in Welsh It is a pleasure to present this motion on behalf of Plaid Cymru—The Party of Wales. It is presented in the hope that we can start to build and develop a truly Welsh education service on a cross-party basis: an education service that will recognise that, through the strength of secondary legislation that has been devolved to us, we can develop and establish an education service that is not only independent from what is available in England, but is superior to it.

in Welsh I am confident that this motion will have cross-party support because it is based on the main principles of ‘Betterwales.com’ and the Government of Wales’s strategy for the future: a strategy that recognises that teaching children and adults is at the top of the Assembly’s agenda. That strategy prioritises

in Welsh ‘to modernise the public sector in Wales from top to bottom.’

in Welsh It calls on us to consider

in Welsh ‘using resources wisely and efficiently and in line with the principles of sustainable development.’

in Welsh It also notes that we must develop and simplify services.

in Welsh It is the Government’s aim to review all major bodies sponsored by the Assembly to ensure that they work in the best interests of the public and make good use of the funds that they receive. I propose the motion against that background.

in Welsh We will support the two vital elements in Jenny Randerson’s amendment on behalf of the Liberal Democrats. The Government in England, through the Department for Education and Employment, has already adopted plans to reduce bureaucracy in England’s schools. Also, reform of the present inspection system is necessary in order to improve standards. The clear message is that we should invest in our teachers and support them, rather than spend money to perfect inspection systems that focus excessively on the negative rather than the positive.

in Welsh The present Welsh education system is developing following devolution. As Estyn’s annual report noted this year, we have much to be proud of in terms of the achievements of Wales’s pupils and students. However, devolution also creates difficult, unexpected situations, often because of a lack of timing and co-ordination between the education departments in England and Wales. The latest troubles concern teachers’ salaries, salaries for graduates on teacher training courses and initiatives that are available in England but not in Wales. However you consider and explain those problems, they show that we do not have a structure that can cope with exciting and far-reaching changes and respond to them creatively and readily.

in Welsh The Assembly tends to react to statements made by DfEE and shadow England. We do not have a body or structure to develop ideas and initiatives on education and to internalise and apply the Assembly’s educational policies—made in Wales to satisfy the needs of Wales. We have said that all along.

in Welsh We need to review not only the institutions in Wales, but the educational system itself. The present system in Wales is based on the system of target setting, stringent inspection, criticising and shaming. It also creates unnecessary competition, over-centralises and intervenes excessively in the educational system. We all know from where those ideas came.

in Welsh Compare that with the laudable aspirations in ‘Betterwales.com’ for us to base our policies on social inclusion, equal opportunities, quality, encouragement and support. That approach appears in innovative schemes such as Sure Start and others. Some of them, for example education action zones in England, are also laudable but they are not available in Wales. Those schemes look beyond schools’ failings for the causes of underachievement. I will quote Doug McAvoy, the General Secretary of the National Union of Teachers. I am pleased to acknowledge that one of the union’s members is an adviser to Rhodri Morgan.

yn Saesneg ‘Ni ellir mynd i’r afael ag allgáu cymdeithasol ar sail anogaeth foesol, bwriad da neu fygythiad’.

in Welsh We should note that carefully.

in Welsh The Government of Wales, through enlightened schemes such as Sure Start, acknowledges not only the importance of schools but also of families and communities. It tries to help families that fail to provide educational support for their children because of their circumstances.

in Welsh We need to create an institutional structure in Wales. It should react to our National Assembly’s new way of thinking and vision, based on the vision and priorities in ‘Betterwales.com’, rather than on the principles of the competitive market, which damage and fetter the activity, imagination and aspirations of our teachers and schools. That is a good enough reason for us to review educational structures in Wales. We inherited several quasi-governing bodies, which were developed as Welsh outposts.

in Welsh As a unique Welsh education system appears through the Assembly, we need to consider the best way we can rationalise this to service the needs of a comparatively small nation, to be democratic and inclusive in its activity and equal and accountable to the Assembly. It means nothing less than creating a new infrastructure to this end.

in Welsh This would not be change for change’s sake. Consider some current important needs—

In the context of the success of the Labour Government in raising education standards in Wales—I am sure that you would applaud the great improvements that have happened under the Labour Government—I ask, Gareth, whether you are suggesting through this motion that the work that the Welsh Joint Education Committee and the Qualifications, Curriculum and Assessment Authority for Wales are already doing is not offering Welsh solutions to Welsh issues? I am sure that they would say that they put Wales’s priorities first. My second point is that what strikes me when talking to teachers and everybody in this field is that they are fed up of change. What they need above all is time to implement those improvements that we already have in place. What you suggest would bring further change to education in Wales, which is the last thing we need.

We need to reduce the time, all the bureaucracy, and the administration; and to simplify a great deal. If this is a change that teachers do not welcome, then things have changed since I was in school. From the point of view of ACCAC, for example, they do not have enough resources to do the job. When there are new syllabuses ACCAC must submit them to the Qualifications and Curriculum Authority in London. That does not make sense to me: if they want to look at the syllabus and ensure that it comes within the requirements, that work should be done in Wales and should not be shared or shadowed by England. Thank you for that speech, Delyth, but from the point of view of this change, we are asking for a review. As I said, this is not change for change’s sake. It is important that we consider what is available.

Teachers in all sectors need good advice and support so that they can respond to national educational needs to facilitate their own professional development. This is not available to them at the moment. Ask teachers themselves about this. These improvements and assistance are needed. Think seriously how much pressure will be on teachers to develop in the job, in the wake of performance management. Where will they get that backing and support? It is not available to them at the moment to the degree that it is needed, as regards quantity or depth. This should be provided for through a national education development body. Changes are on the way; the intention today is to ensure that our teachers are in a position to take advantage of these changes and to come to terms with them.

Also there is a need to establish a body in Wales that would be responsible for the curriculum, for assessment and examinations; a body that would be energetic, cost-effective and that would respond to the needs of our developing education service. It is possible that this could be achieved through combining the roles of WJEC and ACCAC. An external inspectorate and independent quality control will also be an important part of the developing system, except that it should be accountable to the Assembly, not as Estyn is at the moment. Look carefully at what happens there: there is a need to reconsider Estyn’s role. There is also a need to look at our current sources of funding; there is a case for bringing them together, for example, through the local education authorities, the Higher Education Funding Council for Wales, the Council for Education and Training for Wales, and some others, too. There is scope to examine our way of funding.

Also, what will be the relationship between the new General Teaching Council in Wales and the Institution for Higher Education Learning and Teaching, which are about to be established? As we heard, Rosemary has plans to establish a schools leadership skills development body for headteachers. What will be the relationship between that body and the Teacher Training Agency?

Despite their good work, all of these institutions, including the Welsh Language Board—and I accept Delyth’s point—reflect the situation prior to devolution. There is a substantial number of institutions and many of their functions now overlap or are less effective than they should be. We have an opportunity to reconsider the situation, to hold a thorough review on behalf of the Assembly and to suggest a way forward. By reviewing the institutions in Wales, we can establish a national body or structure to develop education in Wales, which would provide an effective advisory service; promote the professional development of every teacher; develop the curriculum and the assessment and examination system; co-ordinate funding; develop an independent Welsh inspectorate; create a new democratic and inclusive infrastructure that would be answerable to the Assembly to look at problems in rural and urban areas; and which would be a forum for new lively, creative ideas where Welsh educational initiatives could be developed.

Today’s motion only calls for a review of the functions and inter-relationship of these national bodies. The conclusions of this review would be presented for further discussion in the Assembly, with the intention of creating a more effective institutional structure.

This debate opens up exiting possibilities. Our decision today could lead to a substantial improvement in the quality of education in our country and give us an opportunity to put Wales at the forefront, rather than being left to drag behind England. Our teachers and pupils deserve the best, and I implore you to support the motion.

yr angen i ddiwygio’r drefn arolygu yng Nghymru er mwyn darparu fframwaith sy’n

rhoi mwy o gefnogaeth i athrawon.

Mae’r Democratiaid Rhyddfrydol yn cefnogi unrhyw gam a allai arwain at leihau nifer y cyrff cyhoeddus a noddir gan y Cynulliad. Canmolwn y syniad a gyflwynodd Gareth: mae dyfodiad datganoli’n golygu bod rhaid inni edrych o’r newydd ar y modd yr ydym yn rhedeg bywyd beunyddiol ein gwlad, a’n gwasanaeth addysg yn arbennig. Gallai ein dehongliadau o’r hyn y dymunem oll ei gael fod yn wahanol. Fodd bynnag, gobeithiaf y byddwn yn gytûn yn y syniad ei bod yn bryd edrych o’r newydd ar y cyrff hyn. Rhaid i rywun ragdybio mai gostyngiad yn nifer y cyrff cyhoeddus a noddir gan y Cynulliad fyddai’r canlyniad tebygol i adolygiad.

Yr wyf yn bryderus ynghylch geiriad y cynnig. Yr ydym yn sôn am gyrff cyhoeddus a noddir gan y Cynulliad. Nid corff felly yw Estyn—swyddfa annibynnol o Arolygiaeth Ei Mawrhydi ydyw. Nid yw’r cyngor dysgu cyffredinol wedi ei sefydlu. Fodd bynnag, yr ydym eisoes yn galw am adolygiad. Tybiwn fod clychau larwm yn canu yn y proffesiwn, yn hytrach na bod neb wedi cynhyrfu. Yr wyf yn sicr bod Bwrdd yr Iaith Gymraeg yn ofidus ei fod ar y rhestr, oherwydd bod ei gylch gwaith yn ymestyn y tu hwnt i addysg. Mae’n gynnig a eiriwyd yn wael, a buaswn wedi dweud hyn wrth Gareth pe bawn wedi ymyrryd mewn pryd. Dylem fod yn ofalus am yr hyn yr ydym yn sôn pan ddywedwn gyrff cyhoeddus a noddir gan y Cynulliad, neu gwangos, fel y’u gelwid.

Yr ydych wedi dwyn fy mrawddeg nesaf, Lorraine. Yr oeddwn am nodi, er ein bod yn unol â chyrff cyhoeddus a noddir gan y Cynulliad, fod cyrff a restrir yma nad ydynt o dan reolaeth y Cynulliad, fel Cyd-bwyllgor Addysg Cymru, a redir gan awdurdodau lleol yng Nghymru. Ar lawer ystyr, mae’r rhestr hon yn uchelgeisiol.

Lorraine Barrett is right to say that the bodies that she named are not Assembly sponsored public bodies. In considering the functions of ASPBs, we also need to consider the functions of bodies in the field of education so that we see the whole picture. That is the point of the motion. We realise that neither Estyn nor the Welsh Joint Education Committee are Assembly sponsored public bodies, but it would be inappropriate to consider ACCAC’s role without considering the Welsh Joint Education Committee’s role at the same time.

Yr ydym yn rhesymegol. Dygasoch fy nhrydedd frawddeg. Mae’r rhestr yn uchelgeisiol, ond os adolygwn gyrff cyhoeddus a noddir gan y Cynulliad, rhaid inni edrych ar y goblygiadau i gyrff cysylltiedig eraill. Mae maniffesto etholiadol y Democratiaid Rhyddfrydol yn galw am gyfuno ACCAC a Chyd-bwyllgor Addysg Cymru, ond mae statws CBAC wedi newid ers hynny. Fodd bynnag, mae gennym sefyllfa anarferol yng Nghymru gydag awdurdodau addysg lleol a chynghorau’n rhedeg corff arholi tra nad yw llawer o’u hysgolion yn dewis gwneud ei arholiadau bellach. Mae mwy a mwy’n dewis ehangu’r amrywiaeth o arholiadau. Yr agwedd bwysig ar unrhyw adolygiad yw pa faint o’i ganlyniad sydd yn gwella’r gwasanaeth i ysgolion, nid yr adolygiad ei hun. Gwella ysgolion a’u heffeithiolrwydd sydd yn bwysig. Mae fy ngwelliant 1 yn ceisio tynnu ein sylw at rai o ganlyniadau dymunol adolygiad o’r fath.

Defnyddir coedwig bob blwyddyn gan ysgolion wrth gyflawni gofynion gormodedd o gyrff sydd â bys yn y brywes addysgol. Pryder mwy yw bod hyn yn mynd â chymaint o amser athrawon, y byddai’n well ei dreulio ar ddysgu yn yr ystafell ddosbarth neu’n paratoi gwersi. Yn eironig, cawsom enghraifft o hyn yn gynharach pan bleidleisiasom ar y Rheoliadau Addysg (Datganiadau Alldro) (Cymru) 2000. Ni siaradodd neb ar y rhain, ond wrth inni bleidleisio, suddodd fy nghalon, oherwydd rhaid i awdurdodau addysg lleol gynhyrchu’r datganiadau hyn ac mae ganddynt lawer o staff gweinyddol sydd wedi eu neilltuo i’r dasg hon, ond rhaid i athrawon ysgol gynhyrchu’r ffigurau ar eu cyfer. Mewn ysgolion, ni cheir ond ychydig o gefnogaeth weinyddol. O dan y system rheolaeth leol ar ysgolion, os yw ysgolion yn dewis cyflogi mwy o bobl i gynhyrchu ffigurau i awdurdodau addysg lleol, bydd ganddynt lai o athrawon ar gael i ddysgu yn yr ystafell ddosbarth.

Gadewch inni edrych ar faint y broblem. O dan y Llywodraeth Geidwadol, ffynnodd gwaith papur ac amlhaodd ffurflenni. Y Ceidwadwyr oedd brenhinoedd biwrocratiaeth yn enw atebolrwydd. Hwy hefyd oedd breninesau’r cwangos. Daeth Llafur i rym ag ymrwymiad i dorri biwrocratiaeth a llosgi’r cwangos. Beth a ddigwyddodd? Yn Ebrill, datgelodd cwestiynau seneddol fod yr Adran Addysg a Chyflogaeth, sydd yn rhannol berthnasol i ni, wedi cylchredeg i awdurdodau addysg lleol ers Mai 1997: 315 o bapurau ymgynghorol, 387 o ddogfennau rheoleiddio, 437 o ddogfennau cyfarwyddyd, 143 o ddogfennau casglu data a naw llythyr oddi wrth Weinidogion. Mae hynny’n gyfanswm o 1,291 o wahanol eitemau o waith papur; mwy nag un ddogfen y dydd. Gofynnais am yr un wybodaeth am Gymru a dywedwyd wrthyf nad oedd y ffigurau ar gael, sydd yn peri pryder. Fodd bynnag, gwyddom, am y rhan fwyaf o ddogfennau addysg a gyhoeddir yn Lloegr, fod un ar wahân i Gymru. Hyd yn oed pe baem yn arbed ar y ddogfennaeth, byddai’n swm anferth o bapur o hyd. Dywedwyd wrthyf fod tua 36 o rifynnau o un math o ddogfen, ond yr oedd yr ateb yn gyfyngedig. Pryderaf am nad yw’r ffigurau ar gael.

Mae’r holl ysgolion yn cwblhau’r cyfrifiad ysgolion blynyddol. Mae ysgolion uwchradd yn cwblhau ffurflenni presenoldeb disgyblion, ffurflenni perfformiad arholiadau, ffurflenni canlyniadau arholiadau, datganiadau ar gyfer disgyblion blwyddyn 11 15 oed sydd ag anghenion addysgol arbennig a’r rhai 15 oed sydd yn gadael addysg lawn-amser heb gymwysterau cydnabyddedig. At hynny, bydd awdurdodau addysg lleol yn llanw nifer fawr o ffurflenni amrywiol er mwyn cyflawni ein gofynion. Mae’r Adran Addysg a Chyflogaeth yn mynnu ffurflenni ar dâl a phensiynau athrawon ac mae ACCAC yn mynnu bod ysgolion yn llanw ffurflenni ac yn ymateb i ymgynghori ar y cwricwlwm cenedlaethol, ac yn ystod blwyddyn arolygu mae Estyn yn ychwanegu at y pwysau. Credwn fod y ffurflenni hynny’n darparu gwybodaeth ddefnyddiol ond y peth pwysig yw bod gorgyffwrdd. Dylem ofyn i athrawon sut y gallent lyfnhau’r broses ac edrych ar y gorgyffwrdd hwnnw a’r gorgyffwrdd mewn gweithgaredd.

Mae’r cynllun arolygu presennol yn rhoi blwyddyn o rybudd i ysgolion. Yn ystod y flwyddyn honno mae’r rhan fwyaf o ysgolion yn creu mynydd o bapur, a drosglwyddir yn ei dro i’r arolygwyr. Yn ystod yr amser hwnnw, amheuaf a oes gan lawer o athrawon amser i ddod yn well athrawon. Mae’r ffurflen dau ddrwgenwog yn gorfodi ysgolion i gronni swm anferth o fanylion gan gynnwys prosbectysau, adroddiadau, cynlluniau gwaith a pholisïau ar bob dim o fwlio i gyfarwyddyd gyrfaoedd. Cofiaf eistedd mewn cyfarfod llywodraethwyr lle y rhestrasom y polisïau, gan wirio pa rai a oedd gan yr ysgol—pa mor ystyrlon yw hynny? A minnau’n llywodraethwr ysgolion a arolygwyd yn ddiweddar, yr oedd yn amlwg nad oedd yr arolygwyr wedi darllen y cwbl o’r ddogfennaeth a baratowyd yn ofalus gan yr ysgol.

Mae symudiad bellach at faich ysgafnach o waith papur ar gyfer arolygiadau. Dylid nid yn unig leihau’r gwaith papur ond lleihau hefyd y rhybudd a roddir i ysgolion. Rhoddai hynny giplun cywirach a pheri llai o straen i athrawon sydd yn gorfod mynd â’r maen i’r wal o ddydd i ddydd o ran gwersi da i’r holl ddisgyblion. Yn fwy na dim, mae ar athrawon angen cyngor a chymorth o arolygiad, ar yr hyn i’w wneud nesaf a sut i wella. Ar hyn o bryd, mae Estyn yn eu harolygu ac yn dynodi pwyntiau allweddol ar gyfer gweithredu, ond dyna’r cwbl. Gofynnir i’r ysgol gynhyrchu cynllun gweithredu ac ar ddiwedd hynny, nid oes dim yn digwydd. Mae awdurdodau addysg lleol i fod i ddarparu cymorth a chyngor i ysgolion er mwyn iddynt wella, ond yn ymarferol—a siaredais ag athrawon o lawer o awdurdodau addysg lleol yng Nghymru—mae ymgynghorwyr yn mynd yn amlach i ysgolion cyn yr arolygiadau nag ar eu hôl. Cynorthwyant ysgolion i baratoi ar gyfer arolygiad ond ar ôl hynny, mae’r ysgol yn cynhyrchu cynllun gweithredu a rhaid iddi fwrw ymlaen. Os yw arolygiad i fod yn ystyrlon ac yn effeithiol, rhaid iddo roi cefnogaeth wedyn.

Mae’r rhan fwyaf o athrawon yng Nghymru yn credu, fel yr wyf fi, fod system Estyn yn well nag un y Swyddfa Safonau mewn Addysg. Mae’n llai gormesol ac mae cynigion i leihau rhai o’r cynigion presennol o bosibl. Fodd bynnag, mae’r system bresennol ymhell o fod mor brin o bapur a pharod ei chyngor ag y dylai fod. Rhaid inni weithio ar y materion hynny a defnyddio adolygiad i ystyried baich y gwaith papur a’r fiwrocratiaeth sydd yn amharu ar athrawon. Mae’r rhan fwyaf o athrawon yn y proffesiwn er mwyn dysgu ac nid er mwyn llanw ffurflenni.

Datganaf fuddiant fel aelod o awdurdod addysg lleol Rhondda Cynon Taf. Efallai y bydd rhai o’m sylwadau’n crybwyll hynny. Mae geiriad y cynnig yn benodol. Mae’n gofyn inni ystyried ein sefydliadau addysgol. Y broblem yw bod unrhyw drafod ar sefydliadau’n celu’r gwir fater y mae’r cynnig hwn yn ceisio mynd i’r afael ag ef—

Pauline, dywedasoch fod geiriad y cynnig yn benodol, ond oni chytunwch ei fod wedi ei eirio’n wael? Mae’n awgrymu bod yr holl gyrff a restrir yn y cynnig yn gyrff cyhoeddus a noddir gan y Cynulliad. Mae Lorraine Barrett wedi crybwyll y Cyngor Dysgu Cyffredinol eisoes. Nid yw’n gweithredu eto. Mae hefyd yn gorff proffesiynol, y bwriedir iddo wella statws athrawon yng Nghymru. Nid yw’n gorff a noddir gan y Cynulliad, ond mae’r cynnig yn awgrymu ei fod.

Gwnaf fel y gwnânt yn San Steffan a’ch cyfeirio at yr ateb a roddodd fy nghyd-Aelod ychydig eiliadau yn ôl. Cyfeiriodd Cynog at hynny yn ei ymateb.

Y broblem ar hyn o bryd yw nad yw rhieni a phlant yn teimlo’n rhan o’r gwasanaeth addysg. Teimlant eu bod wedi eu hynysu gan yr hyn sydd yn ymddangos iddynt hwy’n system addysg frawychus a digymeriad, nid yn wasanaeth. Beth sydd a wnelo hyn â hwy a’u plant? Yr ydym oll yn cytuno y caiff rhieni ymddiddori mewn ysgolion ac addysg. Mae’r Llywodraeth hyd yn oed yn ystyried cyflwyno dirwyon i sicrhau nad yw rhieni’n anghofio eu cyfrifoldeb i sicrhau bod eu plant yn derbyn addysg. Y drafferth yn aml, fel y soniwyd yn gynharach, yw bod yr acronymau ar gyfer y sefydliadau hyn yn eu gwneud yn ddigymeriad i’r rhan fwyaf o bobl, heb sôn am y gwasanaethau a ddarparant.

Ar ôl cadarnhau bod pob un ohonom yn rhannu’r nod o ddarparu’r gwasanaeth gorau i bobl Cymru, mae angen inni sicrhau y caiff ei ddarparu gan gorff effeithiol, sydd yn gwrando’n gyson ar eu hanghenion ac yn gallu dod o hyd i ffyrdd o’u bodloni. Mae enghreifftiau amlwg sydd yn dangos nad yw hyn yn digwydd o dan y strwythur presennol. Soniodd fy nghyd-Aelod Gareth Jones am rai ohonynt. A yw Estyn yn ymateb mewn gwirionedd i anghenion disgyblion a rhieni yng Nghymru? Ymddengys ei fod yn dilyn y Swyddfa Safonau mewn Addysg yn rhy agos, mewn modd nad yw’n gwrando ar ein hanghenion mewn rhai achosion. A gaiff plant a theuluoedd mewn ardal ddifreintiedig yn Abertawe eu helpu drwy eu collfarnu’n gyhoeddus fel rhai sydd yn methu? A gaiff teuluoedd yn y cymunedau hyn eu helpu a’u hannog i gymryd rhan yn addysg eu plant pan ddywedir wrthynt na fyddai neb o gael dewis yn dymuno bod yn rhan o’u cymuned ysgol?

Mae angen inni ddod o hyd i ffyrdd arloesol o fynd â’r cwricwlwm, y system asesu, cyllido ysgolion a datblygiad proffesiynol athrawon yn eu blaen yn gydlynol. Mae angen inni sicrhau nad yw’r cyrff addysg yn cadw eu plwyf eu hunain yn unig, boed hynny’n greu tablau cynghrair neu’r cwricwlwm ar gyfer mathemateg cyfnod allweddol 3, ond yn datblygu syniadau mewn modd sydd yn amlygu dealltwriaeth o amrediad anghenion plant ac anghenion eu cymunedau. Mae angen inni edrych ar yr holl gyrff hyn i sicrhau eu bod yn darparu gwasanaeth y mae pobl yn teimlo eu bod yn rhan ohono, sydd yno iddynt ei ddefnyddio ac, os ydynt yn profi anawsterau, y deallant i ble y gallant fynd i gael cyngor.

Atebaf yn fyr y cwestiwn a ofynnodd Delyth Evans i Gareth Jones. Datganaf fuddiant pellach gan fy mod yn gyn-aelod o Cyd-bwyllgor Addysg Cymru pan oeddwn yn Gynghorydd Sir ym Morgannwg Ganol. Bu honiadau bod y gefnogaeth a gynigiai CBAC, fel bwrdd arholi i ysgolion heb fod yn hwylus i nac athro na disgybl. Mae ar drugaredd y farchnad ac mae llawer o ysgolion wedi penderfynu defnyddio’r byrddau arholi yn Lloegr ar gyfer llawer o bynciau. Mae adrannau ysgol wedi ymsefydlu gyda’r byrddau eraill hynny ers hynny a, gyda ffioedd arholi o £17 y pwnc y disgybl, mae arian addysg yn gwaedu’n gyflym o Gymru. Mae CBAC yn ymladd i ennill cwsmeriaid yn ôl, ond mae graddau ei lwyddiant yn dal ei archwilio.

Mae galw pellach am fframwaith cymwysterau sydd yn darparu amrediad mwy ymarferol o gyrsiau galwedigaethol yn y brif ffrwd, er gwaethaf cyhoeddi’r cwricwlwm newydd. Rhaid inni hefyd ystyried addysg a’i chysylltiad â thlodi plant. Yr ydym bron ar waelod y gynghrair Ewropeaidd o ran tlodi plant. Mae gennym gyfle euraid heddiw, drwy gefnogi’r cynnig hwn a’r gwelliant, i fabwysiadu’r gwasanaeth addysg y mae Cymru’n ei ddisgwyl ac y mae ei dyfodol yn dibynnu arno. Ni ddylem byth golli golwg ar y rheswm pam y mae’r gwasanaeth addysg yn bod: i baratoi ein plant ar gyfer bywyd hapus a buddiol fel oedolion. Sylweddolaf fod strwythurau priodol yn hanfodol a bod yn rhaid seilio’r gwasanaeth addysg yng Nghymru ar bartneriaeth a chydweithrediad a chydag ymrwymiad i ddysgu gydol oes. Fodd bynnag, nid yw hynny’n golygu mai’r drefn sydd ohoni yw’r ffordd ymlaen. Gofynnaf ichi gefnogi’r cynnig a’r gwelliant.

Ni fydd Plaid Geidwadol Cymru’n cefnogi’r cynnig. Yr oeddem wedi gobeithio y byddai Plaid Cymru’n disgrifio angen adnabyddadwy, diffyg hyd yn oed yn y system bresennol efallai, a fyddai’n gofyn adolygiad. Ni roddwyd hynny ac ni phrofwyd y sail am yr angen am adolygiad. Ni welwn angen amdano. Ni soniwyd am gost bosibl adolygiad—

I ychwanegu at eich pwynt, gofynnaf i’r Aelodau pam na chodwyd hyn yn y Pwyllgor i’w ystyried yn y flaenraglen waith.

Ni ddisgwyliwn i Christine Chapman a minnau gytuno ar rai pynciau. Mae’n sylw teg; efallai y dylai hyn fod wedi mynd drwy’r Pwyllgor a bod yn ein llwyth gwaith ar gyfer yr ychydig fisoedd nesaf.

I will try to enlighten and help Christine by answering her question. You realise that ‘Betterwales.com’ has set targets for 2003. We want to consider everything that affects education in Wales and the education of our children. As part of those targets, I cannot see how the Government of Wales—which is a minority government—will review and reach those targets without considering all the institutions, how they overlap and whether they work effectively.

Consequently, you have promised that you will examine the sponsored bodies. That is why we are calling for this. You have until 2003 to achieve it. The onus is on you, as a government, to do that. The debate this afternoon assists you in reaching those targets.

A symud ymlaen, yr ail reswm pam na fyddwn yn cefnogi’r cynnig hwn yw bod ein pwerau, o ran yr hyn y gallwn ei wneud â rhai cyrff, yn amrywio. Fel y nodwyd, gellir newid ACCAC a Bwrdd yr Iaith Gymraeg—a gynhwysir yn atodlen 4 o Ddeddf Llywodraeth Cymru 1998—i’r graddau y gall y Cynulliad gynyddu neu leihau eu pwerau. Rhyfedd yw cynnwys CBAC yn y cynnig, oherwydd corff llywodraeth leol ydyw ac nid oes gennym bŵer drosto. Mae Estyn, sydd yn gorff annibynnol, wedi ymddwyn yn dda ers sefydlu Cynulliad Cenedlaethol Cymru. Cawsom gyfarfodydd adeiladol ag ef ac mae wedi derbyn llawer o feirniadaethau a phryderon aelodau’r Pwyllgor Addysg Cyn-16. Mae rhai o’r cyrff a ymwelodd â ni wedi ymateb yn dda i waith y Pwyllgor ac i’n beirniadaethau a’n pryderon.

Yn drydydd, nid ystyriwn yr adolygiad arfaethedig yn flaenoriaeth. Blaenoriaeth fy ngrŵp i fyddai ystyried sut y gallwn godi safonau mewn addysg, sut yr ydym yn recriwtio ac yn gwobrwyo athrawon, sut y caiff adeiladau ysgolion eu cynnal a’u cadw a sut y byddwn yn datblygu strategaeth gwybodaeth a chyfathrebu i Gymru. Mae’r materion hynny yn llawer mwy tyngedfennol nag ystyried prosesau, strwythurau, cydberthnasau, swyddogaethau ac ati, sef yr hyn y mae’r cynnig hwn yn ceisio ei gyflawni.

Mae’r cynnig wedi ei eirio’n wael. Efallai fod y bwriad yno, ond ni welaf sut y gellid ei ddwyn ymlaen yn ystyrlon. Ymddengys ei fod hefyd yn hepgor awdurdodau addysg lleol. Os oes gan un sefydliad effaith ar gyflenwi addysg yng Nghymru, llywodraeth leol Cymru yw hwnnw. Nid wyf yn sicr pam nad yw Plaid Cymru wedi galw am adolygiad o awdurdodau addysg lleol.

Jonathan Morgan has mentioned not creating too great a burden of work when reviewing the national institutions. Now, he suggests that it would be inappropriate to consider those without also considering local government. We should keep an eye on local government. All we suggest is that, in reviewing the Assembly sponsored public bodies—it is an intention to do so already as ‘Betterwales.com’ states that it must be done by 2003—we should also look at other national institutions that have related functions, some of which overlap, such as the Welsh Joint Education Committee and Estyn.

Nid oeddwn yn galw am gynnwys awdurdodau lleol yn yr adolygiad hwn; nid oeddwn ond yn dweud ei bod yn rhyfedd cynnal adolygiad o’r fath heb edrych ar y prif sefydliad sydd yn cyflenwi addysg yng Nghymru. Nid wyf yn galw am ei gynnwys; nid wyf ond yn dweud bod y rhestr yn rhyfedd yn nhermau’r cynnig fel y mae. Ar y sail honno ac ar sail y safbwyntiau a nodais, ni fyddwn yn cefnogi’r cynnig hwn.

Cytunaf â llawer o’r hyn a ddywedwyd y prynhawn yma. Dywedodd Gareth Jones a Jenny Randerson ein bod am ddatblygu gwasanaeth addysg o ragoriaeth yng Nghymru. Mae ‘Gwellcymru.com’ yn dangos y ffordd ymlaen. Partneriaethau gwaith effeithiol yw un o’r gwerthoedd craidd yn ‘Gwellcymru.com’. Mae’r partneriaethau hynny’n bwysicach mewn perthynas ag ysgolion a phobl ifanc nag yn unman arall.

Ni welaf unrhyw beth yn y cynigion hyn a fydd yn arwain at gydweithredu mwy effeithiol. Mae’r cynnig i sefydlu un uwchgwango addysg yn ddiffygiol ym mhob agwedd. Yn gyntaf, mae’r cynnig yn methu â chydnabod y gwaith rhagorol a phwysig a gyflawnir eisoes gan y cyrff hyn. Mae pob corff yn cyfrannu mewn modd cydategol ond gwahanol i’n hymrwymiad cyffredinol i godi safonau.

Mae’r cynnig hefyd yn gorsymleiddio statws y cyrff hyn. Dywedwyd hynny eisoes ond mae’n werth ei ailadrodd. Dim ond dau o’r cyrff hyn, ACCAC a Bwrdd yr Iaith Gymraeg, sydd yn gyrff cyhoeddus a noddir gan y Cynulliad. Ad-drefnwyd ACCAC lai na thair blynedd yn ôl i adlewyrchu argymhelliad Syr Ron Dearing y dylai cymwysterau academaidd a galwedigaethol gael eu harolygu gan un corff. Nid yn unig y mae wedi cynnal adolygiad helaeth o’r cwricwlwm cenedlaethol ond mae hefyd yn gyfrifol am gyflawni newidiadau pwysig yn y fframwaith cymwysterau ôl-16, a ddaw i rym ym Medi 2000. Mae’r Pwyllgor Addysg Cyn-16 wedi rhoi’r dasg i ACCAC o sicrhau y gall y system addysg ymateb yn effeithiol i’r diwygiadau hynny. Rhaid i’r Cynulliad ei gefnogi drwy ganiatáu i’r newidiadau ymsefydlu, sydd yn bwysig. Byddai adolygiad mawr o swyddogaethau’r awdurdod yn tynnu sylw oddi wrth gyflawni nodau’r Cynulliad yn y maes hwn. Cytunaf â Jonathan fod arnynt angen amser i ymsefydlu. Mae ACCAC eisoes i fod i gael ei adolygu gan y Cynulliad yn 2003.

Estyn yw arolygiaeth annibynnol Cymru ar gyfer addysg a hyfforddiant. Y sail statudol i’w gwaith mewn ysgolion yw Deddf Arolygu Ysgolion 1996. Nodwyd ei swyddogaethau ehangach mewn amrediad o ddeddfwriaeth sylfaenol arall. Mae Estyn yn gorff annibynnol sydd yn gweithio drwy gylch gwaith a osodir a’i ariennir gan y Cynulliad. Mae’n arolygu’n gadarn ac yn ddiduedd. Darpara gyngor i’r Cynulliad a gwna gyfraniad hollbwysig mewn gwella ansawdd ym mhob rhan o addysg a hyfforddiant. Mae’n cyflwyno adroddiad blynyddol i’r Cynulliad.

Mae strwythurau newydd Estyn wedi ei alluogi i fod yn fwy ymatebol byth i anghenion y Cynulliad wrth fonitro a chynghori ar effeithiolrwydd polisi addysg a hyfforddiant yng Nghymru. Mae Estyn eisoes yn cynnal adolygiad trwyadl o’i brosesau arolygu er mwyn ystyried deddfwriaeth newydd a blaenoriaethau’r Cynulliad. Fel rhan o hynny, bydd Estyn yn ceisio canolbwyntio’n fwy wrth arolygu ar ateb anghenion dysgwyr o bob oed. Bydd Estyn yn fwy rhagweithiol ac ymatebol i anghenion y Cynulliad a darparwyr addysg a hyfforddiant yn gyffredinol yng Nghymru, bydd yn ymestyn partneriaethau fel rhai’r Comisiwn Archwilio a’r Arolygiaeth Gwasanaethau Cymdeithasol yng Nghymru a bydd yn ymgynghori’n eang ar ddatblygu trefniadau arolygu yn y dyfodol.

Mae Bwrdd yr Iaith Gymraeg yn cyfrannu’n uniongyrchol at gyflwyno’r Gymraeg yn y cwricwlwm cenedlaethol ac mae’n cefnogi addysg drwy gyfrwng y Gymraeg. Bydd ei grantiau eleni’n cynnal 58 o athrawon Cymraeg teithiol a fydd yn gwneud 26,500 o ymweliadau yn ystod y flwyddyn. Bydd y grant hefyd yn cynnal chwe athro mewn canolfannau arbennig i hwyrddyfodiaid i ddysgu drwy gyfrwng y Gymraeg. Rhaid i’r holl awdurdodau addysg lleol gyflwyno cynlluniau iaith Gymraeg i’w cymeradwyo gan y bwrdd. Byddwn bob amser yn ceisio gwneud yn fawr o rôl y bwrdd yn y strwythur addysgol cenedlaethol. Mewn trafodaethau ag ef, yr ydym eisoes yn cynllunio adolygiad arferol eleni o gylch gwaith presennol y bwrdd mewn addysg a hyfforddiant.

Mae’n bwysig cofio bod gan Fwrdd yr Iaith Gymraeg gylch gwaith ehangach o lawer nag addysg. Bydd y cyngor dysgu cyffredinol i Gymru, ar ôl ei sefydlu, yn gorff proffesiynol hunanreoleiddiol ac nid yn gorff cyhoeddus a noddir gan y Cynulliad. Bydd yn gorff ar gyfer athrawon a redir gan athrawon. Fe’i cyllidir gan ei aelodau i sicrhau ei annibyniaeth ar Lywodraeth ac yn yr un modd â chyrff proffesiynol eraill. Ni ddaw’r cyngor i fodolaeth tan Fedi 2000. Ni fydd yn ymgymryd â’i amrediad llawn o bwerau tan Fawrth 2001. Mae sôn am ei adolygu’n awr yn ymddangos yn gynamserol os nad yn ffôl. Mae Cyd-bwyllgor Addysg Cymru, fel y dywedodd Jonathan, yn gwmni preifat sydd yn gyfyngedig drwy warant ac mae ganddo statws elusennol. Mae’n eiddo i 22 awdurdod lleol yng Nghymru. Felly, nid oes gennym bwerau uniongyrchol dros y cwmni ac ni allem adolygu CBAC yn sylfaenol ond drwy gael cydsyniad a chydweithrediad pob awdurdod lleol yng Nghymru a Chyd-bwyllgor Addysg Cymru ei hun. Mae CBAC yn gorff dyfarnu o’r radd flaenaf—

You are aware, Rosemary, that the national curriculum in Wales is a Welsh national curriculum. It deals with Welsh matters alone. If you look at subjects such as history and geography, where the content of the subjects is intrinsically Welsh, you must realise that we need textbooks and other resources to deal with those subjects. The Welsh Joint Education Committee produced these books in the past. If you look at the books available for studying history during the Tudor and Stuart periods, you will see that the language used means that a pupil must have a reading age of 13. The books have been prepared for key stage 2 for 10 year olds.

It is impossible for teachers in Welsh schools to teach that period because suitable material is not available. The teachers therefore turn to subjects such as Guy Fawkes, the Fire of London, the London Plague and the history of Henry VIII.

Beth am hynny?

David is saying, ‘so what’ because he has no interest in seeing the children of Wales learning about the history of Wales. The truth is that the national curriculum for Wales is not being achieved in the schools at the moment because the material is unavailable. It is high time the WJEC and ACCAC came together to ensure that enough material is available to achieve the national curriculum in Wales.

Peidiwch ag ymateb.

Rhaid imi ymateb i Owen John Thomas. Mae eich pwynt ynghylch bod heb adnoddau digonol drwy gyfrwng yr iaith Gymraeg—

Cymreig a ddywedais, nid Cymraeg. Nid ydynt ar gael yn y Saesneg na’r Gymraeg.

Os yw hynny’n wir, synnaf eich bod yn dweud nad oes dim ar gael. Mae rhai ar gael. Os nad yw’r ansawdd yn dda, ni fydd y cynnig y prynhawn yma yn newid hynny. Mae angen inni roi sylw i hynny, ond nid drwy’r broses arbennig hon.

Fel y dywedais, mae CBAC yn gorff dyfarnu o’r radd flaenaf. Mae’n dal ei dir yn y farchnad ochr yn ochr â chyrff arholi eraill yng Nghymru. O ran ei gyfran o’r farchnad, mae’n parhau i gynyddu ei gyfran ac yn cymhwyso safonau uwch o hyd. Gallai corff sydd yn cyfuno statws corff rheoleiddiol a chorff dyfarnu ymateb yn dda i heriau’r farchnad gystadleuol hon. Prin yw’r sylw y mae’r cynnig yn ei roi i’r rôl a chwaraeir gan y Cynulliad Cenedlaethol wrth roi cyfeiriad polisi i’r cyrff hyn a’u galw i gyfrif. Mae’r Pwyllgor Addysg Cyn-16 eisoes yn datblygu dealltwriaeth eglur o rôl ACCAC drwy archwilio ei strategaethau a’i bolisïau penodol yn rheolaidd. Yn yr un modd, bydd cysylltiadau cynhyrchiol yn datblygu gyda’r cyngor dysgu cyffredinol a chyda’r Cyngor dros Addysg a Hyfforddiant yng Nghymru maes o law. Yr ydym yn dechrau cyflawni’r oruchwyliaeth ddemocrataidd yr oedd disgwyl erioed i’r Cynulliad Cenedlaethol ei darparu.

Dywedwyd eisoes y bydd gwaith y pwyllgorau’n cael ei atgyfnerthu gan yr adolygiad pum-mlynyddol o’r cyrff cyhoeddus a noddir gan y Cynulliad a gyhoeddwyd ychydig o wythnosau’n ôl. Mae’r cynnig hwn felly’n ddiffygiol mewn nifer o agweddau pwysig. Fy mhryder pennaf yw ei bod yn ymddangos bod y cynnig yn ymwneud yn fwy â strwythurau nag â chanlyniadau. Yr holl bwynt ynghylch agenda Gwell Cymru oedd tanlinellu’r pwysigrwydd i’r Cynulliad gael ei weld yn mynd â’r maen i’r wal. Yr ydym wedi gosod amrediad o dargedau ymestynnol i ni’n hunain, nid y lleiaf mewn addysg. Yn y pen draw, y prawf terfynol arnom fydd a welir ein bod yn mynd â’r maen i’r wal. Nid wyf yn ddifater ynghylch yr heriau hyn. Fy ngwaith i, gan weithio gyda chyd-Aelodau yn y Cabinet a’r Cynulliad, yw sicrhau y gallwn gyflawni’r weledigaeth a osodwyd gennym ar gyfer y Gymru sydd i ddod. Fodd bynnag, ni fydd y cynigion heddiw yn ein helpu yn y gwaith hwnnw. Felly, ni allaf gefnogi’r cynnig. Credaf, yn wahanol i Blaid Cymru, y dylem ymfalchïo yn y sefydliadau hyn sydd yn arbennig i Gymru.

Trof at welliant Jenny Randerson ynghylch y beichiau biwrocrataidd ar athrawon a’r system arolygu yng Nghymru. Soniais am adolygiad Estyn o’r trefniadau arolygu a chytunaf â Jenny fod yn rhaid i arolygiadau fod yn ystyrlon ac y dylid dilyn argymhellion. Yr wyf wedi ymrwymo i fynd i’r afael â’r beichiau biwrocrataidd a roddir ar ysgolion ac athrawon. Yr wyf wedi cymeradwyo recriwtio athro mewn gwasanaeth ar secondiad i’r Cynulliad i edrych ar y mater hwn. Yn ogystal, cytunais i sefydlu grŵp ymgynghorol sydd yn cynnwys cynrychiolwyr o awdurdodau addysg lleol, undebau’r athrawon a’r penaethiaid, cynrychiolwyr llywodraethwyr ac Estyn, yn ogystal â swyddogion y Cynulliad, i edrych ar y gwaith hwn. Yr ydym yn y cyfnodau cynnar, a chynamserol fyddai dod i unrhyw gasgliad ynghylch gwaith y corff hwnnw. Er bod gennyf gryn gydymdeimlad â’r teimladau yng ngwelliant Jenny, mae’n ychwanegu at gynnig diffygiol gan Blaid Cymru ond nid yn ei ddiwygio. Felly ni allaf ei gefnogi.

I am very surprised by the response to the debate. We proposed the motion because we see an opportunity for further discussion on the type of education system that is appropriate for Wales, and see that there is an opportunity to hold such a discussion in the wake of the review of the Assembly sponsored public bodies that is to take place. All our motion does is to suggest that when we look at those public bodies we look at other national institutions at the same time.

When I asked Edwina Hart if she would agree with this sort of thing when she announced the review of ASPBs, she reacted quite positively. Ours is a common sense suggestion and nothing more.

We suggest that the Welsh Joint Education Committee be considered side by side with the other institutions. The WJEC is not an Assembly sponsored public body and neither is Estyn, but their work must be considered in relation with the other bodies, and bodies such as Estyn should be used to help with the Assembly’s educational aims and Wales’s educational priorities. If Rosemary Butler and others in the Labour group refuse to acknowledge that there is a problem with the type of inspection régime that we have, they are not in touch with the reality of life in schools.

The Assembly has inherited a system for school education that would never have been created by the people of Wales. The Thatcher revolution was executed in Wales without a democratic mandate and in the face of general public opposition. Some of you seem to have forgotten the general opposition to many of the Thatcherite reforms when they were introduced.

The reforms were not all bad. There are sensible elements such as the local management of schools, but that has been taken too far so that local authorities are unable to provide a sufficient service to schools. I would like to revisit the particular model of local management of schools that we have.

I would also like to look carefully at the funding formula for schools, which exists in order to promote a competitive market between schools. We see that competitive market in many senses as being destructive. In the post-16 system we have moved from a competitive market towards a system of partnership and planning. The same is necessary in the pre-16 system.

One of the saddest things about New Labour is how it is proceeding with the Thatcherite agenda, especially in England—facilitating selection based on ability, specialist schools, naming and shaming schools, continuing with league tables, centralising decisions, privatising school management—and so on. This happens in England but it is part of the New Labour agenda, nonetheless.

A ddychwelwch at system addysg Cymru? Yr ydym wedi’n cyfareddu gan yr hyn sydd yn mynd ymlaen yr ochr draw i Glawdd Offa ond tybiais y byddai Plaid Cymru—The Party of Wales yn pryderu’n fwy am yr hyn sydd yn mynd ymlaen yn system addysg Cymru.

One of the things that I have mentioned, the league tables, continue in Wales. League tables are a tool to promote the competitive market between schools. We believe that league tables should be abolished and that a different method of providing information to schools, pupils and parents should be devised. We believe that we need a root and branch review of the system. This motion does not mention that. This motion talks about the role of the national institutions. We have a specific suggestion about establishing a new national body based on ACCAC and the WJEC but we are not asking that this should be espoused this afternoon, but that the functions of these bodies be considered side by side as we review the ASPBs, which is required according to ‘Betterwales.com’.

I turn to the WJEC. I was on the Parliament Education and Employment Committee in 1993 when the Bill concerning the establishment of ACCAC, that became the Education Act 1993, was discussed. Paul Murphy proposed an amendment to the Committee calling for ACCAC’s functions to be transferred to the WJEC. I supported the amendment then and believe that the principle is still valid. At the time, the Tory Government was eager to undermine local government. It did not like the joint education committee because it was part of local government and democratic. It wanted to create a national quango. That is what we got in ACCAC.

I suggest that we should take another look at the possibility of creating an integrated body to serve us in developing curriculum, assessment, examination systems and strengthening the position of the WJEC. We must acknowledge the problematic elements of the WJEC’s situation. It is losing its share of the market, as Jenny Randerson mentioned. There is a question over the status of the WJEC as a body that is totally owned by local government and competes in the market as a business. We need to take another look at the WJEC. It would be sensible to look at it in the context of other institutions. It is worth noting that ACCAC and the WJEC were established under subordinate legislation—the WJEC in 1944 and ACCAC in 1993. The status of the WJEC has changed after the establishment of ACCAC but, at the same time, the WJEC has a statutory status in the Education Act 1944.

I would like to mention the General Teaching Council, which is a new body that has come into existence recently. It is worth looking at the possibility of giving the function of promoting teaching as a profession to the General Teaching Council. At the moment the Teacher Training Agency, that was established under the School Standards and Framework Act 1997 for England only has that responsibilty. The Teacher Training Agency was not supposed to be relevant to Wales at all. The Higher Education Funding Council for Wales was to have that function. It was then decided that the Teacher Training Agency should have an office in Wales. This was totally ad hoc and was not based on legislation. The TTA has now been incorporated into the civil service. We suggest that the General Teaching Agency should be responsible for promoting teaching as a profession in Wales.

—finish soon.

I will shut up after saying this. Education offers Wales the best opportunity to plough its own furrow. Does the Government of Wales have the political will to do that and to distance itself from the Thatcherite model being promoted in England? According to the evidence of today it does not. It is interesting that the Labour and Conservative groups are singing the same tune on education for Wales.