Cynigiaf hefyd fod

Gyda’r holl drafodaethau hyn ar hetiau, tybiais a oeddem yn siarad am Ascot yn gynharach. Mae’n bleser mawr gennyf cynnig y cynigion hyn i gyflwyno darpariaethau Deddf Llywodraeth Leol 2000, sydd yn rhoi pwerau eilaidd i’r Cynulliad. Mae hwn yn Orchymyn technegol ac, os caiff ei gymeradwyo, bydd yn caniatáu inni fynd ymlaen i gynnig eitemau o ddeddfwriaeth eilaidd i’r Cynulliad yn y misoedd i ddod. Mae’n bwysig cydnabod bod y Gorchymyn hwn yn caniatáu i’r Cynulliad barhau â’r broses o foderneiddio llywodraeth leol yng Nghymru a ddechreuodd gyda Phapur Gwyn Ysgrifennydd Gwladol Cymru, ‘Lleisiau Lleol’, yn 1998. Cynhwyswyd enillion o’r papur hwnnw yn rhaglen Gwell Cymru y Cynulliad ac maent wedi parhau drwy Ddeddf Llywodraeth Leol 1999, a gyflwynodd y gyfundrefn Gwerth Gorau o fewn llywodraeth leol Cymru. Fel y gwyddoch, mae Deddf Llywodraeth Leol 2000, yn cyflwyno’r cysyniad o awdurdodau lleol fel arweinwyr cymuned sydd yn gyfrifol am les eu pobl. Mae hefyd yn cyflwyno strwythurau rheoli gwleidyddol newydd sydd yn gwahanu’r swyddogaethau gweithredol ac archwilio, a fframwaith moesol newydd ar gyfer cynghorwyr a’u swyddogion.

Prif bwrpas y Ddeddf yw cyflwyno prosesau gwneud penderfyniadau sydd yn eglur, effeithlon ac atebol. Fel y gŵyr y Pwyllgor Llywodraeth Leol a Thai, siaradais yng nghyfarfod y cyngor partneriaeth pan gododd faterion yn ymwneud â phosibilrwydd cael strwythur pwyllgor wedi ei resymoli ar gyfer llywodraeth leol fel rhan o’r cytundeb partneriaeth rhyngom ni a’r Democratiaid Rhyddfrydol. Dywedais y byddem yn gweithio’n agos gyda llywodraeth leol wrth ddiffinio unrhyw opsiynau pellach ar gyfer moderneiddio. Yr wyf yn ymwybodol bod tri chwarter o awdurdodau lleol Cymru wedi symud i ryw fath o fodel gweithredol cyn i’r Ddeddf ddod i rym ac yr wyf yn ymwybodol o safbwynt Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru ar hyn.

Mae’n hanfodol inni ystyried rhai o’r materion hyn pan drafodwn y Ddeddf hon yn llawn yn y Siambr. Yn arbennig, cyfeiriaf at y pwynt a wnaethpwyd imi yn gynharach, gan David Melding, dybiaf i, ac a gwestiynais, y byddwn yn gallu amrywio cyfran yr etholaeth sydd yn ofynnol i gychwyn refferendwm ar faer wedi ei ethol yn uniongyrchol ac awdurdod. Dadleuwyd y byddai targed o 5 y cant o’r etholaeth yn rhy hawdd i’w gyflawni mewn ardaloedd â phoblogaethau cymharol fach ond cyfran uchel o drigolion mewn un neu ddwy o drefi. Dychwelwn at y materion hynny.

Bydd y Ddeddf hefyd yn gwella rôl y Comisiwn ar gyfer Gweinyddiaeth Leol yng Nghymru, yr ombwdsmyn, wrth ymchwilio i honiadau o dor-ymddygiad a chodau. Mae fframwaith moesol newydd hefyd ar gyfer aelodau awdurdod lleol, a chroesawn hynny.

Mae rhan IV o’r Ddeddf yn caniatáu i’r Cynulliad newid blwyddyn etholiadau llywodraeth leol. Byddaf yn ymgynghori ar hynny’n fuan, oherwydd mae’n fater sydd yn achosi pryder cyffredinol mewn llywodraeth leol.

Cyfyd llawer o’r materion o’n cytundeb â’r Democratiaid Rhyddfrydol. Fe’u codwyd yn y Pwyllgor Llywodraeth Leol a Thai ddoe. Fodd bynnag, pwysleisiaf fod hwn yn Orchymyn Cychwyn a fydd yn caniatáu imi gyflwyno unrhyw gynigion, a gaiff eu trafod wedyn yn llawn yn y Siambr hon. Gallwn ymdrin â’r manion bethau—y mewnbwn y bydd eraill efallai am inni ei gynnwys yn y Ddeddf Llywodraeth Leol—rywbryd arall. Mae ein trafodaeth heddiw yn ymwneud yn gyfan gwbl â chychwyn, ac nid â’r manylion.

Croesawaf eich datganiad a’r pwyntiau a eglurasoch.

Dychwelaf at rai o’n trafodaethau ar y Cyngor Partneriaeth a’n trafodaeth yn y Pwyllgor Llywodraeth Leol a Thai ddoe. Dyma’r Gorchymyn Cychwyn a fydd yn ein galluogi i ddechrau gweithio ar hyn. Fodd bynnag, mae angen amserlen newydd arnom cyn gynted â phosibl er mwyn dangos i lywodraeth leol pryd yr ydych yn disgwyl iddi weithredu’r strwythurau newydd ac egluro goblygiadau’r cytundeb newydd â’r Democratiaid Rhyddfrydol, sydd yn newid y dogfennau ymgynghorol a anfonwyd eisoes.

A eglurwch pryd yr ydych yn debygol o gynnig y Ddeddf Llywodraeth Leol arfaethedig ar gyfer y Cynulliad Cenedlaethol? Beth fydd rôl y cynghorau tref a chymuned o fewn y Ddeddf honno, gan fod y cytundeb â’r Democratiaid Rhyddfrydol yn nodi y bydd nifer uchel o’r cyfrifoldebau yn cael eu dirprwyo o’r prif gynghorau i’r cynghorau tref a chymuned? Datganaf fuddiant fel aelod o gyngor tref.

Gwnaf ailafael yn y pwynt a wneuthum ddoe. Yr wyf wedi bod yn edrych drwy’r ddogfen hon, ac mae popeth ynddi yn dweud wrthyf na chaiff unrhyw benderfyniad i newid y system bleidleisio ei roi yn y pwerau eilaidd y bydd y Cynulliad Cenedlaethol yn penderfynu arnynt. Golyga hyn y bydd unrhyw symudiad tuag at gynrychiolaeth gyfrannol yn aros yn San Steffan. A wnaiff y Gweinidog egluro pam y caiff cymaint o arian ei wario ar sefydlu comisiwn i ymchwilio i’r posibilrwydd o newid i system o gynrychiolaeth gyfrannol, pan eglura’r Ddeddf na fydd gennym unrhyw bŵer i weithredu unrhyw gynigion a gyflwynir efallai gan y Comisiwn? Onid yw’n wir y caiff hyn ei wneud er mwyn creu trafferthion i gytundeb y glum-blaid rhwng Llafur a’r Democratiaid Rhyddfrydol. Felly, gall y Democratiaid Rhyddfrydol ddweud wrth ei haelodau i beidio â phoeni gan fod comisiwn yn ymchwilio i gynrychiolaeth gyfrannol, a gall y Blaid Lafur ddweud wrth ei haelodau nad ydynt eisiau cynrychiolaeth gyfrannol i beidio â phoeni amdano oherwydd comisiwn yn unig ydyw. Y rhai sydd ar eu colled yn wirioneddol yn y cytundeb hwn yw trethdalwyr Cymru a fydd yn gweld eu harian yn cael ei wario ar gomisiwn fel y gallwch werthu cytundeb y glum-blaid yn lle gwario’r arian ar ysgolion, ysbytai a sicrhau swyddi a buddsoddiad i Gymru.

Ni allaf esgus fy mod wedi deall popeth a ddywedodd David ond mae ymrwymiad yn y cytundeb partneriaeth y byddwn yn edrych ar systemau pleidleisio ar gyfer llywodraeth leol. Y ffordd y geiriwyd hyn yn y cytundeb, yn ôl yr hyn a ddeallaf, yw y caiff comisiwn annibynnol ei sefydlu, a fydd yn edrych ar yr ystod gyfan o systemau pleidleisio, nid cynrychiolaeth gyfrannol yn unig. Daw argymhellion y comisiwn yn ôl i’r Cynulliad ac, os cânt eu derbyn a bydd angen newid, byddwn yn mynd â hynny i San Steffan ac yn ceisio hyrwyddo ein Mesur ein hunain yno. Mae David yn pryderu nad oes gan y Cynulliad y pwerau ychwanegol sydd eu hangen arno er mwyn cyflawni ei swyddogaethau. Fodd bynnag, mae’n bosibl goresgyn hynny. Nid yw hyrwyddo Mesurau yn San Steffan yn rhywbeth yr ydym wedi ymgymryd ag ef o’r blaen, ond bellach mae’r cyfle gennym a dylem wneud hynny yn y dyfodol os ydym i wneud gwahaniaeth yng Nghymru.

Ar bwynt eglurhad—

A wnaiff Peter egluro a oedd yn siarad fel unigolyn neu fel Dirprwy Weinidog?

Cawsom y siarad hwn ddoe yng nghyfarfod y Pwyllgor Llywodraeth Leol a Thai. Mae arweiniad ar rôl Dirprwy Weinidogion wedi cael ei osod ar y fewnrwyd ers peth amser, lle yr eglurir bod Dirprwy Weinidog yn siarad ar ei ran ei hun yn bersonol oni ofynnir i’r person hwnnw siarad ar ran y Llywodraeth. Fel y dywedais yn y cyfarfod ddoe, siarada Edwina ar ran y Llywodraeth ar lywodraeth leol, a siaradaf i yn rhinwedd fy swydd fel llefarydd y Democratiaid Rhyddfrydol, oni nodir fel arall.

Diolch ichi am fod mor ystyriol â chredu na allaf siarad ar fy rhan fy hun ar faterion. Gallaf eich sicrhau mai fi fydd yn siarad ar faterion llywodraeth leol yn y Siambr hon gan mai fi yn awr yw’r Gweinidog sydd â’r cyfrifoldeb hwnnw. Yr oedd y pwyntiau a godwyd gan Janet Ryder ynglŷn ag amserlen newydd ar gyfer llywodraeth leol yn rhai da. Mae mater i’w drafod o ran amserlenni. Ymdrechaf i drefnu amserlen cyn gynted â phosibl i drafod y mater hwn. Ar fater cynghorau tref a chymuned, bu cryn drafodaeth yn y cyngor partneriaeth ar natur dirprwyo a beth fyddai’n digwydd o ran swyddogaethau. Mae angen mwy o eglurhad cyn imi awgrymu pa gynigion fyddai’n cael eu cyflwyno. Bydd angen inni drafod hyn nid yn unig gyda’r cynghorau tref a chymuned ond gyda’n cyd-Aelodau o fewn llywodraeth leol Cymru er mwyn gweld beth y gallwn ei wneud ynglŷn â dirprwyo a’r ddadl ynglŷn â swyddogaethau. Diolch ichi am godi’r pwyntiau hynny.

Ynglŷn â phwyntiau David, mae’r comisiwn annibynnol yn gomisiwn annibynnol. Fel yr amlinellodd David, dyna’r sefyllfa. Os cytunir arno a phenderfynwn ei ddatblygu, yna mae’n rhaid inni lwyddo i’w gael ar agenda deddfwriaeth eilaidd San Steffan.

A wnaiff y Gweinidog ddweud beth fydd y gost?

Cymerais yn ganiataol o’ch sylwadau, David, eich bod yn gwybod popeth am y costau. Ymddengys bod gennych wybodaeth fanwl am y costau. Edrychaf yn fanwl ar unrhyw oblygiadau cost ar gyfer hyn. Pan ffurfiolir y cynigion, byddwn yn penderfynu pwy fydd yn cadeirio’r comisiwn, ei aelodaeth a’i natur. Yna byddaf—gan wisgo fy het arall fel y Gweinidog dros Gyllid—yn adrodd yn ôl ichi.

O’r holl faterion polisi a etifeddais pan ymgymerais â’r swydd hon yng Ngorffennaf, mater rheoliadau hadau sydd wedi bod ar fy meddwl fwyaf o safbwynt cyngor cyfreithiol. Ceisiaf siarad am yr amser a neilltuwyd ar fy nghyfer. Oherwydd cyfyngiadau amser, ni chymeraf ymyriadau ar y cyflwyniad, ond atebaf gwestiynau a chymryd ymyriadau, os bydd angen, wrth gloi’r ddadl.

Wrth ystyried y rheoliadau hyn cefais lawer iawn o gyngor cyfreithiol, nid yn unig gan swyddogion ond gan sefydliadau allanol. Rhoddais fy sylw llawn i’r holl gyngor cyfreithiol. Darllenais y cyfan, ac ystyriais bopeth wrth benderfynu ar fy safbwynt ar y mater hwn. Cymerodd beth amser i’r mater ddod gerbron y Cynulliad Cenedlaethol. Cafwyd peth oedi wrth ystyried yr amrywiol ddarnau o gyngor cyfreithiol. Yng ngoleuni’r ffaith y lluniwyd y rheoliadau hyn gan Loegr, yr Alban a Gogledd Iwerddon, rhaid inni ddod i benderfyniad, un ffordd neu’r llall, heddiw. Ni all fod cyfle o gwbl am oedi pellach.

Yr un yw’r rheoliadau hyn ag a osodwyd gerbron y Cynulliad Cenedlaethol ar 7 Medi, yn unol â Rheol Sefydlog Rhif 22.33, ag eithrio’r dyddiad dod i rym, a newidiwyd i 24 Tachwedd yn dilyn gweithdrefn Seneddol. Ni chyfieithwyd y rheoliadau i’r Gymraeg eto, am fod yn rhaid i’r Senedd eu cymeradwyo o hyd, yn unol â Rheol Sefydlog Rhif 22.31, ond bydd cyfieithiad i’r Gymraeg ar gael, unwaith ac os y llunnir y rheoliadau.

Cyn datganoli, byddai’r rheoliadau hyn sydd yn rhai’r DU wedi’u llunio o dan adran 16 (8) o Ddeddf Ar Fathau o Blanhigion a Hadau 1964, ond argymhellir y dylid llunio’r rheoliadau hyn bellach o dan adran 2 (2) o Ddeddf Cymunedau Ewropeaidd 1972. Mae hynny yn darparu mecanwaith mwy effeithiol a thryloyw ar gyfer gweithredu gofynion cyfarwyddebau’r GE am un rhestr genedlaethol DU. Pennwyd y Cynulliad Cenedlaethol at ddibenion adran 2 (2) o Ddeddf Cymunedau Ewropeaidd 1972 mewn perthynas â’r polisi amaethyddol cyffredinol gan Orchymyn Cymunedau Ewropeaidd (Disgrifiad) (Rhif 3) 1999. Yr wyf yn siŵr eich bod yn cofio’r rhain wrth imi fynd drwyddynt.

Gall y Cynulliad Cenedlaethol weithredu gyda Gweinidogion y DU wrth lunio’r rheoliad hwn, a rhaid iddynt wneud hynny. Rhaid llunio’r rheoliadau ar y cyd. Nid oes gennym y sgôp i lunio’r rheoliadau hyn ar ein pennau ein hunain, ac nid oes gennym y sgôp ychwaith i newid y rheoliadau hyn heddiw. Naill ai cânt eu derbyn neu ni chânt eu derbyn. Bydd y rheoliadau hyn yn gweithredu cyfarwyddebau 98/95 a 98/96 y GE, a atgyfnerthodd y farchnad hadau fewnol ac a oedd yn cynnwys gofynion cyfreithiol a chamau diogelu ychwanegol ar gyfer mathau o blanhigion sydd wedi’u haddasu’n enetig. Byddant yn alinio cyfraith y DU yn agosach gyda chyfarwyddebau sylfaenol y GE.

Cododd Aelodau o’r Cynulliad yma a Chyfeillion y Ddaear yn Lloegr bryderon ynghylch eithriadau penodol a argymhellwyd yn y rheoliadau drafft gwreiddiol. Yr oedd y rheini yn ymwneud ag awdurdodi ar gyfer marchnata symiau bach o hadau a’r argymhelliad i barhau â’r trefniadau eithrio presennol ar gyfer marchnata hadau cyn rhestru cenedlaethol at ddibenion profi a threialu, dibenion gwyddonol a gwaith dewis a dethol. Bellach symudwyd y rheoliadau hyn oddi ar y Rheoliadau Rhestr Genedlaethol ac ymdrinnir â hwy ar wahân yn y rheoliadau marchnata hadau er mwyn rhoi mwy o reolaeth inni yng Nghymru. Rheoliadau Cymru yn unig fydd y rheoliadau marchnata hadau a bydd gennym fwy o reolaeth drostynt. Mae’n hen bryd gweithredu’r rheoliadau hyn bellach ac mae’r DU yn torri rhwymedigaeth cymunedau. Mae Comisiwn y GE wedi dechrau ar gamau cychwynnol gweithrediadau torri rheolau yn erbyn y DU, y mae’n rhaid inni eu hystyried.

Wrth i’r Cynulliad ystyried y rheoliadau hyn, mae rhai ymrwymiadau yr hoffwn eu cofnodi o safbwynt cnydau a addaswyd yn enetig, am eu bod wedi achosi llawer o bryder i’r Cynulliad. Byddaf yn ei gwneud yn glir i Adran yr Amgylchedd, Trafnidiaeth a’r Rhanbarthau na fydd y Cynulliad yn cefnogi unrhyw dreialu pellach o gnydau a addaswyd yn enetig ar ffermydd yng Nghymru. Ymrwymaf i ystyried yn ddwys yr holl resymau posibl dros wrthod rhestru Chardon LL. Byddaf hefyd yn sefydlu grŵp tasgau dechrau a diwedd fydd yn cynnwys pob plaid er mwyn ystyried sut i fwrw ymlaen, waeth beth fydd yn digwydd heddiw. Bydd y grŵp tasgau yn edrych ar y rheoliadau hyn ac yn ystyried a oes sgôp ar gyfer eu gwella. Bydd hefyd yn edrych ar y weithdrefn gwrandawiadau ac ar y rheoliadau marchnata hadau, fel y gallwn gyrraedd rhyw fath o gytundeb barn, ac ar faterion eraill megis y defnydd posibl o gyfraith gynllunio wrth reoli cnydau a addaswyd yn enetig yn ogystal â phwerau eraill y gall y Cynulliad eu caffael mewn perthynas â chnydau a addaswyd yn enetig. Cynigiaf y bydd hyn yn digwydd beth bynnag.

Gwn fod fy amser yn dod i ben—

Bydd y grŵp Llafur yn cynnal pleidlais rydd ar y mater hwn, sydd yn adlewyrchu’r pwysigrwydd y mae wedi’i gaffael yn gyfiawn yng Nghymru. Mae’n bwysicach yma nac yn Lloegr, yr Alban a Gogledd Iwerddon, a adlewyrchir gan y ffaith y cymeradwywyd y rheoliadau eisoes yn y tair tiriogaeth hynny.

Mae’n gywir dweud, fel y crybwyllais eisoes, fy mod wedi cael llawer o gyflwyniadau gan sefydliadau allanol yn mynegi pryder ynghylch y rheoliadau hyn. Yn fy marn i maent yn ddigon i drawsosod pryderon y Cynulliad ynghylch cnydau a addaswyd yn enetig a’u rhoi ar waith. Tynnaf sylw’r Aelodau at ddwy erthygl o fewn y rheoliadau. Y gyntaf yw erthygl 5(4) sydd yn datgan:

Mae paragraff (3) yn ymwneud â’r rhestru.

Os ydynt yn fodlon:

Felly, mae’r rheoliadau hyn yn rhoi’r gallu i’r Cynulliad Cenedlaethol beidio â derbyn math o had lle ceir bygythiad naill ai i iechyd a bywyd dyn, anifeiliaid neu blanhigion neu i iechyd planhigion neu dyfu mathau neu rywogaethau eraill. Dyna’r cam diogelu yn rheoliad 5(4).

Mae rheoliad 11 yn ymwneud â pherygl posibl cnydau penodol yn ogystal â chnydau a addaswyd yn enetig. O dan y rheoliad hwn:

Gellir cyflwyno hysbysiad gwahardd marchnad lle gallai tyfu’r math o had fod yn niweidiol o safbwynt iechyd planhigion, ar gyfer tyfu rhywogaethau neu fathau eraill, lle mae perygl ar fin digwydd i organebau niweidiol ymledu neu, ar y llaw arall, os yw’r math o had yn risg i iechyd dynol neu’r amgylchedd ac os oes perygl ar fin digwydd i iechyd dynol neu’r amgylchedd. Felly, ceir mecanwaith i wahardd marchnata’r hadau hyn yn yr amgylchiadau uchod.

Codwyd cwestiynau ynghylch yr hyn sydd ar fin digwydd a’r hyn nad yw ar fin digwydd. Mae’n gywir dweud y byddai’r Cynulliad yn cymryd safbwynt eang o ystyr ‘ar fin digwydd’. Ar sail y ddau reoliad hynny, credaf y gellir amddiffyn cynnal safbwyntiau’r Cynulliad. Nid yw hynny’n golygu, wrth gwrs, na ellir newid a gwella’r rheoliadau hyn mewn unrhyw ffordd. Nid oes dim yn berffaith. Gallai’r grŵp strategaeth benderfynu a ellid gwneud newidiadau i’r rheoliadau hyn ac ymhle. Cyn i reoliadau marchnata hadau ddod gerbron y Cynulliad cyn y Nadolig, mae’n bwysig fod y grŵp strategaeth yn archwilio’r rheoliadau hyn gyda chyfreithwyr y Cynulliad er mwyn achosi newidiadau sylweddol penodol, gan ystyried y pryderon a fynegwyd imi nad yw’r rheoliadau yn ddigon caeth. Wrth gwrs, mae’n agored i sefydliadau o’r tu allan i’r Cynulliad gynnig unrhyw safbwyntiau a allai fod ganddynt ar sut y dylid gweithredu’r rheoliadau marchnata hadau.

Ar ôl trafod y mater hwn gydag amrywiol Aelodau o’r Cynulliad y tu allan i’r Siambr hon. Yr wyf yn bryderus bod pobl yn dymuno mynegi barn gref ar gnydau a addaswyd yn enetig, sydd yn gyfiawn ac yn unol â’r penderfyniad y cytunwyd arno gan y Cynulliad. Fodd bynnag, gofynnaf i bobl beidio â phleidleisio yn emosiynol, ond i astudio’r rheoliadau, ystyried y rhai y tynnais eich sylw atynt a dod i gasgliad yn seiliedig ar y ffeithiau. Beth bynnag fydd yn digwydd heddiw, erys yr ymrwymiadau a roddais. Yr wyf yn fodlon â’n rheoliadau. Fodd bynnag, waeth sut y bydd y Cynulliad yn pleidleisio heddiw, mae’n bwysig nad ydym yn gadael y materion hyn yn benagored. Rhaid inni eu datblygu, ystyried y grŵp strategaeth, yr ymrwymiadau a’r penderfyniadau y cytunodd y Cynulliad arnynt a chynhyrchu strategaeth a pholisi ar gnydau a addaswyd yn enetig sydd mor gytûn â phosibl.

yn Saesneg ‘Glân a gwyrdd’ yw’r ffordd ymlaen i ffermwyr, yn ôl y Gweinidog dros Faterion Gwledig. Dywedodd:

yn Saesneg Yr oedd gan Max Boyce ffordd fywiog o baentio lliw gyda’i ‘Rhondda grey’. Heddiw, mae Carwyn Jones yn ceisio cymysgu gwyrdd GM—glân a gwyrdd GM. Rywsut, ni chredaf y bydd y defnyddiwr yn derbyn hyn, na’r ffermwr ychwaith. Ni allwn fuddsoddi mewn arferion ffermio anorganig sydd yn seiliedig ar yr amgylchedd ac, ar yr un pryd, ryddhau organebau nas profwyd i mewn i’n hamgylchedd. Nid yw’r rheoliadau ger ein bron yn caniatáu digon o sgôp inni ddiogelu ein hamgylchedd rhag organebau a addaswyd yn enetig diangen, nas profwyd.

in Welsh Logically, regulation and the setting of guidelines should emanate from a statement of general policy. The Assembly made a policy statement on genetic modification in May. The statement noted the need to ban GM items if the Assembly were not confident that such organisms would not harm the environment of Wales.

in Welsh The regulations before us today are not in keeping with that policy statement and Plaid Cymru will vote against them. Nor am I willing to accept that time is against us today, because the Government has already twice withdrawn this Order from the Assembly timetable—in September and last week.

in Welsh I take this opportunity to ask the Minister about establishing a strategy group. Why was the strategy group not established before this debate today so that we could have had cross-party discussion on this matter? Cross-party discussion took place under the former Secretary for Agriculture and Rural Development. After all, the practical guidelines before us today will form the criteria for accepting or refusing to place GM seed on the national list. Once these guidelines have been adopted, they restrict us to working within them. It is vital that we are certain that the regulations reflect our policy wishes.

in Welsh Let us remind ourselves why regulation is so important. The science of genetic modification is driven by the commercial interests of global companies. Regulation of those interests is needed. The public has not been convinced—and neither do scientists agree—that GM crops do not pose danger to the environment or to public health. The regulations before us work within the limits of European Union legislation, but are far less stringent than the demands of those directives. This week, the Labour Party and the Liberal Democrats signed the ‘Putting Wales First’ agreement and committed the two parties to implementing the most stringent GM policy possible within the limits of the European Union legislation. The regulations before us are not the most stringent possible and, given the partnership agreement, I am surprised that the Labour Government has presented them. I would be even more surprised were the Liberal Democrats to support them.

in Welsh The draft regulations proposed for the United Kingdom are less stringent that the European directives in several ways. First, they do not allow for any possible differences in different regions of the member state, although the European directive gives the member state the right to permit that.

in Welsh Secondly, the regulations state that imminent danger must be proved before the placement of a seed on the list can be refused. This places the onus on the National Assembly to prove imminent danger; not on the GM company to prove that growing the crop is safe.

in Welsh Finally, the regulations do not enable us to place conditions on growing crops, only to ban them completely. Looking at these draft regulations, one has to ask the Minister for Rural Affairs whether the Assembly Cabinet had any input into their formulation, because it is difficult to see the influence of either the National Assembly’s policy statement or the precautionary principle in these draft regulations.

in Welsh I feel that the National Assembly is being pushed by the Ministry for Agriculture, Fisheries and Food in London, which is safeguarding the interests of global GM companies, into accepting the lowest common denominator of regulation. If we believe that a precautionary principle is necessary to safeguard the environment and public health, then these draft regulations are not tight enough and we should reject them and ask the Minister for Rural Affairs to bring new draft regulations before us that are more in keeping with the National Assembly’s policy statement.

yn Saesneg Wrth gloi, cyfeiriaf at lawer o eiriau teg a siaradwyd am yr angen i gadw Cymru yn rhydd o gnydau a addaswyd yn enetig. Ym Mai, dywedodd Mike German, y Dirprwy Brif Weinidog bellach, y dylem alw am:

yn Saesneg Heddiw yw diwrnod y prawf hwnnw, Mr German. Byddwch yn falch o glywed nad Cyd-Bwyllgor Addysg Cymru fydd yn marcio eich prawf, ond pobl Cymru, yn etholiad y DU y flwyddyn nesaf ac yn 2003.

Credaf fod Carwyn eisoes yn canfod, fel y gwneuthum innau pan oeddwn yn ei swydd, mai’r rhan anoddaf o fod mewn Llywodraeth yw peidio â chael eich beirniadu gan eich gwrthwynebwyr—gall hynny ysgafnhau’r trafodion—ond cael eich llesteirio gan reoliadau y mae Llywodraethau eraill, ac weithiau bleidiau eraill, wedi’u llunio. Nid yw hynny’n fwy gwir nag wrth ymdrin â materion am bethau a addaswyd yn enetig. Yr wythnos diwethaf, Carwyn, cymarasoch eich swydd â gyrru lori lydan i lawr stryd gul. Mae hynny’n hollol wir. Yn ystod yr wythnosau diwethaf yr wyf wedi teimlo drostoch oherwydd gwn pa mor anodd y mae eich swydd. Pan gewch y cyfle i fynd ar hyd llwybr mwy ffafriol, hyd yn oed os yw’n wahanol ac weithiau’n hwy, dylech wneud hynny. Pan fydd gennym reoliadau newydd ar addasu genetig i’w cymeradwyo, dylem wneud yn siŵr bod y stryd mor llydan â phosibl, gan fod gennym lori lydan i’w gyrru i lawr y stryd.

Nid wyf yn cytuno â’ch asesiad, er yn ganmoladwy, y gallwn gytuno ar y rheoliadau a cheisio negodi a chytuno ar newidiadau wedyn. Mae hynny yn gwanhau yn hytrach na chryfhau pethau fel yr hoffwn ei weld yn digwydd. Dyna hefyd wleidyddiaeth cyfaddawdu. Er bod rhaid cyfaddawdu weithiau, mae hynny wedi eich arwain chi a Gweinidogion eraill—a minnau cyn hyn—i lawr y stryd honno sydd yn rhy gul. Nid wyf am i hynny ddigwydd. Unwaith y byddwn ni fel Cynulliad wedi mabwysiadu’r rheoliadau, ni all yr holl gafeatau yn y byd newid y ffaith honno.

Diolch ichi am gytuno y gall y grŵp Llafur gael pleidlais rydd ar hyn. Yr oedd yn benderfyniad dewr a defnyddiaf fy mhleidlais i bleidleisio yn erbyn mabwysiadu’r rheoliadau hyn. Diolchaf ichi hefyd am gynnig grŵp strategaeth trawsbleidiol i ddatblygu ein polisi ar addasu genetig. Dim ond un cyfarfod o’m grŵp strategaeth trawsbleidiol a gynhaliais i, a chwalodd y grŵp dros yr haf o ganlyniad i newidiadau yn y Cabinet. Croesawaf eich ymrwymiad i weithio gyda phleidiau eraill, hyd yn oed y rheini, fel y Torïaid, sydd wedi gosod y rheoliadau caeth, cul hyn arnom yn y gorffennol. Mae ganddynt lais yn y Cynulliad o hyd ac os bydd pob un o’r pedair plaid yn gweithio gyda’i gilydd ar ein polisi addasu genetig, gallwn gyflawni pethau mawr dros Gymru.

Mae Cyfeillion y Ddaear a’r Gymdeithas Frenhinol Er Gwarchod Adar, ymhlith sefydliadau eraill, wedi honni bod y rheoliadau hyn yn ad-drefniad anghywir o Gyfarwyddeb Ewropeaidd 98/95/EC a bod hynny yn gadael sail dros sialens gyfreithiol drwy adolygiad barnwrol. Mae dadleuon i awgrymu bod y rheoliadau yn ad-drefniad anghywir o Gyfarwyddeb yr Undeb Ewropeaidd ar saith cyfrif pwysig, nid lleiaf o ran gallu’r Cynulliad i reoli’r defnydd o fathau o gnydau a addaswyd yn enetig a’u marchnata.

Mae problemau eraill gyda’r rheoliadau. Mae cwestiwn yn codi ynglŷn â diffyg mesurau i ddiogelu eiddo diwydiannol a masnachol. Gallai hynny fod yn broblem i gynhyrchwyr organig bach neu gynhyrchwyr bach nad ydynt yn gynhyrchwyr hadau, sef yr union bobl y mae’r Cynulliad i fod i’w helpu, eu hannog a’u diogelu. Cafodd y Gweinidog dros Faterion Gwledig gyngor cyfreithiol yn groes i’r cyflwyniadau a wnaethpwyd gan Gyfeillion y Ddaear a’r RSPB. Mae achos clir i’w ateb ac ni lwyddodd y Gweinidog fynd i’r afael â’r pryderon a godwyd gan amrywiaeth o sefydliadau.

Dim ond dehongliad o’r gyfraith yw’r cyngor cyfreithiol a roddwyd i’r Gweinidog. Eisoes gwrthwynebwyd MAFF yn llwyddiannus yn y llysoedd ar faterion sydd yn ymwneud â’r mater hwn, felly dylem sicrhau bod unrhyw ddeddfwriaeth yn hollgynhwysol. Nid yw’n glir a yw’r rheoliadau y gofynna’r Gweinidog i’r Cynulliad eu cymeradwyo yn bodloni’r maen prawf hwnnw. A derbyn bod rhesymau teg dros gredu y wyneba’r rheoliadau hyn wrthwynebiad cyfreithiol difrifol, byddai pleidleisio o’u plaid yn gwneud y Cynulliad yn agored i bob math o broblemau cyfreithiol. Am y rheswm hwnnw, ni ddylai’r Cynulliad gymeradwyo’r rheoliadau. Yn hytrach, dylai alw ar y Gweinidog i gychwyn arolwg trwyadl o’r gwaith o gymhwyso’r rheoliadau yng Nghymru, fel y gellir mynd i’r afael â’r cwestiynau cyfreithiol a godir gan y sefydliadau hyn yn iawn. Rhaid iddo hefyd sicrhau bod proses ymgynghori ehangach ar oblygiadau’r penderfyniad y gofynna i’r Cynulliad ei wneud.

Mae’r rheoliadau y gofynna’r gweinidog i’r Cynulliad eu cymeradwyo yn gwahodd cwestiynau ehangach sydd yn gwbl ar wahân i’r dadleuon cyfreithiol cymhleth. Rhaid i’r Cynulliad fod yn gyson yn ei agwedd tuag at addasu’n enetig. Drwy gymeradwyo’r rheoliadau hyn wyneba’r Cynulliad bosibiliad o beryglu ei ymrwymiad i gadw Cymru yn ardal sydd yn rhydd o addasu genetig. Gofynnir i’r Cynulliad gefnogi cyfres o reoliadau a fyddai’n cyfyngu ar allu’r Cynulliad i sicrhau ei fod yn parchu ei ymrwymiad i bobl Cymru. Mae’r grŵp Ceidwadol yn pleidleisio yn erbyn y rheoliadau, ac yn galw ar y gweinidog i ailystyried ei sefyllfa ar y rheoliadau hyn. Rhaid iddo fynd ymaith ac ymgynghori ar yr hyn sydd angen ei wneud er mwyn mynd i’r afael â’n pryderon difrifol am y rheoliadau.

Yn gyntaf, llongyfarchaf Carwyn, nid yn unig ar ei benodiad, ond hefyd am y dehongliad clir a sensitif o’r achos a gyflwynodd inni y bore yma. Sylweddola fod mwyafrif sylweddol a chadarn yn y Cynulliad sydd yn erbyn camddefnyddio technoleg addasu genetig. Mae’n iawn i fod yn weithredol, fel y nododd y bore yma, wrth ddatblygu polisi realistig, a gobeithiaf y bydd yn llwyddiannus wrth ddatblygu ymagwedd amlbleidiol, gynhwysol i’r Cynulliad wneud ei sefyllfa’n glir ar y mater hwn.

Gwrandewais â diddordeb mawr ar sylwadau Christine yn gynahrach. Hoffwn ddiolch iddi hi hefyd, oherwydd ei bod yn gwrthwynebu technoleg addasu genetig yn ddidrugaredd. Pan oedd yn ei swydd ymdrechodd yn galed ac yn anrhydeddus i ddatblygu polisi credadwy i’r Cynulliad. Yr oedd hyn yn arbennig o wir ar ôl y ddadl fis Mai diwethaf, pan gyfarfûm i a chynrychiolwyr o bleidiau eraill â hi, a chymerwyd y penderfyniadau cychwynnol y mae Carwyn bellach yn eu gweithredu wrth ddatblygu’r ymagwedd amlbleidiol hon.

Awgrymodd Carwyn inni y bore yma y dylem dderbyn y rheoliadau rhestru hadau hyn ac y dylem gydnabod ein bod wedi cael rhywfaint o lwyddiant wrth ddylanwadu arnynt drwy negodi, ac y dylem wedyn ddefnyddio’r rheoliadau marchnata i gyfyngu ar ddosbarthu’r hadau. Mae honno yn ddadl hollol gyfiawn. Fodd bynnag, mae’r un mor gyfiawn dweud bod egwyddor bwysig yn y fantol yma. Yr ydym ni fel Cynulliad wedi egluro ein bod am fod mor gyfyngol â phosibl, ac er mai pwerau cyfyng sydd gennym yn y Cynulliad, dymunwn ddefnyddio’r pwerau hynny mor effeithiol â phosibl i wrthwynebu technoleg addasu genetig nas profwyd. Dyna’r penderfyniad a wnaethpwyd i bob pwrpas fis Mai diwethaf, ac ni chlywais unrhyw ddadl argyhoeddiadol ers hynny ynghylch pam y dylem encilio o’r polisi hwnnw. Felly bwriadaf bleidleisio yn erbyn y rheoliadau hyn.

Mae mater o sylwedd hefyd, yn ogystal â’r ddadl arall honno—y ddadl a gyflwynodd Peter Rogers i’r Cynulliad yn ei araith funud yn ôl. Os derbyniwn y Gorchmynion hyn cyfyngwn ar ein pwerau fel Cynulliad i wrthod mathau o hadau at ddiben osgoi effeithiau andwyol ar yr amgylchedd neu ar iechyd dynol. Ni fyddem ychwaith yn gallu gwrthod mathau i ddiogelu eiddo masnachol neu ddiwydiannol. Nid y fi yw’r cyntaf i neidio ar fy nhraed i amddiffyn buddiannau masnachol neu ddiwydiannol, ond yn y cyswllt hwn, dyna’r pŵer sydd yn mynd i ddiogelu ffermwyr organig, er enghraifft. Mae annog y sector organig yn ganolog i’n strategaeth o greu sector amaethyddol yng Nghymru sydd yn gynaliadwy ac yn broffidiol ac yn dibynnu’n llai ar gymhorthdal. Pam ar y ddaear, felly, y dylem fygwth datblygiad y sector hwnnw? Yn arbennig pan fo Cymdeithas y Pridd, sydd yn gyfrifol am osod safonau a dderbynnir gan y DU at ddibenion dosbarthu nwyddau organig, yn bryderus eu hunain ynghylch y rheoliadau hyn. Pan fyddant hwy yn rhannu pryderon Cyfeillion y Ddaear neu’r RSPB er enghraifft, pam na ddylem ni yng Nghynulliad Cenedlaethol Cymru ochri gyda’r cyhoedd a’r amgylchedd yn erbyn buddiannau cwmnïau agrogemegol, rhyngwladol?

Deallaf fod ein partneriaid newydd yn y Democratiaid Rhyddfrydol mewn strach ar y mater hwn. Mae eu datganiad yn gynharach yn yr wythnos—mae bob amser yn anodd cael llefarwyr swyddogol dros y blaid, am nad ydynt bob amser yn cael pethau’n iawn—yn datgan

Mewn geiriau eraill, yr oeddent yn mynd i wrthwynebu’r rheoliadau hyn. Ond yr oedd hynny yn gynharach yn yr wythnos. Yr oedd hynny cyn i’r marchfilwyr, ar ffurf y Blaid Lafur, garlamu i’w hachub. Caiff y Blaid Lafur bleidlais rydd, sydd yn cael gwared ar y ddyletswydd ar y Democratiaid Rhyddfrydol i gefnogi gweinyddiaeth Lafur fel rhan o gytundeb newydd y glymblaid. Ar ôl sefydlu’r egwyddor fis Mai diwethaf, rhoddwyd y gorau iddi yn gynharach yr wythnos hon, a bellach gallant roi’r gorau i’w polisi newydd a dweud y cânt bleidlais rydd.

Deallaf pam eu bod yn ceisio adfer tir ar y mater hwn, a dyna un o ganlyniadau gwleidyddiaeth clymblaid. Mae gwers inni gyd yma. Mae angen inni, o fewn y Cynulliad, yn hytrach na therfynu dadl o fewn pleidiau gwleidyddol, ddod o hyd i ffyrdd newydd o hwyluso dadl fwy agored o lawer, o fewn pleidiau gwleidyddol ac yn y Cynulliad fel corff cyfan. Gadewch inni beidio ag anghofio bod hawliau gan y Cynulliad hwn fel corff cyfan, nid gan y grwpiau gwleidyddol yn unig. Dywedaf wrth fy ffrind da, y Trefnydd, nad yw’n ddigon, fel strategaeth ar gyfer datblygu gwleidyddiaeth hollgynhwysol yma yn y Cynulliad Cenedlaethol, dweud, ‘Byddwn yn dod i gytundeb â’r Rhyddfrydwyr ac yna’n gorfodi Llafur i dderbyn y cytundeb hwnnw’. Rhaid inni weithredu yn llawer mwy agored.

Darllenais araith Mike German i’r Cynulliad Cenedlaethol ar 24 Mai eleni â diddordeb mawr. Yr oedd hon yn araith dda, gelfydd iawn. Fe’i lluniwyd cyn fod gennym wleidyddiaeth clymblaid. Pregethodd Mike inni o lyfr Lefiticws, 19.19,

‘Na heua dy faes ag amryw had.’

Wrth wneud hynny, yr ydych mewn perygl o gael pob math o drawsheintiad—

Efallai y gallaf gael peth amser gan y Democratiaid Rhyddfrydol ar gyfer hyn. Yr ydych mewn perygl o orfodi dwy set o organebau byw ynghyd i gystadlu mewn amgylchedd annaturiol o anghysurus. Mae pob math o beryglon i hynny ac mae hynny yn rheswm da arall pan y dylem wrthod y Gorchmynion hyn heddiw.

Ceisiwch ddilyn hynny. Wrth annog cyd-Aelodau o’r Cynulliad i wrthod y rheoliadau hyn heddiw, canolbwyntiaf ar ddwy agwedd ar y ddadl—diogelu’r amgylchedd a hygrededd gwleidyddol y Cynulliad hwn, ac, yn anad dim, y weinyddiaeth newydd.

Dros y canrifoedd, defnyddiwyd ac weithiau camddefnyddiwyd amgylchedd naturiol Cymru yn ofnadwy am elw. Yn y Cynulliad hwn yr ydym wedi manteisio’n galonnog ar ein cyfrifoldeb statudol i hyrwyddo datlbygiad cynaliadwy. Hanfod y cyfrifoldeb yw’r ddyletswydd i atal y camddefnydd o’n hamgylchedd naturiol ac i’w drosglwyddo i genedlaethau’r dyfodol mewn cyflwr gwell nag ydyw heddiw. Dim ond wrth weithredu’r egwyddor o fod yn rhagofalus bob amser wrth wneud penderfyniadau y gallwn wneud hynny. Os na wyddom a fydd datblygiad, techneg ddiwydiannol, neu fath o had yn niweidio’r amgylchedd, yna ni ddylem ganiatáu iddo gael ei ddefnyddio.

Nid oes angen imi yma adrodd am beryglon deunydd genetig, trawsbeillio a pheryglon i bryfed a rhywogaethau eraill. Byddai’r rheoliadau hyn ond yn ein galluogi, pe baem yn eu pasio, i wrthod y math o had mewn achos o berygl amlwg sydd ar fin digwydd. Mae hyn yn mynd yn groes i’r egwyddor o fod yn rhagofalus. Sut ar y ddaear y byddem ni fel Cynulliad yn dangos perygl sydd ar fin digwydd? Dywed Carwyn Jones y gallem ei ddehongli’n eang—tybed? Beth fyddem yn ei wneud â’r arolwg barnwrol o Monsanto ar a yw hyn yn ddiffiniad digon agos ai peidio o berygl sydd ar fin digwydd? Mae’n mynd yn groes i’r ewyllys a nodir dro ar ôl tro gan y Cynulliad hwn, sef cadw Cymru yn rhydd o addasu genetig. Mae hynny yn fy arwain at y wleidyddiaeth.

Gwyddom ymhle y dymunwn sefyll ar hyn fel Cynulliad Cenedlaethol, a gwyddom ymhle y saif pobl Cymru. Eto i gyd cynghorir y Gweinidog fod yn rhaid inni, yn gyfreithiol, gadw at reolau MAFF. Weithiau ymddengys imi fod y cyngor cyfreithiol a roddir i’n Gweinidogion yn gweithredu ar wyrdroad rhyfedd o’r egwyddor o fod yn rhagofalus. Os oes unrhyw berygl, pa mor fach bynnag, y gallai unrhyw benderfyniad y dymunai un o’r Gweinidogion wneud gyffwrdd, pa mor dyner bynnag, ar ffiniau pwerau’r Cynulliad, fe’u cynghorir i beidio â chymryd y penderfyniad hwnnw. Nid yw hynny’n ddigon da. Yn yr achos hwn, mae gennyn safbwyntiau cyfreithiol eraill sydd yn gwrthdaro. Caf fy nghalonogi gan Carwyn Jones yn dweud wrthym ei fod wedi eu darllen, ond byddai gennyf ddiddordeb i wybod ei farn amdanynt ac a yw wedi eu hystyried o ddifrif. Addawodd y weinyddiaeth bartneriaeth newydd hon lywodraeth gref, rymus ac addawodd roi Cymru’n gyntaf. Yn ei dogfen mae’n addo gwneud hynny, ac mae hyn yn werth ei ailadrodd:

Mae’r rheoliadau hyn yn siomi’r polisi mwyaf cyfyng posibl, fel y clywsom eisoes. Felly, dylem ni yn y Cynulliad eu gwrthod heddiw ac anfon y Gweinidog Amaeth yn ôl i edrych eto ar y sefyllfa gyfreithiol, i fynd yn ôl at MAFF a dweud wrthynt y gwnawn bethau yn wahanol yma yng Nghymru, p’un a ydynt yn hoffi hynny ai peidio. Bydd yn dweud wrthynt y bydd gennym reoliadau tynnach o fewn fframwaith yr UE ac y byddwn yn gwneud rhywbeth ymarferol, fel Cynulliad Cenedlaethol, i gadw Cymru yn rhydd o addasu genetig. Mae pobl Cymru yn disgwyl hyn gan y Cynulliad Cenedlaethol. Byddant yn barnu’r weinyddiaeth bartneriaeth newydd hon yn llym os metha.

Gwrandewais yn ofalus ar gyfraniad trawiadol Carwyn at y ddadl heddiw. Yr wyf yn teimlo rywfaint yn dawelach fy meddwl gan ei gynnig i gyflwyno tasglu amlbleidiol i edrych ar fater addasu genetig.

Bydd yr aelodau yn ymwybodol o brofion ar fferm yn fy etholaeth yn Sir y Fflint ar hyn o bryd. Achosodd hynny lawer o bryder ymhlith fy etholwyr. Dymunwn osgoi unrhyw bosibilrwydd o’r math o ffiasgo a ddigwyddodd o ganlyniad i benderyfniadau a wnaethpwyd y tu allan i Gymru, lle tybient fod y profion hyn yn digwydd yn Sir Gaer. Yr unig foddhad a gâf o wrthwynebu’r rheoliadau yw y byddwn yn cynnal status quo. Mae fy etholwyr yn dra phryderus ein bod yn y sefyllfa hon.

Dywedais fy mod yn teimlo’n dawelach fy meddwl gan gynigion Carwyn, ond nid wyf yn barod ar hyn o bryd i warantu’r math o ganlyniadau y gallai tasglu amlbleidiol o’r fath eu cael. Byddaf felly yn dal fy nhir, a gwrthwynebaf y rheoliadau hyn heddiw.

I appreciate Carwyn’s work in trying to respond to the decisions that were made in the Agriculture and Rural Development Committee and in this Chamber. He showed a willingness to try to include the decisions of the Committee and the Assembly as a body in his response to these regulations. However, he will have sensed by now that that response has been judged insufficient in this discussion, as I am sure it will be in the vote that follows.

I appreciate also that he is talking about reconvening the strategic group to discuss this again, and doing that inclusively by including representatives of every party. It is unfortunate that this strategic group was not called to discuss these matters before this discussion and before the decision on the regulations. That would perhaps have allowed us to find a way that would have been acceptable to everyone.

Two points should be considered. We are talking about the Assembly’s wish to ensure that Wales is free—inasmuch as it can be free—of GM crops, because we are not convinced that they are safe. However, I urge that we do not close our eyes to the wider context and become completely insular. We are not worried only about the impact on Wales, but also about the impact on England, Scotland, Northern Ireland, and on Europe. We must be aware of that and bring pressure to bear so that we can also see those countries free of GM and its threats.

Also, I remind the Assembly and the Minister that the Assembly has a statutory responsibility for sustainable development. Are we going to argue that producing food in an unnatural way, by genetically changing and modifying it, is sustainable? Will we allow that to happen? Does that not undermine our responsibility for sustainable development? I will vote against the regulations because of the reasons I mentioned. I hope that we can in future ensure that we contribute creatively to safeguarding Wales, Britain and Europe from the dangers that could be associated with GM crops.

Datganaf fuddiant fel ffermwr. Mae’r ddadl hon yn ystyriol ac roedd cyfraniad Ron Davies yn hynod o ddifyr. Fodd bynnag, yr wyf yn amau ffynhonnell ei wybodaeth ynglŷn â phlannu hadau. Nid yw’n hollol ddibynadwy yn y cyswllt hwn, fel y darganfu Charles Darwin, ac achosodd iddo wrthdaro â’r ffynhonnell honno. Credai pobl ynddi i’r fath raddau fel y cynigiodd ffordd wahanol ymlaen. Dyna ddiben y ddadl hon: ffordd ymlaen. Fel y canfu Darwin, yn y cyd-destun gwyddonol, egni hybrid—pan ddaw dau rywogaeth ynghyd—yw ffordd esblygiad. Cynigiaf mai dyna ddiben y Cynulliad. Gadewch inni symud ymlaen. Gadewch inni ddarganfod ffordd, ag egni hybrid, i ddod â hygrededd i’r rhywogaeth hon.

Yn y gorffennol, bu’r ddadl hon yn destun cryn dipyn o ystumiau gwleidyddol. Mae’r ystumio hwnnw gan y rheini i’r dde imi wedi arwain at ffordd ymlaen. Hoffwn hefyd ganmol ymagwedd y Gweinidog at y mater hwn o fewn grŵp strategol amlbleidiol. Gwarantaf y canfyddwn ffordd ymlaen. Mae ewyllys yn bodoli i ddod o hyd i fwy o ddiogelwch i Gymru. Gadewch inni roi’r pryderon a fynegwyd ar waith. Dyna bwynt tyngedfennol y ddadl hon. Fel y dywedodd llawer o bobl, mae’r rheoliadau fel ag y maent yn hollol anfoddhaol. Does dim dwywaith bod eu trawsosod o gyfarwyddeb i reoliadau yn anghyflawn. Dylem dderbyn y dryswch a cheisio dod â mwy o eglurder i’r sefyllfa a chaniatáu i’r Weinyddiaeth Amaethyddiaeth, Pysgodfeydd a Bwyd ymdrin â holl drafferthoin y rheoliadau. Daw’r prawf mwyaf pan gaiff Chardon LL ei gyflwyno i’w restru. Dyna fydd y pwynt tyngedfennol inni brofi ein dewrder a’n hewyllys wrth wrthod yr hedyn GM hwnnw. Rhaid inni ei wrthod. Datganwyd eisoes ein bod am gael Cymru werdd, lân. Dyna ein nod mewn amaethyddiaeth. Nid ydym am greu diwydiant lle hyrwyddir ffermio organig a pheryglu hynny drwy ganiatáu i hadau a addaswyd yn enetig gael eu plannu yng Nghymru.

Rheoliadau marchnata—y cam nesaf a drafodwn—yw’r ffordd ymlaen. Yna gwelwn fod angen—ac yr wyf yn ddiolchgar am sylwadau Rhodri Glyn ar y mater hwn—ffordd ymlaen hefyd ar lefel y DU, oherwydd rhaid inni gofio nad yw’r ymgynghoriad ynghylch pellteroedd gwahanu ar gnydau a addaswyd yn enetig yn gyflawn hyd yn hyn. Ni ŵyr neb ymhle y gallwch eu plannu yn ddiogel er mwyn diogelu cnydau eraill a bywyd gwyllt. Felly, rhaid inni sicrhau bod yr ymgynghoriad ar wahanu yn ei le, bod ein hagwedd at y rheoliadau marchnata yn glir a’n bod yn cael y diogelwch y mae Cymru ei angen. Mae’r hyn a ddymunwn ei gyflawni, wedi’r cyfan, yn foritoriwm ar gyfer y DU, fel y nodir yn y bartneriaeth. Waeth inni heb â phlannu cnydau a addaswyd yn enetig ar ffin Cymru a fydd yn heintio cnydau Cymru. Rhaid cofio hynny. Mae gan y Democratiaid Rhyddfrydol bleidlais rydd ar y mater a phleidleisiaf yn erbyn y rheoliadau yn unol â’n polisi.

Yr wyf yn ddiolchgar am sylwadau’r Aelodau ar y rheoliadau hyn. Fodd bynnag, Elin oedd yr unig berson a ddeliodd â’r manylion. Siarad yn emosiynol wnaeth pawb arall yn bennaf.

O ran gweithdrefn y rhestr genedlaethol, rhaid i’r rhestr genedlaethol, yn ôl deddfwriaeth yr Undeb Ewropeaidd, fod yn rhestr genedlaethol ar gyfer y DU. Nid oes cyfle i Gymru gael ei rhestr genedlaethol ei hun. Dyna pam nad oes gennym y rheolaeth y dymunem ei chael dros y rheoliadau hyn. Yr unig ffordd inni gael ein rhestr genedlaethol ein hun yw drwy fod yn wladwriaeth sofran yn yr un modd â Ffrainc a Sbaen. [AELODAU PLAID CYMRU O’R CYNULLIAD: ‘Clywch, clywch.’] Gwelaf ei bod yn hawdd gosod trapiau ar gyfer Plaid Cymru. Ar ôl yr ymateb hwn, gwyddom o’r diwedd dros beth y mae Plaid Cymru yn sefyll—gwladwriaeth sofran annibynnol. Yr wyf yn falch fod hynny wedi’i egluro.

Dyna’r sefyllfa o ran y rhestrau cenedlaethol. O ganlyniad, rhaid ei wneud ar sail y DU. Derbyniodd Lloegr, yr Alban a Gogledd Iwerddon y rheoliadau hyn. Felly, rhaid imi fod yn onest â’r Cynulliad Cenedlaethol a dweud ei bod yn debygol y cawn ein trechu drwy bleidlais. Byddaf, wrth gwrs, yn parhau i wneud y cyflwyniadau a glywaf heddiw. Nid yw’n gywir dweud mai’r Saeson sydd y tu ôl i hyn.

Nid y Saeson sydd y tu ôl i hyn. Nid MAFF sydd y tu ôl i’r rheoliadau hyn yn bennaf ond tiriogaethau eraill o fewn y DU. Pe byddai rhai ohonynt wedi cael eu ffordd ni fyddem yn gwneud y penderfyniad hwn yma heddiw. Nid yw’n gywir dweud mai Lloegr sydd mewn rhyw ffordd yn gosod y pwysau hyn ar Gymru. Mae hynny’n anghywir am fod yr Alban a Gogledd Iwerddon yr un mor awyddus i fabwysiadu’r rheoliadau hyn. Rhaid gwneud hynny’n glir.

Hoffwn egluro’r sefyllfa ar restru. Dywedasoch pe baem yn pleidleisio yn erbyn y rheoliad—yr ydym i gyd yn ymwybodol fod y bleidlais yn debygol o fynd yn erbyn y rheoliadau heddiw—y byddwch yn cyflwyno sylwadau i’ch cyd Weinidogion yn Lloegr, yr Alban a Gogledd Iwerddon, ond cewch eich trechu drwy bleidlais ac fe aiff y rheoliadau yn eu blaen. Ai dyna’r sefyllfa neu a fyddent yn methu â bwrw ymlaen oni fyddwch yn cytuno iddo?

Gall fwrw ymlaen heb ein cytundeb ni am mai mater i aelod-wladwriaethau’r DU ydyw. Mae’n eithriad yn y broses ddatganoli y byddai ymgynghoriad wedi digwydd yn y gorffennol gydag Ysgrifenyddion Gwladol y gwladwriaethau a fyddai, yn anochel, wedi arwyddo a chymryd polisi’r blaid y rhan fwyaf o’r amser. Nid aethpwyd i’r afael â’r eithriad hwnnw o fewn y Cynulliad Cenedlaethol. Gan fod gennym gyrff etholedig bellach, y realiti cyfreithiol yw, er y gallwn wneud penderfyniad ar hyn gallwn ond ei wneud mewn ffordd benodol. Nid ydym yn hollol rydd i wneud hynny, ac mae hyn yn rhywbeth y bydd angen ei archwilio o bosibl yn y dyfodol.

Mae’r rheoliadau marchnata hadau yn wahanol. Maent yn caniatáu llawer mwy o gyfle inni wneud ein penderfyniadau ein hunain. Gwnaeth Cyfeillion y Ddaear yn Lloegr sylwadau yn ystod yr haf ynglŷn â rheoliad penodol, a symudwyd wedyn at y rheoliadau marchnata hadau. Credwyd ar y pryd fod y mater wedi’i ddatrys, ond byth ers hynny cafwyd ping-pong cyfreithiol rhwng y ddwy ochr, a chyflwynwyd materion newydd fel cwningod allan o het. O ganlyniad, mae datrys y sefyllfa yn amhosibl.

Darllenais yr holl gyngor cyfreithiol. Yr wyf wedi arfer â hynny. Ni wrthodais unrhyw un o’r pwyntiau a gynigiwyd. Yr oedd rhinweddau gan bob un. Ar ôl edrych ar yr holl bwyntiau cyfreithiol a godwyd, fy marn bersonol yw bod y rheoliadau yn ddigonol. Ni ddywedaf eu bod yn berffaith ac ni ddywedaf na ellid eu gwella ac y gellid gwneud cyflwyniadau i weinidogion gwladwriaethau eraill wedyn pan fydd y grŵp strategaeth yn cyfarfod. Mae’n werth dweud hynny.

Ag eithrio Elin, nid oes neb wedi crybwyll rheoliadau 5.4 ac 11. Dychwelaf at fy mhwynt gwreiddiol: yr ydym oll am sicrhau bod gennym bolisi gwahanol yng Nghymru ar addasu genetig. Nid anghytunaf â hynny. Mae hynny’n syniad gwych ac mae angen inni gael ein gweld yn gwneud pethau’n wahanol yng Nghymru bob amser. Nid y rheoliadau hyn yw’r arfau i’w defnyddio. Gellir ystyried y rheoliadau marchnata hadau fel ffordd o ddarparu polisi Cymreig arbennig ar gnydau a addaswyd yn enetig. Mae’r rheoliadau hyn yn ddadleuol o’r safbwynt hwnnw. Ar ôl dweud hynny, arhosaf i weld beth fydd gan y grŵp strategaeth i’w ddweud am hynny. Cyn belled ag y bo’r amseru yn y cwestiwn, dylid bod wedi llunio’r rheoliadau hyn yn Chwefror. Fe’u cymeradwywyd gan Loegr a’r Alban yn y gwanwyn. Mae bron yn fis Tachwedd bellach. Yr ydym wedi cael llawer o amser i negodi. Cafwyd llawer o negodi ac ystyriwyd yr holl gyngor cyfreithiol a ddarparwyd gan sefydliadau allanol. Yn awr, rhaid i’r mater ddod gerbron y Cynulliad Cenedlaethol. Rhaid inni wneud penderfyniad un ffordd neu’r llall. Mater i’r Aelodau yw hynny.