Dywedodd Joel Barnett, a oedd yn gyfrifol am y fformiwla wreiddiol, mewn erthygl yn y New Economy ym Medi 2000:

Cyflwynwyd y fformiwla honno 22 o flynyddoedd yn ôl yn 1980 fel mesur dros-dro i gyfrifo’r grant bloc blynyddol i Gymru. Yr oedd yn weithredol ers 1978 yn yr Alban. Yr oedd y dyraniad cyntaf o arian i gael ei negodi rhwng y Trysorlys a’r adrannau priodol a weinyddai’r gwariannau hynny yn Lloegr. Gwneid newidiadau blynyddol drwy gyfrif cyfanswm gwariant y gwahanol adrannau yn Lloegr, a phenderfynu ar y cynnydd yn erbyn hynny. Yr oedd asesiad anghenion llawn wedi’i wneud yn 1979, ac, ar y dechrau, yr oedd y fformiwla’n seiliedig ar dystiolaeth gyfoes gadarn. Bryd hynny, fe gymerodd i ystyriaeth bethau fel dosbarthiad oedran y boblogaeth, hyd ffyrdd a nifer y tai is-safonol. Yr oedd y cynnyrch mewnwladol crynswth y pen yng Nghymru oddeutu 88 y cant o gyfartaledd y DU. Yr oedd hynny oll yn cyfiawnhau dyrannu grant bloc y pen ar gyfer y rhaglenni cymharol a oedd 9 y cant yn uwch yng Nghymru na chyfartaledd y DU. Mae’n anymarferol disgwyl i’r Llywodraeth wneud asesiad anghenion trwyadl bob blwyddyn, ond byddai un bob 10 mlynedd yn rhesymol. Yn y cyd-destun hwnnw, byddai fformiwla Barnett wedi profi’n fecanwaith syml i benderfynu newidiadau o flwyddyn i flwyddyn, a phontio’r bwlch rhwng un asesiad a’r nesaf. Nid tan 1992 y seiliwyd y fformiwla ar y boblogaeth wirioneddol. Fodd bynnag, testun mwy o bryder yw na chafodd fformiwla a oedd yn seiliedig ar asesiad anghenion fyth ei haddasu i ganiatáu am newid yn yr anghenion. Heb os, byddai asesiad anghenion newydd wedi newid y dyraniad cyllideb yn arwyddocaol eleni mewn modd a fuasai’n ffafriol i Gymru; ni wnaethpwyd asesiad o’r fath. Mae Plaid Cymru’n galw ar Lywodraeth y Cynulliad i agor trafodaethau y mae’n hen bryd eu hagor gyda Llywodraeth y DU ar fformiwla ariannu decach i’r Cynulliad yn seiliedig ar angen.

Un o’r ffactorau gwreiddiol a ddefnyddiwyd i benderfynu fformiwla Barnett oedd proffil oedran y boblogaeth, sydd wedi newid yn ddramatig. Mae’r boblogaeth oed pensiwn yng Nghymru 15 y cant yn uwch nag y gellid ei ragweld ar sail y boblogaeth dan oed pensiwn. Mae hynny’n gyfwerth â 75,000 ychwanegol o bobl wedi ymddeol. Nid yw’r fformiwla wedi newid ac felly nid yw’n caniatáu i’r Cynulliad ddatblygu gwasanaethau yn ddigonol ac yn briodol i ateb anghenion y boblogaeth hon. Dengys ffigurau swyddogol fod y costau iechyd y pen yn codi’n gyflym gydag oed, ac i ddelio’n ddigonol ag anghenion iechyd poblogaeth sy’n heneiddio, mae ar Gymru angen £180 miliwn yn fwy, ar amcangyfrif. Mae goblygiadau amlwg hefyd i gyllidebau gwasanaethau cymdeithasol.

Os y credwn fod gan bob dinesydd yr hawl i’r un driniaeth ble bynnag y bo’n byw, mae’r ystadegau hyn yn ffurfio dadl gref dros seilio’r fformiwla ariannu ar asesiad anghenion a adolygir yn rheolaidd. Mae awdurdodau lleol yn wynebu heriau mawr wrth geisio cwrdd â’r galwadau cynyddol ar gyllidebau, nad ydynt yn tyfu gymaint â’r twf mewn anghenion. Mae’n iawn iddynt ofyn i’r Cynulliad am gynnydd yn eu cyllidebau. Os na chodir cyllideb y Cynulliad i ddilyn y cynnydd hwn, ceir problemau mawr. Heb newid sylweddol yn y fformiwla, ni fyddwn yn gallu ateb yr angen hwn.

Gwn y cyhoeddwyd cynnydd sylweddol yn y cyllid yn ddiweddar yng nghyllideb y Canghellor, a ddylai ddangos ei hun yn y gyllideb iechyd. Er hynny, onid addesir fformiwla Barnett i roi’r un cynnydd cyfrannol, rhoddir llai fyth o gydnabyddiaeth i anghenion cynyddol ein poblogaeth oedrannus, ac ni fydd Cymru’n cael cynnydd digonol i gadw ochr yn ochr â’r newidiadau sydd ar y gweill i Loegr.

Un ffordd y mae fformiwla Barnett yn gweithio yw, po fwyaf o wariant cyhoeddus a gawn ni yng Nghymru, mwyaf yw’r cydgyfeiriant. Felly, wrth i’r Llywodraeth wario mwy o arian cyhoeddus yng Nghymru, byddai’ch dadl yn ymddangos yn fwy rhesymegol. Pan gawn gynnydd digynsail yng ngwariant y gwasanaeth iechyd o 7 neu 8 y cant, bydd y cydgyfeiriant yn fwy. Fodd bynnag, yn ôl eich dadl chi, po fwyaf o wariant cyhoeddus a gawn, gwaethaf fydd ein sefyllfa.

Yr ydych yn eich drysu’ch hun hyd yn oed, Brian. Yn anffodus, bu ichi wrth-ddweud yr hyn a ddywedodd y Gweinidog dros Gyllid, Llywodraeth Leol a Chymunedau am ddatganiad Ysgrifennydd Gwladol Cymru yr wythnos diwethaf. Mae’n ymddangos fod anghytundeb ynghylch faint o arian a werir ar iechyd. Rhaid ichi roi’ch plaid eich hun mewn trefn yn gyntaf. Rhaid ichi gefnogi’r cynnig oherwydd mae angen newid.

Ers 1980 mae’r CMC y pen yng Nghymru wedi gostwng o 88 y cant i 80 y cant o gyfartaledd y DU. Ynghyd â’r newid yn y proffil oedran, dyna ddwy enghraifft fesuradwy o pam y mae arnom angen asesiad newydd o’r fformiwla.

Nid wyf yn amau na fydd y pleidiau eraill yn y Siambr—y mae eisoes wedi digwydd—yn cyhuddo Plaid Cymru o fod eisiau gwneud achos arbennig dros Gymru. Pam lai? Onid dyna pam yr ydym yma? Byddai asesiad o’r fath yn arwain at ddyrannu adnoddau’n decach, gan drin pob unigolyn yn gydradd, heb unrhyw ystyriaeth arbennig i Gymru fel y cyfryw. Cyhuddiad arall a wneir yn ein herbyn yn aml yw fod ar Blaid Cymru eisiau mwy na chyfran deg Cymru oddi wrth weddill y DU. Os derbynnir y dylai dinasyddion mewn sefyllfaoedd cydradd gael eu trin yn gydradd, ble bynnag y bônt yn byw, mae’n sefyll i reswm bod ardaloedd â chyfran uchel o bobl wedi ymddeol, neu â chyfradd gyflogaeth isel, angen lefel uwch o wariant ar iechyd a nawdd cymdeithasol. Disgwylir felly y bydd gwariant adnabyddadwy gan y Llywodraeth ar ei uchaf yn y rhanbarthau hynny sydd â’r CMC isaf y pen.

Os ystyriwch batrwm trethu a gwario ar draws y Deyrnas Unedig, fe welwch, am wyth o 12 rhanbarth y DU, fod y berthynas a ragwelir rhwng y cyfartaledd CMC a gwariant cyhoeddus y pen yn cael ei dilyn yn agos. Fodd bynnag, o gymharu’r data sydd ar gael am 1997-98 â data cyfatebol am y 1960au hwyr gwelir fod Llundain a de-ddwyrain Lloegr yn mynd yn fwyfwy dominyddol o fewn Prydain, er bod ganddynt y CMC uchaf y pen yn y DU. Gwelir hefyd nad yw trosglwyddiadau o fewn Prydain wedi tyfu, er bod gwahaniaethau rhanbarthol yn lefelau cyfoeth wedi cynyddu. Gwelir hyd yn oed fod trosglwyddiadau o Lundain a de-ddwyrain Lloegr wedi lleihau, er gwaethaf gwelliannau sylweddol mewn cyfoeth cymharol.

Rhybuddir weithiau y byddai adolygu fformiwla Barnett yn rhoi Cymru dan anfantais er mwyn digolledu gogledd-ddwyrain Lloegr neu Swydd Efrog a Humberside. Mewn gwirionedd, byddai’r rhanbarthau hyn i gyd ar eu hennill o gael dyraniad teg o wariant y Llywodraeth, yn dilyn asesiad anghenion trwyadl. Dengys asesiad sydyn a wnaed gan yr Athro Phil Williams y byddai Cymru’n elwa o gymaint ag £800 miliwn y flwyddyn. Beth y gellid ei gyflawni yng Nghymru gyda’r arian hwnnw? Er hynny, ar hyn o bryd nid oes gennym hyd yn oed Lywodraeth sy’n fodlon agor trafodaethau dros newid. Pan sefydlwyd y Cynulliad, credai llawer o bobl y caem, o’r diwedd, gorff etholedig a fyddai’n sefyll ac yn gweiddi dros Gymru a thros anghenion Cymru. Cyfrifoldeb y glymblaid Lafur a Rhyddfrydol sy’n arwain y Cynulliad yw gwneud yn union hynny, a chario’r ddadl drwodd i San Steffan ac i Ewrop. Hyd yma, mae wedi methu gwneud hynny. Yn lle arwain yr alwad, mae wedi gadael i Blaid Cymru ddod â’r cynnig hwn ger bron mewn dadl plaid leiafrifol. Efallai ei bod yn rhy ofnus o’i brawd mawr yn Llundain a fydd, gyda’r pleidiau Prydeinig eraill, yn tynnu’r llinynnau o hyd.

Mae pobl Cymru’n disgwyl i’r Cynulliad arwain y ddadl a chychwyn y trafodaethau gyda San Steffan, i sicrhau y caiff anghenion pobl Cymru eu hateb yn ddigonol.

A ydyw eich plaid wedi cael trafodaethau gyda’ch chwaer blaid yn yr Alban, a fyddai’n dioddef anfantais enfawr yn sgil unrhyw ailbrisiad o fformiwla Barnett?

Mater i Blaid Genedlaethol yr Alban yw datrys ei phroblemau ei hun. Yr ydym ni yma i gynrychioli anghenion Cymru a Chymru’n unig.

A ydych yn rhannu fy syndod fod David Melding, wrth siarad ar ran Ceidwadwyr Cymru, yn dangos mwy o ddiddordeb yn yr hyn sy’n digwydd yn yr Alban na’r hyn sy’n digwydd yng Nghymru?

Nid ydym yn gofyn am fwy na’n cyfran deg. Gofyn yr ydym am gydraddoldeb yn ansawdd bywyd holl ddinasyddion Cymru, beth bynnag fo’u hoed a ble bynnag y maent yn byw. Dim ond trwy fformiwla sy’n seiliedig ar asesiad anghenion a adolygir yn rheolaidd y gellir cyflawni hyn. Sut y gellir cyfiawnhau cytundeb sy’n seiliedig ar asesiad anghenion a wnaed dros 20 mlynedd yn ôl? Sut yn y byd y gall ateb anghenion Cymru heddiw? Yn amlwg nid ydyw ac ni all, ac ni ddylid caniatáu i’r sefyllfa barhau. Dylai Cynulliad Cenedlaethol Cymru fynnu ailasesiad yn awr. Anogaf Aelodau i gefnogi’r cynnig hwn.

Wrth gynnig y gwelliant hwn, cadarnhaf fod Democratiaid Rhyddfrydol Cymru’n parhau yn ymrwymedig i ddiwygio fformiwla Barnett. Gyda’r gwelliant hwn yr ydym yn ceisio dileu’r rhannau o’r cynnig na allwn eu cefnogi, er mwyn ailgadarnhau safiad y Cynulliad, fel y’i datganwyd yn Nhachwedd 1999, fod y system ariannu bresennol yn annigonol ac na wnaiff ymdopi â’r Brydain ffederal yr ydym yn araf symud tuag ati.

Fel y dywedodd Janet Ryder, mae gan Gymru nifer uwch na’r cyfartaledd o bobl oedrannus gydag anghenion iechyd mwy. Mae’n dioddef yn gyffredinol o iechyd gwael ac mae ganddi ardaloedd mawr o dlodi ac amddifadedd. Mae ganddi hefyd anghenion penodol sy’n codi o gynnal ardaloedd gwledig eang, yn ogystal â phroblemau isadeiledd sylweddol. Heb fecanwaith fel hwnnw a gynigiwyd gan y Democratiaid Rhyddfrydol yn ein maniffesto ar gyfer yr etholiad cyffredinol diwethaf, sef comisiwn cyllid i’r cenhedloedd a’r rhanbarthau i gytuno ac adolygu fformiwla seiliedig ar anghenion, bydd Cymru’n dal i golli allan. Yr ydym o’r farn fod hwn, ynghyd â chwestiwn cael mwy o bwerau i’r Cynulliad Cenedlaethol, yn flaenoriaeth fawr er mwyn cywiro’r cytundeb cyfansoddiadol cyfredol.

Mae ail ran y cynnig hwn yn fwy o broblem am ddau reswm. Yn gyntaf, rhaid inni ddelio â’r posibl a’r realistig. Pe byddai canlyniadau codiadau gwariant y gyllideb yng Nghymru mewn cyfrannedd â’r rheini yn Lloegr, buasai’r arian ychwanegol wedi’i ddosbarthu y tu allan i gyfyngiadau fformiwla Barnett, sef bwriad y cynnig yn y lle cyntaf. Mae hynny i’w ddymuno, ond ni wnaiff ddigwydd, ac nid oes fframwaith ychwaith i alluogi iddo ddigwydd. Ni wnaiff unrhyw ganghellor wneud hyn ar sail ad hoc y tu allan i adolygiad cynhwysfawr mawr, ac yr wyf yn siŵr y gŵyr Plaid Cymru hynny. Gwleidyddiaeth er mwyn sioe yw hyn.

Beth ddywedwch chi wrth bleidleiswyr Cymru ym Mai 2003? Bydd yn rhaid ichi fynd at eu drysau a dweud wrthynt eich bod wedi pleidleisio yn erbyn cynnig a fuasai wedi sicrhau mwy o wariant ar iechyd nag yr ydych yn barod i’w ganiatáu yma. A wnewch chi ddweud wrthynt fod arnoch eisiau i’r codiadau mewn gwariant ar iechyd rhwng yn awr a 2007 fod yn llai yng Nghymru nag yn Lloegr?

Dywedaf wrthynt nad wyf yn chwarae gwleidyddiaeth corn siarad. Ni fydd derbyn eich cynnig chi’n sicrhau arian ychwanegol i Gymru—dim byd tebyg. Yr ydym ni’n delio â realiti’r sefyllfa yng Nghymru wrth ddelio â’r Canghellor a cheisio’i berswadio bod gennym achos da dros gael yr arian hwnnw drwy’r adolygiad cynhwysfawr o wariant. Dyna beth yr ydym ni’n pwyso amdano. Mae arnom eisiau mwy o arian i Gymru ac fe wnawn hynny.

Yr wyf am symud ymlaen, Peter. [Torri ar draws.]

Mae Plaid Cymru wedi pwyso arnom yn gyson i ymrwymo’r arian ychwanegol yn syth, a ninnau heb hawl iddo tan Ebrill 2003. Rhaid negodi adolygiad cynhwysfawr o wariant cyn hynny, yn ogystal â phroses cyllideb. Fel mewn blynyddoedd blaenorol, ymgynghorir â Phwyllgorau a phartneriaid y Cynulliad ar y gyllideb cyn ei phennu’n derfynol. Ni fyddai’n briodol torri drwy’r broses honno. Cefnogwn y Gweinidog dros Gyllid, Llywodraeth Leol a Chymunedau yn ei datganiad y rhoddir yr arian ychwanegol tuag at wella iechyd, gan wrthod gadael i’r hyn sy’n digwydd yn Lloegr reoli blaenoriaethau’r Cynulliad.

Mae’n eironig bod Plaid Cymru, ar ôl degawdau o etholiadau a llenyddiaeth lle bu’n galw’r pleidiau eraill yn rhai Llundain-ganolog neu Loegr-ganolog—fel y gwnaeth Janet Ryder ychydig funudau’n ôl—yn awr yn galw am inni ddilyn agenda Lloegr. Mae’r ddwy blaid a ffurfiodd y Llywodraeth bartneriaeth yn ceisio ymdrin ag anghenion a blaenoriaethau Cymru yn y modd y dyrannwn wariant. Y cenedlaetholwyr sy’n methu deall datganoli, nid ni.

Mae trydedd ran y cynnig hwn eisoes yn ymrwymiad gan y Llywodraeth bartneriaeth, fel y mae wedi’i gynnwys yn y cytundeb partneriaeth, ‘Rhoi Cymru’n Gyntaf’. Dywed y darn perthnasol:

‘Mae’r Llywodraeth Bartneriaeth yn cadarnhau ei chred na ddylid gwireddu manteision derbyniadau o’r Cronfeydd Strwythurol ar draul cyllidebau craidd presennol a gyllidir o floc Cymru. Byddwn yn parhau, felly, i bwyso ar Lywodraeth y DU i sicrhau bod Darpariaeth Gwariant Cyhoeddus ddigonol a chyllid cyfatebol ar gael yn ail ran y rhaglen gyllido strwythurol, a fydd yn dilyn ar ôl i gynlluniau gwariant cyfredol Llywodraeth y DU ddod i ben yn 2003.’

Sut yr ydych yn cysoni’ch sylwadau ar bwynt 3 y cynnig â’r agwedd a’r safbwynt a gymerwyd cyn yr adolygiad cynhwysfawr diwethaf o wariant? Credaf fy mod yn cofio i’r Democratiaid Rhyddfrydol gefnogi’r cynnig o ddiffyg hyder yn erbyn Alun Michael.

Alun, rhoddodd yr adolygiad cynhwysfawr diwethaf o wariant arian uwchlaw a thros ben Barnett. Yr ydym yn ceisio cael hynny eto yn yr adolygiad cynhwysfawr nesaf o wariant, sef yn union beth a ddywed y Llywodraeth bartneriaeth. Yr ydym wedi gwneud ymrwymiad i bwyso am hynny, a gwnawn hynny.

Ai enghraifft arall yw hyn o deyrngarwch gan y giwed wamal sy’n chwarae’r ffon ddwybig a elwir y Democratiaid Rhyddfrydol, ac ai dyma sut yr ewch ati gyda’r Llywodraeth bartneriaeth hon? Yr ydych yn clochdar am holl fanteision yr adolygiad cynhwysfawr o wariant gorau a ddarparodd Llafur erioed ac mae pobl fel Blaster Bates yn siarad am ‘ein Llywodraeth, ein polisïau’ ac ati. Mae’n wych pan yw’n dda, eto yr ydych yn cerdded i ffwrdd oddi wrth y Llywodraeth bartneriaeth ar y mater hwn heddiw. Ai dyna’ch diffiniad o deyrngarwch i Rhodri Morgan?

Awgrymaf, Peter, fod gennyf well record o bleidleisio gyda’r Llywodraeth nag sydd gennych chi.

A dirwyn i ben, ni welwn fod angen ailddatgan yr hyn sydd eisoes yn y cytundeb partneriaeth. Felly, ni allwn gefnogi’r llwybr hwnnw. Gobeithiaf y gwnaiff Aelodau’r Cynulliad gefnogi ein gwelliant er mwyn canolbwyntio’r cynnig hwn yn well ar yr angen am ddiwygio. Yr ydym yn hapus i bleidleisio dros y cynnig os caiff ei ddiwygio. Fodd bynnag, os na chaiff, fe bleidleisiwn yn erbyn y cynnig am y rhesymau a amlinellais.

in Welsh This debate is being held at an important point in the Assembly’s calendar, a few weeks before Gordon Brown’s statement on the comprehensive spending review. We have already seen the budget and therefore have a fairly good idea of the additional money that will be available to the health service in the British nations. The figure for England is already known: an increase of £37 billion during the next five years up to 2007-08. That represents an increase of 7.5 per cent every year.

in Welsh Alan Milburn can therefore say to the health service in England, ‘That’s the increase. Make your plans accordingly.’ Paul Murphy tried to say the same for Wales. In the Welsh Grand Committee, he said:

yn Saesneg ‘Y flwyddyn nesaf bydd £128 miliwn yn ychwanegol yn mynd i’r GIG … ac yn y flwyddyn olaf caiff £1.8 biliwn yn fwy ei wario nag a werir yn awr.’

in Welsh I do not know how Paul Murphy could say that, but that is what he said and, as it is there in black and white, he cannot deny it. However, even if that entire amount were spent on the health service in Wales, the increase would be less than in England. According to the figures announced by Paul Murphy, reaching £1.8 billion by 2007-08 would represent an increase of 6.8 per cent per annum.

yn Saesneg Rhoddaf hyn mor eglur ag y gallaf. Hyd yn oed pe bai Llywodraeth Cymru’n gwario pob ceiniog o’r £1.8 biliwn a ddyrannwyd gan Gordon Brown ar y gwasanaeth iechyd, byddai’n llai na lefel y cynnydd yn Lloegr dros y pum mlynedd nesaf: 6.8 y cant o gymharu â 7.5 y cant. Pe baem eisiau cynnydd cyfatebol i’r cynnydd yn Lloegr, byddai’n rhaid inni ddod o hyd i £180 miliwn arall dros y cyfnod hwnnw. Ar gyfartaledd, felly, dyna £35 miliwn y flwyddyn am bob blwyddyn o gyfnod nesaf yr adolygiad cynhwysfawr o wariant, neu, a’i roi mewn ffordd arall, bron £1 filiwn i bob etholaeth yng Nghymru rhwng yn awr a 2007. Pe bai arnom eisiau cynnydd cyfatebol i Loegr, o ble y deuai’r gwahaniaeth? Yr oedd Paul Murphy, eto, yn ddigon da i ddweud wrthym. Yng nghyfarfod yr Uwch-Bwyllgor Cymreig, dywedodd, yn blwmp ac yn blaen:

yn Saesneg ‘Pe byddai Cymru eisiau’ r un twf canrannol â’r Deyrnas Unedig, byddai’r arian ychwanegol ar gael yn y bloc.’

yn Saesneg Mae hynny oherwydd bod fformiwla Barnett yn gweithio fel gwasgfa ar wariant iechyd. Os oes arnom eisiau gwario’r £180 miliwn hynny, ni allwn ond gwneud drwy ei dynnu oddi wrth addysg neu lywodraeth leol. Dyna’r unig feysydd lle mae symiau digon mawr i’w tynnu allan.

yn Saesneg Dyna ni; Barnett yn gadael Cymru i lawr eto. Am ddewis: gwario mwy ar addysg neu wasanaethau cymdeithasol, neu ddwyn eu harian i wario’r swm llawn ar iechyd. Mae Llafur mewn twll ac nid yw’n gwybod pa ffordd i neidio. Meddyliwch am ddweud wrth y pleidleiswyr, fel y bydd yn rhaid i Peter Black yn 2003, na allwn wario cymaint ar iechyd yng Nghymru ag a wneir yn Lloegr, oherwydd na wnaiff Gordon roi’r pres inni, neu na allwn wario cymaint ar ysgolion neu ofal yn y gymuned oherwydd bod angen yr arian ar gyfer iechyd. Mae Gordon wedi’ch rhoi chi mewn sefyllfa golli-colli. Fodd bynnag, nid hwy fydd yn dioddef, ond bydd pobl sâl, yr anabl a phlant ysgol Cymru yn dioddef.

yn Saesneg Nid oes dim gwarant y caiff hyd yn oed yr £1.8 biliwn ychwanegol ei wario fel yr addawodd Paul Murphy. Siomwyd y Gweinidog dros Gyllid, Llywodraeth Leol a Chymunedau yr wythnos diwethaf pan ddywedasom wrthi beth a ddywedodd Paul Murphy. Dywedodd hi wrthym mai mater iddi hi a’r Cynulliad Cenedlaethol yw’r gyllideb. Dair gwaith fe wrthododd ddweud y câi’r arian ei wario ar y gwasanaeth iechyd gwladol yng Nghymru. Fodd bynnag, yr oedd Prif Weinidog Cymru’n fwy penodol ar 30 Ebrill. Dywedodd yn benodol na châi’r £1.8 biliwn ei wario ar y gwasanaeth iechyd, ond ar yr hyn a alwai’n ‘iechyd’. Diffiniodd hynny fel maes iechyd, sydd yn llawer ehangach na’r GIG. Wedyn aeth i ddechrau baldorddi, fel y tuedda i wneud y dyddiau hyn.

yn Saesneg Bydd y cynnydd yng ngwariant y GIG yng Nghymru yn is nag yn Lloegr bob blwyddyn rhwng yn awr a 2007. Ni fyddwn hyd yn oed yn gwario yr hyn y dywedodd Paul Murphy y byddem yn ei wario bythefnos yn ôl. Mae’r Llywodraeth yn gadael Cymru’n brin o gannoedd o filiynau o bunnoedd. Er hynny, mae’r Prif Weinidog yn dal i amddiffyn fformiwla Barnett. Dylai fod ganddo gywilydd ohono’i hun.

Bydd grŵp Ceidwadwyr Cymru’n pleidleisio yn erbyn y gwelliant a’r cynnig. Ni fyddai fy ngrŵp yn pleidleisio yn erbyn dim byd sydd er lles gorau Cymru. Nid oes nemor ddim tystiolaeth y byddai adolygu fformiwla Barnett yn golygu adnoddau ychwanegol i Gymru. Mae Plaid Cymru’n ceisio agor blwch Pandora heb wybod beth ddaw allan ohono. Fe allai fod amddifadedd yng ngogledd-ddwyrain Lloegr, Swydd Efrog, Cernyw a lleoedd eraill yn golygu llai, nid mwy, o arian i Gymru.

A ydych wedi astudio casgliadau’r Athro Ross MacKay, a wnaeth ddadansoddiad llawn o’r fformiwla? Mae’n dweud yn glir y byddai fformiwla Barnett ddiwygiedig a theg, pan ystyriwch yr holl wybodaeth sydd ar gael, yn dod ag arian ychwanegol sylweddol i ranbarthau fel gogledd-ddwyrain Lloegr, Cymru, Swydd Efrog a De Humberside.

Gwrandewais yn astud ar araith Janet Ryder. Pan siaradodd am academydd nodedig a gefnogai ei dadl, yr oeddwn yn meddwl y caem glywed am academydd annibynnol mawr. Fodd bynnag, ni wnaethom, clywsom amdanoch chi ac ichi awgrymu y byddai’r fformiwla’n sicrhau £800 miliwn mwy i Gymru. Pe baem wedi clywed am ganfyddiadau manwl gan ymchwilwyr annibynnol, buasem yn eu hystyried. Fodd bynnag, ni soniodd Janet am ddim.

Mae gennyf rywfaint o gydymdeimlad â chi ar drydydd pwynt y cynnig. Ni allaf ddeall pam y teimlodd grŵp y Democratiaid Rhyddfrydol, ar ôl cymryd rhan mewn pleidlais i sicrhau y câi Cymru arian cyfatebol llawn ac wedi gwneud pwynt canolog o bwysigrwydd ei gael, fod angen dileu’r rhan hon o’r cynnig yn ei welliant. Ceisiodd Peter Black gyfiawnhau’r peth mewn ffrae frawdol â’r Aelod Cynulliad Llafur annibynnol ei feddwl, Peter Law, ynghylch pwy sydd yn fwy teyrngar i’r Blaid Lafur. Yr oedd Peter Black yn baglu drosto’i hun i fynegi ei deyrngarwch. Os oes arno eisiau cael ei weld fel hac pleidiol dof o blaid y Blaid Lafur, dyna’i ddewis ef.

Yr ydym eisoes yn gwneud yr hyn a ddywedir yn y cynnig ac nid oes angen ail-ddweud hynny. Mae Plaid Cymru’n ceisio cymryd y clod am yr hyn yr ydym yn ei wneud eisoes.

Nid yw’n gweddu i chi siarad am bobl eraill yn ceisio cymryd y clod am yr hyn a wneir gan eraill. Nid oes arian cyfatebol llawn. Mae ceisio cymryd arnoch fel arall yn mynd yn groes i’r hyn sy’n digwydd ar draws y Gorllewin a’r Cymoedd. Yr wyf yn synnu eich bod yn dweud fel arall, yn enwedig o gofio’r etholaeth a gynrychiolwch.

Gallwn gymryd Plaid Cymru yn fwy o ddifrif pe na bai’n dangos yr hyfdra anghyffredin yma o fod eisiau mwy o arian o San Steffan tra’n gofyn hefyd am statws cenedlaethol llawn o fewn Ewrop. Gwyddom, am fod y Comisiwn Ewropeaidd wedi dweud wrthym, fod hynny’n golygu annibyniaeth. Beth fydd yn digwydd wedyn i’r fformiwla seiliedig ar anghenion? A fydd yn golygu codi trethi 10 neu 30 y cant a gwylio’r holl fusnesau’n symud i ochr arall Pont Hafren? Yr ydych yn sefyll ar eich pennau ar y mater hwn. Mae arnoch eisiau rhagor o arian, ond nid oes arnoch eisiau dim i’w wneud â San Steffan.

Mae Plaid Cymru’n cyfeirio at y gwir sydd ohoni, sef bod Cymru’n cael cam difrifol yn y wladwriaeth unedol y mae’n rhan ohoni. A ydyw Nick yn cytuno bod ei blaid ef a’r Blaid Lafur yng Nghymru yn debyg o ran y ffaith y penderfynir ar eu safle yn ôl yr hyn sy’n gyfleus i’w pleidiau yn San Steffan? Nid oes ar y Blaid Geidwadol yn San Steffan, na Llafur ychwaith, eisiau adolygu fformiwla Barnett. Felly, mae’r ddwy blaid yn y Cynulliad, er cywilydd iddynt, yn dilyn polisïau pleidiau Llundain.

Nid yw hynny’n wir. Mae rhywfaint o bwysau o San Steffan yn awgrymu y byddai adolygu Barnett yn golygu y câi Cymru lai o arian. Yn fy nhrafodaethau i â Michael Howard—

Ni wnaf ildio. Plaid Cymru a ofynnodd y cwestiwn, er na fyddwch efallai’n hoffi’r ateb.

Yn fy nhrafodaethau i â Michael Howard yr wyf wedi’i ddarbwyllo ei bod yn fformiwla deg i Gymru. Nid dyna’r ateb yr oedd ar Blaid Cymru ei eisiau, gallaf ddeall hynny.

Croesawaf y geiriau ‘y gwir sydd ohoni’, mae’n galonogol bod Plaid Cymru—neu’r rhan sy’n gadael, o leiaf—yn dechrau amgyffred y gwir cyfansoddiadol. Efallai, pan fyddwch yn gallu dweud nad oes arnoch eisiau statws cenedlaethol llawn yn Ewrop, y gwrandawn arnoch yn fwy o ddifrif.

Nid wyf yn ildio i neb arall. Yr wyf wedi ildio’n ddigon aml a dim ond ychydig o eiliadau sydd gennyf ar ôl. Yn awr bod yr ochr honno i’r blaid yn mynd yn fwy cyfansoddiadol, efallai y gwrandawn arnoch yn fwy o ddifrif.

Yr ydym yn cydnabod bod rhai meysydd gwariant lle nad yw fformiwla Barnett yn deg. Yr ydym ar gofnod yn dweud hynny lawer gwaith, felly nid yw’n ddim byd newydd, ac ni chredaf fy mod wedi clywed dim byd newydd gan neb yn y ddadl hon. Efallai y byddai’n briodol ystyried y meysydd arbennig hyn yn annibynnol ar fformiwla Barnett.

Mae rhai pleidiau a fu ganddynt gyfrifoldebau cyfansoddiadol yn San Steffan a all edrych yn wahanol ar hyn. Rhaid ichi ystyried hynny o ddifrif, ac efallai ei drafod, fel a grybwyllwyd, â’ch chwaer blaid yn yr Alban. Rhaid ichi sylweddoli nad oes dim diben mynd ar hyd y ffordd hon oni bai eich bod yn sicr y gwnaiff sicrhau mwy i Gymru. Nid wyf wedi fy argyhoeddi o hynny; pe bawn, byddai fy ngrŵp yn mynegi barn wahanol.

My comments involve point 3 of the motion. It seems that raising European funding and the Barnett formula to a new level of transparency and scrutiny will be one of the pinnacles of the first term of the National Assembly. Independent observers already regard it as such.

Several aspects of the Barnett formula are deficient, and we have heard reference to some of them this afternoon. Feeding structural fund money through Barnett leads to bizarre and indefensible scenarios. For example, if the European Union were to earmark the majority of the structural funds for regions in England, there would be an increase in the English Government’s departmental expenditure, which would lead, via Barnett, to an increase in the Welsh block. Therefore, Wales as well as England would benefit, even though that was not the European Union’s intention. However, the opposite is true at present, as a high percentage of the structural funds have been allocated to Wales—for 65 per cent of Wales’s population.

The structural funds increase the English Government’s departmental expenditure, and Wales gets its share of this via the Barnett formula, but does not receive anything like the sum intended by the European Union. However, thanks to the existence of the National Assembly, this injustice has now been recognised, and, in 2000, the comprehensive spending review allocated money to Wales outside the Barnett formula for the first time, and the European money was given to Wales.

Although Wales, for the first time, therefore, has seen the lion’s share of its European structural funds, the Treasury continued to refuse to provide the domestic match funding in 2000. Therefore, the match funding continues to come from sources within the Assembly’s budget, namely education, health and so on. Therefore, the European Union is funding a policy of regional redistribution of resources, but the United Kingdom Treasury refuses to give a penny to that end.

We are almost halfway through the Objective 1 programme, and the spending profile is almost at its peak. The Chancellor’s statement on the comprehensive spending review for 2003 to 2006 is also imminent. There is no doubt that Objective 1 needs a huge boost if we are to achieve any significant improvement in the economy, and we need all of the available resources to do this.

I have two questions for the Government of Wales: does it believe that the Chancellor should announce the transfer of all the European money to Wales, additional to Barnett, for 2003 to 2006? Secondly, does it believe that the Treasury should release sufficient match funding to the Assembly so that we are not forced to redirect money from education and health in order to fund the Objective 1, 2 and 3 programmes in full?

If this Labour and Liberal Democrat Government is serious about putting Wales first the answer to both questions should be ‘yes’. Otherwise, we will continue to rob Peter to pay Paul; in other words, we will continue to rob Jane and Jane to pay Andrew. In simple terms, we will be robbing NHS beds to pay for Objective 1 workshops. The challenge for the Government in the next comprehensive spending review is to give us the European funding and the match funding in addition to Barnett—that is, to give us the euro and the pound. All parties in the Assembly should make an unanimous plea to the Westminster Government for what is reasonable for the communities of Wales, so that we can enable our communities to lift themselves out of poverty, rather than push them deeper into it.

Yr wyf yn meddwl y dylai fod adolygiad o fformiwla Barnett, er nad wyf wedi f’argyhoeddi bod y cynnig hwn yn dangos y ffordd. Mae angen dadl wybodus. Mae fformiwla Barnett, fel y mae’n gweithio ar hyn o bryd, yn anacroniaeth sydd angen ei diweddaru. Dylai unrhyw ddyraniad newydd gael ei seilio ar egwyddor angen. Gadewch inni ystyried sut y gwaria’r Cynulliad Cenedlaethol ei arian. Aiff tua thraean ohono i’r gwasanaeth iechyd gwladol, ac yn awr y mae gennym fformiwla newydd, gymhleth a ddyfeisiwyd gan yr Athro Townsend i sicrhau bod y gwariant hwnnw’n seiliedig ar egwyddor angen. Mae gennym fformiwla newydd hefyd ar gyfer gwariant llywodraeth leol—sydd hefyd yn draean o’n gwariant—sy’n seiliedig ar fynegai cymhleth o amddifadedd lluosog lle dyrennir yr arian ar sail angen. Felly, dyrennir dwy ran o dair o’n gwariant ar sail angen. Er hyn, derbyniwn ein gwariant, nid ar sail ein hanghenion yng Nghymru, ond ar sail dyraniad y pen gan y DU yn ei chyfanrwydd. Fel mater o egwyddor mae’n ymddangos yn anamddiffynadwy.

Mae dau wrthwynebiad. Gwrandewais â diddordeb mawr ar sylwadau Nick. Nid wyf yn meddwl ei fod erioed wedi cymryd rhan mewn negodi manwl. Mae’n ymddangos mai ei farn ef yw na ddylem fod yn barod i ystyried unrhyw adolygiad o Barnett hyd nes gallwn fod yn fodlon ynglŷn â’r canlyniad. Nid yw hynny’n sefyllfa y gellir ei dal. Ni allwch fyth fynd i mewn i unrhyw negodi gyda gradd o sicrwydd ynglŷn â’r canlyniad. Y dybiaeth y tu ôl i hynny yw nad proses ailadroddus mohoni. Nid yw’n broses lle ceir datgelu’r holl ffeithiau a ffigurau’n llawn. Ceir dadl ynglŷn â’r egwyddorion dan sylw, gwneir cynigion ac awgrymiadau, a symuda’r ddadl yn ei blaen. Nid mater o ryw fath o glec fawr ydyw. Nid mater ydyw fod y Trysorlys yn deffro’n sydyn un dydd ac yn dweud, ‘bydd, mi fydd adolygiad, dyma’r canlyniad, dyma beth yr ydych yn mynd i’w gael, a dyna ni’. Nid felly y mae’n gweithio. Rhaid trafod. Fodd bynnag, rhaid dechrau yn rhywle. Mae arnom angen gweithred o ddewrder gwleidyddol yn awr. Rhaid inni ddweud bod y fformiwla sy’n penderfynu faint o arian a gawn ar hyn o bryd wedi dyddio a bod yn rhaid ei diweddaru, nid yn lleiaf oherwydd y newid mewn amgylchiadau gwleidyddol. Mae dyddiau Joel Barnett yn eistedd mewn Cabinet yn Llundain pan oedd rheolau cyfrifoldeb torfol y Cabinet yn berthnasol wedi hen fynd. Yn awr mae gennym gytundeb gwleidyddol yn y wlad hon ac mae arnom angen ffordd newydd o ddyrannu adnoddau ariannol sy’n adlewyrchu’r sefyllfa wleidyddol newydd honno.

Y ddadl arall a ddefnyddir yw, ‘beth am yr Alban, Gogledd Iwerddon a rhanbarthau Lloegr?’ Mae hynny’n iawn. Sôn am Gymru yr ydym ni, ac mae dadleuon cadarn sy’n berthnasol i Gymru. Mae’n syniad diddorol y dylai’r un amgylchiadau yn union fodoli i’r Alban a Chymru. Nid oedd honno’n ddadl y clywais lawer ohoni pan oeddwn i yn y Cabinet. Tra oeddem ni’n ceisio cael trefniant cyfansoddiadol newydd i Gymru, yr oeddwn yn gofyn pam na allem gael yr un drefn â’r Alban. Dywedwyd wrthyf fod yr Alban yn achos gwahanol. Os oedd yn achos gwahanol pan oeddem yn dadlau am y manylion cyfansoddiadol hyn, gellir dadlau ei fod yn achos gwahanol yn awr a ninnau’n trafod y setliad ariannol. Credaf yn gryf mewn llywodraeth ranbarthol i Loegr, a gall rhanbartholi fformiwla Barnett fod yn ganlyniad anochel datblygu llywodraeth ranbarthol i Loegr. Mae hynny’n iawn. Beth sydd mor ofnadwy ynghylch dadl sy’n dweud y gwnawn adlewyrchu gwahanol anghenion yr Alban, Cymru a rhanbarthau Lloegr yn ein hadnoddau ariannol? Dyna’n union beth a wnawn yng Nghymru yn nhermau—

Rhaid inni gael y ddadl hon yn rhywle arall, David, gan fod amser yn brin ac yr wyf am symud ymlaen.

Mae’n ymddangos yn berffaith synhwyrol i mi y dylai’r modd y dosbarthwn ein harian adlewyrchu gwahanol anghenion economaidd a chymdeithasol gwahanol rannau o’r Deyrnas Unedig.

Mae dwy elfen wrth galon y ddadl. Yn gyntaf, mae ffyniant Cymru dros yr 20 mlynedd diwethaf wedi chwalu ac wedi rhoi pwysau anferth ar ein gwariant economaidd a chymdeithasol. Yn ail, cwestiwn dyrys gwariant iechyd. Cawsom gynnydd sylweddol yn y gyllideb wych yr ydym newydd ei chael gan Ganghellor y Trysorlys Llafur. Er hynny, mae gennym broblem yng Nghymru, oherwydd am bob £100 a gawn oddi wrth y Trysorlys mae’n rhaid i ni ddod o hyd i £14 o’n hadnoddau ein hunain i wneud iawn am yr anghydbwysedd hanesyddol rhwng ein gwariant ni a gwariant Lloegr. Canlyniad hynny yw os cawn £1.7 biliwn dros y pum mlynedd nesaf, fel y cawsom oddi wrth y Trysorlys ar gyfer gwariant iechyd, rhaid i ni ddod o hyd i £270 miliwn dros yr un cyfnod i gynnal y gwahaniaeth yn nhermau gwariant iechyd rhwng Cymru a Lloegr. Bydd hynny’n gosod—ac nid yw’n fater a ddylai fod yn destun cecru rhwng y pleidiau gwleidyddol—baich enfawr ar ein gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru, nid yn lleiaf ddatblygu economaidd ac addysg. Y paradocs yw mai po leiaf o arian a wariwn ar ddatblygu economaidd, llywodraeth leol ac addysg, mwyaf fydd y pwysau ar y gwasanaeth iechyd.

Yn olaf, os ystyriwch y codiadau canrannol, mae’r DU yn ei chyfanrwydd yn rhoi cynnydd canrannol o 7.2 y cant. Mae’r cynnydd canrannol mewn gwariant iechyd i ni yng Nghymru 0.8 y cant yn llai na hynny—6.4 y cant. Ein gorchwyl ni yw dod o hyd i’r gwahaniaeth hwnnw, sydd, os cymerwch ffigur y Prif Weinidog o gynnydd o £5 biliwn dros y pum mlynedd nesaf, oddeutu £0.75 biliwn er mwyn codi i fyny at gyfartaledd y DU. Rhaid inni wedyn ddod o hyd i’r 15 y cant hwn. Yn yr amgylchiadau presennol, ni allwn wneud hynny. Rhaid inni ddangos rhyw ymdeimlad o gyfrifoldeb ac arweiniad gwleidyddol i bobl Cymru. Mae hyn yn anghyfiawnder amlwg a rhaid ei gywiro.

Mae arnaf eisiau chwalu dwy gamdybiaeth. Y gamdybiaeth gyffredin gyntaf yw bod holl wariant y Llywodraeth yng Nghymru wedi’i reoli gan fformiwla Barnett. Mae Barnett yn cyfrif am lai na hanner y cyfanswm. Yr ail gamdybiaeth yw fod gwariant-y-pen y Llywodraeth yn sylweddol uwch yng Nghymru nag yng ngweddill y DU. Mae cyfanswm gwariant-y-pen y Llywodraeth yng Nghymru yn agos at gyfartaledd y DU. Daw gwariant y Llywodraeth yng Nghymru o fewn tri chategori. Pennir y grant bloc yn bennaf gan Barnett a hwnnw sy’n darparu cyllideb y Cynulliad. Yn 2000-01, yr oedd cyfanswm ein cyllideb oddeutu £8 biliwn. Mae’r siaradwyr blaenorol eisoes wedi dangos nad yw’r dyraniad hwn mwyach yn adlewyrchu anghenion newidiol Cymru nac anghenion gweddill y DU. Caiff bron yn union yr un cyfanswm, oddeutu £8 biliwn, ei wario yng Nghymru gan adrannau Llundain. Mae’r cyfanswm hwn yn cynnwys pensiynau, nawdd cymdeithasol, y Fargen Newydd, Cyswllt Dysgu a chyfraniad y Swyddfa Gartref at wasanaeth yr heddlu. Mae gennym ffigur union ar gyfer y swm a werir ar bob un o’r eitemau hyn, a elwir yn eitemau adnabyddadwy. Caiff y rhan fwyaf o’r gwariannau hyn eu gyrru’n awtomatig gan angen ac, yn hynny o beth, maent yn ddosbarthiad teg. Fodd bynnag, rhaid inni ystyried y drydedd eitem—yr hyn a elwir yn eitemau anadnabyddadwy. Nid oes ryfedd fod y Llywodraeth yn gwrthod cyhoeddi ffigurau gwariant rhanbarthol ar gyfer y £40 i £50 biliwn y flwyddyn a werir ar yr eitemau anadnabyddadwy bondigrybwyll hyn oherwydd dyna lle y ceir diffyg anferth mewn gwariant y pen yng Nghymru.

Aiff tua hanner y gyllideb hon i’r Weinyddiaeth Amddiffyn. Er bod y Llywodraeth yn gwrthod cyhoeddi cyfanswm gwariant rhanbarthol y weinyddiaeth, mae’n cyfaddef mai dim ond 1 y cant o gontractau sy’n mynd i Gymru. Mae gwariant ar gyflogaeth sifiliaid gan y weinyddiaeth gryn dipyn yn is na’r gyfran 5 y cant y gallem ei disgwyl ar sail y pen—

Efallai y bydd gennych ddiddordeb mewn gwybod, er bod hynny’n wir, y cyflogir mwy o bobl yn y lluoedd arfog yng Nghymru nag mewn rhannau eraill o’r Deyrnas Unedig. Dylid cymryd hynny i ystyriaeth hefyd.

Yr wyf yn trafod y cyfanswm gwariant, a gallaf eich sicrhau chi nad yng Nghymru y mae’r swyddi uchaf. Derbyniwn gyfanswm o ryw £350 miliwn y flwyddyn yn hytrach na’n cyfran dybiannol o £950 miliwn. Mae’r un peth yn wir am gost y Llywodraeth ei hun. Yn y 1970au, cafwyd polisi bwriadol o wasgaru swyddfeydd, a daeth yr Asiantaeth Drwyddedu Gyrwyr a Cherbydau, y Swyddfa Ystadegau, y Swyddfa Batent a Thŷ’r Cwmnïau i Gymru. Fodd bynnag, o ran cyfanswm, daw’r rhain â llawer llai na 5 y cant o gyfanswm costau gweinyddiad y Llywodraeth ganolog i Gymru. Mae ymchwil y Llywodraeth—fy hoff bwnc—yn derbyn 2.1 y cant, sy’n ddiffyg o £60 miliwn y flwyddyn. Yr ateb arferol gan y rheini ag wynebau caled ac ymennydd cwstard yw fod y gwariannau hyn yn digwydd ar ein rhan ni, a bod y gweision sifil yn Llundain, y swyddogion yn Aldershot, y gwyddonwyr ymchwil yn Didcot neu’r ysbiwyr yn Cheltenham mewn gwirionedd yn gweithio’n galed drosom ni. Efallai eu bod, ond a yrrant i Gasnewydd ar nos Wener i wneud eu siopa wythnosol? A brynant eu nwyddau trydanol a’u carpedi a’u dodrefn o siop yn y Cymoedd? A ddeuant i Bontcanna am bryd o fwyd? Mae gan wariant y Llywodraeth ar staff effaith luosogol anferth ac yr ydym yn colli allan. Trwy gynnwys pob ffurf ar wariant y Llywodraeth gallaf hawlio—ac yr wyf yn fodlon i bobl herio hynny gyda’r ffigurau cywir—fod cyfanswm gwariant y Llywodraeth fesul pen yng Nghymru yn agos at gyfartaledd y DU neu hyd yn oed oddi tano.

Yr wyf yn chwilfrydig i wybod sut y mae’r holl wariant uniongyrchol hwn gan y Llywodraeth yn cydorwedd â’ch gweledigaeth o Gymru hunan-lywodraethol?

Golyga’r sefyllfa bresennol ein bod yn cael cam. Y ffaith sylfaenol yw, yn 1999-2000—sef y flwyddyn olaf y mae gennyf ffigurau llawn ar ei chyfer—y buasem wedi cwrdd â meini prawf Maastricht ar godi £14.5 biliwn mewn trethi a gwario £14.9 biliwn. Os ydym yn y system, rhaid inni gael bargen well. Yn wir, rhaid inni edrych am fargen well megis honno sydd gan Iwerddon.

Mae gennyf bwynt byr—

Gwyddoch chi a mi fod y ffigurau ym meddiant y Llywodraeth, felly pam na wnaiff eu cyhoeddi? Mae peidio â chynnwys yr eitemau anadnabyddadwy, fel y’u gelwir, yn y cytundeb i Gymru yn anonest ac yn amhosibl ei amddiffyn. Galwaf ar ein Llywodraeth i fynnu yr agorir y llyfrau i gyd fel y gallwn gael dadl lawn, deg a gonest ar y cytundeb i Gymru.

Bydd llawer o bobl yn meddwl y bydd colli Phil Williams yn golled fawr i’r Cynulliad ac, fel unigolyn, gwelir ei golli. Er bod gennyf y parch mwyaf tuag ato fel unigolyn, efallai na fyddai ei gyfraniad yn nhermau datblygu polisi yn golled fawr os oedd honno’n enghraifft o’r ddadl y mae’n ceisio’i chynnig. Mae ar Blaid Cymru eisiau arian ychwanegol o San Steffan ar y naill law, ond, ar y llaw arall, nid oes arni eisiau cael dim i’w wneud â San Steffan. Ni allwch ei chael y ddwy ffordd. Yr wyf wedi fy nrysu gan agwedd Plaid Cymru tuag at hyn. Mae’n amlwg yn hapus i ildio fformiwla warantedig, sydd yn warant o gyllid, fel y gallwn gael yr hyn a eilw’n ‘annibyniaeth’ yn nhermau gwario a gosod ein blaenoriaethau ein hunain yn y Cynulliad Cenedlaethol. Cyn ildio’r warant honno, rhaid inni edrych ar y dewisiadau eraill. Realiti’r dewisiadau eraill yw y byddem yn y pen draw mewn sefyllfa o ffeirio ceffylau yn ystod pob cyllideb neu adolygiad cynhwysfawr o wariant.

A dychwelyd at realiti fformiwla Barnett, fe’i pennwyd ar adeg pan oedd GDP y pen Cymru yn 88 y cant o gyfartaledd y DU—erbyn hyn mae’n 80 y cant. Onid yw hynny’n awgrymu ein bod yn awr ar ein colled o ganlyniad i’r fformiwla warantedig y cyfeiriasoch ati?

Yr wyf yn ddiolchgar i Rhodri Glyn Thomas am godi’r pwynt hwnnw oherwydd fe ddeuaf ato yn ddiweddarach. Tanlinellodd Phil Williams ef yn glir fel eitem anadnabyddadwy. Dyma beth yr ydym yn sôn amdano o ran gwarant y fformiwla ac eitemau anadnabyddadwy.

Eisiau rhoi cymorth iddo sydd arnaf.

Sicrhaf Rhodri Glyn Thomas y deuaf yn ôl at y pwynt a gododd, a rhoddaf ystyriaeth ddyledus i unrhyw gais a wna i dorri i mewn bryd hynny.

Sefyllfa o ffeirio fyddai’r realiti, gydag Ysgrifennydd Gwladol Cymru yn y Cabinet—os, yn y dyfodol, y bydd Ysgrifennydd Gwladol dros Gymru; pwy a ŵyr pa gynlluniau sydd gan y weinyddiaeth hon—yn ymladd dros y gornel Gymreig yn erbyn cynlluniau gwariant Lloegr. Gyda phobl fel Stephen Byers yn galw am gyllid ychwanegol ar gyfer trafnidiaeth i wneud iawn am y llanastr y gallai ei wneud, byddai yr un mor hawdd cwtogi cyllideb Cymru i achub y rheilffyrdd yn Lloegr. Dyna un posibilrwydd.

Posibilrwydd arall fyddai fod y blaid sy’n rheoli yn San Steffan yn wahanol i’r blaid sy’n rheoli yn y Cynulliad. Byddai’n sefyllfa gyfansoddiadol ddiddatrys. Dyna pam y mae fformiwla Barnett, gyda’i gwarant o arian, yn sicrhau’n hannibyniaeth i wario’n harian yn ôl ein blaenoriaethau ni. Dychmygwch sefyllfa lle mae gennych Lywodraeth Geidwadol yn San Steffan ac, o bosibl, lywodraeth glymblaid fel sydd gennym yn awr yn y Cynulliad—er nad wyf yn meddwl y gwnaiff honno bara. Yn y sefyllfa honno byddai’n hawdd i’r pleidiau yn y Cynulliad roi’r bai ar Lywodraeth San Steffan a dweud nad yw’n rhoi digon o arian inni. Fodd bynnag, mae’r fformiwla hon yn rhoi gwarant inni sy’n tynnu—neu a ddylai dynnu—y frwydr rhwng pleidiau gwleidyddol allan o’r cytundeb.

Gan y seiliwyd fformiwla Barnett yn amlwg ar asesiad anghenion yn 1979, pam na ddylai fod yn seiliedig ar asesiad anghenion yn awr hefyd? Os nad oes angen arnom, ni chawn ddim; ond os oes gennym anghenion, ac os gallwn eu nodi, byddai fformiwla briodol yn rhoi cytundeb teg inni.

Fe atebasoch y pwynt hwnnw yn rhannol yn gynharach pan ddywedasoch ‘anadnabyddadwy’. Dyna’r pwynt yn union, eitemau anadnabyddadwy ydynt. Gadewch inni ystyried lle y cyflwynwyd fformiwlâu seiliedig ar anghenion, hyd yn oed o fewn y Cynulliad. Mae’r cytundeb llywodraeth leol wedi’i ddyfarnu yn ôl fformiwla seiliedig ar anghenion. Pe bai’r fformiwla honno’n gywir, yna byddai awdurdodau lleol yng Nghastell-nedd Port Talbot, Blaenau Gwent, Merthyr Tudful a hyd yn oed Rondda Cynon Taf yn hapus gyda’u cytundebau. Fe’i gwerthwyd fel meddyginiaeth i ateb holl broblemau llywodraeth leol o safbwynt anghyfartaledd ac amddifadedd. Y realiti, fodd bynnag, yw fod Rhondda Cynon Taf yn dal i alw am arian ychwanegol gan y weinyddiaeth. Dyna’r esiampl sydd gennym o fformiwla seiliedig ar anghenion, ac yr wyf yn siŵr y byddai pobl yng Nghastell-nedd Port Talbot, yn fy rhanbarth i, yn falch o gael cytundeb seiliedig ar boblogaeth gydag awdurdod lleol effeithiol yn gwario’r arian hwnnw yn y ffordd fwyaf effeithlon. Dyna graidd y mater.

Sylweddolaf fod amser yn mynd heibio, Ddirprwy Lywydd. Yn fyr, mae gennyf gydymdeimlad â phwynt 3 y cynnig. Mae’n tanlinellu’n amlwg—

Nid wyf yn ildio gan nad oes gennyf amser.

Mae gennyf gydymdeimlad â phwynt 3 y cynnig. Fodd bynnag, yr wyf wedi drysu hyd yn oed yn fwy gyda safbwynt y Democratiaid Rhyddfrydol nag yr ydwyf gyda Phlaid Cymru am enwebu dadl heddiw. Mae hyn yn hollol wahanol i’r safbwynt a arddelent cyn yr adolygiad gwariant cynhwysfawr diwethaf pryd yr oeddent yn hapus i gefnogi’r cynnig o ddiffyg hyder yn Alun Michael. Safasant yma’n pregethu’r un pethau yn union ag yr ydym ni’n eu pregethu’n awr: yr angen am arian cyfatebol yn ogystal â fformiwla Barnett a’r elfen Ewropeaidd. Ni allaf gredu eu bod yn hapus i ddileu hynny o’u polisi oherwydd dwy sedd yn y Cabinet—[Torri ar draws.]

Mae’n ddrwg gennyf, Ddirprwy Lywydd, dylwn fy nghywiro fy hun: dim ond un sedd sydd ganddi yn y Cabinet ar hyn o bryd. Disgwyliwn â diddordeb i weld beth a ddaw.

Nid oedd dim arian ychwanegol i Barnett y tro diwethaf. Y cwbl a oedd gennym oedd rhan o’r elfen Ewropeaidd, a gymerwyd yn ganiataol yn y lle cyntaf. Mae i’r Democratiaid Rhyddfrydol sefyll yma a dileu hynny o gynnig heddiw’n dangos difrawder truenus tuag at eu holl ddadleuon blaenorol.

Os ydym am gwrdd ag anghenion pobl Cymru, neu anghenion pobl mewn ardaloedd cymdeithasol ac economaidd ddifreintiedig eraill ledled y Deyrnas Unedig, y peth cyntaf sydd arnom ei angen yw mwy o wario cyhoeddus. Diolch i’r nefoedd fod gennym Lywodraeth yn San Steffan sy’n darparu mwy o wariant cyhoeddus, yn enwedig yn y gwasanaeth iechyd, lle bydd y lefelau gwario mwyaf erioed yn ein codi uwch ben y cyfartaledd Ewropeaidd yn gyflym. Yr ydym mewn sefyllfa lle nad ein sefyllfa ni ochr yn ochr â gweddill y Deyrnas Unedig sydd yn bwysig, ond yn hytrach beth sydd yn gwneud gwahaniaeth absoliwt i bobl yng Nghymru. Mae gennym Lywodraeth sy’n gweithredu hyn.

Yn eironig, oherwydd y ffordd y mae fformiwla Barnett yn gweithio, po fwyaf y cynyddwn wariant cyhoeddus yng Nghymru, mewn termau cymharol ceir cydgyfeiriant. Gallech ddweud y byddem yn gwella sefyllfa gymharol Cymru, o gymharu â Lloegr, drwy beidio â chynyddu gwariant cyhoeddus. Er hynny, yr wyf yn siŵr na fyddai neb yn y Siambr yn awgrymu na ddylem gynyddu gwariant cyhoeddus, hyd yn oed pe ymddangosai fod y sefyllfa gymharol, oherwydd mympwyon fformiwla Barnett, yn cynhyrchu cydgyfeiriant ymddangosiadol.

A ydych yn ceisio dweud wrthym fod fformiwla Barnett yn golygu, po fwyaf y gwariwn ar wasanaethau cyhoeddus, mwyaf y byddwn ar ein colled yng Nghymru?

Na. Po fwyaf y gwariwn ar wasanaethau cyhoeddus, sef yr hyn y mae’r Llywodraeth Lafur yn ei wneud, mwyaf o arian fydd gennym yng Nghymru. Dyna’r peth pwysicaf. Mae mympwyon fformiwla Barnett fel pe baent yn cynhyrchu cydgyfeiriant mewn termau cymharol. Yn nhermau adnoddau, mae cynyddu’n gwariant cyhoeddus yn gwella gwasanaethau yng Nghymru yn ddramatig ac yn ddiamau. Dyna beth y mae ar bobl eisiau ei weld—mwy o wariant cyhoeddus ar addysg ac ar y gwasanaeth iechyd—a dyna beth y mae’r Blaid Lafur yn ei wneud.

Diolch am ildio; mae’n anodd ichi fy ngweld i yn y Siambr hon gyda dau biler rhyngom, Brian. Fodd bynnag, nid dyna’r cyfan sydd rhyngom. Yr oeddech chi’n arfer dadlau’n angerddol dros fformiwlâu seiliedig ar anghenion mewn llywodraeth leol, ac yr ydych wedi cadw’r un safbwynt yn nhermau iechyd. A wnewch chi esbonio i’ch etholwyr pam nad oes arnoch eisiau fformiwla seiliedig ar anghenion i ddyrannu arian i Gymru gyfan? Ni allaf yn fy myw ddeall y safbwynt hwnnw, o gofio’ch ymrwymiad blaenorol i fformiwlâu seiliedig ar anghenion ar gyfer popeth dan yr haul.

Yr oeddwn yn dod at y pwynt hwnnw. Wedi clywed y cyfraniadau hyd yma, byddech yn synnu o sylweddoli bod gwariant cyhoeddus yn gymharol uwch yng Nghymru nag yn Lloegr. Er enghraifft, mae gwariant cyhoeddus yn Lloegr, o gymharu â chyfartaledd y DU, o gwmpas 96 y cant, ond yng Nghymru, mae o gwmpas 113 y cant.

Gadewch imi orffen fy mhwynt yn gyntaf. Wrth ystyried fformiwla seiliedig ar anghenion, rhaid inni ddysgu gwersi oddi wrth yr hyn sydd wedi bod yn digwydd yng Nghymru. Yr ydym wedi gweld nad yw’r fformiwla seiliedig ar anghenion i lywodraeth leol bob amser yn canfod yr angen. Mae cwestiwn ynghylch a fydd fformiwla seiliedig ar anghenion sydd wedi’i chymhwyso i’r cyfan o’r Deyrnas Unedig, yn ei holl amrywiaeth, yn sicrhau’r math o newidiadau y mae arnom ni eu hangen yng Nghymru.

Enghraifft dda fu’r fformiwla i fynd i’r afael ag amddifadedd economaidd mewn ymarfer cyffredinol, a seiliwyd ar y DU yn ei chyfanrwydd. Yr oedd y fformiwla honno mor bell allan ohoni nes pan gafodd ei chyflwyno yng Nghymru, y bu’n rhaid ei diddymu. Nid oes unrhyw warant y bydd fformiwla seiliedig ar anghenion yn canfod y math o anghenion sydd gennym yng Nghymru. Mae perygl inni ailadrodd yr hyn sydd yn digwydd yng Nghyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot, ac ailadrodd yr hyn a ddigwyddodd i feddygon teulu sy’n gweithio mewn ardaloedd sy’n ddifreintiedig yn gymdeithasol ac yn economaidd yng Nghymru.

Yr wyf yn ildio.

A wnewch chi egluro a ydyw’r ffigurau hynny o 113 y cant a 96 y cant yn cyfeirio at wariant Barnett, gwariant adnabyddadwy ynteu cyfanswm gwariant y llywodraeth?

Maent yn cyfeirio at wariant adnabyddadwy.

Hyd yn oed os ydyw’r elfen seiliedig ar anghenion yn y fformiwla yn gywir—ac ni allwn fod yn sicr o hynny—mae’r broblem o gymhwyso’n dal yma. Mae bylchau hyder y gall y cais a’r fformiwla amrywio o’u cwmpas. Oni fyddem yn berffaith siŵr fod y swm a enillem yn fwy nag amrywiaeth y bylchau hyder, gallem fod yn waeth ein byd yng Nghymru. Dywedodd Ron Davies y dylem fod yn ddewr: dewr, ie, ond ni ddylem fod yn rhyfygus wrth ymladd dros Gymru. Peidiwch â gadael inni gael bargen sy’n ein gadael yn waeth ein byd.

Mae’r ddadl hon a holl gwestiwn fformiwla Barnett yn gofyn am ymateb tawel a phwyllog. Mae’n hawdd cega’n emosiynol am welyau ysbyty a sut yr amddifadwyd Cymru. Rhaid inni ystyried yn rhesymegol sut y mae Barnett wedi bod yn fanteisiol inni dros nifer o flynyddoedd. Mae trefniant fformiwla Barnett yn ei le ers 1980. Fodd bynnag, un o’r ffactorau sydd wedi bod yn gyfrifol am ei llwyddiant yn erbyn prawf amser yw ei symlrwydd. Cyfeiriodd Alun Cairns at y ffaith bod fformiwlâu cymhleth yn creu cymaint o broblemau ag y maent yn eu datrys. Nid oes ond angen inni ystyried y fformiwla ddosbarthu ar gyfer llywodraeth leol a’r fformiwla dyrannu adnoddau i’r gwasanaeth iechyd gwladol. Cafodd y ddwy eu hailwampio’n ddiweddar, eto maent yn dal i achosi dadl bellach ar draws llywodraeth leol a iechyd.

Byddai adolygu fformiwla Barnett i goleddu’r asesiad anghenion trwyadl yn gymhleth. Byddai adolygiad o’r fath yn cymryd amser. Ar ben hynny, byddai angen inni sicrhau cefnogaeth y gweinyddiaethau datganoledig eraill, a byddai’n annoeth pe anwybyddem effaith botensial y Papur Gwyn sydd i ddod ar lywodraeth ranbarthol yn Lloegr, a sut y gellid ariannu’r cynigion hynny. Nid wyf yn glir eto beth a gynigir gan y papur. Rhaid inni gydnabod y bydd trafodaethau, yn anochel, ynghylch sut y bydd Cymru’n cymharu â gogledd-ddwyrain a gogledd-orllewin Lloegr. Beth am ailddosbarthiad de-ddwyrain Lloegr, a’r effaith ar yr Alban a gogledd Iwerddon?

Cytunaf y bydd yr adolygiad o lywodraeth ranbarthol yn Lloegr yn gyrru’r cynnig hwn yn ei flaen. Beth yw agwedd gyfredol gweinyddiaeth Gogledd Iwerddon tuag at fformiwla Barnett? Sut yr effeithiodd y gyllideb ddiweddar arni? A oes ganddi farn debyg i honno a fynegir yma?

Rhyddhaodd gweinyddiaeth Gogledd Iwerddon ddatganiad i’r wasg yn mynegi ei phryderon ynglŷn â Barnett. Fodd bynnag, mae materion eraill yn eu poeni. Cawsant arian hefyd mewn blynyddoedd cynharach ar gyfer y difidend heddwch. Weithiau, rhaid cymryd y garw gyda’r esmwyth.

Pan fydd hyn i gyd ar ben, a allaf warantu y bydd Cymru’n well arni? Mae’r dystiolaeth yn ansicr. Fodd bynnag, wedi cychwyn adolygiad, byddai’n rhaid imi fyw gyda’r canlyniadau.

Siaradodd Ron am ddewrder gwleidyddol: nid yw’r weinyddiaeth na mi’n ddiffygiol o ran dewrder, ond rhaid imi fod yn bragmataidd. Rhaid imi sicrhau y bydd hyn o fudd i Gymru. Pan fydd yr amser yn iawn, bydd angen inni ystyried materion penodol. Nid wyf yn siŵr a ydyw’r amser yn iawn ar hyn o bryd, ac nid oedd yr amser yn iawn pan oeddech chi’n Ysgrifennydd Gwladol Cymru, Ron, oherwydd yr oeddech chi’n gwybod yn iawn am y materion o amgylch Barnett a chwestiynau eraill a oedd yn codi. Yn nhermau real—

Gan i Edwina gyfeirio ataf fi’n uniongyrchol, gallaf ei sicrhau bod yr amser yn iawn pan oeddwn i’n Ysgrifennydd Gwladol Cymru. Yr oeddwn yn negodi’n barhaus am ddiwygio’r system Barnett gyda’r Trysorlys.

Gan fod y Gweinidog wedi awgrymu nad oes ganddi ddim gwrthwynebiad o ran egwyddor i’r adolygiad, a all egluro’r broses a ddilynai i benderfynu fod yr amser yn iawn?

Mae arnaf eisiau gweld pa faterion sy’n codi o’r Papur Gwyn ar lywodraethu rhanbarthol yn Lloegr cyn mynd ati i ystyried hynny’n bwyllog. Mae hefyd arnaf eisiau cynnal trafodaethau pellach gyda’r gweinyddiaethau datganoledig eraill. Fel y gŵyr Ron yn dda, mae realiti gwleidyddol yn rhai o’r trafodaethau hyn ar safbwynt Llywodraeth Whitehall. Rhaid inni ddynesu at y materion hyn yn sensitif a synhwyrol.

Ar wariant iechyd, cyhoeddwyd y bydd y Cynulliad yn cael addasiadau ôl-ddilynol o ryw £1.84 biliwn fel cyfanswm dros bum mlynedd. Fel y pwysleisiais ar sawl achlysur, mater i’r Cynulliad yw penderfynu sut y dylid ei ddyrannu, ac mae gennym broses ar gyfer gwneud hynny. Yr ydym wedi datgan mai iechyd yw ein prif flaenoriaeth, ond nid yw hynny o reidrwydd yn golygu’r gwasanaeth iechyd gwladol. Mae arnom eisiau ystyried yr agenda iechyd ehangach yn ystod cylch cynllunio cyllideb eleni. Nid yw’n fater mor syml â sicrhau’r un twf yn y gwasanaeth iechyd gwladol yng Nghymru ag yn Lloegr. Mae’n ymwneud â gweddnewid y cyflwyniad, fel y cawn wasanaeth iechyd ac nid gwasanaeth salwch, a gwasanaethau cymdeithasol rhagweithiol, nid adweithiol. Mae gan hyn agenda lawer ehangach nag edrych dros ein hysgwyddau ar wariant y gwasanaeth iechyd gwladol yn Lloegr.

Mae’r sefyllfa gydag arian strwythurol yn hysbys iawn. Ailadroddaf y mantra. Mae canlyniad yr adolygiad cynhwysfawr o wariant yn 2000 yn dangos inni allu, drwy weithio mewn partneriaeth â Llywodraeth y DU, sicrhau’r adnoddau angenrheidiol i gyfateb i’r lefelau digymar o grant a ddarparwyd i Gymru gan y Comisiwn Ewropeaidd. Yr wyf wedi cynnal sawl trafodaeth gydag Ysgrifennydd Gwladol Cymru ynghylch yr angen am i gytundeb adolygiad gwariant cynhwysfawr 2002 barhau i ddarparu adnoddau uwchlaw a thros ben fformiwla Barnett i gwrdd â’r lefelau a ragwelir o wariant grant dros gyfnod yr adolygiad gwariant. Yr wyf yn hyderus y bydd y cytundeb yn sicrhau’r adnoddau angenrheidiol.

O ran arian cyfatebol, yr wyf wedi datgan yn glir nad yw unrhyw adran o Lywodraeth y DU yn derbyn darpariaeth arian cyfatebol oddi wrth y Trysorlys. Fodd bynnag, lle mae gan yr adrannau hynny gyllidebau y gellir eu defnyddio ar gyfer arian cyfatebol, yr oedd gennym ni ôl-ddilyniad Barnett. Fodd bynnag, mae hwn yn fater ynghylch noddwyr prosiectau hefyd, y dylent sicrhau bod angen yr arian cyfatebol yn ei le. Yr ydym wedi nodi cyllidebau arian cyfatebol penodol fel potiau gobaith olaf i roi help llaw pan fo gofyn. Nid oes unrhyw dystiolaeth i awgrymu diffyg system arian cyfatebol; yn wir, tanwariodd sawl cyllideb arian cyfatebol y llynedd.

Rhaid inni ochel rhag naïfrwydd a rhethreg wleidyddol ar fater fformiwla Barnett. Yn anarferol, caf fy hun yn cytuno gydag arweinydd Ceidwadwyr Cymru, efallai’n deillio o’r ffaith fod Llafur a’r Ceidwadwyr ill dau wedi llywodraethu’n genedlaethol.

Mae eraill sydd heb lywodraethu mewn can mlynedd, neu’n wir, o gwbl. Gall cega am wleidyddiaeth y tu allan i’r Siambr roi rhyw fantais ichi, ond mae a wnelo llywodraethu cyfrifol â chynaliadwyedd a gwneud y penderfyniadau iawn. Weithiau mae’r rheini’n anodd i’w gwneud, yn enwedig pan gorddir hysteria ynghylch fformiwla Barnett a’r modd y mae Cymru druan ar ei cholled. Cefais y fraint yr wythnos diwethaf o—

Na, nid oes gennyf mo’r amser.

Cefais y fraint yr wythnos diwethaf o fynychu cynhadledd TUC Cymru gyda fy hen gymrodorion. Yr ydym yn gyfarwydd â’r grefft o negodi. Mae’n amlwg heddiw y gallai rhai ohonoch elwa ar wers neu ddwy mewn undebaeth lafur a’r grefft o negodi a thrafod yn y Siambr.

My responsibility this afternoon is to reply to the debate and I deplore the fact that Rhodri Morgan chose not to be in the Chamber for most of the discussion on this important matter. Nevertheless, every party has supported the principle that the Welsh block should reflect the needs of Wales. I also believe that we can agree that there has been a significant deterioration in Wales’s economic situation since 1980, and that this has corroded Wales’s ability to provide services, while increasing the need for them. Therefore, if the Barnett formula was right in 1980, it is reasonable to conclude that it is now a long way out. It should provide substantial additional funding for Wales. We are all aware of the urgent need to spend more on services such as hospitals, housing and schools in our constituencies.

We need an additional £180 million for health alone, as we heard earlier. We need additional resources to meet these needs. We also know what the implications of the Barnett formula were in terms of funding the European programmes, such as Objective 1. If there is no substantial increase in the funding additional to Barnett in the next comprehensive spending review, and if we are to avoid making cut-backs on spending on other services to provide match funding in the structural funds, there will have to be substantial additional funding.

We must deal with this matter before the gulf between England and Wales, in terms of per capita expenditure, widens significantly. There is no logic in adhering to a formula that was drawn up in the seventies. Every Member knows that. It is time for the Government to address the problem and argue Wales’s corner with the Treasury rather than run away because it lacks confidence in its ability to win the argument.

On that point, I refer to the ‘Mind the Gap: inequalities continue to widen under New Labour’ report, published by the Townsend Centre. It states that the gap between the rich and the poor has widened under the Labour Government. It refers specifically to health in the south Wales Valleys, and says that they have suffered under the Labour Government. Is it not the responsibility of the Labour Government in this Assembly to fight for those people who are suffering because of poverty and lack of services?

in Welsh When we talk about money, we talk about providing services for the most needy people in our society. When we fail to provide that money, it is exactly those people who suffer.

yn Saesneg Ar gyfraniad Brian Gibbons, yr oedd yn iawn pan ddywedodd po fwyaf y cynnydd mewn gwariant cyhoeddus, mwyaf yw’r cydgyfeiriant mewn gwariant y pen rhwng Cymru a Lloegr. Fodd bynnag, y broblem yw nad ydyw’r anghenion yn cydgyfeirio. Mae ein hangen ni am fwy o wariant ar ofal iechyd am resymau da a dilys yn amlwg, a dyna pam y cyflwynasom y ddadl hon.

yn Saesneg Croesawn gyfraniad rhesymol Ron Davies. Hoffwn pe bai Llywodraeth Cymru’n dangos yr un hyder yn nheilyngdod achos Cymru. Nodaf yn arbennig ei gydnabyddiaeth y bydd y cynnydd mewn gwariant iechyd yng Nghymru, o ganlyniad i Barnett, yn 0.8 y cant yn is nag yn Lloegr oni allwn sicrhau arian ychwanegol fel canlyniad. Os na allwn, bydd yn rhaid inni dynnu arian allan o gyllidebau eraill, fel addysg a llywodraeth leol.

yn Saesneg Mae arnaf ofn fod ar Alun Cairns angen cwrs carlam mewn cyllid cyhoeddus ac ystyr elfennau anadnabyddadwy. Y trwbl ydyw nad ydyw erioed wedi deall cysyniad anghenion. Nodaf ei rybudd y byddai Llywodraeth Dorïaidd yn San Steffan yn gwneud cyfiawnder â ni. Yr wyf yn siŵr y bydd hynny’n gwasanaethu fel rhybudd i holl bleidleiswyr Cymru.

yn Saesneg Mae Peter Black yn honni cefnogi diwygio fformiwla Barnett. Fodd bynnag, aiff ymlaen wedyn i wrthod yr ail bwynt yn y cynnig oherwydd nad oes mecanwaith wedi’i sefydlu. Holl bwynt ein cynnig yw pwyso am fecanwaith newydd—hynny yw, mecanwaith seiliedig ar anghenion i gymryd lle fformiwla Barnett. Dadleuodd Nick Bourne y dylem aros gyda’r fformiwla bresennol oherwydd nad yw wedi gwneud ei waith cartref a darllen gwaith yr Athro Ross MacKay. Yr ydym yn hapus i gael fformiwla sy’n helpu de-ddwyrain Lloegr, de Swydd Efrog neu Lannau Mersi. Os yw eu hanghenion hwy yr un mor fawr, dylid rhoi cymorth iddynt hwythau. Nid oes rheswm dros laesu dwylo wrth ddadlau achos Cymru. Os mai Michael Howard yw ateb Nick, Duw a ŵyr beth oedd y cwestiwn.

yn Saesneg Wrth ymateb dros y Weithrediaeth, dywedodd Edwina mai ei symlrwydd yw prif rinwedd Barnett. Ie; yn syml, mae’n anghywir. Fe gymer amser i ailnegodi’r fformiwla, ond gadewch inni ddechrau yn awr os ydym am gyrraedd yno. Gadewch inni ddechrau drwy ymgymryd â’r astudiaethau ymchwil er mwyn dadlau’r achos. Croesawaf y ffaith fod Edwina’n barod i roi mwy o feddwl i hyn, a gobeithiaf y digwydd hynny’n fuan.

yn Saesneg Galwaf ar yr Aelodau i gyd i sefyll dros wir anghenion Cymru. Galwaf arnoch i bleidleisio o blaid y cynnig fel y gallwn gael fformiwla seiliedig ar anghenion i ddarparu’r gwasanaethau y mae eu hangen ar ein pobl.