hon pe na bawn i’n credu hynny. Pe na bawn yn cyflawni, dyna fyddai’r amser imi ystyried fy sefyllfa ac i’r Cynulliad hwn basio barn, nid heddiw, ar amser a ddewiswyd gan Blaid Cymru. Yr oedd yn derfyn amser mympwyol a dynnwyd allan o’r awyr i dynnu sylw oddi wrth y cecru mewnol yn ei phlaid ei hun. Oherwydd beth arall y mae’n gobeithio’i gyflawni drwy’r cynnig yma heddiw? A ydyw’n credu o ddifrif y bydd fy symud i o’m swydd yn cryfhau’n sefyllfa ni gyda’r Trysorlys? A ydyw’n meddwl go iawn y bydd Gordon Brown yn fwy tebygol o wrando ar rywun arall—rhywun a roddwyd yn ei le, nid gan y Blaid Lafur, ond gan yr wrthblaid? A ydyw Plaid Cymru’n credu y bydd y Canghellor haearn yn rhoi heibio pob cynsail flaenorol ac yn sydyn yn ildio i flacmel? A ydyw’n credu y bydd arweinydd gwahanol rywsut yn gallu clicio’i fysedd ac y dechreua arian Amcan 1 gwympo o’r awyr? Nid yw hynny’n realistig; nid yw’n mynd i ddigwydd. Os yw Plaid Cymru’n meddwl y gwnaiff y Blaid Lafur adael i bleidiau eraill reoli ei dewis o arweinydd i’r Cynulliad, mae ei barn hyd yn oed ymhellach ar gyfeiliorn nag a feddyliais. Ni wnaiff y Blaid Lafur ganiatáu i hynny ddigwydd.

yn Saesneg Rhaid inni wynebu realiti’n sefyllfa. Gweinyddiaeth leiafrifol yw Llafur. Yr ydym yn dibynnu ar gefnogaeth pleidiau eraill. Dyna pam yr wyf fi a’m cyd-Aelodau wedi ceisio cyflwyno polisïau clir yn hyderus tra’n sicrhau ac yn ceisio cytundeb ar faterion allweddol gan bob plaid.

yn Saesneg Gadewch inni edrych yn ôl am funud ar yr hyn yr ydym wedi’i gyflawni ers y trosglwyddo pwerau chwe mis yn ôl: cytundeb trawsbleidiol ar sefydlu comisiynydd plant i hyrwyddo hawliau a buddiannau plant a phobl ifanc yng Nghymru; strwythur radical newydd ar gyfer addysg a hyfforddiant ôl-16, a fydd yn ateb anghenion pobl ifanc a chyflogwyr yn y wlad hon; cynllun newydd i gynnwys pobl ifanc drwy Llais Ifanc/Young Voice a chynigion ar gyfer gwasanaeth ieuenctid newydd; cytundeb llywodraeth leol, a gydnabyddir gan lawer mewn llywodraeth leol fel y gorau ers blynyddoedd; y contract allforio cyntaf yn unman yn y DU i gael ein cig eidion yn ôl i mewn i Ewrop ar ôl codi’r gwaharddiad allforio; a swyddi newydd, fel y 600 a gyhoeddwyd ddydd Llun yn Noc Penfro. Mae pobl yn siarad am yr angen am wleidyddiaeth gynhwysol. Yr ydym wedi cytuno ar gyllideb a dderbyniodd 31 allan o 33 argymhelliad y Pwyllgorau Pwnc—dyna wleidyddiaeth gynhwysol i mi. Yr ydym wedi gwahodd y pleidiau eraill i’n helpu i ddatblygu cynllun corfforaethol uchelgeisiol ar gyfer y Cynulliad, yn ogystal ag ymgynghori â grwpiau a sefydliadau ledled Cymru—dyna wleidyddiaeth gynhwysol. Yr ydym yn cyflwyno sylwadau unfrydol i Lywodraeth y DU i fynd i’r afael â’r argyfwng mewn amaethyddiaeth, gan roi sylw llawn i sylwadau’r pleidiau eraill—dyna wleidyddiaeth gynhwysol. Felly, yr ydym wedi cymryd camau breision ymlaen, er gwaethaf yr anawsterau. Yr wyf wedi ymrwymo i weithio gyda’r pleidiau eraill i ganfod ffyrdd ymlaen y gallwn i gyd gytuno arnynt. Os yw hynny’n golygu datblygu strwythurau newydd i’n helpu i ddatrys ein gwahaniaethau a negodi camau ymlaen, rhaid inni dderbyn yr her honno. Yr wyf wedi profi fy mharodrwydd i wneud hynny.

yn Saesneg Na foed i neb feddwl fod yna ffon hud a wnaiff yn sydyn ddatrys y problemau a wynebwn yng Nghymru. Ni wnaiff pethau newid dros nos. Cymer amser inni osod y blociau adeiladu angenrheidiol yn eu lle i achosi gwir newid ym mywydau pobl, boed hynny drwy raglenni Ewropeaidd, gwasanaethau cefnogi ieuenctid newydd neu ffyrdd o fynd i’r afael ag allgáu cymdeithasol. Mae hyn oll yn cymryd amser, fel y mae i sefydliad newydd dyfu i aeddfedrwydd. Mae cynnig heddiw’n peryglu hynny i gyd.

yn Saesneg Gobeithiaf y gallwn ddechrau o’r newydd ar ôl dadl heddiw. Dylem adeiladu ar lwyddiannau’r chwe mis cyntaf, cydnabod bod lle i wella a gweithio gyda’n gilydd gyda phenderfyniad newydd er budd Cymru.

yn Saesneg Yn yr ychydig ddiwrnodau diwethaf, gyda’r cyfryngau cenedlaethol yn rhoi sylw i’n busnes, mae agenda Plaid Cymru wedi ymddatod. Mae’n weladwy i bawb bellach. Mae’r Blaid eisiau cipio’r clod am Amcan 1 oddi wrth y Blaid Lafur—clod yr oeddem ni’n hapus i’w rannu gyda’r rheini a weithiai gyda ni i drawsffurfio ein heconomïau tlotaf—heb falio dim am y niwed a wneir i’r Cynulliad yn y broses. Yn amlwg, ei bwriad yw cynnal pleidlais o ddiffyg hyder heddiw ac wedyn un arall cyn gynted ag yfory. Byddai’n anoddefadwy ac yn annioddefol i unrhyw Brif Ysgrifennydd, boed yn dod i’w swydd yn sgîl etholiad, ymddiswyddiad neu unrhyw amgylchiad arall, wynebu her o’r fath mor fuan. I fynd at galon her heddiw, mae’n annerbyniol hefyd i unrhyw blaid wynebu sefyllfa lle mae eraill yn ceisio newid ei harweinydd. Ni fyddai gennyf fi ddim i’w wneud â cheisio newid arweinydd plaid arall. Credaf mewn teyrngarwch plaid i eraill, gymaint ag i’m plaid fy hun.

yn Saesneg Byddai ping-pong gwleidyddol diddiwedd yn gweld fy nghyd-Aelodau yn y grŵp Llafur, sydd wedi dangos undod a phwrpas mawr dros nifer o fisoedd anodd, yn cael eu rhwygo rhwng eu teyrngarwch i’r Blaid Lafur a’u hawydd angerddol i wneud i’r Cynulliad weithio. Dyna’r bwriad. Ni all fod yn iawn i Blaid Cymru ddewis pwy sydd yn arwain Llafur, nac yn iawn i’r Ceidwadwyr na’r Democratiaid Rhyddfrydol gydgynllwynio i’r diben hwnnw. Dyna pam yr wyf wedi penderfynu rhoi’r dewis yn ôl gyda’r Blaid Lafur, drwy ymddiswyddo fel Prif Ysgrifennydd a hynny yn syth. Dyma’r ymddiswyddiad hwnnw mewn ysgrifen, fel sydd yn ofynnol dan y Rheolau Sefydlog. Mater i’r Blaid Lafur, fy nghyd-Aelodau yng ngrŵp Llafur y Cynulliad a chynrychiolwyr y blaid yn ehangach, yw penderfynu pwy y dylid ei gyflwyno i’r Cynulliad hwn fel ein hymgeisydd am swydd y Prif Ysgrifennydd. Dyna pam, Llywydd, yr wyf yn ffurfiol, ac mewn ysgrifen, fel sydd yn ofynnol dan y Rheolau Sefydlog, yn cyflwyno fy ymddiswyddiad fel Prif Ysgrifennydd i chi.

yn Saesneg Mae hyn yn gofyn am fwy o feddwl ac ystyried nac ailenwebiad awtomatig. Dyna sydd orau i’r Cynulliad ac yr wyf, o’r dechrau, wedi ceisio gwasanaethu buddiannau’r Cynulliad. Mae hefyd er budd ehangach y Blaid Lafur ehangach, yr wyf hefyd wedi ceisio’i gwasanaethu drwy gydol fy ngyrfa wleidyddol. Gyda hynny mewn golwg yr awgrymaf fod y Cynulliad yn glynu at y drefn arferol drwy ailymgynnull ddydd Mawrth nesaf. Fel y blaid fwyaf yn y Cynulliad, mae’r Blaid Lafur wedi ymgymryd â’r cyfrifoldeb, hyd yn oed heb fwyafrif, i arwain y Cynulliad hwn i lwyddiant, yn union fel y rhoesom ni, mewn Llywodraeth Lafur, gyfle i bobl Cymru gael Cynulliad. Ni wnaiff Llafur, yn ei phenderfyniadau, adael Cymru i lawr. Ni wnaiff y Blaid Lafur Gymreig adael y Cynulliad newydd hwn i lawr. Nid yn awr, nac yn y dyfodol. Hoffwn pe gallwn ddweud yr un fath am bleidiau eraill. Gofynnaf i bob un ohonynt ystyried yr hyn y maent wedi’i wneud, eu cyfrifoldebau i’r dyfodol a’u cyfrifoldebau i Gynulliad Cenedlaethol Cymru ac i Gymru. [Cymeradwyaeth.]