Nid yw Plaid Cymru—The Party of Wales yn ymddiheuro o gwbl am gynnig cynnig ar strategaeth economaidd wythnos cyn dadl y Llywodraeth. Yn gynharach eleni, cyflwynasom ymateb manwl i’r strategaeth ddrafft ac mae’r cynnig hwn yn crynhoi prif egwyddorion ein tystiolaeth. Yr oeddem yn barod i’r Llywodraeth ddwyn ein syniadau gorau—ac yr ydym yn byw mewn gobaith—ond bydd y ddogfen a gyhoeddir yfory yn gwneud hynny, a bydd yn welliant mawr ar y drafft a gyhoeddwyd ychydig wythnosau yn ôl. Nodwedd hanfodol ar unrhyw strategaeth lwyddiannus yw diffiniad clir o dargedau realistig. Mae Plaid Cymru yn ymrwymedig i ddatblygiad cynaliadwy pob un o’n cymunedau ac mae hynny’n galw am nifer ddigonol o swyddi newydd ar bob lefel—o lawr y ffatri i’r swydd reoli uchaf—i sefydlu cyflogaeth lawn ar gyfer y boblogaeth gyfan ac i gynnig gyrfaoedd boddhaus i’n pobl ifanc. Er mwyn sicrhau datblygiad cytbwys, rhaid inni asesu anghenion penodol y rhannau gwahanol o Gymru. Mae rhannu Cymru yn Amcan 1 a’r gweddill yn rhy fras. Pa werth fyddai i Gaergybi neu Aberdaugleddau pe bawn yn cyrraedd pob un o’n targedau Cymru gyfan drwy ddarparu swyddi yng Nghwmbrân? Rhaid inni gydnabod mai patrymau teithio i’r gwaith sy’n diffinio rhanbarthau economaidd gwirioneddol Cymru. Rhaid inni nodi saith rhanbarth clir a rhaid inni asesu anghenion penodol pob un.

Yng nghymoedd y De-ddwyrain, ac ym mae Abertawe, mae’r prinder swyddi cyfrannol mwyaf yn gyffredinol. Mae dod â chyfradd gyflogaeth y bobl hynny sy’n gweithio yn y ddau ranbarth hwnnw i fyny i’r lefel gyfartalog ar gyfer gweddill y DU yn golygu creu tua 60,000 o swyddi. Dyma lle y mae’n rhaid inni ddenu’r unedau gweithgynhyrchu mawr. I lwyddo, mae angen ymgyrch arnom i wella sgiliau sylfaenol, wedi’i chysylltu â rhaglen uchelgeisiol ar gyfer cludiant teithwyr integredig a gwelliant amlwg yn seilwaith cymdeithasol a diwylliannol ein cymunedau yn y cymoedd. Bydd Geraint Davies yn delio â hynny yn fanylach. I’r gwrthwyneb, yng nghanolbarth Cymru, mae cyfran y boblogaeth o oed gweithio sydd eisoes mewn cyflogaeth lawn yn agos at gyfartaledd y DU, ond mae cyfran uchel o bobl ifanc o’r ardal honno yn cael addysg brifysgol ac yna’n gorfod gadael cartref i ddod o hyd i yrfa gyfatebol briodol. Mae angen nifer gymharol fechan o swyddi o ansawdd uchel, yn enwedig mewn ardaloedd gwledig. Ni fyddwch yn synnu os dywedaf fod hyn yn pwyntio, er enghraifft, tuag at bwyslais arbennig ar gyfathrebu band llydan, ond hefyd at gyfres o swyddi sy’n sicrhau y gall pobl wireddu eu huchelgeisiau mwyaf ac aros yn y gymuned lle y cawsant eu magu, lle y byddai llawer yn dymuno aros. Bydd Elin Jones yn trafod ein polisïau ar gyfer adfywio gwledig.

Mae gwrthwynebiad amlwg rhwng y Gogledd-ddwyrain a’r Gogledd-orllewin. Yn y Gogledd-ddwyrain cymharol ffyniannus, mae cyfraddau cyflogaeth yn agos at gyfartaledd y DU a rhaid i’n strategaeth yno ganolbwyntio ar bartneriaeth â’r sector preifat i sicrhau dyfodol dau ddiwydiant eithriadol o bwysig—optoelectroneg ac aerofod. Fodd bynnag, mae gan ranbarth Amcan 1 yn y Gogledd-orllewin amgylchedd gwych, safonau addysgol uchel a bywyd diwylliannol cyfoethog yn y ddwy iaith sy’n gwrthgyferbynnu’n llwyr â’r prinder swyddi o dros 8,000. Dyna graidd yr argyfwng gwirioneddol sy’n wynebu cymunedau sy’n siarad Cymraeg. Dylem fod yn gofyn pam bod pobl ifanc yn gadael ardaloedd o’r fath.

Cyfyd sefyllfa debyg yn y De-orllewin lle y dengys cyfrifiadau y byddai angen 13,000 o swyddi ychwanegol i greu cyflogaeth lawn. Efallai y bydd angen cymhellion arbennig o’r fath arnom, fel yr ardaloedd menter, neu bydd angen inni gymryd camau cadarnhaol, sydd o fewn ein pŵer, i ailgyfeirio rhai o swyddi’r Llywodraeth i ardaloedd o’r fath. Yn yr holl ardaloedd hynny, mae gennym botensial hirdymor i ddatblygu ynni adnewyddadwy ar y tir ac ar y môr. Mae’n wirion mai dim ond 10 y cant yw’r targed drafft ar gyfer cynhyrchu ynni adnewyddadwy yng Nghymru, yr un peth â chyfartaledd y DU. Mae’n un o’n hasedion ac, felly, dylem ei ystyried wrth ddatblygu ein heconomi.

Yr wyf wedi ceisio dangos pam, ymhob rhanbarth yng Nghymru, fod yn rhaid i strategaeth economaidd lwyddiannus asesu anghenion ac asedion y rhanbarth yn gyntaf a nodi’r camau priodol i’r Llywodraeth eu cymryd. Ni ellir ystyried strategaeth economaidd yn ddifrifol heb ddimensiwn rhanbarthol. Rhaid inni gael polisi hefyd sy’n targedu sectorau twf yr economi lle mae gan Gymru rywfaint o fantais gynhenid neu lle mae eisoes wedi gosod seiliau cadarn.

Yr oedd dau beth yr oeddem am eu gweld yn cael eu hychwanegu at y strategaeth ddrafft. Yn gyntaf, methodoleg systematig i nodi’r sectorau diwydiannol hynny a allai ddod o hyd i leoliad delfrydol yng Nghymru i weithredu’n llwyddiannus. Yn ail, ac yn bwysicaf oll, y mesurau penodol hynny y gall Llywodraeth eu cymryd i dargedu’r sectorau hynny. Unwaith y caiff sector ei nodi, gall partneriaeth Llywodraeth, diwydiant ac addysg uwch, fel mewn sawl gwlad, sicrhau ein bod yn darparu’r graddedigion, a datblygu’r cyfleusterau ymchwil sy’n briodol i’r sector. Gall y Llywodraeth wedyn flaenoriaethu gwariant i’r seilwaith priodol. Mae’r ffaith bod y gyllideb addysg yng Nghymru wedi ei gosod i godi ar gyfradd arafach na Lloegr er bod angen cyfradd gyflymach o dwf economaidd arnom yn wendid yng nghynllun cyffredinol y Llywodraeth. Bydd Dafydd Wigley yn ymdrin â’r goblygiadau hynny i’r gyllideb.

Cefnogwn welliannau 2 a 3 Jonathan Morgan. Byddem wedi eu geirio’n wahanol ond mae’n bwysig bod y strategaeth yn cael ei datblygu mewn partneriaeth â’r sector preifat. O ran treth a chymorth cyllidol, dim ond un rhwystr yn unig a ddylai fod gennym, sef y dreth a osodwyd gan yr UE, ac nid treth y Trysorlys, a ychwanegir ar hyn o bryd.

Yr un pryd, mae angen inni ddefnyddio ein hadnoddau cyfyngedig yn y ffordd fwyaf effeithlon. Rhoddaf enghraifft yn seiliedig ar y dewisiadau economaidd sy’n wynebu Sir Benfro. Pe bai’r dyfodol yn seiliedig ar ynni, yr amgylchedd a diwydiannau yn seiliedig ar wybodaeth—gan ymestyn tymor y twristiaid i ddenu’r sector cynadledda—yna byddai’n rhaid rhoi’r flaenoriaeth i gyfathrebu band llydan a chysylltiadau rheilffordd ac awyr cyflym. Ar y llaw arall, pe baem yn rhagweld y byddai llawer o ddatblygiad ym maes gweithgynhyrchu a mwy o drafnidiaeth cynwysyddion drwy Aberdaugleddau, yna byddai’n rhaid blaenoriaethu’r estyniad ar gyfer ffordd ddeuol. Fodd bynnag, rhaid i’r strategaeth roi rhyw arwydd fel ein bod yn darparu’r seilwaith priodol.

Ofnaf fod llawer o feddwl gwael ynglŷn â’r strategaeth economaidd. Clywais yr hen ystrydebau hyn sawl gwaith, ‘Nid ein gwaith ni yw dewis enillwyr’ ac ‘Ni ddylem ddweud wrth ddiwydiant beth i’w wneud’. Wrth gwrs fy mod yn cytuno. Fodd bynnag, a yw’r hen gynffonwyr ystrydebol sy’n dda am stribedu’r ystrydebau hyn, fel esgusodion dros beidio â gwneud dim, wedi astudio sut y symudodd gwledydd bach eraill o dlodi i ffyniant drwy ddefnyddio detholusrwydd sectorau mewn ffordd ddeallus?

Yn aml, dyfynnwn lwyddiant Iwerddon, ond dylem hefyd ystyried y Ffindir, sydd wedi symud o fod yn un o wledydd tlotaf Ewrop 50 mlynedd yn ôl i fod yn un o’r cyfoethocaf. Pan weithiwn yn y Ffindir, yr oedd y Llywodraeth yn barod i fuddsoddi arian mawr yn ein prosiect oherwydd cynllun hirdymor y wlad i gynhyrchu pobl ifanc wedi eu hyfforddi ym maes electroneg ddigidol. Yn 1980, efallai mai meddwl am setiau teledu a pheiriannau fideo oedd Llywodraeth y Ffindir, ond pan fu’r chwyldro o ran ffonau symudol, y Ffindir oedd y lle delfrydol.

Yn olaf, ymddengys petai’r strategaeth ddrafft yn anwybyddu’r byd y tu allan. Nid oes unrhyw ddadansoddiad systematig o’r strategaethau economaidd llwyddiannus a ddilynir gan wledydd eraill sydd wedi bod mewn sefyllfa debyg. Dylai’r cyfleoedd a oedd ar gael o ganlyniad i ehangu’r UE a’r modd y dylai’r cyfleoedd hyn, yn enwedig yn y sector amgylcheddol, effeithio ar ein strategaeth, fod wedi cael eu dadansoddi mwy.

Gobeithiwn y caiff y ffactorau hyn eu cynnwys yn strategaeth economaidd lwyddiannus y Cynulliad. Gobeithiwn, hyd yn oed mor ddiweddar â hyn, y bydd y Llywodraeth yn cynnwys yr argymhellion hyn, a gyflwynwn yn gadarnhaol. Fel arall, rhaid inni aros tan 2003 a llywodraeth Plaid Cymru.

Rhannwn bryderon pawb ynglŷn â chyflwr presennol economi Cymru. Mae gan Gymru lefel CMC y pen a lefel incwm cyffredinol sydd yn is o lawer na’r cyfartaledd ym Mhrydain neu orllewin Ewrop. Mae’n 20 y cant yn is na’r cyfartaledd o ran CMC y pen; ychydig yn llai felly o ran incwm cartrefi. Fodd bynnag, mae’n fan cychwyn isel wrth i’r Cynulliad ymgymryd â’i ddyletswyddau. Nid yw wedi gostwng dros y ddwy flynedd a hanner ers bodolaeth y Cynulliad, ond prin ei fod wedi gwella. Dyna faint y dasg sydd o’n blaen.

Hoffwn longyfarch Plaid Cymru ar ddewis y pwnc hwn, a hoffwn longyfarch Phil ar y modd y cyflwynodd y pwnc. Mae dadl heddiw yn ymwneud â dadl yr wythnos nesaf. Gobeithiaf na fydd ots gan Blaid Cymru pe dywedwn mai dadl yr wythnos nesaf fydd yr un allweddol, oherwydd fe fydd yn ymwneud â’r ddogfen ‘Cymru ar ei Hennill’. Gellid disgrifio heddiw fel rhagflas o’r ddadl honno, er y bydd Jocelyn, yn ddiau, yn cwyno bod yr ymadrodd ‘rhagflas’ yn diraddio’r wrthblaid mewn rhyw ffordd. Fodd bynnag, ni olygir hynny. Dywedodd Phil yr un peth yn ei gyflwyniad.

Bydd y ddadl yr wythnos nesaf ar ‘Cymru ar ei Hennill’ yn nodi ein gweledigaeth i gyflawni economi Cymru ffyniannus sy’n ddeinamig, cynhwysol a chynaliadwy, yn seiliedig ar fusnesau cystadleuol gyda phobl â sgiliau a chymhelliant. Mae pob un ohonom yn derbyn y nod hwnnw o godi lefelau sgiliau cyffredinol yr adnoddau dynol yng Nghymru gam a cham â chodi ansawdd y mathau o swyddi yng Nghymru ar gyfartaledd sy’n unol â’r angen i ailddyfeisio economi Cymru. Gwnaethom ailddyfeisio ein hunain fel gweithgynhyrchwyr setiau teledu a pheiriannau fideo, gan mai ni oedd y lleoliad cost isaf ar gyfer cynhyrchiant rhes gydosod o nwyddau traul a nwyddau 25 mlynedd yn ôl, wrth i’r diwydiannau glo a dur chwalu—er nad o ran cynhyrchiant. Erbyn hyn, 25 mlynedd yn ddiweddarach, mae llawer o’r math hwnnw o gynhyrchiant rhes gydosod o dan fygythiad oherwydd sefyllfa’r bunt o’i chymharu â’r ewro, neu ein cyfraddau cyflogau o’u cymharu â chyfraddau cyflogau y gwledydd olynol a ddaw yn aelodau o’r Undeb Ewropeaidd ymhen dwy neu dair blynedd. Felly, nid oes dewis gennym ond anelu at gyfran fwy o economi gwybodaeth y byd, yn wahanol i’r uchelgais y bu’n rhaid inni anelu ato 25 mlynedd yn ôl pan ddaeth Prydain yn aelod o’r Undeb Ewropeaidd, sef yr uchelgais o fod yn lleoliad rhes gydosod cost isel ar gyfer cwmnïau o Japan, America ac weithiau, yr Almaen. Yr oedd cwmnïau o’r fath am ehangu capasiti cynhyrchu, yr oeddent am wneud hynny y tu mewn i ffiniau tollau’r UE, ac yr oeddent am gael costau cynhyrchu isel. Weithiau cyfunwyd hynny â dibrisiadau cystadleuol parhaus y bunt Brydeinig mewn perthynas â’r deutschmark. Yr oedd Prydain, a Chymru yn arbennig, yn lle da i gydosod setiau teledu a pheiriannau fideo. Mae’n parhau i fod yn lle da ond ni allwn ddweud mai hwn yw’r lle rhataf, o gofio lefelau cyflogau.

Yr wythnos nesaf, pan gynhaliwn ddadl ar ‘Cymru ar ei Hennill’ byddwn yn gosod amcanion clir, targedau penodol a chynllun gweithredu ar gyfer Llywodraeth y Cynulliad a’i phartneriaid. Bydd yn nodi y caiff mwy na £15 biliwn, dros 10 mlynedd, ei neilltuo ar gyfer datblygu economaidd yng Nghymru. Nid yw’r diffiniad datblygu economaidd yn cynnwys gwariant llywodraeth leol ar ddatblygu economaidd, ond yn cynnwys gwariant ar addysg uwch ac addysg bellach, a rhan o’r gyllideb trafnidiaeth. Credwn fod y diffiniad hwnnw yn dderbyniol yn fras i nodi pa fath o adnoddau sy’n gorfod cael eu neilltuo ar gyfer datblygu economaidd dros y 10 mlynedd nesaf.

Mae ‘Cymru ar ei Hennill’ yn nodi ein hymagwedd. Bwriad y strategaeth yw gwasanaethu tair thema allweddol Llywodraeth y Cynulliad sef datblygu cynaliadwy, cynhwysedd cymdeithasol a chyfle cyfartal, a dengys y ffordd ymlaen o ran ein buddsoddiad yn yr economi wybodaeth. Yr oeddwn yn falch o weld enghraifft wych yn y papur y bore yma, sef prosiect Enfis ym Mhrifysgol Cymru, Abertawe. Dengys gydweithredu gwych rhwng addysg uwch, cyfalaf menter ac athrawon prifysgol—yr Athro Ken Board a’r Athro Marc Clement yn Abertawe. Mae’r rhai sy’n datblygu’r prosiect hwnnw yn defnyddio’r dechnoleg laser ddiweddaraf i drin acne, a fydd, gobeithiwn, yr un mor llwyddiannus â’r driniaeth ar gyfer crychion. Mae llawdriniaeth nad yw’n ymwthiol yn gynaliadwy ac mae iddi fanteision iechyd, yn ogystal â chyflawni datblygiad economaidd. Yn bwysicaf oll o’n safbwynt ni, mae’n nodi lle mae Cymru ar flaen y gad yn y byd. Gallwn alw ar adnoddau prifysgol, adnoddau grŵp Wesley Clover Terry Matthews, adnoddau ariannol confensiynol a chyfraniadau gan y Cynulliad. Pe bai ond gennym ddwsinau o gwmnïau o’r fath yn deillio o brifysgolion. Mae angen mwy ohonynt. O leiaf gallwn weld yn awr lle y mae ein hadnoddau addysg uwch yn dechrau effeithio’n gadarnhaol ar anghenion yr economi.

Yr ydym yn parhau i drafod gyda chyd-aelodau yn y Trysorlys y posibilrwydd o gael cymhellion treth pellach yn dilyn y datganiad cyn y gyllideb, a greodd lawer o gyfleoedd i Gymru. Diddymwyd toll stamp ar drafodion tir o hyd at £150,000 yr wythnos diwethaf. Mae hynny’n cwmpasu eiddo preswyl ac eiddo busnesau bach yn y 363 o ranbarthau etholiadol yng Nghymru, ac mae 47 y cant o’r boblogaeth yn elwa ar hyn. Addawodd y Trysorlys hefyd y byddai’n ceisio caniatâd cymorth y wladwriaeth gan Ewrop i wella’r eithriad hwnnw.

Mae gennym gynigion hefyd ar gyfer cynllun credyd treth buddsoddi yn y gymuned i ddechrau yn y flwyddyn dreth nesaf. Parhawn i bwyso am welliannau rhanbarthol i’r credyd treth ymchwil a datblygu, y gofynnodd Phil amdanynt. Pwyswn am gymhelliant treth i annog mwy o hyfforddiant gan fentrau bach a chanolig eu maint. Yn yr un modd pwyswn am gymhellion treth i helpu cwmnïau ym maes adfywio trefol, fel yr un y gobeithiwn ei sefydlu yng Nghasnewydd yn sgîl y diswyddiadau yn Corus. O fewn ein pwerau ein hunain, yr ydym wedi ymestyn y cynllun cymorth trethi gwledig. At hynny, yr ydym ar fin ymgynghori ar gynllun rhyddhad cymorth trethi ar gyfer busnesau bach y byddai angen deddfwriaeth sylfaenol ar ei gyfer.

Nid yw’r rhai sy’n credu y dylai fod gostyngiad cyffredinol yn y gyflogres neu’r dreth gorfforaeth yn ardaloedd Amcan 1 yn byw yn y byd go iawn. Fodd bynnag, gallwn wneud ein cwmnïau yn fwy cystadleuol. Dyna pam bod gennym raglenni fel Sbardun Cymru, Ffynhonnell Cymru, y rhaglen ffynonellu dillad a thecstilau, y techniums—mae’r gyntaf eisoes ar waith ac yn llwyddiannus iawn yn Abertawe, yn well o lawer na’r disgwyl—a’r Canolfannau Rhagoriaeth ar gyfer Technoleg a’r rhaglen Cydweithio Diwydiannol, gan weithio mewn 20 o grwpiau ymchwil yn y byd academaidd. Credwn y byddant yn sgîl-gynhyrchu swyddi o’r math hwnnw o economi wybodaeth. Mae hynny’n ymdrin â’r prif sectorau busnes gan gynnwys aerofod, modurol, biotechnoleg, TG ac electroneg, ynni a’r amgylchedd.

Yr wyf yn falch o gyhoeddi y bydd trefniadau newydd ar gyfer darparu cymorth ariannol i fusnesau ar waith erbyn Ebrill 2002. Nodir y trefniadau newydd mewn papur a ddosbarthwyd i’r Pwyllgor Datblygu Economaidd heddiw, sy’n seiliedig ar adroddiad y grŵp gorchwyl a gorffen a sefydlwyd yn y gwanwyn, ac sydd yn cael ei ddosbarthu heddiw. Bydd y trefniadau newydd hyn yn ffurfio dewislen integredig neu gyfres o fathau gwahanol o gymorth, wedi ei theilwra i anghenion busnesau ar gamau gwahanol o’u datblygiad. Bydd awdurdodau lleol yn sicrhau bod grantiau busnes rhwng £5,000 a £50,000 ar gael—nid sôn yr wyf am ardaloedd â chymorth, ond am Gymru gyfan—wedi ei weinyddu gan Lywodraeth y Cynulliad. Yn yr un modd, bydd Cyllid Cymru yn parhau i gynnig benthyciadau. Yn gysylltiedig â’r cymorth buddsoddi bydd ELWa yn cynnig cymorth ar gyfer hyfforddi—

Gwnaethoch sôn am y sector preifat mewn busnes. A groesewch y prosiectau arloesol sy’n datblygu yn y sector preifat o dan Amcan 1? Tynnaf eich sylw at un yr ymwelais ag ef yr wythnos diwethaf yng Nglynebwy o’r enw Streaming Wales. Cafodd grant Amcan 1 mawr ac mae’n brosiect a arweinir gan y sector preifat. Mae wedi cynnwys y sector preifat o’r cychwyn, wedi creu swyddi technolegol iawn a bydd yn ddatblygiad cyffrous i Gymru. Prosiectau newydd yw’r rhain sy’n dechrau datblygu drwy Amcan 1.

Mae hwnnw’n taro’r nod ar dair ystyr. Yn gyntaf, Glynebwy, sy’n un o’n hardaloedd anos ar gyfer creu swyddi. Yn ail, technoleg fodern. Y drydedd, bod y prosiect yn cael ei arwain gan y sector preifat. Dyna’r goron driphlyg. Pe bai gennym fwy o brosiectau o’r fath ar draws Amcan 1 Cymru, byddai pob un ohonom yn fodlon.

Yn olaf, fel rhan o’r pecyn cymorth, caiff y cymorth ar gyfer ymchwil a datblygu, ac arloesedd a ddarperir ar hyn o bryd gan raglenni cyflym Cymru, ei adolygu, ei ailgynllunio a’i ymgorffori yn y ddewislen uchod. Darpariaeth gychwynnol o £3 miliwn yn y gyllideb, ar gyfer y flwyddyn yn dechrau ym mis Ebrill, a £4 miliwn ar gyfer y flwyddyn yn dechrau ym mis Ebrill 2002—

Bydd yr arian hwnnw ar gael ar gyfer y cynllun grant newydd, ledled Cymru—nid ar gyfer yr ardaloedd a gynorthwyir yn unig—yn y categori £5,000-£50,000 newydd hwn. Mae’n bleser gennyf gyhoeddi hynny fel rhan o’n strwythur heddiw. Ni chefnogaf welliannau 2 a 3 Jonathan Morgan oherwydd bydd ein gwelliant, beth bynnag, yn eu disodli.

Cynigiaf welliant 3. Ym mhwynt 4, ar ôl ‘rheoliadau’r UE’, ychwanegu:

Yr wyf yn falch o gefnogi’r cynnig a gynigiwyd gan Blaid Cymru a diolchaf i Phil Williams am ddweud y bydd yn cefnogi gwelliannau 2 a 3. Gwnaf ychydig o sylwadau ar sefyllfa gyffredinol y diwydiant gweithgynhyrchu, ac yna siaradaf am ein gwelliannau ac amrywiad cyllidol, sy’n allweddol i lwyddiant gweithgynhyrchu yng Nghymru. Rhaid iddo fod yn amlwg i bawb, er gwaethaf arthio’r Prif Weinidog yn ystod y ddadl fer ddydd Iau diwethaf—er ei fod yn ôl pob tebyg, yn arddangos mwy o ddidwylledd heddiw nag a ddangosodd yr wythnos diwethaf—bod ein sector gweithgynhyrchu mewn dirwasgiad. Cydnabuwyd hynny. Gwelaf fod y Prif Weinidog yn nodi ei fod yn cytuno â hynny.

Nid anghytunais â hynny erioed.

Nid anghytunasoch â hynny erioed? Wel, caiff hynny ei gofnodi. Nododd y Prif Weinidog yr wythnos diwethaf mai dim ond 28 y cant o economi Cymru sydd yn y diwydiant gweithgynhyrchu. Mae hynny’n wir, yn ystadegol, ond erys yn rhan sylweddol o economi Cymru o hyd. Mae’n arwyddocaol, mewn sawl ardal yng Nghymru, bod gweithgynhyrchu yn rhan fwy o’r economi leol na 28 y cant. Cyfeiriaf at un neu ddau o faterion sy’n ymwneud ag arolygon a thueddiadau o ran gweithgynhyrchu gan ei fod yn bwysig ein bod yn mynd i’r afael â maint y broblem a wynebwn. Yn rhifyn diweddaraf y CBI/Business Strategies Regional Trends Survey dengys ein bod, o’n cymharu â’r un chwarter y flwyddyn ddiwethaf, yn gweithredu ar gapasiti o 41 y cant, bod ein harchebion wedi gostwng 19 y cant, bod ein hallbwn wedi gostwng 9 y cant a bod ein rhagolygon cyflogaeth 22 y cant yn is. Darllena’r crynodeb ar gyfer Cymru,

Mae’n bwysig ein bod yn ymdrin â’r materion hynny a godwyd yn arolwg Cydffederasiwn Diwydiant Prydain. Fe’i hadleisir mewn mannau eraill. Dywed pwyllgor ystyried Bae Caerdydd, Robert Huggins Associates wrthym fod perfformiad cystadleuol yng Nghymru wedi gostwng hyd yn oed ymhellach y tu ôl i weddill y DU. Yn y cyfamser mae Banc Barclays ccc wedi nodi bod nifer y busnesau sy’n cychwyn wedi gostwng 28 y cant, gwahaniaeth mwy o lawer nag yng ngweddill y Deyrnas Unedig o’i gymharu â’r llynedd. Yn ôl ffigurau Llywodraeth Cymru ei hun, dim ond 1,244 o fusnesau a grëwyd yn y chwe mis diwethaf yn ôl y strategaeth cyfradd busnesau newydd yn erbyn targed blynyddol o 4,236. Sylweddolaf fod y rhain yn ystadegau diwerth, ond pwysleisiant bwysigrwydd dadl heddiw. Mae Prif Weinidog Cymru yn aml wedi dweud bod yn rhaid inni edrych ar ganlyniadau. Seilir yr ystadegau hynny ar ganlyniadau yn economi Cymru ac felly mae’n bwysig bod y Prif Weinidog yn ymdrin â hwy, gan gynnwys yn rhinwedd ei swydd fel y Gweinidog dros Ddatblygu Economaidd. Fel y gwyddom, credwn y byddem yn gallu ymdrin â’r problemau hynny yn well pe bae gennym ddau berson yn ymdrin â hwy: un fel Prif Weinidog, ac un fel y Gweinidog dros Ddatblygu Economaidd.

Rhydd y corff rhagweld, Strategaethau Busnes Cyfyngedig, ffigurau ar gyfer y dyfodol—os caf edrych i’r dyfodol yn hytrach nag ar y sefyllfa bresennol. Mae’n rhagweld twf cychwynnol o 1.7 y cant ar gyfer economi Cymru eleni. Diwygiwyd hynny i lawr i 0.1 y cant—mewn geiriau eraill, mae bron wedi dod i stop. Er mwyn i CMC Cymru y pen gyrraedd 90 y cant o gyfartaledd y DU—

Yr wyf yn darllen yr adroddiad y cyfeiriwch ato sef Strategaethau Busnes Cyfyngedig ar hyn o bryd. Mae’n achosi mwy o bryder na’r hyn a awgrymwch. Priodolir y gostyngiad yn rhannol i’r sefyllfa ryngwladol ers 11 Medi. Fodd bynnag, ar gyfer Prydain gyfan bu gostyngiad o 2.6 y cant i 2.2 y cant. Yng Nghymru, bu gostyngiad o 1.7 y cant i 0.1 y cant. Mae Cymru yn syrthio ymhellach fyth ar ôl y Deyrnas Unedig.

Gwnaethpwyd y pwynt hwnnw’n dda. Amlinellodd Banc Barclays y ffaith honno hefyd. Er mwyn i Gymru wneud y naid cwantwm i gyrraedd 90 y cant o CMC cyfartalog y pen y DU erbyn 2010, rhaid i’n cyfradd dwf flynyddol gyflawni’n well na’r un yn Lloegr, nid tangyflawni, fel y gwnawn ar hyn o bryd. Y gyfradd dwf y byddai ei hangen mae’n debyg fyddai cyfradd rhwng 4 y cant a 5 y cant yng Nghymru, a byddai’n sylweddol uwch nag yng ngweddill y Deyrnas Unedig—at y dibenion hyn, mae hynny’n golygu Lloegr, yn bennaf. Dengys y ffigurau nad yw hyn yn digwydd. Dyna’r sefyllfa ddifrifol yr ydym ynddi.

Ni allwn gefnogi gwelliant 1, yn enw Andrew Davies, sy’n ymwneud â strategaeth datblygu economaidd y Llywodraeth. Ar ôl dechrau’r broses hon yn gynnar yn y flwyddyn, addawyd y câi ei chwblhau erbyn yr haf ar gyfer cylch y gyllideb. Fodd bynnag, ni ddaeth ger ein bron eto.

Yr wyf am ddweud rhywbeth yn gyflym ynglŷn ag amrywiadau cyllidol.

Mae’n bwysig bod y Prif Weinidog, a ddywedodd ei fod wedi codi hyn gyda’r Trysorlys, yn nodi pa amrywiadau cyllidol y gofynnodd amdanynt. Fe’i derbyniwyd gan y Trysorlys yn awr, mewn perthynas â thollau stamp, felly mae’r egwyddor eisoes yno—derbyniwch hi. Mae angen inni wybod pa amrywiadau cyllidol y gofynnwyd amdanynt. Dylid cyhoeddi cofnodion cyfarfodydd gyda’r Trysorlys a’r Adran Masnach a Diwydiant hefyd. Yr ydym yn falch o gefnogi cynnig Plaid Cymru, yn amodol ar gefnogaeth i welliannau 2 a 3, a fyddai’n cael eu rhoi yn ôl awgrym Phil Williams.

I begin by reminding the Assembly of the Government’s commitment in ‘Betterwales.com’ to create a detailed employment strategy. We are still waiting for it. There is no doubt that creating and retaining jobs is one of the main aims of a successful economic policy, and a labour market strategy is crucial to achieving this. We need to identify the structure of the present labour market, anticipate future trends at a local and national level, and plan public policy intervention in keeping with this in order to create sustainable and appropriate jobs across the country.

As well as targeting job opportunities for different regions, we need to target specific training schemes at economically deprived social groups. Norman Tebbit’s attitude to jobs was, ‘on your bike’, which meant that individuals had to roam around the country looking for jobs, which, in turn, destabilised communities. We should aim to safeguard people’s rights to job opportunities in their communities, or at least within reach of their communities. This is important in our industrial communities as well as in our rural areas. In this respect, we must remember how misleading statistics can be at times. The level of unemployment—to which Phil Williams referred—is relatively low in several rural areas, but the number of jobs is also low, and job and career opportunities are scarce. That leads to high levels of outmigration of young people, and in west Wales, as I am sure we all know, this population shift is a real threat to the future of Welsh as a community language.

The public sector and the Assembly Government, therefore, have a responsibility to intervene to create jobs in all parts of Wales.

Gwnewch bwynt da iawn ynglŷn â’r athroniaeth ‘ar dy feic’ gan awgrymu bod y Llywodraeth flaenorol wedi annog allfudo mewn rhyw ffordd. Y Llywodraeth Geidwadol flaenorol fu’n cynnal bwrdd datblygu ar gyfer Cymru wledig a wasanaethodd eich etholaeth yn dda am yr 20 mlynedd diwethaf. Llywodraeth Lafur ddaeth i rym a’i ddiddymu.

That board served me well because it gave me a job working directly for the development agency in my own community in west Wales. It also served Glyn well. Perhaps, we should both declare an interest in relation to that.

One of the main problems that faced the Development Board for Rural Wales was the difficulty that it had in creating jobs in the western part of mid Wales. It was easy in Welshpool and Newtown, but difficult in areas such as Cardigan, Llandysul and Dolgellau.

However, I welcome the Minister for Finance, Local Government and Communities’ consultation on relocating civil service jobs from Cardiff. I encourage the Minister, in her absence, to give serious consideration to returning the agriculture department to Aberystwyth, for example, and to create other civil service centres throughout the country. That would be an important contribution.

We must also ensure that our economic policies are sustainable. I would like to see a full sustainability audit of the economic strategy. This is missing from the Government’s strategy. Its strategy fails to understand the relationship between the economy and the environment. In Wales, we must develop and use alternative indicators and develop an index of sustainable economic welfare.

GDP is not, on the whole, a suitable index for assessing our statutory commitment to sustainable development. The need to create sustainable communities on a social, economic, environmental and linguistic basis in every part of Wales should be at the core of our economic vision.

Canolbwyntiaf ar yr hyn a fychenir neu sydd ar goll yng nghynnig Plaid Cymru. Synnaf iddi hepgor rhai materion pwysig. Yr wyf yn siŵr y bydd Phil Williams am roi sylwadau arnynt yn ddiweddarach. Yr hyn sy’n allweddol yw bod yn rhaid inni ddarparu cefnogaeth i’n busnesau ein hunain, yn ogystal ag annog y rheini sy’n ceisio mewnfuddsoddiad—ni ddylai rhywun fychanu hynny. Fodd bynnag, rhaid inni ymgymryd â rhai tasgau o bwys i annog ein cwmnïau presennol i dyfu a symud i fyny’r gadwyn gwerthoedd. Mae’r polisïau hynny’n hanfodol ac maent ar goll yn y cynnig hwn. Er enghraifft, mae’n annhebyg y byddai Phil y cigydd yn aros ar ei draed drwy’r nos yng Nghymru yn dadansoddi polisïau marchnad lafur hyblyg Gweriniaeth Tsiec ac yn penderfynu wedyn adleoli ei fusnes yno. Felly, o ran sefydlogrwydd, mae’n bwysig ein bod yn annog y polisïau hyn.

Mae’r ail agwedd, sydd ar goll yn y cynnig, yn ymwneud â phwynt 2 ar ‘dargedau uchelgeisiol’. Derbyniaf fod yn rhaid inni osod targedau uchelgeisiol ar gyfer ynni adnewyddadwy. Fodd bynnag, oni ddylem osod targedau uchelgeisiol ar gyfer datblygu Cymru gyfan yn economaidd? Oni ddylem fod yn uchelgeisiol ar gyfer Cymru gyfan ac nid ar gyfer yr ardaloedd hynny y cyfeiriwch atynt yn unig?

Mae’r cynnig yn crynhoi’r dystiolaeth a gyflwynasom, a ganolbwyntiodd ar yr hyn a oedd yn ychwanegiadau i’r strategaeth ddrafft yn ein tyb ni. Yn wir, cwmpaswyd pob rhan o Gymru gennym yn ein hasesiad, gan gynnwys Caerdydd. Dim ond ar rai ohonynt y canolbwyntiais mewn araith fer.

Yr wyf yn ddiolchgar am yr eglurhad hwnnw, oherwydd yr ydych wedi nodi eich blaenoriaethau eraill yn y cynnig. Un flaenoriaeth arall nas cynhwyswyd yw’r modd y datblygwn gadwynau cyflenwi. Er mwyn helpu cwmnïau i aros yng Nghymru a datblygu, rhaid inni weithio gyda’n cadwynau cyflenwi. Hoffwn sôn, yn benodol, am lwyddiant Sbardun Cymru, sydd, fel y gwyddoch, wedi helpu cwmnïau i dyfu a datblygu. Mae hefyd wedi darparu cymorth i gwmnïau sydd wedi adleoli y tu allan i Gymru, ond a gyflenwir gan gwmnïau Cymreig.

Nodaf eich bod yn sôn am y cyd-destun rhyngwladol. Nodaf hefyd fod y Llywodraeth bartneriaeth wedi ymgymryd â’r gwaith hwn. Gwyddoch fod mesurau newydd o bwys sy’n gefnogol i MasnachCymru Rhyngwladol a chlywodd y Pwyllgor Datblygu Economaidd ganddo ynglŷn â’i lwyddiant. Gwyddoch fod Awdurdod Datblygu Cymru wedi cael adnoddau ychwanegol ar gyfer rhyngwladoli. Ailystyrir ar hyn o bryd y modd y cynrychiolir Cymru dramor.

Un llwyddiant penodol, y mae angen ei grybwyll, yw Bwrdd Croeso Cymru. Cynyddodd ei gyllideb tua £35 miliwn o gyllideb o £14 miliwn y flwyddyn flaenorol. Mae hynny’n golygu ei fod yn rhagori llawer ar yr hyn y gall yr Alban ei gyflawni gyda VisitScotland. Felly, gwna dwristiaeth yn ganolog i dwf ein heconomi.

Soniodd Prif Weinidog Cymru am yr hyn a ystyriwn o ran amrywiadau cyllidol. Er gwaethaf popeth a glywais ganddynt, nid oedd hynny ym maniffestro etholiad cyffredinol y Ceidwadwyr. Edrychais yn galed amdano, ond nid oedd yno. Felly, efallai y dylai’r rheini sy’n gwneud y sŵn mwyaf sicrhau bod eu plaid eu hunain yn eu cefnogi ar y mater hwn.

Sylwaf hefyd fod mater pwysig yr ewro yn absennol o’r cynnig. Sylwaf nad yw David Davies yma heddiw ac fe’i cynorthwyaf drwy adael iddo gael rhai copïau o’r ddogfen bwysig hon sydd gennyf yn fy llaw. Nodaf i David Davies ein goleuo ar ei wybodaeth fawr am faterion Ewropeaidd yn ein dadl ddiwethaf ar y strategaeth datblygu economaidd genedlaethol, a gyflwynwyd gan y Ceidwadwyr. Dadleuodd fod gan y Ffindir brofiad o lwyddiant economaidd gan ei bod ar hyn o bryd y tu allan i’r Undeb Ewropeaidd ac nid yw’n bwriadu ymuno â’r ewro. Yr wyf yn siŵr bod pob un ohonom yn cofio hynny. Mae’n arbennig o ddiddorol oherwydd ymunodd y Ffindir â’r Undeb Ewropeaidd yn 1995 ac mae’n rhan o arian sengl Ewrop. Felly gwyddom fod gafael David ar economeg yn ymddangos gystal â’i afael ar geo-wleidyddiaeth a materion Ewropeaidd.

Nid yw’r cynnig hwn yn ychwanegu fawr ddim at ddatblygu strategaeth economaidd. Clywsom y newyddion da am gymorth i fusnesau, nid yn ardaloedd Amcan 1 a gynorthwyir yn unig, ond yn ardaloedd Cymru nas cynorthwyir, gan Brif Weinidog Cymru heddiw. Bydd busnesau ym Mhowys, Wrecsam a Sir Fynwy, yn arbennig, yn awr yn gallu manteisio ar y cymorth grant hwnnw o hyd at £50,000, a fydd o fantais fawr iddynt o’u cymharu â’u cymdogion ar draws y ffin yn Lloegr. Yr wyf yn falch o glywed y cyhoeddiad hwnnw.

Nid yw cynnig Plaid Cymru heddiw yn ychwanegu fawr ddim at y broses sydd eisoes ar waith. Nodaf ei huchelgais—os darllenwch y cynnig yn ofalus—i waredu Prydain rhag y Trysorlys a’i bolisïau macro-economaidd. Fodd bynnag, mae hynny efallai yn fwy cyson â’r statws annibynnol y mae’n ei geisio ar gyfer Cymru. Cytunaf, fodd bynnag, fod defnyddio gwybodaeth yn fedrus er mwyn cael penodoldeb sectorau yn bwysig. Dyna sydd wedi digwydd gyda’r sector preifat. Mae’n ein datblygu yn y sectorau cydrannau cerbydau modur ac electroneg, a gefnogwyd gan y diwydiant ac sy’n cyflwyno’r newid hwnnw eu hunain. Cytunaf fod hynny’n fater pwysig, fodd bynnag, mae angen ei egluro yn ofalus. Ni all y Llywodraeth ddewis yr enillwyr, rhaid i’r sectorau eu hunain gynnig y wybodaeth honno. Ar y sail honno, nid yw’r cynnig hwn yn ychwanegu unrhyw beth at y broses honno sydd eisoes ar waith a bydd y strategaeth datblygu economaidd genedlaethol y cynhaliwn ddadl arni yr wythnos nesaf, yn ceisio ateb i hynny.

Datganaf fuddiant fel aelod o Gyngor Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf. Mae’n rhaid i strategaeth datblygu economaidd a ddaw â ffyniant i Gymru fod yn seiliedig ar gysyniad targedau rhanbarthol. Bydd Cymoedd de Cymru yn elwa mwy ar hyn nag unman arall yng Nghymru. Rhoddwyd cryn sylw i’r problemau a wynebwn yn y Cymoedd, sef lefelau gweithgaredd isel ym mhob awdurdod, CMC y pen o ddim ond 62 y cant o gyfartaledd Ewrop, disgwyliad oes o bum mlynedd yn llai na chyfartaledd yr UE, cymwysterau gwael a’r gyfran uchaf o dai anaddas yng Nghymru. Dyna’r hyn a etifeddwyd gennym o ganlyniad i ddegawdau o esgeulustod gan Lywodraethau Llafur a Thorïaidd olynol. Cynigia’r cymunedau hyn yn y Cymoedd bosibiliadau mawr—eu rhyddhau yw’r allwedd i gynnydd economaidd Cymru. Dyma’r her sy’n wynebu strategaeth datblygu economaidd genedlaethol wirioneddol.

Beth sydd ei angen ar y Cymoedd? Ni wnaiff mentrau tameidiog ddim, mae hanes wedi profi hynny. Mae angen strategaeth luosganolog a fydd yn tynnu ynghyd ac yn datblygu ein seilweithiau daearyddol, diwylliannol a chymdeithasol. Mae angen inni sicrhau y caiff proses dargedu ofodol ar gyfer ardaloedd amddifadedd ei hintegreiddio ym mhob menter. Mae Rhoi Cymunedau’n Gyntaf yn ddechrau da. Fodd bynnag, mae angen ei hymestyn i bob cynllun. Fel Cynulliad, dylem hefyd annog cyrff cyhoeddus a noddir gan y Cynulliad i ymgorffori targedu gofodol yn eu rhaglenni.

Mae angen strategaeth integredig arnom i symleiddio’r ddrysfa ariannu bresennol. Rhaid inni roi’r arian sydd ar gael mewn un gronfa a dileu’r dryswch presennol. Mae cais Rhoi Cymunedau’n Gyntaf Rhondda Cynon Taf yn gobeithio bod ar flaen y gad yn hynny o beth. Bwriadwn sefydlu un gronfa ddatblygu ganolog a fydd o ddefnydd i bob grŵp sy’n cael arian Rhoi Cymunedau’n Gyntaf.

Bydd creu swyddi a sicrhau cydbwysedd rhanbarthol wrth wraidd strategaeth datblygu economaidd Plaid Cymru. Mae angen tua 41,000 o swyddi yn ne-ddwyrain y Cymoedd i gyfateb â chyfartaledd y DU. Ychwanegwch y prinder swyddi yn ardal bae Abertawe, ac mae angen dros 60,000 o swyddi arnom.

Mae angen inni hefyd wella hyfforddiant a sgiliau allweddol, a lledu gorwelion pobl, nid fel y gallant symud i rywle arall, ond fel y gallant ddechrau gweld bod ganddynt ddyfodol yn eu cymunedau. Rhaid inni ymdrechu i gadw ein pobl orau yma a dim ond drwy gynnig dyfodol sicr gyda chyfleoedd cyflogaeth o ansawdd da y gallwn wneud hynny. Yn ogystal â datblygu rhaglen technoleg gwybodaeth a chyfathrebu, mae angen inni fuddsoddi llawer yn ein seilwaith ffyrdd a rheilffyrdd, sydd ar hyn o bryd yn atal pobl rhag cyflawni eu potensial o ran cyflogaeth ac mewn gwirionedd yn eu hannog i beidio â’i gyflawni. Rhaid i hynny fod yn flaenoriaeth, er mwyn i bobl yn y Cymoedd allu teithio i fanteisio ar gyfleoedd o ran gyrfaoedd a hyfforddiant.

Cydnabu strategaeth economaidd amgen Plaid Cymru fod angen atebion gwahanol ar ardaloedd gwahanol o Gymru. Gwelsom yr effaith gadarnhaol a gafodd y tasglu gwledig ar raglen Amcan 1 mewn ardaloedd gwledig. Ystyriwch yr effaith y gallai tasglu trefol ei chael. Dyna pam y mae Plaid Cymru mor ymrwymedig i ddatblygu strategaeth gynhwysfawr a chydgysylltiedig sydd wedi ei theilwra mor unigryw i anghenion y Cymoedd, pam ei bod yn gweithredu fel llais y Cymoedd, a pham mai dyma’r unig blaid sy’n galw am Weinidog dros y Cymoedd.

Mae’n hawdd bod yn negyddol a dibrisio strategaethau’r Llywodraeth. Yn sicr, nid yw drafftiau blaenorol y strategaeth datblygu economaidd genedlaethol wedi rhoi llawer o obaith inni ar gyfer ffyniant economaidd Cymru gyfan yn y dyfodol, a hyd yn oed llai o ran ymdrin ag anghenion y Cymoedd. Fodd bynnag, mae Plaid Cymru yn cynnig dewis amgen. Yr ydym wedi llunio strategaeth datblygu economaidd sy’n ymdrin ag anghenion Cymru gyfan, yn enwedig y Cymoedd.

Diolchaf i Blaid Cymru ac i Phil Williams am gyflwyno’r ddadl hon. Gwnaf gyfraniad byr a fydd yn feirniadol o Lywodraeth Cymru. Nid yw hynny’n uchelgais hollol annisgwyl i Aelod o wrthblaid yn y Cynulliad, ond efallai mai’r uchelgais mwy annisgwyl yw y rhoddaf araith y bydd y rhan fwyaf o Aelodau Llafur y Cynulliad yn cytuno â hi.

Mae gan bob un ohonom syniadau ynglŷn â’r swyddogaethau pwysicaf yn ein barn ni a ddatganolwyd i’r Cynulliad. Portffolios amlwg yw gofal iechyd, addysg a’r amgylchedd, ond yn fy marn ni, swydd bwysicaf y Cynulliad, y caiff ei farnu arni, yw rheoli economi Cymru. Ni ddatganolwyd eto y rhan fwyaf o’r liferi economaidd sy’n llunio’r fframwaith y cyflawnir swyddogaethau datblygu economaidd ynddi. Fodd bynnag, mae gan y Cynulliad rôl holl bwysig ac mae Llywodraeth Cymru yn gwneud gwaith gwael wrth wneud hynny.

Pwysigrwydd datblygu economaidd sy’n gwneud i Aelodau’r gwrthbleidiau roi cymaint o sylw i’r ddwy swydd sydd gan Rhodri Morgan. Byddwn yn parhau i bwyso ar i’r sefyllfa anfoddhaol honno ddod i ben yn fuan. Er bod elfen o wrthwynebiad tuag at ein hymgyrch, ni chredaf fod Aelod yma, neu Aelod sy’n gwylio hyn ar y teledu yn ei swyddfa, nad yw o’r farn ei fod yn hollol ryfedd bod y Prif Weinidog wedi datgan mai swydd ran amser sydd ganddo a’i fod wedi ymgymryd â swydd arall—y Gweinidog dros Ddatblygu Economaidd—fel swydd ychwanegol ran amser. Dyna’r ddwy swydd bwysicaf o ran dyfodol y Cynulliad ac mae’r Prif Weinidog wedi dewis gwneud y ddwy. Erbyn hyn, mae pawb, ar wahân i’r Democratiaid Rhyddfrydol, wedi hen ddiflasu ar y saga barhaus am Rhodri a’i ddwy swydd, a chyn bo hir bydd pob busnes yng Nghymru a phob person sy’n dymuno’n dda i’r Cynulliad yn cytuno â hwy.

Yn ogystal â’r ddwy swydd honno, mae’n gyfrifol hefyd am gydgysylltu polisi’r Llywodraeth yn y gogledd, sy’n bwysig hefyd.

Yr oedd hynny’n ymyriad rhagorol, Peter. Mae’n anodd credu bod enw da y Cynulliad a dyfodol economi Cymru yn cael ei beryglu gan ystyfnigrwydd Prif Weinidog Cymru, sy’n benderfynol o gael ei arwain gan y Democratiaid Rhyddfrydol. Un mater arall lle y cawsom ein siomi gan Lywodraeth Cymru yw ar fater datblygu strategaeth datblygu economaidd genedlaethol. Nid wyf o blaid y cysyniad o gynllun economaidd cenedlaethol manwl iawn, ond dylai strategaeth datblygu economaidd sylfaenol fod wedi cael ei phennu yn flaenoriaeth gyntaf Llywodraeth Cymru pan gafodd ei hethol yn 1999—bron dair blynedd yn ôl.

Mae anghytundeb ynglŷn â’r cynllun drafft, fel y bu gyda’r holl gynlluniau drafft a welsom hyd yn hyn. Gwelais hyn yn y Pwyllgor. Fodd bynnag, nid yw’n esgus dros oedi i’r graddau hyn. Mae’n anochel y bydd Aelodau’r gwrthbleidiau yn y Cynulliad yn ystyried hyn yn obsesiwn gyda phroses, gan ddefnyddio ymgynghori fel esgus i beidio â gwneud penderfyniadau, ac arddel gweithgaredd yn lle gweithredu. Dyma arwyddion Llywodraeth amhendant, sy’n ofni gwneud penderfyniadau anodd.

Yr wyf am roi fy sylwadau hefyd ar natur gamarweiniol gwaith paratoi’r cynllun datblygu economaidd cenedlaethol. Awgrymwyd y byddai amrywiad cyllidol yn chwarae rhan fawr wrth ddatblygu economi Cymru. Byddwn wedi croesawu hynny, ond ni chredais erioed y byddai felly. Ni fyddai unrhyw amrywiad cyllidol yn cael ei ystyried yn gymorth y wladwriaeth, byddai bob amser yn fach ac mae’n debyg y byddai hefyd yn gymwys i bob rhan arall o Brydain, a fyddai’n gwanhau unrhyw effaith fuddiol ar unwaith.

Un enghraifft arall o natur gamarweiniol y strategaeth yw ei bod yn seiliedig ar broffil cynnyrch mewnwladol crynswth nad oes gobaith ei gyflawni. Nid oes dim o’i le ar uchelgais; yr wyf o blaid targedau uchelgeisiol, ac ni fyddwn yn beirniadu llywodraeth nad yw’n cyrraedd targedau uchelgeisiol. Fodd bynnag, nid yw’r targedau CMC yn uchelgeisiol; maent yn chwerthinllyd o afrealistig ac yn hollol anghredadwy, yn arbennig pan fo’r rhan fwyaf o’r tueddiadau yn negyddol yn hytrach na chadarnhaol—soniodd Nick Bourne am lawer ohonynt. Nid oes unrhyw awgrym ychwaith o ble y daw’r arian i ategu’r honiad hwn y bydd Cymru yn cyflawni’n well o lawer nag unrhyw ran arall o Brydain.

Credaf y gall Cymru gyflawni’n well yn economaidd, a chredaf y gall y Cynulliad chwarae rhan bwysig yn hynny. Ar adegau o fyfyrdod, meddyliaf pa mor llwyddiannus y gallai Cymru fod yn economaidd pe bai gennym Lywodraeth Geidwadol yma yn y Cynulliad ac yn San Steffan.

Siaradaf o blaid gwelliant 1. Mae pob un ohonom yn cydnabod bod economi Cymru a Phrydain yn wynebu cyfnod o her fawr, a bydd ein gallu i gyrraedd targedau uchelgeisiol ar gyfer creu swyddi a ffyniant yng Nghymru yn amodol ar ein gallu i ddod drwy’r sefyllfa ryngwladol bresennol.

Ymddengys fod cytundeb cyffredinol bod economi’r DU ac economi Cymru wedi goroesi’n gymharol dda hyd yn hyn. Mae diweithdra yn 3.6 y cant—yr isaf erioed; mae cyflogau yn cynyddu 4 y cant yng Nghymru, o’u cymharu â chyfartaledd Prydain Fawr o 2 y cant—cynnydd o 50 i 60 y cant yn fwy yng Nghymru; a dengys y ffigurau diweddaraf ar swyddi gwag nas llenwyd gynnydd yng Nghymru o 4 y cant, o’i gymharu â gostyngiad bach yn y Deyrnas Unedig. Mae cyflogaeth ym maes gwasanaethau ac adeiladu yng Nghymru wedi cynyddu 18 y cant ers 1997, ond yn anffodus, yn ystod yr un cyfnod, mae cyflogaeth ym maes gweithgynhyrchu wedi gostwng tua 5 i 6 y cant. Mae colli’r 12,000 o swyddi gweithgynhyrchu hyn yn fater difrifol oherwydd mae gweithgynhyrchu yn sector cynhyrchiol iawn gyda chyflogau uchel a chysylltiadau cryf ag economi gynhenid Cymru, sef rhywbeth na allwn fforddio ei golli.

Er gwaethaf hyn, mae’n annhebyg y byddai Cymru yn y sefyllfa gymharol dda hon pe baem wedi dilyn y cyngor a roddwyd i Ganghellor y Trysorlys gan yr wrthblaid yn y ynulliad Cenedlaethol. Pe baem wedi dilyn y cyngor hwnnw efallai y byddem wedi cael hyd yn oed mwy o lwyddiant dros yr ychydig flynyddoedd diwethaf, ond mae hefyd yn fwy tebygol y byddem yn awr yn wynebu methiant mawr fel sy’n digwydd ar hyn o bryd yn economi’r byd, yn enwedig mewn gwledydd fel yr Unol Daleithiau a Japan.

Dengys ystadegau fod CMC y pen yng Nghymru yn datblygu ochr yn ochr â CMC y pen y Deyrnas Unedig yn gyffredinol, ac o ganlyniad nid ydym yn cyflawni ein hamcan o gau’r gagendor rhwng y ddau. Fodd bynnag, mae angen inni gadw mewn cof y cyd-destun rhyngwladol. Twf CMC y pen yr Almaen yw 0.3 y cant gyda chodiadau cyflog o 2.1 y cant, o’i gymharu â 4 y cant yng Nghymru. Twf CMC y pen yr Iseldiroedd yw 0.4 y cant, gyda thwf incwm o 3.4 y cant o’i gymharu â 4 y cant yng Nghymru. Yn Japan, mae twf negyddol gyda chynnydd o 1.5 y cant mewn cyflogau o’i gymharu â 4 y cant yng Nghymru. Yn UDA mae twf o 0.8 y cant o’i gymharu â’r sefyllfa yn y Deyrnas Unedig.

Er bod y nod o gau’r gagendor o ran CMC y pen yn y DU yn un dilys—a dylem fod yn ymdrechu i wneud hynny—dylem anelu yn y bôn at wella’r sefyllfa yn nhermau absoliwt i bobl Cymru. Yr ydym yn cyflawni’n dda ar raddfa ryngwladol ond mae pobl yn canolbwyntio gormod ar y sefyllfa gymharol vis-à-vis gweddill y Deyrnas Unedig ac nid ar sefyllfa gymharol pump, chwech a saith blynedd yn ôl pan oedd cyfraddau diweithdra yn 5, 6, 7 ac 8 y cant.

Cytunaf â llawer o’r hyn a ddywedwch, Brian, ond oni chytunwch ei fod yn gwrth-ddweud strategaeth datblygu economaidd genedlaethol Prif Weinidog Cymru? Mae’r strategaeth yn honni y dylem ganolbwyntio ar y sefyllfa berthynol o fewn Prydain. Seilir y strategaeth gyfan ar hynny ac yr ydych wedi ei thanseilio.

Pe baech wedi bod yn gwrando a phe baech wedi trafferthu edrych—

Yr oeddwn yn gwrando.

Pe baech yn dymuno darllen y cofnod, dywedais fod cau’r gagendor o ran CMC y pen yn y DU yn amcan dilys. Fodd bynnag, ni ddylem ganolbwyntio ar hynny i’r graddau nad ydym yn cydnabod perfformiad rhyngwladol perthynol Cymru o’i gymharu â gwledydd eraill a’r gwelliant a fu dros gyfnod o amser o ran arian ym mhocedi pobl a swyddi. Os canolbwyntiwn ar un mesur yn unig—y perfformiad cymharol vis-à-vis y DU—yna anwybyddwn y cynnydd aruthrol a wnaed yn yr economi yng Nghymru. Mae hynny’n amlwg i unrhyw un sy’n cerdded i lawr stryd yng Nghymru.

I declare an interest as a director of a small business. On what planet is Brian living given his statement about weathering the storm? Try saying that to the people in Dolgarrog and to the 4,000 in Gwent who have lost their jobs this year.

in Welsh I will not give way as I am responding to your point, Brian.

in Welsh I was disappointed by Gordon Brown’s statement last month. As we discuss the need to plan our economy, we need the tools to do the job. The Government in Cardiff is committed to securing a programme of fiscal variation to take full advantage of the European structural funds. That is part of the partnership agreement between the Liberal Democrats and Labour. Point 4.18 of ‘Putting Wales First’ states:

in Welsh ‘In order to achieve the maximum impact of Objective 1 status during the programming period we will rigorously pursue the scope for fiscal variations’.

in Welsh A report last May by PricewaterhouseCoopers showed what was possible. The report states:

in Welsh We were eagerly anticipating some development and news that Rhodri Morgan had succeeded in winning some incentives as part of Gordon Brown’s statement last month. However, we did not get any new regional policies; only the promise of a review. Reducing stamp duty on properties is a total farce and will not benefit industry in Objective 1 areas. However, it is already attracting scores of people to look for second homes in Abersoch—one of the wards defined as deprived.

yn Saesneg Ymdriniaf yn uniongyrchol â’r mater a achosodd gymaint o hwyl ymhlith Aelodau Llafur yn y Senedd yr wythnos diwethaf. Ni wneuthum erioed, ac ni wnaf byth, brisio ein gwlad yn rhy isel. Manteisiaf ar bob cyfle i glodfori Cymru ac nid ei bychanu. Dyna pam y croesewais yr hyn yr oedd y Swyddfa Ystadegau Gwladol yn ei ddarogan sy’n dangos potensial i Gymru gynyddu ei phoblogaeth 150,000 dros y 30 mlynedd nesaf. Dros y 10 mlynedd nesaf, golyga hynny 54,000 o bobl o oed gweithio ychwanegol, a’r angen am 40,000 o swyddi newydd. Dyna’r her.

yn Saesneg Bu gan Gymru botensial aruthrol bob amser. Mae wedi elwa ar asedion enfawr, ei ffynonellau ynni yn bennaf. Dylai glo fod wedi rhoi Cymru ymhlith gwledydd cyfoethocaf y byd, ond gwyddom beth a ddigwyddodd. Mae’r potensial gennym heddiw, o ran ynni llanw, hydro a gwynt—potensial nas gwireddwyd yn llawn eto. Mae’r potensial gennym o ran ein deunyddiau crai, ein hamaethyddiaeth, ein coedwigoedd, ein dŵr a’n mwynion. Mae gennym amgylchedd gwych, a photensial i ddenu twristiaid. Yn bennaf oll, mae gennym botensial o ran gweithlu sydd ymhlith y gweithluoedd mwyaf hyblyg a hyfforddadwy y byd.

yn Saesneg Ac eto, er gwaethaf hyn, yr ydym ar waelod tabl cynghrair y DU o CMC y pen, a dioddefwn y gwarth o fod yn un o ardaloedd tlotaf Ewrop. Dyna fu’r patrwm dros y ganrif ddiwethaf ac yn anffodus erys felly heddiw. Mae un rheswm canolog dros hynny. Mae llywodraethu gwael ofnadwy yn ystod y cyfnod hwnnw wedi difetha Cymru: Llywodraeth nad yw’n gallu gwireddu potensial mawr ein cenedl. Cawsom Lywodraethau a oedd yn amharod i fod yn uchelgeisiol dros ein gwlad; yn amharod i osod targedau manwl ar gyfer y swyddi sydd eu hangen arnom, yn y lleoedd sydd eu hangen. Mae angen swyddi â chyflogau da, y gallwn adeiladu dyfodol ein gwlad arnynt a rhoi cyfle teg mewn bywyd i’n pobl ymhob rhan o Gymru.

yn Saesneg Yn y 1960au, yr oedd y sefyllfa yn debyg gyda Llywodraeth Lafur yn amharod i gydnabod maint y broblem, gan nad oedd yn barod i neilltuo’r adnoddau yr oedd eu hangen i wneud y gwaith—pwynt a godwyd eisoes heddiw. Ac eto, dyma ni eto, gyda Llywodraeth sy’n amharod i osod targedau rhanbarthol, gan nad oes ganddi’r ewyllys wleidyddol i gyflawni’r nodau hyn; Llywodraeth sy’n sôn yn ddigyffro am 135,000 o swyddi newydd, ond dim ond o £505 miliwn i £520 miliwn dros y tair blynedd nesaf y disgwylir i’w chyllideb datblygu economaidd gynyddu—cynnydd sy’n llai na chwyddiant.

yn Saesneg Mae gennym Lywodraeth sydd wedi ei pharlysu gan anweithgarwch. Ni raid inni ond ystyried saga’r analluogrwydd ynglŷn â’r rhaglen strategaeth datblygu economaidd genedlaethol; y methiant i ddatblygu cymhorthion gweithredu; yr oedi parhaus wrth wneud penderfyniadau holl bwysig ar brosiectau ffermydd gwynt yng Nghlwyd; oedi am 16 mis o ran ffordd osgoi Butlins yn fy etholaeth i a methiant Prif Weinidog Cymru i benodi Gweinidog datblygu economaidd i roi’r sylw llawn amser a phenodedig sydd ei angen i’r portffolio holl bwysig hwnnw.

yn Saesneg Dylid adeiladu strategaeth datblygu economaidd ar ddwy goes: Prif Weinidog Cymru yn llywio’r cyfeiriad strategol angenrheidiol, a Gweinidog datblygu economaidd gydag ymagwedd lawn amser ymarferol, yn datblygu agenda neilltuedig o ddydd i ddydd, mewn partneriaeth wirioneddol â diwydiant a busnes, ac â’n partneriaid cymdeithasol.

yn Saesneg Yn lle mwynhau arweinyddiaeth bendant, mae Cymru yn troi mewn cylchoedd o ymgynghoriadau diystyr, nad yw’r Llywodraeth yn cymryd dim sylw ohonynt. Mae’n anwybyddu dymuniadau diwydiant a masnach, fel yr anwybyddodd ddymuniad unfrydol y Pwyllgor Datblygu Economaidd i gael bwrdd polisi economaidd.

yn Saesneg Yn lle sefyll ar ddwy goes gadarn, mae’r strategaeth economaidd yn siglo ar un goes—sef Prif Weinidog Cymru yn ceisio cyflawni dwy swydd. O ran datblygu economaidd, mae gennym Lywodraeth gloff. Os oes un peth yn waeth na Llywodraeth hwyaden gloff, Llywodraeth hwyaden gloff, ungoes yw honno, na all hyd yn oed nofio o amgylch mewn cylchoedd. Os na all y Llywodraeth hon ddatblygu’n well yn economaidd—sydd mor hanfodol i’n gwlad—gall fod yn sicr o un peth: yn 2003 bydd pobl Cymru yn ei thaflu allan ar ei phen ac yn ethol Llywodraeth nid yn unig sydd â hyder yn ein cenedl, ond sydd ag ymrwymiad i gyflawni addewid.