Agoraf y ddadl hon ar ran Tom Middlehurst, sydd â’r ffliw. Yr wyf yn siŵr y bydd pawb am ddymuno gwellhad buan iddo. Yn wir, mae’n sicr y bydd Tom yn gwylio’r ddadl hon ar y teledu o’i wely cystudd, felly yr wyf yn siŵr y bydd yn teimlo’n well o lawer erbyn ei diwedd.

Yr wyf yn falch o gyfrannu i ddadl mor bwysig. Yr ydym yn cyrraedd dadl ar ddarlledu dim ond chwe mis ar ôl dechrau dadlau yn y Siambr hon. Mae’n werth inni gofio pa mor newydd yw’r sefydliad hwn, pa mor bell y bu inni deithio mewn cyfnod byr a hefyd pa mor bell y bydd yn rhaid inni fynd i ennill cydnabyddiaeth a pharch fel sefydliad newydd. Mae hynny’n her i bob Aelod Cynulliad. Mae’r cyrff darlledu a’r papurau newydd yng Nghymru wedi amlygu gobaith a pharch tuag at y syniad o Gynulliad drwy’r amser a’r adnoddau y maent wedi eu cyfrannu. Dyna pam yr ydym yn derbyn y fath sylw manwl yn y bowlen bysgod hon o Gynulliad yn ein dyddiau cynnar. Ar lawer ystyr, yr ydym fel plant bach yn cymryd eu camau cyntaf dan lygad y cyhoedd. Yr ydym yn canfod yr hyn sydd yn gweithio a’r hyn nad yw’n gweithio, yn ymchwilio i’r hyn y mae’n ei olygu i fod yn Gynulliad agored a chynhwysol a chymryd archwilio pob symudiad o’n heiddo mewn modd na fu erioed raid i Aelodau Seneddol a chynghorwyr ei brofi.

Nid yw’n syndod nad ydym yn ymddangos yn gwbl berffaith. Fodd bynnag, bydd y Cynulliad yn gryfach byth o’r herwydd. Mae sefyll prawf o flaen y wasg a’r teledu yn rhoi’r her a’r cyfle i’n helpu i dyfu’n gorff aeddfed ac effeithiol. Er enghraifft, ystyriwch y modd y byddwn yn ymdrin â chwestiynau. Hyd at Orffennaf, yr oeddwn yn ateb cwestiynau yma ar ddydd Mawrth ac yn teithio wedyn i San Steffan i ateb y cwestiynau Cymreig gan Aelodau Seneddol ar ddydd Mercher. Yr wyf wedi myfyrio’n aml ynghylch y ffaith ei bod yn haws ymroi i’r colbio pleidiol di-chwaeth yn San Steffan. Yma, yr ydym wedi sefydlu arddull newydd lle y bydd holwyr ar y cyfan yn ceisio gwybodaeth am eu bod am wybod yr ateb, ac aelodau’r Cabinet a minnau’n ceisio rhoi ateb. Yr ydym yn cynnal dadl wirioneddol ar faterion pwysig. Mae rhai sydd yn ein gweld ar y teledu wedi sylwi ar y gwahaniaeth ac mae’n well ganddynt ein dull ni.

Fel prawf drwy ornest, fe geir eiliadau o ddrama ac o adloniant, yn ogystal â cholli gwaed, yng ngwleidyddiaeth San Steffan. Fodd bynnag, mae ar ddemocratiaeth aeddfed angen gwleidyddiaeth aeddfed: dadleuon gwirioneddol ar faterion gwirioneddol. Mae’n ymddangos ei bod yn well gan y gwylwyr weld ymdrechion gwirioneddol i gymodi rhwng rhai â gwahaniaethau barn neu egwyddor yn hytrach na galw enwau. Ar ôl 734 o flynyddoedd, nid yw San Steffan wedi ei gael yn iawn eto, tra cawn gyfle yng Nghymru i’w wneud yn iawn ac yn ein dull ein hunain. Mae hynny’n wir am ddadleuon yn y Cyfarfod Llawn fel y ddadl heddiw ar ddarlledu. Mae gennym gyfle i wella ansawdd y ddadl ar ddarlledu yng Nghymru. Y cwestiwn ar ddiwedd y sesiwn heddiw, yn ogystal â ‘Beth a benderfynasom?’, fydd ‘Beth a wnaethom i gynyddu gwybodaeth a dealltwriaeth y cyhoedd?’ Dylid cymhwyso’r prawf hwnnw at bob dadl yn y dyfodol yn y Siambr hon.

Gadewch inni ddeall hyn yn iawn. Nid oes gennym gyfrifoldeb dros ddarlledu, ac felly y dylai fod yn fy marn i. Dylai rheoli ac ariannu darlledu gael eu hystyried yn erbyn cefndir ehangach. Mae’r Adran dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon yn darparu ar gyfer y cyfan o’r Deyrnas Unedig. Nid oedd erioed fwriad i ddatganoli roi rheolaeth inni dros bob peth. Mae datganoli’n rhoi pwerau i ni dros faterion priodol a llais mewn rhai eraill fel partneriaid yn nhrefn llywodraeth y DU. Mae’n rhoi llais i ni dros Gymru mewn materion y mae gennym ddiddordeb ynddynt yn hytrach na chyfrifoldeb drostynt, fel y ddadl heddiw ar ddarlledu. Gadewch inni arfer y llais hwnnw’n ddoeth.

Gadewch inni groesawu diddordeb y darlledwyr yn ein barn. Er enghraifft, mae arweinyddion y pleidiau ac eraill wedi derbyn llythyr briffio oddi wrth Geraint Talfan Davies ar ran y BBC, yn amlinellu ymateb y BBC i ddatganoli a heriau’r oes ddigidol. Bu S4C a HTV yr un mor gadarnhaol yn eu hymateb. Bu llywodraethwyr y BBC yng Nghaerdydd er mwyn ymwneud â’r newidiadau a symbylwyd gan ddyfodiad y Cynulliad. Mae’r darlledwyr yn ymwneud â’r broses o newid. Hwy sydd yn creu’r newyddiaduriaeth newydd sydd yn angenrheidiol yn oes gwleidyddiaeth newydd Cymru. Mae ‘newyddiaduriaeth newydd’ yn ymadrodd sydd wedi ei gamddeall weithiau. Nid wyf yn golygu newyddiaduraeth fwy meddal neu lai beiddgar ond her lymach, fanylach, aeddfetach sydd yn bosibl oherwydd natur wahanol a manylach y drafodaeth wleidyddol y gallwn ac y byddwn yn ei chreu yn y Siambr hon.

Rhoddaf un enghraifft. Yn ystod ymgyrch etholiadau’r Cynulliad, treuliais i a’r arweinyddion plaid eraill oriau lawer mewn stiwdios teledu ar un panel ar ôl y llall, yn ateb cwestiynau oddi wrth ddarlledwyr a chynulleidfaoedd. Y rhaglen orau a mwyaf heriol i ni wleidyddion o bell ffordd oedd Y Byd ar Bedwar, a gafodd ei chynhyrchu gan HTV a’i darlledu ar S4C. Gofynnwyd i nifer o bobl ifainc ymchwilio i bwnc a holi’r panel. Rhoesant brawf anos arnom na’r rhan fwyaf, ond y ddadl hon, a osodwyd—ynteu ai ‘cymedrolwyd’ yw’r gair—gan Tweli Griffiths, oedd yr orau yn yr ymgyrch o bell ffordd. Daeth y ddadl yn fyw am ei bod yn oleuedig yn ogystal â bod yn heriol. Rhoddwyd awdurdod i hawl y bobl ifainc i fynnu atebion oherwydd y gwaith a wnaethant wrth baratoi ar gyfer y darllediad. Yr oeddent wedi rhoi bywyd newydd mewn fformat a aethai’n hen ac yn fwyfwy gwrthdrawiadol.

Mae’r setliad datganoli’n darparu’n arbennig ar gyfer rhan y Cynulliad mewn darlledu. Yn gyntaf, yn unol â maniffesto Llafur yn 1997, bydd yr Adran dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon yn ymgynghori â’r Cynulliad ar benodiadau i gyrff darlledu ac ar faterion darlledu sydd â chysylltiad arbennig â Chymru. Yn ail, o dan Ddeddf Llywodraeth Cymru 1998, bydd Ysgrifennydd Gwladol Cymru’n ymgynghori â’r Cynulliad ynghylch cynigion ar gyfer deddfwriaeth sylfaenol yn San Steffan yn y dyfodol. Bydd hyn yn cynnwys deddfwriaeth ar ddarlledu yn y dyfodol.

Yn drydydd, bydd cyrff a rheoleiddwyr darlledu gwasanaeth cyhoeddus yn cyflwyno eu hadroddiadau blynyddol i’r Cynulliad. Fel arwydd symbolaidd, cyflwynasant gopïau o’r adroddiadau hynny imi eleni cyn datganoli a gosodais gopïau yn y Llyfrgell at ddefnydd yr Aelodau. Yn bedwerydd, yr ydym yn rheoleiddio darlledu ein trafodion ein hunain. Yr ydym yn gosod y rheolau ar gyfer hynny yn y Cod Ymddygiad ar gyfer Darlledu Trafodion Cynulliad Cenedlaethol Cymru, a gafodd ei drafod a’i dderbyn gennym yng Ngorffennaf. Credaf y bydd Jane Davidson, fel Cadeirydd Bwrdd Cwmni Darlledu’r Cynulliad sydd yn ymdrin â’r rheoleiddio hwnnw, yn cyfrannu i’r ddadl hon. Yn bumed, mae Deddf Llywodraeth Cymru 1998 yn caniatáu i’r Cynulliad ystyried unrhyw fater sydd yn effeithio ar Gymru, gan gynnwys materion darlledu, fel yr ydym yn gwneud heddiw.

Yn ogystal â’r pwerau cyfreithiol hyn, mae gan y Cynulliad rôl arall sydd yr un mor bwysig. Hynny yw, hybu’r safonau uchaf ym mhob agwedd ar ddarlledu yng Nghymru. Yr her yw inni fod yn greadigol a defnyddio ein perthynas dda â’r darlledwyr i hybu rhaglenni o ansawdd da sydd yn diwallu anghenion gwylwyr ym mhob cwr o Gymru ac yn cyrraedd cynulleidfaoedd newydd yn y Deyrnas Unedig ac mewn mannau eraill. Dylem hybu rhaglenni sydd yn adlewyrchu’r gorau o Gymru ac sydd yn cyfleu hyder a gobaith ein gwlad ar droad y mileniwm. Yn benodol, hoffwn annog rhaglenni sydd yn ymdrin â diddordebau a dyheadau pobl ifainc ac sydd yn helpu i feithrin y cyfoeth o ddoniau creadigol ifainc sydd gennym yng Nghymru heddiw. Efallai y bydd y gwaith yr ydym yn ymgymryd ag ef i hybu diddordeb pobl ifainc yn y Cynulliad yn rhoi cyfle iddynt gyfrannu yn y cyfeiriad hwn.

Mae datganoli’n cynnig her i ddarlledwyr: er enghraifft, sut i gydbwyso rhaglenni ar gyfer y Deyrnas Unedig a rhai ar gyfer Cymru. Canmolaf lywodraethwyr y BBC am wneud y peth iawn gyda newyddion chwech o’r gloch. Yr oeddent yn iawn i’w chadw’n rhaglen i’r DU. Nid wyf yn amau y byddai darlledwyr Cymru a’r Alban yn cynhyrchu gwaith o ansawdd uchel, ond mae angen i’r rhwydwaith adlewyrchu’r cyfan o’r DU.

Mae’r awgrym y dylai’r rhwydwaith a newyddion chwech o’r gloch gynnwys Cymru, bod angen i wasanaethau’r rhwydwaith fod yn sensitif i ddigwyddiadau a buddiannau Cymru ac y dylid darparu adnoddau ar gyfer y rhyngwyneb hwnnw yn ogystal ag ehangu’r sylw i wleidyddiaeth ddatganoledig, oll yn benderfyniadau da a doeth. Gobeithiaf y bydd y BBC yn gallu rhoi hyn ar waith yn ymarferol.

Gobeithiaf hefyd y gwelwn ar BBC, HTV a S4C fod y pynciau yr ymchwilir iddynt ac a drafodir mewn rhaglenni materion cyfoes yn atseinio gwaith y Pwyllgorau Pwnc, y bydd yn rhaid iddynt fod yn bwerdai i’r Cynulliad. Mae’r Pwyllgorau hefyd yn profi poenau tyfu adeiladol. Mae angen gweld eu bod yn rhoi sylw i faterion o bwys, drwy raglen dymor hir ystyriol, a phob un yn datblygu ei rôl ‘pwyllgor dethol’ ac yn cyfrannu at lunio polisïau ar faterion penodol. Mor bwerus y byddai pe bai dadleuon y Pwyllgorau’n digwydd yn erbyn cefndir o newyddiaduriaeth ymchwiliol a gwybodus ac ymchwydd mewn trafodaeth gyhoeddus: trafodaeth a oleuir ac a symbylir gan ddarlledwyr a gwleidyddion sydd yn ymwneud â datrys materion sydd yn cynnig her mewn bywyd cyhoeddus. Mae gennym gyfle i wneud pethau’n wahanol yng Nghymru. Os gallwn wneud hyn yn iawn, bydd gwleidyddiaeth a darlledu’n cynnig mwy o her a bydd yn llai cyfforddus, ond bydd hefyd yn fwy cynhyrchiol ac yn teilyngu mwy o ymddiriedaeth gan y cyhoedd.

Mae gwelliant 2 Elin Jones yn awgrymu y dylem agor drysau’r Pwyllgor Addysg a Hyfforddiant Ôl-16 drwy wahodd y darlledwyr a’r rheoleiddwyr i roi tystiolaeth. Diolch i chi, Elin, am gywiro’r gwall trawsgrifio yng ngwelliant 1, sydd yn ategu fy rhybuddion llym a chyson i’r swyddogion ynghylch y perygl o ddefnyddio byrfoddau. Fodd bynnag, cytunwn â gwelliant 2, sydd yn cyflawni’r gobaith a fynegwyd ym Mai gan y Pwyllgor Dethol ar Faterion Cymreig y dylai’r Cynulliad ymddiddori’n fanwl mewn materion darlledu.

Os llwyddwn yn hyn o beth, gall ein dadleuon fod yn ganolbwynt ar gyfer mynegi barn Gymreig ar faterion darlledu ac ar lawer o rai eraill. Yn ei dro, gallai hynny fod o gymorth wrth greu dadl gyhoeddus newydd, mwy egnïol am ddarlledu yng Nghymru. Mae cyfle i’r Cynulliad ychwanegu gwerth yn wirioneddol. Fodd bynnag, mae cyfle hefyd inni ei wneud yn anghywir. Pe gwelid ein bod yn rhuthro i farnu ar faterion cymhleth, a ninnau efallai heb lwyr ystyried yr holl wybodaeth berthnasol, byddai hynny’n tynnu oddi wrth urddas y Cynulliad. Er enghraifft, nid ydym wedi llwyr ystyried yr holl ddadleuon ynghylch ariannu’r BBC yn y dyfodol. Amheuaf a allem gyfiawnhau’r amser a gymerai os byddai ar draul materion datganoledig y mae gennym gyfrifoldeb uniongyrchol drostynt. Mae’n fater o flaenoriaethau ac amseru.

Gwnaethpwyd cyfres o argymhellion cadarnhaol gan y Pwyllgor Dethol. Un o’r argymhellion hynny yw y dylem sicrhau bod mynediad ar gael i orsafoedd radio lleol i’n trafodion. Yr ydym yn gwneud hynny. Mae mynediad i borthiant ein trafodion ar gael am ddim i bob gorsaf radio. Mae gan Jane Hutt a minnau gefndir oedd mewn radio cymunedol ac mae dau Aelod arall wedi chwarae rôl ehangach mewn darlledu yng Nghyngor Darlledu Cymru.

Yng Ngorffennaf, pan oeddwn yn Ysgrifennydd Gwladol, ymatebais i’r Pwyllgor Dethol ar ran y Llywodraeth, ac nid oeddwn yn cytuno â phopeth. Awgrymodd y Pwyllgor, er enghraifft, y dylai’r Cynulliad wneud penodiadau i gyrff darlledu’n uniongyrchol neu y dylai gymeradwyo pob penodiad o’r fath. Mae Cabinet y Cynulliad a Llywodraeth y DU yn anghytuno â’r Pwyllgor ar hynny oherwydd mae’r cyrff darlledu’n parhau’n gyfrifol yn gorfforaethol i’r Ysgrifennydd Gwladol dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon. Byddai’n cymylu ffiniau cyfrifoldeb pe bai rhai aelodau o’r cyrff hynny wedi eu penodi’n uniongyrchol gan y Cynulliad. Fodd bynnag, ymgynghorir â’r Cynulliad ar benodi aelodau i Fwrdd S4C, Llywodraethwr Cenedlaethol y BBC dros Gymru ac un aelod bob un o’r Comisiwn Teledu Annibynnol, y Comisiwn Safonau Darlledu a’r Awdurdod Radio. Byddwn yn cynnwys yr aelodau enwebedig o’r Pwyllgor Addysg a Hyfforddiant Ôl-16 yn y materion hyn, felly bydd yn ddull gweithredu trawsbleidiol, fel y cytunodd y Cynulliad.

Mae’r Pwyllgor Dethol wedi tynnu sylw at y ffaith bod nifer sylweddol o bobl yn dewis gwylio rhaglenni o Loegr ac wedi argymell y dylai’r Cynulliad lunio strategaeth i ddatblygu’r diwydiant darlledu. Mae hynny’n argymhelliad creadigol, ond bydd yn rhaid inni sicrhau na fyddwn yn dyblygu rôl Gweinidogion yn San Steffan.

Nid oes amheuaeth mai darlledu yw un o gryfderau Cymru. Caerdydd yw canolfan arbenigaeth ddarlledu fwyaf y DU y tu allan i Lundain. Mae’r diwydiant hefyd yn darparu swyddi o ansawdd da gyda chyflogau da yng ngorllewin a gogledd Cymru.

Ceir heriau mawr yn rhai o argymhellion eraill y Pwyllgor Dethol, er enghraifft, y dylai’r Cynulliad ddilyn materion sydd yn ymwneud â rheoleiddio darlledu yn y dyfodol. Awgrym arall yw y dylai’r Cynulliad gadw cysylltiad agos â mater diffodd darlledu analog. Cytunaf â hynny’n bendant. Mae Chris Smith wedi nodi profion ar hygyrchedd a fforddiadwyedd y bydd yn eu cymhwyso cyn penderfynu ar ddyddiad diffodd darlledu analog. Croesawn hynny hefyd.

I am grateful to Alun for allowing me to ask a question on this point. When the time comes to switch off the analogue service, what proposals are there to ensure that the 8 per cent of homes that will not be able to receive the new service will not lose out completely?

in Welsh That is the point I am making. The number of homes that will be able to receive television through aerials or through digital terrestrial television is around 90 per cent. Topography will not change. This is important. Therefore, Chris Smith has said that we must look at the possibility of increasing the number of people who have access to this kind of television. The cost of financing this and the cost of the service should be taken into consideration when making the decision.

yn Saesneg Pwysleisiaf fod Chris Smith wedi gosod safonau a phrofion ar hygyrchedd a fforddiadwyedd. Cymhwysir y rhain cyn penderfynu dyddiad diffodd darlledu analog a chroesawn hynny. Bydd y Cynulliad yn dilyn y cynnydd tuag at y nodau hygyrchedd a fforddiadwyedd hynny, a hynny’n arbennig oherwydd natur y dopograffeg a’r niferoedd dan sylw, fel y nododd Dafydd. Byddaf yn dilyn yn fanwl ganfyddiadau adolygiadau dwyflynyddol y Llywodraeth ar y sefyllfa.

yn Saesneg Bydd yr oes ddigidol yn cynnig cyfleoedd newydd wrth i fwy a mwy o sianeli yn y DU ac Ewrop chwilio am gynnyrch darlledu o ansawdd technegol profedig sydd yn dangos dawn greadigol. Gallai’r Pwyllgor Datblygu Economaidd yn ogystal â’r Pwyllgor Addysg a Hyfforddiant Ôl-16 chwarae rôl wrth ymchwilio i’r materion hyn, gan edrych ar eu cyfraniad i economi a chyflogaeth Cymru ac i ddarlledu ei hun, nid yn unig oddi mewn i Gymru ond yn y DU ac yn Ewrop. Mae’n ddiddorol nodi bod prosiect ar y cyd rhwng cwmni Cymreig a chwmni Gwyddelig yn gwneud cyfraniad sylweddol yn etholaeth Dafydd. Ceir datblygiadau pwysig yn economi a chyflogaeth Cymru ac yn safle Cymru yn y DU ac Ewrop os bydd ein diwydiant darlledu, a’n teledu’n arbennig, yn parhau i lwyddo. Edrychaf ymlaen at glywed barn yr Aelodau ar y materion hyn ac eraill a godwyd yn adroddiad y Pwyllgor Dethol. Mae’r ddadl heddiw yn ddechrau ar gyfnewidiad syniadau pwysig y gall y Cynulliad ei hybu yn y Siambr ac yn ehangach gyda darlledwyr a buddiannau eraill yng Nghymru.

in Welsh As Chair of the Assembly Broadcasting Company Board and as a foreword to this debate, I would like to talk about the arrangements for broadcasting from the Assembly. From the outset, the Assembly has aimed to communicate with the people of Wales in an innovative way and to take full advantage of the possibilities that the new technology offers to engender interest among the electorate in the democratic process.

yn Saesneg Ceir consensws ymysg yr Aelodau ein bod yn dymuno bod yn Gynulliad hygyrch. Felly, mae’n bwysig bod pobl Cymru’n gweld yr hyn a wnawn o ddydd i ddydd. Mae’r oriel gyhoeddus yn ein Siambr dros-dro yn un fach ac felly mae’r sylw ar y teledu i’r Cyfarfodydd Llawn a’r Pwyllgorau yn gyswllt holl bwysig â’r tair miliwn o bobl Cymru yr ydym yn eu cynrychioli.

yn Saesneg Ar ôl dadl y Cynulliad yng Ngorffennaf ar y trefniadau darlledu, ffurfiwyd partneriaeth rhwng y Cynulliad, y BBC, HTV, S4C a NTL i ddarlledu’r trafodion. Mae’r swyddogion yn dal i weithio ar y manylion cyfreithiol ac ariannol terfynol ond mae’r bartneriaeth hon i’w chwblhau yn yr wythnosau nesaf hyn drwy arwyddo contractau. Bydd y bartneriaeth honno’n ffurfio cwmni i reoli gwaith darlledu’r Cynulliad. Fel Cadeirydd bwrdd y cwmni, croesawaf y cyfle hwn i greu cysylltiadau ag arbenigwyr yn y diwydiant er mwyn cael gwell gwasanaeth yn y Cynulliad i’r holl wylwyr. Edrychaf ymlaen hefyd at weithio’n agos gyda fy nghyd-aelodau ar y bwrdd, o’r holl bleidiau gwleidyddol yn y Cynulliad: Lorraine Barrett, Elin Jones, Jonathan Morgan a Christine Humphreys. Mae ein partneriaid darlledu wedi dangos ymrwymiad rhagorol wrth dderbyn her datganoli. Yr wyf wrth fy modd—fel yr ydych chithau, yr wyf yn siŵr—o weld bod adeilad y Cynulliad ac amlinelliad adeiladau’r Bae yn dod yn gefndiroedd cyfarwydd i raglenni materion cyfoes ac, felly, yn helpu i farchnata Cymru. Ymhlith y rhaglenni newydd ceir y sylw cynhwysfawr ardderchog a gynhyrchir gan y BBC i’w ddarlledu ar S4C2 y sianel ddigidol. Mae’r ffigurau gwylio yn sicr o godi wrth i dechnoleg ddigidol ddod yn fwy cyffredin. Mae’n rhyfeddol ei bod eisoes yn bosibl gweld ein trafodion yn y Cynulliad ym mhob cwr o’r Deyrnas Unedig drwy’r cyfrwng hwn.

yn Saesneg Fodd bynnag, nid yw hynny’n esgus i sylw i’r Cynulliad ddiflannu o gyfryngau eraill ar gyfer y DU gyfan. Yr wyf yn falch bod trafodion y Cynulliad yn dal i gael sylw o dro i dro ar raglenni fel Yesterday in Parliament ac ar Wasanaeth Byd y BBC. Hefyd, fel y dywedodd y Prif Ysgrifennydd, gwerthfawrogaf y defnydd cadarnhaol a wneir gan sawl gorsaf radio o’r mynediad rhad ac am ddim at y trafodion a gynigiwn i’r holl ddarlledwyr radio. Hyderaf y bydd y rhai a fydd yn y pen draw yn dal trwyddedau radio newydd de Cymru yn cofio am hynny.

in Welsh As a good democrat, I congratulate those, including Barcud Derwen, who have been producing programmes about the Assembly. I look forward to seeing how broadcasting from the Assembly will develop. I hope that it can play a key role in the new democratic process in Wales.

‘Welsh Assembly Select Committee’ and replace with ‘Welsh Affairs Select Committee’.

I propose amendment 2. Add at the end of the motion

In welcoming this debate on broadcasting, it is important to note that it is rather ironic that the Assembly does not have direct powers over broadcasting when broadcasting has been such a prominent political issue in Wales over the last 40 years. In Welsh language broadcasting in particular, political campaigning has played a very prominent part in securing Welsh programmes on television and radio. Radio Cymru was established and then an all-important step was taken in establishing S4C. There are political campaigns underway at present to set up a second Welsh national radio channel, and there is also support for an English medium television channel for Wales. We welcome the BBC’s announcement last week that, when resources permit, BBC Choice Wales is to be developed on digital television as a complete English medium channel for Wales.

Politicians have an enormous vested interest in the broadcasting medium. A slot on Wales Today is invaluable to most of us if that slot is for the right reason. Broadcasting also has an all-important role to play in enriching our democracy and promoting our new democratic national institution in an unbiased and objective way.

We must congratulate the broadcasters in Wales—S4C, BBC Wales and HTV—for their positive response to the establishment of the Assembly, the increase in their political output and their investment in broadcasting resources from the Bay.

S4C2—to which reference has already been made—broadcasts the Assembly’s Plenary Sessions and Committees live. I could feel nervous when I think that what I say is being broadcast live throughout Wales and beyond. However, it is somewhat comforting for a nervous creature like myself to know that only a handful of people receive digital television at the moment. However, the digital age has arrived and, within some 10 to 15 years, a large part of Wales’s population—not everyone—will be able to watch our full, live broadcasts from the Assembly on S4C2. This will be a significant step forward towards increasing the open and transparent nature of this body.

Given the fact that there is not a verbatim record of our Committees’ proceedings, it is vital that our broadcasting contract provides a sound and vision record. Therefore, it is important that the sound and vision tracks of Committee activities are available to the public and, perhaps even more important, that they are carefully archived for the future.

On S4C2, people can watch us and listen to us bilingually as digital television allows for more than one sound track. This is to be greatly welcomed. As I speak, anyone watching me at home on S4C2 can choose to listen to me in Welsh, in English through the translator, or they can choose to switch me off completely.

Digital television offers huge changes and opportunities. In time, our televisions and computers will merge into one, and the boundaries between entertainment, information and education will disappear. In the near future, our grandmothers will sit in front of the fire watching television and sending e-mails at the same time. Parents will shout at their children to turn on the television to do their homework.

Broadcasting and education have always been closely linked through BBC Education and the Open University. The digital medium offers us the opportunity to use broadcasting media seriously to promote education and training. The establishment of the digital college is beginning to address this matter. Although we welcome the Welsh Affairs Select Committee’s report, it is somewhat lacking as it does not give much attention to the educational opportunities offered by broadcasting. I hope that the Post-16 Education and Training Committee will be able to look seriously at this matter in co-operation with the broadcasters in Wales.

Within the Post-16 Education and Training Committee’s remit, in addition to the close link between education and training and broadcasting, there is a close link between the arts and broadcasting. First, television and radio plays and films are creative productions and radio and television play an important role in promoting that original creativity. Secondly, the broadcasting medium is a way of ensuring a wider audience for the arts and of promoting Welsh arts especially. I refer particularly to Peter Lord’s excellent series on BBC Wales, The Big Picture, which traces the history of visual art in Wales.

It is appropriate that the Post-16 Education and Training Committee should be afforded the opportunity to discuss broadcasting, and the Assembly gives us an opportunity for the first time to take a strategic overview of the future and contribution of broadcasting in Wales. Many of the Welsh Affairs Select Committee’s recommendations need detailed and continuous discussion. That type of discussion can happen only in a committee and with the broadcasters.

I raise a point of inequity. Listeners in the Valleys are unable to receive Radio Wales on FM. Will you join me in calling on the broadcasting authorities to provide this service as soon as possible? We are losing out to the M4 once again.

It is not possible to listen to Radio Wales on FM in Ceredigion either. It is important that we raise this matter with broadcasters in the Post-16 Education and Training Committee. It is important that everyone in Wales has the opportunity to listen to Radio Wales on FM as well as Radio Cymru on FM.

In the discussion in the Post-16 Education and Training Committee regarding the recommendations of the Welsh Affairs Select Committee, and in the discussion with the broadcasters, I hope that it will be possible to give attention to a number of matters that are raised in the report, such as the regulation of broadcasting and the accountability of broadcasters in Wales. I also hope that we will be able to consider a timely subject, namely the management of broadcasting contracts, especially in the context of radio. For example, there is currently competition for radio broadcasting licences in several parts of Wales. Local radio is increasingly popular in Wales and is an important medium for reflecting regional and local differences within Wales.

Decisions on the radio broadcasting licences are taken by the radio authority in London. Wales does not have a representative on this radio authority. That situation is unacceptable in the long term. Another matter for the Committee to discuss is the need to develop the hours that are produced in Wales in Welsh and English on S4C, BBC Choice Wales and HTV. Another matter is the importance of ensuring that everyone in Wales has the opportunity to receive a broadcasting signal from Wales. Jocelyn Davies will be referring to this later on in the debate I hope.

Amendment 2 in my name, therefore, calls for a detailed discussion on the Welsh Affairs Select Committee report in the Post-16 Education and Training Committee, especially in the context of recent technological changes. The amendment in Welsh does not correspond to the original amendment in English. Perhaps this is a lesson for me to prepare my amendments through the medium of Welsh next time. I therefore formally propose the amendment and the English amendment. I also formally propose amendment 1. This is not an amendment, but a correction. I hope that there will be cross-party support for amendment 1 at least.

It is important to remember, as the First Secretary said—

Do you agree that the differences in language between north Wales and south Wales create difficulties for broadcasting through the whole of Wales?

I do not believe so. I will not answer the point. I am not sure whether you are referring to Welsh or English.

There is more of a difference between the dialects of Gwauncaegurwen and Cwm-twrch than there is between the dialects of north and south Wales.

We must remember that broadcasting is not merely a medium. It is an industry in itself and a significant employer in Wales and throughout Wales, from Caernarfon to Cardiff and through Aberystwyth, Llandeilo and Llanelli. It is an industry that has, historically, offered a wide range of jobs with good, fair pay in Wales. As the changes happen with the introduction of digital television, it is important that the opportunities and job conditions offered by the industry are not undermined.

By now, Wales has expertise in the broadcasting industry, especially in minority languages broadcasting. It would have been very cheap and easy to establish S4C and buy programmes from abroad and dub them into Welsh. Other channels in Europe do this, such as Euskal Televista in the Basque Country. I remember watching a Cagney eta Lacey programme in Basque on that channel. I am pleased that S4C, as well as broadcasting in Welsh, produces original programmes that reflect Wales and the world. There is no doubt that S4C has played an essential part in ensuring the future of the language. We now need to secure the Welsh language and identity within the worldwide broadcasting industry, which is changing so quickly.

It is a timely opportunity for the Assembly—through the Committee and in collaboration with broadcasters—to take a strategic overview of broadcasting in Wales. I am confident that broadcasters have the good will to do so, and I very much hope that the Assembly has the same good will.

I apologise to the First Secretary, although he is not present, for being absent at the beginning of his speech. I welcome this debate and the Select Committee’s report on devolution and the Assembly. I look forward to the time when our Committees have the kind of resources that the Select Committees in Westminster have to produce such bulky reports as this.

The messages in the report are important to the Assembly. We are urged to be alert to what is happening in the broadcasting world in order to safeguard Wales’s national interests. The Committee that I chair has a particular duty to do that. I welcome amendment 2 in the name of Elin Jones.

I will explain why I propose an amendment that is specifically about the BBC and does not mention S4C—a national channel that is exclusive to Wales. Why have a specific amendment on the BBC? It is important that we acknowledge publicly how crucial the BBC has been and is in safeguarding and developing Wales’s national identity. The BBC has fulfilled this role over decades, as an unique public service broadcaster. The amendment emphasises the public service element.

This is a crucial time in the history of the BBC and public service broadcasting in Britain. The United Kingdom Government is considering the consultation and the recommendations of Gavyn Davies’s review panel on the future funding of the BBC. Although the formal consultation has ended, I hope that Chris Smith, the Secretary of State for Culture, Media and Sport, will accept what is said in this debate as a contribution to the consultation. The purpose of this amendment is to give the Assembly an opportunity to send a strong, unambiguous message about the immense importance of the BBC in the Welsh and Welsh language spectrum and about the need to protect it.

It is not an exaggeration to say that the BBC has been crucial in the campaign to ensure that Wales continues as an entity and as a nation. The willingness of the BBC, as a result of immense endeavours, relentless lobbying and ceaseless argument by committed Welsh people—many of them working within the BBC—to recognise Wales as a ‘national region’ is a tribute to the BBC itself.

The way in which any people—the Welsh included—are interpreted in the mass media has a great influence on the way in which those people perceive themselves. Ironically, it is from the British Broadcasting Corporation, more than from anybody else perhaps, that the majority of the Welsh people during the twentieth century have received the message that they are a nation, a specific people and are different. That, of course, is not the only irony in the British state’s relationship with Wales.

The influence of the BBC on the Welsh language has been enormous, not least—as preachers did in days gone by—in creating a standard spoken language which is understood from one end of Wales to the other.

Crybwyllwyd y gair ‘eironi’ gan Cynog. Mae un neu ddau o’i bwyntiau’n peri gofid mawr i mi. Soniodd am bwysigrwydd aruthrol y BBC a’r angen i’w ddiogelu. Cefnogaf welliant Cynog a phleidleisiaf o’i blaid. Mae’n adeiladol. Fodd bynnag, mae safbwynt gwleidyddol ehangach ei blaid ar y mater hwn yn peri anesmwythyd i mi. Gobeithiaf y gall Cynog ateb rhai o’r pwyntiau hyn, sydd o bwys mawr i mi ac i bawb sydd yn berchen ar set deledu neu radio yng Nghymru. Maent yn mynd at wraidd amwysedd peryglus ynghylch darlledu pe bai Plaid Cymru yn ennill mwyafrif byth yn y Siambr hon. Mae arweinydd Cynog wedi galw ar goedd sawl gwaith ar i Gymru ddod yn wlad annibynnol oddi mewn i’r Undeb Ewropeaidd—neu Unol Daleithiau Ewrop hyd yn oed—sydd yn golygu na fydd dimensiwn Prydeinig. I ble yr â’r BBC heb ddimensiwn Prydeinig? Sut y caiff ei ariannu? Sut y byddem yn codi—a chyfrifiad bras ar-gefn-amlen yw hyn—y swm o £800 miliwn y flwyddyn i redeg corfforaeth debyg i’r BBC yng Nghymru’n unig? Sut y gall Cynog alw am fwy o adnoddau i’r BBC tra bod polisi ei blaid yn golygu datgymalu’r BBC yn y tymor hir?

yn Saesneg Mae Huw Lewis yn gofyn imi ddechrau ar ymdriniaeth hir â pholisi Plaid Cymru ar statws cyfansoddiadol Cymru a’i pherthynas â gwledydd Prydain. Nid yw Plaid Cymru’n gwadu bod gwirionedd yn y cysyniad o Brydain ac y bydd dimensiwn Prydeinig pwysig bob amser i fywyd Cymru a gwledydd eraill y DU. Byddwn yn falch o siarad ar y pwnc hwnnw a’r cysylltiad rhyngddo â’r BBC rywdro arall. Fodd bynnag, y pwynt oedd gennyf oedd bod y berthynas rhwng y cysyniad o Brydain a’r wladwriaeth Brydeinig a chenedl y Cymry yn llawn o groesebau ac eironïau ac agweddau difyr. Mae’r BBC yn un o’r rheini. Y cwbl a wneuthum oedd nodi’r ffaith bod y Gorfforaeth Ddarlledu Brydeinig wedi bod yn ddylanwad grymus wrth gryfhau hunaniaeth Gymreig. Mae hynny’n ffaith. Mae angen inni ystyried goblygiadau hynny.

yn Saesneg Yng ngweddill f’araith, fe geisiaf egluro pam y mae parhad darlledu cyhoeddus gan y BBC yn aruthrol o bwysig i ddyfodol Cymru. Dylai fod tir cyffredin rhyngom ynghylch hynny ac yr wyf yn falch bod Huw Lewis yn bwriadu cefnogi’r gwelliant.

in Welsh I move on to an argument that is slightly simpler than the one in which I was invited to participate. I am sure that a useful press release will go out to the local paper in Merthyr Tydfil this evening as a result of Huw Lewis’s intervention.

in Welsh The BBC’s influence on the future of the Welsh nation continues to be crucial. Only 13 per cent of the people of Wales read a Welsh daily morning newspaper. The decision to establish the Welsh Mirror is exceptionally important as a step forward. I hope that we will see more of this and that we will see Welsh daily newspapers increasing their market share as the Assembly’s influence increases and as national consciousness increases.

in Welsh Compare the 13 per cent that read Welsh daily newspapers and the average audience of 270,000 which views Wales Today every day of the week.

in Welsh BBC radio and television attracts 48 per cent of the viewers and listeners in Wales. Compare that with the 38 per cent in England and 45 per cent in Scotland.

in Welsh BBC radio and television receives 67 per cent of the viewing and listening in Welsh. That leaves 33 per cent from other sources, which is a tribute to local radio, such as Radio Ceredigion and Swansea Sound. It is extremely important that the contribution of local radio to Welsh language radio is safeguarded. I hope that the radio authority will listen to that as it reaches decisions during the ensuing months.

in Welsh The BBC provides 10 hours a week of S4C programmes from licence fee funding. I believe that the BBC is near to the mark in claiming that it is the main sponsors of the arts in Wales. It spends more than the Arts Council of Wales on the arts. The British Broadcasting Corporation is responsible for sponsoring the National Orchestra of Wales.

in Welsh The BBC is the only provider of schools programmes in both languages. The BBC is a familiar presence which we all take for granted, and there is a danger in taking things for granted. As has been said, a revolution is taking place in the broadcasting world—digital technology, satellite, cable and particularly the fusion taking place between the television and the computer.

in Welsh It is all becoming a part of a mercilessly competitive global market. In this competitive world, the whole idea of public service broadcasting is called into question. That is why Gavyn Davies’s review panel was established. The good news is that the panel has supported the principle of keeping the BBC as a full public service funded through the licence.

in Welsh However, it is reasonable to argue that the panel has been unwilling to request adequate funding for a full public service in the new digital age.

in Welsh In face of the challenge and the opportunity involved in these changes, it is unlikely that the increase of £5 per month in the price of the licence will be adequate. The alternative proposal for a digital television fee will not be adequate either.

in Welsh There is concern in Wales about the recommendation that BBC Resources Ltd should be sold, and I fully support Christine Humphreys’s amendment 5 in relation to this.

in Welsh With adequate resources, there are exciting possibilities for Wales in the digital age. The Wales Digital College and other educational enterprises have already been mentioned. There is already substantial commitment to the Assembly.

in Welsh The BBC is in the process of creating an on-line Welsh daily newspaper. Perhaps most important of all, it is developing an English channel for Wales though BBC Choice.

in Welsh The BBC is far from perfect. I agree with the recommendations of the Select Committee as regards further devolution of the BBC and other services in paragraphs 21-24 of the second report. The BBC is too centralist in nature and needs to be more devolved.

in Welsh I do not in any way denigrate the other public service broadcaster in Wales, S4C, and its unique role as a national broadcaster. Neither do I denigrate the contribution of HTV to the broadcasting scene. It has been extremely important over the years.

in Welsh I believe that the Assembly, at this crucial time as the consultation comes to an end, needs to declare its support to the principle of public service broadcasting and to the central role of that service in the national life of Wales.

in Welsh We live in a world of rapid technological change. It is impossible to foresee the ultimate implications for broadcasting and communication. I believe that globalisation and devolution, as in many other cases, will tend to go hand in hand. It is difficult to see what kind of powers and rules—and maybe this is a response to the Member for Merthyr Tydfil and Rhymney—would be appropriate on a national Welsh level. I am certain that, in the foreseeable future, safeguarding the role of the BBC as a powerful public service provider is important to Wales as a nation and to the Assembly. I hope that the Assembly will declare that by supporting this amendment.

I also propose amendment 5. Add at the end of the motion:

I also propose amendment 6. Add at the end of the motion:

in Welsh I would like to congratulate the authors of the Welsh Affairs Select Committee report for presenting a report that has been written in clear, simple and informal language, and for presenting information that is, at times, quite technical in an understandable way.

in Welsh Amendment 4 asks us, as an Assembly, first to note with concern the percentage of Wales’s population that does not watch television that comes from Wales, in either Welsh or English. Secondly, it asks us to ensure that steps are taken to improve the situation.

in Welsh The report draws our attention to the fact that about 14 per cent of Wales’s population—about 400,000 people—either are unable to receive television from Wales or choose not to watch it. If we add to that the fact that Cynog Dafis mentioned earlier, that only 13 per cent of the people of Wales read newspapers that are produced in Wales, we must accept that what the report calls ‘the information deficit’ exists in Wales. That means that a relatively high percentage of our population does not receive the information needed to make political and electoral decisions about their lives. Some of us suspect that this situation affected the turnout in the Assembly elections.

in Welsh There are many reasons for the lack of viewers. First, relatively large parts of the country—north-east Wales, parts of Powys and areas in south Wales such as Newport, Cwmbrân, Cardiff and Barry—are not able to receive television programmes that come from Wales. That is mainly due to geographical reasons. In some areas, the signal from England can be stronger than the one from Wales.

in Welsh Secondly, in some places the people who erect the aerials cause problems. As the signal from England is sometimes stronger, it is easier to turn the aerials to transmitters that transmit pictures from England. In some areas, there is evidence to prove that they tell people that this is the only option. S4C is aware of this situation, and is taking steps to improve it, particularly in the North.

in Welsh Up to a quarter of viewers in Wales will not be able to receive terrestrial digital television during its first period of broadcasting, including many people who at present have difficulty in receiving terrestrial analogue television. That is partially due to broadcasting difficulties over Wales’s mountainous areas, and partially because that is the choice of the digital broadcasters.

in Welsh I received a letter today from an elector in Knighton, Radnorshire who knew that I would be making this speech today. He cannot receive any analogue television from Wales. He has contacted the digital company, but ONdigital is not available in his area and Sky Digital is not prepared to broadcast the full range of television programmes from Wales.

in Welsh Because some areas of Radnorshire have the Hereford post code, Sky Digital considers them to be part of England and refuses to provide them with any Welsh programmes. We must ensure that every viewer in Wales can receive digital television from Wales before the analogue signal is switched off. Some viewers, for example, are unwilling or unable to pay a fee of £40 to Sky Digital, and then a subsequent monthly fee on top of that just to receive television from their own country. S4C has called for assistance for those who wish to go digital but cannot afford to do so. We must consider this seriously instead of leaving it all to the free market.

in Welsh Amendment 5 calls upon the Assembly to consider the results of the privatisation of BBC Resources Ltd. We must accept that the BBC’s best work depends on a combination of production, creative and technological expertise. BBC Resources is crucial to this. The company trains technicians for the whole of the broadcasting industry and provides an all-important pool of skills and expertise. Although the Davies panel report earlier this year called for the privatisation of BBC Resources as a means of providing funding to pay for digitalisation, the Broadcasting, Entertainment, Cinematograph and Theatre Union, which is the trade union for broadcasting technicians, calculated that the privatisation of BBC Resources would only contribute 5 per cent of the total of that funding. Privatisation would lead to 4,000 job losses and £1.8 million in restructuring costs throughout the United Kingdom. It is likely that about 700 or 800 jobs would be lost in Wales. We must be vigilant. The privatisation of BBC Resources is part of the process of selling off the family silver, a process which was started by Margaret Thatcher and which continues under Tony Blair. The people of Britain have invested heavily in BBC Resources by paying for their television licences over the years. Why should private commercial companies profit from those investments?

yn Saesneg Galwa gwelliant 6 am restru pwerau’r Cynulliad sydd yn ymwneud â darlledu mewn concordat gyda’r Adran dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon. Rhaid i’r Cynulliad gymryd y mater hwn o ddifrif ac mae’r Pwyllgor Dethol yn ein cynghori’n gryf i fabwysiadu safbwynt arno. Mae union natur y broses ymgynghori ar faterion darlledu sydd yn ymwneud â Chymru yn niwlog braidd, fel y noda’r Pwyllgor. Rhaid inni sicrhau bod y broses ymgynghori wedi ei diffinio’n eglur ac yn caniatáu i ni, fel y dywed adran 33 o Ddeddf Llywodraeth Leol, ystyried a chyflwyno sylwadau ar unrhyw fater sydd yn effeithio ar Gymru. Dyfynnaf o adroddiad y Pwyllgor:

yn Saesneg Er mwyn tawelu rhai ofnau a fynegwyd, rhoddaf ar ddeall nad yw fy ngwelliant yn ceisio newid y weithdrefn benodi ei hun. Derbyniwn mai panel o Ysgrifennydd y Cabinet ynghyd â dau arall yw’r fformat a gytunwyd ac nid ydym yn gofyn am wneud penodiadau gan y Cynulliad fel cyfangorff.

yn Saesneg Dylai’r Cynulliad gael yr hawl i ystyried y meini prawf ar gyfer dyfarnu ynghylch ymgeiswyr priodol neu i ystyried y mater ehangach o’r math o benodiad sydd yn ofynnol. Dylid ffurfioli’r hawliau hyn mewn concordat fel y byddwn yn rhan o’r broses ymgynghori. Os na fynnwn gael concordat ffurfiol sydd yn nodi’r gweithdrefnau ar gyfer ymgynghori priodol â’r Cynulliad fel cyfangorff, gystal inni fynd yn ôl i’r hen ddyddiau drwg pan oedd John Redwood a’i debyg yn penderfynu ar bolisi i Gymru drwy drafod â’u meistri yn Lloegr.

Gwrandewais ar sylwadau olaf Christine Humphreys gyda diddordeb mawr oherwydd nid oedd John Redwood yn y Swyddfa Gymreig gydol yr amser. Cefais y fraint o chwarae rhan ym mhenodiad Elan Closs Stephens, gan gychwyn oes newydd i S4C, sydd yn enghraifft dda inni oll o’r modd y gall penodiad o’r fath wneud y cyrff hyn yn fwy agored. Gwrandewais gyda diddordeb a chydymdeimlaf yn fawr â sylwadau olaf Christine ond nid yw concordat yn ateb i’n holl broblemau. Mae gennym berthynas sydd yn datblygu gyda’r Adran dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon, sydd yn awyddus erioed i sicrhau y rhoddir sylw i fuddiannau Cymru. Pe bawn i yn lle Christine, ni roddwn fy holl ffydd mewn concordat. Yn wir, yr wyf yn ddigon sinigaidd i gredu y byddai concordat yn ein rhwymo ni, yn rhoi llai o ddylanwad inni nag sydd gennym yn awr. Ar hyn o bryd, gallwn ddylanwadu ar faterion yn Llundain.

Croesawaf sylwadau Jane Davidson, oherwydd rhaid inni gydnabod bod cyfrifoldeb ar y darlledwyr i wneud cyfraniad mawr i’n cydymdrech i greu democratiaeth newydd, cymdeithas newydd ac ymdeimlad newydd o drefn llywodraeth yng Nghymru. Calonogol yw cael gwybod am y cydweithrediad rhwng y cynhyrchwyr hynny a’r modd y maent yn ceisio’n hynod o galed i gyflwyno trafodion y Cynulliad hwn yn deg i bobl Cymru. Dylem eu hystyried yn bartneriaid gweithredol i ni a thalaf deyrnged i’r unplygrwydd a’r proffesiynoldeb a amlygwyd gan yr holl ddarlledwyr. Weithiau, byddwn am eu beirniadu am drosglwyddo negeseuon anghynorthwyol ond os teimlant fod yn rhaid iddynt adrodd am y negeseuon anghynorthwyol hynny, mae hynny am eu bod yn gweld pethau anghynorthwyol ac yn datgan y gwirionedd fel y maent yn ei weld.

Yng Nghymru, buom yn ffodus oherwydd ansawdd y rhai sydd yn arwain mewn darlledu. Soniais am Elan Closs Stephens a Huw Jones, er enghraifft. Pobl o’r gallu a’r unplygrwydd mwyaf yw’r rhain. Yn y BBC, mae gennym Geraint Talfan Davies. Bydd ef yn gadael cyn hir ond edrychwch ar y rhai sydd yn gweithio gydag ef, fel Dai Smith a Glyn Mathias. Soniaf yn awr am Menna Richards o HTV, a fydd yn mynd i’r BBC. Os na fydd fy mhoblogrwydd yn cynyddu ar ôl sôn am y bobl hynny, byddaf yn synnu braidd. [Chwerthin.]

Tybiais mai hynny oedd y bwriad.

Yr wyf yn siŵr eich bod chi wedi dysgu am hynny, Glyn, a chithau’n hen law.

Gwrandewais gyda diddordeb mawr ar sylwadau Cynog. Yr oedd yn un Davies yn siarad wrth Davies arall am drydydd Davies: panel Davies ar ddarlledu. Rhaid imi gyfaddef fy mod yn bryderus iawn ar ôl darllen adroddiad Davies ac ystyried y canlyniadau i ddarlledu yng Nghymru. Nid yw’n fater o werthu trysorau’r teulu fel yr awgrymodd Christine Humphreys. Fodd bynnag, fe geir elfennau yn yr adroddiad hwnnw fydd yn tanseilio ethos darlledu sector cyhoeddus. Arweiniodd yr ethos hwnnw at safon uchel o ddarlledu yng Nghymru ac fe ostyngir hynny os derbynnir argymhellion adroddiad Davies. Gwrthwynebaf y syniad o werthu 49 y cant o’r BBC. Gwrthwynebaf hefyd werthu adran adnoddau’r BBC, gorfodi arbedion effeithlonrwydd a bennir drwy ddull artiffisial a datblygu ffi trwydded ddigidol. Byddai camau o’r fath yn rhoi pwysau annheg ac afresmol ar y BBC ac yn ei yrru tuag at fasnacheiddio. Po fwyaf y gyrrir ef at hynny, mwyaf anodd fydd hi i’r BBC gynnal ansawdd. Yn ogystal â hynny, ar ôl datganiadau’r wythnos diwethaf ar gyflwyno consesiynau pellach ar ffioedd trwydded, bydd yn rhaid i ni fynnu y bydd y Swyddfa Gartref neu’r Trysorlys yn edrych o’r newydd ar gwestiwn trwyddedu er mwyn sicrhau y cawn ymagwedd fwy rhesymol at ganiatáu eithriadau.

Os caiff argymhellion Davies eu derbyn neu eu newid ac y rhoddir adnoddau ychwanegol i’r BBC—a gobeithiaf y bydd ysbryd consensws y Cynulliad brynhawn heddiw yn berthnasol i’r mater hwn hefyd—rhaid inni sicrhau y caiff BBC Cymru gyfran deg o’r adnoddau hynny fydd ar gael. Fodd bynnag, yr ofn sydd gennyf yw na fydd y rhai sydd yn penderfynu yn y BBC yn Llundain yn cydnabod yr hyn sydd yn wynebu’r BBC yng Nghymru, yn cynnwys yr angen i gynnal gweithrediad ar wahân a chwarae rôl lawn fel partneriaid wrth adrodd am y ddemocratiaeth sydd yn datblygu gennym. Hynny yw, adrodd am yr elfennau hynny yn ein bywyd cenedlaethol nad ydynt yn bod yn Lloegr nac yn rhanbarthau Lloegr. Mae cyfrifoldeb y BBC wrth gynyddu amlygrwydd Cymru a hybu ei delwedd yn bwysig iawn wrth sicrhau y cawn ein cyfran deg o’r adnoddau ychwanegol fydd ar gael.

Nid oes amheuaeth nad yw’r holl ddarlledwyr yn gwneud cyfraniad o bwys i ddatblygiad ein democratiaeth ac adrodd am ein diwylliant. Fodd bynnag, yr wyf yn bryderus nad ydynt yn bwrw â’u holl nerth eto yng Nghymru. Mae gennym dri darlledwr rhagorol ond maent yn cyfrannu llai i rwydweithiau’r DU nag a ddylai fod yn ofynnol yn ôl y ganran o boblogaeth y DU. Yr ydym yn cyfateb i 6.5 y cant o boblogaeth y DU ond nid yw BBC Cymru ond yn cyfrannu 43 awr bob blwyddyn i rwydwaith y BBC. Mae’r ffigur ar gyfer HTV yn llai byth; cynhyrchir llai na 27 awr gan HTV ar gyfer rhwydweithiau’r DU.

Yn yr Alban ac Iwerddon, ni all neb amau ansawdd y diwydiannau darlledu a diwylliannol a ddatblygwyd yn bennaf drwy ymdrech rhai a fu’n gweithio i ddarlledwyr yn y ddwy wlad hynny. Maent wedi helpu i ddatblygu eu diwylliant penodol eu hunain a’u delwedd eu hunain drwy gyflwyno portread cadarnhaol iawn ohonynt eu hunain drwy’r byd. Ni lwyddasom i wneud hynny eto yng Nghymru a rhaid inni roi sylw i hynny. Wrth wneud felly, gallwn ddisgwyl i’n darlledwyr wneud cyfraniad mwy o lawer i economi Cymru. Mae gennym sector cynhyrchwyr bychain ffyniannus eisoes. Mae tua 90 o gynhyrchwyr bychain â’u canolfannau yng Nghaerdydd a Chaernarfon, a rhai ohonynt y tu allan i Gymru, ac maent yn cyfrannu miloedd o swyddi’n uniongyrchol neu’n anuniongyrchol i economi Cymru. Gellid datblygu ymdrechion y cynhyrchwyr bychain hynny yn llawer mwy effeithiol pe baem yn defnyddio adnoddau Amcan 1 ac yn dwyn perswâd ar y rhai sydd yn gyfrifol am gomisiynu ar rwydweithiau’r BBC ac ITV a Channel 4 i roi mwy o barch i’r hyn y gallwn ei wneud yng Nghymru.

Yr wyf am weld y traddodiad a’r profiad a fagwyd yng Nghymru—yn seiliedig yn bennaf ar y darlledwyr Cymreig hynny sydd yn gwneud rhaglenni yn y ddwy iaith—yn datblygu fel mai peth cyffredin fydd gweld, nid yn unig actorion ac actoresau o Gymry, y mae gennym doreth ohonynt bellach, ond hefyd awduron a rhaglenni o Gymru a wnaethpwyd mewn lleoliadau yng Nghymru neu a wnaethpwyd gan gynhyrchwyr o Gymru sydd yn ymddangos yn amlach ar rwydweithiau BBC a ITV ar gyfer y DU. Gallwn wneud hynny os ydym yn barod i gefnogi’r darlledwyr yn ogystal â’r rhwydwaith a’r unigolion sydd yn cefnogi’r darlledwyr hynny. Os mynnwn y byddant yn defnyddio eu harbenigaeth a’u menter ar ran Cymru, bydd economi Cymru a phobl Cymru, a’n delwedd a’n hamlygrwydd ar i fyny, nid yn unig yn y DU ond drwy’r byd. Byddai hynny’n gyfraniad o bwys. Mae’r darlledwyr—y BBC, HTV a S4C—ar flaen yr ymgyrch honno. Mae cyfrifoldeb mawr arnynt a gobeithiaf y byddwn oll yn eu cefnogi’n galonnog.

Croesawaf y cyfle i gyfrannu i’r ddadl bwysig hon brynhawn heddiw. Mae’r mater hwn yn berthnasol i etholwyr pob un ohonom yn ogystal â chynnydd economaidd Cymru a chynnydd ei hunaniaeth. Fel aelod o Fwrdd Cwmni Darlledu’r Cynulliad, byddaf yn ymddiddori’n fawr mewn datblygiadau yn y cyfryngau yng Nghymru.

Mae adroddiad y Pwyllgor Dethol ar Faterion Cymreig i’w groesawu fel modd i ddwyn sylw at y mater pwysig hwn. Yn unol â hynny, bydd y Grŵp Ceidwadol yn pleidleisio o blaid y cynnig i nodi’r adroddiad. Mae’n bwysig, yn y cyfnod hwn, roi sylwadau ar bwerau’r Cynulliad. Fel y dywedodd y Prif Ysgrifennydd, y Senedd sydd yn dal y pwerau deddfu’n gyfan gwbl bron.

Nid yw darlledu’n fater datganoledig ond nid yw hynny’n golygu na allwn gymryd rôl weithredol wrth fonitro a hybu’r cyfryngau yng Nghymru. Fodd bynnag, mae’n drawiadol darllen cyfraniadau S4C, BBC Cymru a HTV yn adroddiad y Pwyllgor Dethol, lle y maent yn unfrydol wrth wrthod unrhyw gamau tuag at wneud darlledu’n bolisi datganoledig. Eu dadl hwy oedd bod y cyfryngau’n mynd yn gynyddol fyd-eang ac y byddai unrhyw ymgais i wneud y rheoleiddio ar y cyfryngau yng Nghymru’n fwy plwyfol yn wrthgynhyrchiol. Dywedasant fod Cymru’n derbyn mwy na’i chyfran deg o’r pot mêl o ran adnoddau rhaglenni. Hir y parhaed felly. Mae’n bwysig peidio â llunio polisi wrth fynd ymlaen cyn i’r Pwyllgor Pwnc perthnasol gael cyfle i ystyried yr adroddiad yn fanylach. I’r perwyl hwnnw, ni all y Grŵp Ceidwadol gefnogi gwelliannau 4 a 5 a gynigir gan Christine Humphreys. Nid yw hynny am nad ydym yn cefnogi camau i wella derbyniad teledu ym mhob cwr o Gymru, ond oherwydd bod y gwelliannau hynny’n ceisio llunio polisïau pendant i’r Cynulliad ar gymorthdaliadau i ddarlledu digidol a’r bwriad i breifateiddio adnoddau’r BBC cyn i’r materion hyn gael eu harchwilio gan y Pwyllgor Pwnc perthnasol.

Gan fod un cynnig o adroddiad Davies wedi ei grybwyll, pwysaf ar y Trefnydd i ddwyn ymlaen unrhyw ddadl ar yr adroddiad yn ei gyfanrwydd. Cyhoeddwyd adroddiad Davies wedi i’r Pwyllgor Dethol gwblhau ei ymchwiliad a theimlaf y gallai’r Cynulliad ddatgan barn ehangach ar y pwnc hwn pe bai’n trafod yr adroddiad ei hun. Mae cynigion Davies yn effeithio’n uniongyrchol ar bobl Cymru. Ceir cynlluniau, er enghraifft, ar gyfer treth y pen ddigidol. Ni fyddai croeso i hynny o gwbl ac ni fyddai ond yn fodd i atal datblygiad gwasanaethau digidol ar draws Cymru.

Un o’r nifer fawr o argymhellion sydd i’w croesawu yn adroddiad y Pwyllgor Dethol oedd ei bwyslais ar bobl ifainc a’r sylw i’r Cynulliad. Mae’n holl bwysig, os ydym i gynnwys y genhedlaeth nesaf yn yr hyn a wnawn yma ym Mae Caerdydd, inni oresgyn difaterwch ymhlith pobl ifainc. Mae’r difaterwch hwnnw’n fygythiad i’r Cynulliad ac mae arnom angen cymorth y cyfryngau i drechu’r bygythiad hwnnw. Bydd pobl ifainc yn dystion i’r datblygiadau yn y Cynulliad ymhell i’r ganrif nesaf a byddant yn dystion i’r penderfyniadau a wnawn yma ym Mae Caerdydd.

Mae’n briodol talu teyrnged i S4C sydd, gyda chymorth y BBC, yn darlledu ein trafodion yn y Gymraeg a’r Saesneg ar ei wasanaeth digidol newydd. Y mae wedi dangos ymrwymiad clodwiw i roi sylw i wleidyddiaeth yng Nghymru a dylid ei longyfarch am gyflawni ei ddyletswyddau gwasanaeth cyhoeddus yn drwyadl. Ar wahân i’r problemau traddodiadol wrth amserlennu rhaglenni gwleidyddol, teg yw dweud bod y sylw gan y BBC, HTV a S4C wedi dechrau’n addawol.

Os oes cyfrifoldeb arnom ni yn y Siambr yn y maes hwn, y cyfrifoldeb hwnnw yw peri bod ein trafodion rywfaint yn fwy perthnasol a chyffrous i’r cyhoedd. Mae rhai o’r dadleuon a gawsom hyd yn hyn wedi methu â thanio dychymyg pobl Cymru. Efallai fod angen inni ddyblu’n hymdrechion i sicrhau ein bod yn ymdrin â’r materion bara-menyn sydd o’r pwys mwyaf i’n hetholwyr.

Petrusaf cyn cyflwyno pwynt mwy dadleuol i’r hyn a fu’n ddadl adeiladol, ond gwnaf hynny. Mae’r Prif Ysgrifennydd wedi rhoi pwys mawr ar rôl y cyfryngau, fel y mae ef yn gweld honno, wrth gofnodi a darlledu gwaith y Cynulliad. Gwnaethpwyd sylwadau yr wythnos diwethaf i’r perwyl bod newyddiadurwyr yn methu yn eu dyletswydd i Gymru drwy’r modd y byddant yn adrodd am waith y Cynulliad. Mae angen delio â’r sylwadau hynny. Nid yw’n briodol i unrhyw wleidydd fychanu’r cyfryngau fel hyn. Nid lle’r weinyddiaeth yw dweud wrth y cyfryngau sut y dylent gofnodi gwaith y Cynulliad. Gwyddom oll, os câi rhai pobl eu ffordd, na fyddai’r cyfryngau byth yn adrodd bod y rhestrau aros wedi mynd drwy’r to, bod adeiladau ysgol yn dymchwel a bod meintiau dosbarthiadau’n cynyddu. Ni fyddem yn clywed dim am ddiffyg arian cyfatebol Amcan 1. Ni fyddai llawer o wylwyr i gorfforaeth ddarlledu Millbank. Y gwir yw nad yw’r cyfryngau ond yn tynnu sylw at ffeithiau a godwyd nid yn unig yn y Siambr hon ond hefyd yn y Pwyllgorau Pwnc perthnasol. Rhaid inni beidio â rhwystro’r cyfryngau rhag adrodd am y ffeithiau fel y datgelir y rheini gan wleidyddion yr wrthblaid a meincwyr cefn. Rhaid dangos tegwch at Aelodau o’r wrthblaid sydd yn dymuno mynegi gofid ynghylch polisïau sydd yn methu neu sydd am longyfarch y Llywodraeth ar rai llwyddiannus pan welwn y rheini. Rhaid dangos tegwch hefyd at bobl Cymru y mae’n rhaid iddynt gael gweld yr arddull yr ydym yn ei hybu mewn dadleuon a deall pryderon gwleidyddion yr wrthblaid.

Bydd y Grŵp yn cefnogi gwelliannau 1 a 2 o eiddo Elin. Byddwn hefyd yn cefnogi gwelliant 3 Cynog ar ariannu digonol i’r BBC. Yr ydym yn falch o gefnogi gwelliant 6 a gyflwynwyd gan Christine Humphreys, ar y Concordat gyda’r Adran dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon. Yr ydym hefyd yn cefnogi’r safbwyntiau a fynegwyd yn adroddiad y Pwyllgor Dethol ar Faterion Cymreig. Crybwyllodd Christine y safbwyntiau hynny wrth gynnig ei gwelliant. Mae’r Grŵp Ceidwadol yn ategu’r teimladau a fynegir yn yr argymhellion a amlinellir yn yr adroddiad. Estynnwn groeso cynnes i’r adroddiad. Mae’n ofynnol i’r Cynulliad ei ddarllen yn fanwl, yn fforwm un o’r Pwyllgorau Pwnc, os oes modd. Mae llawer o’i argymhellion yn gadarnhaol a phwysaf ar y Cynulliad i gefnogi’r safbwyntiau blaengar a fynegir yn yr adroddiad.

Credaf mai Cynog a ddefnyddiodd y gair ‘chwyldro’, ac yr ydym yn sefyll ar drothwy chwyldro amlgyfryngol. Yn hynny o beth, mae hyn yn adeg amserol i ystyried goblygiadau hynny i bobl Cymru. Nid oes gan y Cynulliad reolaeth dros bolisi darlledu. Fodd bynnag, mae cyfle i’r Cynulliad gyfleu ychydig o negeseuon allweddol ar ansawdd bywyd ac adnewyddu economi Cymru.

Yn gyntaf, mae angen inni ystyried mynediad. Dylai mynediad at fywyd diwylliannol fod ar gael i bawb, i’r lliaws, nid yr ychydig. Mae’n holl bwysig sôn am hynny mewn unrhyw ddadl ar ddarlledu. Dylem hefyd ystyried rhagoriaeth. Mae Alun Michael wedi defnyddio’r gair ‘ansawdd’ eisoes. Mae rhagoriaeth ac ansawdd yn cyd-fynd â mynediad ac maent yn hanfodol ar gyfer arloesi yn y cyfryngau yng Nghymru. Soniwyd eisoes am addysg mewn darlledu. Dylai hynny feithrin cyfleoedd ar gyfer creadigedd a’r celfyddydau.

Yn olaf, rhaid inni ystyried y diwydiannau creadigol. Mewn darlledu dylai hyn gynnwys meithrin sector sydd yn darparu cyfran gynyddol o gyflogaeth a chyfoeth Prydain. Dyna’r pedair prif neges y dylem eu cyfleu yn y ddadl hon.

Soniaf yn fyr am sawl mater y dylai’r Cynulliad fod yn ymwybodol ohonynt. Dywed yr adroddiad mai darlledu yw prif ffynhonnell wybodaeth yr etholwyr am wleidyddiaeth a materion cyfoes. Mae llawer mwy o bobl yn gwylio teledu neu’n gwrando ar y radio nag sydd yn darllen papurau newydd o Gymru. Mae’n amlwg, felly, fod rôl darlledu yng Nghymru yn dyngedfennol. Mae hefyd yn amlwg bod darlledu’n ddiwydiant dynamig. Mae ei gyfraniad at economi Cymru yn cynyddu flwyddyn ar ôl blwyddyn, a bydd yn chwarae rhan bwysig wrth adfywio economi Cymru yn llwyddiannus fel rhan o broses Amcan 1. Rhaid inni ddisgwyl i ddiwydiannau dynamig greu cynnydd cynaliadwy yn y cynnyrch mewnwladol crynswth y pen.

Am y rhesymau hynny, mae darlledu’n ffactor tyngedfennol yn nadl datganoli. Felly croesawaf y trefniadau partneriaeth arloesol yn y Cynulliad sydd yn caniatáu darlledu’r Cyfarfodydd Llawn yn fyw ar BBC Cymru. Ceir hefyd sylw byw cyflawn ar wasanaeth digidol S4C2. Fel y dywedodd Jane Davidson, mae hyn yn helpu i agor y broses ddatganoli yng Nghymru. Mae’n gwneud datganoli’n ystyrlon i bobl Cymru. Gan ddilyn yr hyn a ddywedodd Jonathan am y ffaith bod gan bobl Cymru safbwyntiau amrywiol am y Cynulliad, dylem gofio nad diddanwyr mohonom, a’n bod ni yma i gyflawni swydd. Mae’n bwysig cofio bod rhaid cael cydbwysedd rhwng y ddau.

Mae gennyf rai pryderon ac un ynghylch mynediad yn arbennig. Ceir llawer o deuluoedd yng Nghymru nad ydynt yn gallu derbyn teledu digidol daearol. Rhwystrir llawer rhag derbyn teledu lloeren digidol oherwydd y gost. Nid wyf am weld Cymru’n cael ei rhannu ymhellach yn gymdeithas o rai sydd yn berchen ar wybodaeth a thechnoleg a rhai sydd hebddynt. Mae mynediad at wybodaeth a diwylliant yn holl bwysig. Mae’n dyngedfennol ar gyfer dysgu gydol oes a’r rôl y mae darlledu’n ei chwarae yn hynny. Croesawaf benderfyniad diweddar y Llywodraeth Lafur i roi trwyddedau teledu am ddim i rai dros 75 mlwydd oed. Mae hynny’n ddatblygiad a groesewir mewn llawer rhan o Gymru.

Croesawaf hefyd y ffaith bod y Pwyllgor Dethol yn gofyn i ddarlledwyr arloesi a chyflwyno gwleidyddiaeth mewn ffordd newydd. Talaf deyrnged i’r rhaglen deledu Waterfront a ffilmiodd y band Rat Salad o Gwm Cynon yn chwarae yn y Cynulliad yn ddiweddar. Yr oedd hynny’n ddigwyddiad pwysig a gwn fod y Llywydd yn gysylltiedig ag ef. Mae digwyddiadau o’r fath yn agor allan y sylw gwleidyddol i lawer o bobl ifainc a’r rhai a allai ystyried gwleidyddiaeth yn ddiflastod mawr, ac yr wyf yn falch am hynny.

Rhaid i lais Cymru gael ei glywed yr ochr draw i Bont Hafren ac mae’r datblygiadau mewn darlledu’n golygu bod hynny’n digwydd bellach. Mae gennym lais cryfach erbyn hyn a gellir ei glywed ymhellach i ffwrdd. Rhaid inni sicrhau y clywir y pwynt cadarnhaol hwnnw gan y rhai sydd yn lladd ar ddatganoli. Mae gan bob un ohonom gwynion ynghylch y cyfryngau prifddinas-ganolog yn Llundain. Gobeithiaf mai un peth arloesol a ddaw o ddigwyddiadau’r flwyddyn hon yng Nghymru fydd mwy o ymwybyddiaeth o rôl Cymru mewn materion Prydeinig. Rhannaf bryderon Ron ar y mater hwnnw. Mae rhan o ddiwydiant y cyfryngau yn ymwybodol o Gymru. Mae Caerdydd a rhannau eraill o Gymru’n cael eu defnyddio fwyfwy fel lleoliadau o ganlyniad i ddramâu fel Jack of Hearts, ond hoffem weld mwy o ddramâu o Gymru ar y rhwydwaith.

Cyfraniad diwydiant y cyfryngau a’i rôl barhaus yn economi Cymru yw prif bwyslais y ddadl hon. Gwyddom fod yn rhaid inni gamu’n hyderus i’r oes ddigidol. Fodd bynnag, dylem gael rhyw ran wrth ei harneisio er budd pawb yng Nghymru.

Rhoddaf sylw ar dderbyniad teledu. Fel y dywedodd Christine Humphreys, mae llawer o bobl yng Nghymru’n gwylio teledu a drosglwyddir o Loegr am nad ydynt yn gallu derbyn signalau o Gymru. Mae’r BBC wedi ymdrechu i roi sylw i’r broblem hon, yn enwedig yn ardal Wrecsam. Fodd bynnag, mae llawer o ardaloedd yng Nghymru heb wasanaeth o hyd, naill ai oherwydd anawsterau technegol neu am fod y cymunedau dan sylw’n rhy fach i’w ystyried yn fuddiol buddsoddi’r arian angenrheidiol.

Bydd llawer o bobl yn dewis peidio â throi at raglenni teledu a radio o Gymru. Efallai mai hyn yw’r her fwyaf i’r Cynulliad. Mae’r bobl hynny’n arfer eu hawl i glywed beth bynnag y maent yn ei ddewis. Yr her i’r Cynulliad yw dangos ei fod yn berthnasol i’w bywydau. Yr her i’r darlledwyr yw cynhyrchu rhaglenni o ansawdd uchel sydd o ddiddordeb i’r gynulleidfa yng Nghymru. Mae arnom angen cynllunio strategol er mwyn denu mwy o wylwyr i deledu yng Nghymru. Mae argymhelliad yr adroddiad y dylid comisiynu ymgyrch i annog gwylwyr mewn ardaloedd lle ceir gorgyffwrdd i droi at deledu Cymru yn un da. Dylid gweithredu hynny ac nid ei nodi’n unig. Dylai’r Cynulliad, drwy’r Pwyllgor Addysg a Hyfforddiant Ôl-16, weithio gyda darlledwyr i ddatblygu cynllun strategol i annog gwylwyr yng Nghymru i dderbyn signalau o Gymru.

yn Saesneg Dylwn ddatgan bod fy ngwraig yn gweithio i’r BBC, felly mae’n fwy na thebyg na fydd llawer o feirniadaeth frathog ar y sefydliad hwnnw yn fy araith.

yn Saesneg Yr oedd yr adroddiad a’r BBC yn sôn am hyfforddiant sensitifrwydd. Mae’n ddyletswydd ar ddarlledwyr i fod yn gywir wrth adrodd am y newyddion. Mae gennym lawer o wahanol ddehongliadau o’r gair ‘cenedlaethol’. Fe’i defnyddir i sôn am Gymru, y DU, Cymru a Lloegr neu Gymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon. Yn fy ngolwg i, tair gwlad yw’r rheini, nid un. Mae’n bwysig bod darlledwyr yn Llundain yn deall bod lle i ddryswch godi pan ddefnyddir termau o’r fath, yn enwedig yng Nghymru ac yn yr Alban. Term poblogaidd yn Iwerddon yw ‘tir mawr Prydain’. Mae hynny’n anghywir yn yr ystyr bod Prydain, fel y mae Ewro-sgeptigiaid yn hoff o ddweud wrthym, yn ynys ac nid yn rhan o’r tir mawr. Os mai ‘tir mawr Prydain’ yw Prydain, rhaid mai ‘Prydain oddi ar y tir mawr’ yw Iwerddon. Yn gyntaf, nid yw Gogledd Iwerddon yn rhan o Brydain Fawr ond yn rhan o’r Deyrnas Unedig. Yn ail, annoeth fyddai ymweld ag Iwerddon a galw’r bobl yn Brydeinwyr.

in Welsh We have already heard about the problem that a proportion of the population does not receive programmes from Wales. I cannot accept that people in areas where Welsh is spoken do not receive S4C. We must fight to ensure that people in these areas receive Welsh language programmes. We must also consider why people living on the border choose to watch programmes from England.

in Welsh It is also important to understand what S4C has achieved for the Welsh language. Many have already made reference to that. At one time, about 20 years ago and before S4C was established, southerners used to laugh at a northern accent. Who remembers the television programme Fo a Fe? I had the same experience in Betws-y-Coed when people laughed on hearing my accent. However, that does not happen so much now because S4C has dealt with the problem by uniting Welsh speakers. However, I would not want to lose dialectal words such as ‘coethan’, ‘taffis’, ‘wejen’ and ‘hwn’co man’co’. I will translate the words into English to help the translators: ‘arguing’, ‘sweet’, ‘girlfriend’ and ‘that one over there’.

in Welsh The important fact is that S4C has united Welsh speakers and helped them to understand each other. Perhaps we do not still fully understand each other but we are becoming familiar with accents and dialects from throughout Wales. It is also important to ensure choice in digital broadcasting. The worst thing we could do is to fail to offer the people of Wales the option of digital television and the opportunity to view it. The fact that digital satellite television does not carry ITV on Sky is a current problem and problems regarding choice have arisen as a result.

yn Saesneg Mae Christine yn iawn wrth ddweud nad syrcas neu unrhyw ffurf arall ar adloniant yw’r Siambr hon. Fodd bynnag, mae’n ddyletswydd ar yr Aelodau i gyfleu eu dadleuon yn effeithiol ac yn fyr. Nid oes dim gwaeth na gorfod gwrando ar rywun yn darllen yn ddiflas am 25-30 munud wrth geisio gwneud pwynt. Mae pwyntiau cryno a wneir mewn cyfnod byr yn well o lawer. Gwn fy mod yn siarad ers pum munud. Mae hynny’n ddigon o amser i unrhyw feinciwr cefn yn y Siambr hon gael siarad neu wneud pwynt. Cryfder yw crynoder, gwendid yw geiriogrwydd.

Bu hon yn ddadl addysgiadol a gwybodus. Fel y pedwerydd Davies y cyfeiriwyd ato yn y ddadl, ac efallai fel y Prif Chwip, mae’n ddigon posibl bod arnaf angen yr hyfforddiant sensitifrwydd y cyfeiriodd Carwyn ato. Mae’n amlwg bod gan ddarlledwyr Cymru wylwyr a gwrandawyr brwd, a beirniadol weithiau, oddi mewn i’r Cynulliad. Yr wyf yn falch iawn bod cynifer o gynrychiolwyr o gyrff darlledu yn bresennol heddiw a’u bod wedi ymwneud yn eiddgar ac yn barod â’r Aelodau yn ystod y dyddiau diwethaf. Hyderaf y byddant yn parhau â’u cysylltiad adeiladol yn y dyfodol. Ar ran y Cynulliad, croesawaf a llongyfarchaf Menna Richards fel rheolwraig newydd BBC Cymru. Ar nodyn lleol, croesawaf Simon Thompson, pennaeth newyddion yng ngorsaf radio leol fy ardal i, Sain Abertawe. Dylai’r Cynulliad gael sylw o safbwynt Cymru gyfan yn ogystal ag o safbwynt plwyfol.

Oherwydd prinder amser, nid ymatebaf i’r holl bwyntiau a wnaethpwyd. Fodd bynnag, gyda chaniatâd y Cynulliad, bwriadaf anfon copïau o’r Cofnod am heddiw at yr Ysgrifennydd Gwladol dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon ac at Gadeirydd y Pwyllgor Dethol dros Faterion Cymreig. Dymunaf gofnodi cefnogaeth frwd y Cabinet i’r penderfyniad a gyhoeddwyd gan Ganghellor y Trysorlys yr wythnos diwethaf i roi trwyddedau teledu yn rhad ac am ddim i bawb dros 75 mlwydd oed.

Mae’r Aelodau Llafur a’r Weithrediaeth yn falch o gefnogi’r holl welliannau heblaw am welliant 6 a gynigiwyd gan Christine Humphreys. Gofynnais i Christine dynnu’n ôl gwelliant 6, gan ei fod yn datgan y farn y dylai’r penodiadau o gynrychiolwyr o Gymru i gyrff darlledu fod yn ddarostyngedig i ‘ymgynghori rhwng y Cynulliad cyfan a’r Ysgrifennydd Gwladol dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon’. Nid yw hynny’n gydnaws â’r gweithdrefnau a fabwysiadwyd gennym ar gyfer penodiadau allanol. Fodd bynnag, yr wyf yn sicrhau Christine bod y gwaith ar y Concordat â’r Adran dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon yn mynd rhagddo’n dda ac y’i cyhoeddir cyn gynted ag y bo modd. Yr wyf yn sicr y bydd Ron Davies, o ystyried ei sylwadau, yn edrych ymlaen yn eiddgar at adolygu’r Concordat hwnnw.

Ynglŷn â’r gwelliannau eraill, cefnogwn y syniad y dylai’r Pwyllgor Addysg a Hyfforddiant Ôl-16 ystyried argymhellion y Pwyllgor Dethol. Fodd bynnag, mae’n amlwg bod angen integreiddio hyn ag agenda sydd eisoes yn llawn ac ni ddymunwn ddweud wrth y Pwyllgor o fewn pa amserlen y dylent wneud hynny. Cytunwn â Cynog ei bod yn hanfodol i’r BBC yng Nghymru dderbyn digon o adnoddau yn y dyfodol i barhau i ddatblygu ei rôl, a hefyd gyda Christine y dylai’r Cynulliad wneud yr hyn a all i sicrhau bod gwylwyr yng Nghymru yn cael y mynediad gorau posibl i deledu digidol daearol a lloeren. Yr oedd Ron Davies a minnau’n ymwybodol iawn yn ystod ymgyrch y refferendwm mai prin oedd y sylw i’r ddadl yn ystod yr ymgyrch mewn rhannau helaeth o Gymru. Yr unig gyfeiriad at yr ymgyrch ar Granada Television ar y noson cyn diwrnod pleidleisio’r refferendwm oedd y byddai pobl Cymru’n pleidleisio ar ymreolaeth drannoeth.

Ynghylch y mater o breifateiddio BBC Resources Cyfyngedig, yr ydym yn ansicr a yw’n gwbl briodol i’r Cynulliad fynegi barn ar y rhain sydd yn faterion mewnol i’r BBC. Fodd bynnag, gan fod Christine wedi codi’r mater hwn, dymunaf roi ar ddeall bod yr Aelodau Llafur yn bryderus iawn ynghylch goblygiadau’r bwriad hwn o ran cyflogaeth a materion eraill. Yr ydym o’r un farn â’r Undeb Darlledu, Adloniant, Sinematograff a Theatr ac undebau eraill ar hynny. Byddwn felly’n cefnogi gwelliant 5 fel y’i cynigir gan Christine Humphreys.

Nodais y safbwyntiau a fynegwyd gan yr Aelodau ar adroddiad Gavyn Davies a rhoddaf ystyriaeth iddynt. Mae Llywodraeth y DU wedi ymgynghori ynghylch adroddiad y panel adolygu annibynnol dan gadeiryddiaeth Gavyn Davies ac mae’n ystyried yr ymatebion a dderbyniodd. Mae’r materion yn gymhleth, yn ymwneud â natur a rôl darlledu dan nawdd cyhoeddus yn yr oes ddigidol a sut y dylid talu am hynny.

Mewn ymateb i Cynog, mae Llywodraeth y DU, drwy’r Ysgrifennydd Gwladol dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon, eisoes wedi datgan ei chefnogaeth i egwyddor darlledu gwasanaeth cyhoeddus yn oes y sianeli lluosog. Fel Elin, croesawaf y cyhoeddiad gan bennaeth darlledu rhanbarthol y BBC ynghylch cefnogi ac ymestyn sianel Saesneg ddigidol ar gyfer Cymru. Edrychaf ymlaen at yr adeg y bydd llywodraethwyr y BBC yn ystyried hynny. Diddorol yw nodi y byddant yng Nghaerdydd yn ystod y deuddydd nesaf ac yr wyf yn sicr y ceir cais gan y llywodraethwyr am gopïau o gofnodion o’n trafodion yma.

Ceir materion a fydd yn effeithio ar Gymru fel rhan o’r DU. Lle Llywodraeth y DU yw penderfynu ond bydd Cabinet y Cynulliad yn cyflwyno ei farn am unrhyw faterion Cymreig a ddaw i’r amlwg yn ystod y broses. Mae rhai Aelodau wedi mynegi’r pryderon cyfiawn a chadarn eu sail sydd ganddynt am ffurf darlledu yng Nghymru yn awr ac yn y dyfodol. Cytunwyd eisoes gyda’r Adran dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon y bydd aelod dros Gymru ar yr Awdurdod Radio. Fe’i penodir drwy ymgynghori â’r Cynulliad pan ddaw swyddi’n wag.

Mae Cyngor Darlledu Cymru eisoes wedi nodi yn ei adroddiad am 1998-99 mor bwysig yw ymestyn y ddarpariaeth o Radio Wales ar FM ac wedi pwyso ar y BBC i wneud cynnydd pellach ar hyn.

Dylem gydnabod y rôl bwysig a fu gan ddarlledu wrth ddatblygu cysyniad o hunaniaeth genedlaethol yng Nghymru. Fe wnaethpwyd y pwynt hwnnw’n huawdl gan Cynog. Bu sefydlu BBC Cymru, HTV Cymru a S4C yn gamau pwysig yn y broses hon, gan roi mynegiant i bryderon a diddordebau pobl a chymunedau Cymru. Bydd y rôl honno’n parhau yn y dyfodol. Mae’n holl bwysig, felly, fod y darlledwyr yn adlewyrchu amrywiaeth bywyd Cymru yn ei holl ffurfiau. Siaradaf fel Aelod dros etholaeth lle y mae 46 o gymunedau lleiafrifol ethnig, a 40 o ieithoedd lleiafrifol ethnig. A dyfynnu’r Athro Dai Smith ar amrywiaeth bywyd Cymru,

Ar y cyfan, mae’r ecoleg ddarlledu sydd gennym wrth gamu i’r mileniwm newydd yn rhywbeth y dylem ymfalchïo ynddo. Fodd bynnag, rhaid inni ei datblygu.

Gan daro nodyn croes—ar sail y ffaith mai’r greyenyn yn y wystrysen sydd yn creu’r perl—buom yn rhy hunanglodforus braidd yn y ddadl hon. Bu llawer o sôn am estyn dewis a chynyddu’r sylw ar deledu digidol, nid yn unig i’n trafodion ni ond i rai eraill hefyd. Dylem gofio’r ffaith nad oes sylw i’n trafodion ni nac i agweddau eraill ar fywyd Cymru ar gyfer y gynulleidfa ehangach, sydd yn gwylio’r prif deledu daearol. Cytunaf â Jocelyn Davies fod angen ansawdd da. Nid mater o faint yn unig yw hyn. Mae dewis yn bwysig, ond mae ansawdd hefyd. Cytunaf hefyd â Ron Davies ynghylch pwysigrwydd cynyddu’r gyfran o raglenni o Gymru ar rwydweithiau’r DU. Mae ansawdd yn fater o bwys yn hynny o beth.

Bu hon yn ddadl ddiddorol. Fel y dywedais, fe drefnaf i anfon cofnod o’r trafodion hyn at Ysgrifennydd Gwladol Cymru, gyda chaniatâd y Cynulliad. Codwyd mater adroddiad Gavyn Davies, ac os yw’n briodol mae’n bosibl y gallem ei drafod yn y dyfodol. Bydd y berthynas rhwng y darlledwyr a ninnau’n un ddiddorol bob amser, gan ei bod yn seiliedig ar dyndra creadigol yn bennaf, a hir y parhaed felly. Cefnogaf y cynnig a’r holl welliannau, heblaw am welliant 6 o eiddo Christine Humphreys.