in Welsh Every debate on health is important but the issue we are discussing this afternoon poses a challenge for us all. There is a crisis in general practitioner recruitment at present. There are a number of centres, not only in the south Wales Valleys, where it is difficult to recruit general practitioners. To be fair, the Government recognises this problem. Part of the answer is to train more doctors. The Government has already agreed that an increase is needed in the present number of medical students. We produce 5,000 doctors per annum in Britain at the moment and we foresee that the figure will rise to 6,000 by 2005. It has been Plaid Cymru’s policy for five years to have a second medical school campus in Swansea to take advantage of that increase.

in Welsh There were 190 medical students per annum in Wales, and that figure recently rose to 225. All students are on the campus of the Welsh medical school in Cardiff. We have only one medical school and, when the number of students increases pro rata to 300, Plaid Cymru would like to see 100 of them in Swansea and the other 200 in Cardiff.

yn Saesneg Datganaf ddiddordeb fel un o raddedigion unig ysgol feddygol Cymru. Croesawaf hefyd gydweithwyr o gynllun hyfforddi galwedigaethol Caerfyrddin sydd yn yr oriel gyhoeddus. Felly, heddiw mae ychydig mwy na’r ddau feddyg teulu sydd gennym yma fel arfer. Yn ogystal â chydnabod fy mod yn un o raddedigion ysgol feddygol Caerdydd, nodaf fy nyled iddi am safon yr addysg honno a’m gwnaeth yn unigolyn mor gytbwys.

yn Saesneg Fel y dywedais, polisi Plaid Cymru ers pum mlynedd yw sicrhau ail ysgol feddygol yng Nghymru. Ysgogwyd hynny gan yr argyfwng recriwtio meddygon teulu a’r ffaith bod diffyg meddygon yn y DU yn gyffredinol. Os edrychwch ar Ewrop, mae tablau’n dangos bod gennym, mewn cymhariaeth, lai o feddygon i bob pen o’r boblogaeth. Fel y dywedais, mae cynnydd yn nifer y myfyrwyr meddygol wedi ei gynllunio a’i ariannu. Bydd nifer y meddygon a gynhyrchir yn codi o 5,000 i 6,000 y flwyddyn erbyn 2005. O blith y cynnydd hwnnw o 1,000, mae 849 wedi eu dyrannu eisoes. Fodd bynnag, dim ond 35 ohonynt a ddyrannwyd i Gymru hyd yn hyn. Fel y dywedais, dylai Cymru gynhyrchu 300 meddyg pro rata. Ar hyn o bryd, cynhyrchwn 190, a bydd y ffigur hwnnw’n codi cyn hir i 225.

yn Saesneg Galwn am weithredu a thrafodaethau brys ar hyn oherwydd fel arall, a chan nad yw’r Cynulliad wedi llwyddo i ddyrannu ond 35 o’r 849 o’r cynnydd cenedlaethol, bydd sicrhau tua 75 o’r 150 sydd yn weddill yn gofyn cryn ymdrech. Dyna pam y mae arnom angen gweithredu brys, nid rhyw ddadl lac a chyffredinol. Mae arnom angen mwy o feddygon na’r 35 a ddyrannwyd inni, ac mae’r 225 o feddygon a gynhyrchwn yn fyr iawn o’r hyn y dylai Cymru ei gynhyrchu pro rata, sef 300.

yn Saesneg Pan soniaf am ysgol feddygol yn Abertawe, yr wyf yn sôn am gampws ysgol feddygol mewn cydweithrediad â’r ysgol feddygol bresennol yng Nghaerdydd. Byddai ganddi gwricwlwm cyffredin, cysylltiadau fideo, a byddai’n rhannu athrawon ac athrawon cadeiriol. Ar hyn o bryd, mae gan Goleg Meddygaeth Prifysgol Cymru un ysgol feddygol yng Nghaerdydd, un ysbyty hyfforddi yn y Mynydd Bychan am mai yn y fan honno y mae’r ysgol feddygol, a chysylltiadau ag un brifysgol—Prifysgol Caerdydd. Mae ganddo gysylltiadau hefyd ag ysbytai dosbarth cyffredinol ledled Cymru. Dosberthir myfyrwyr meddygol i’r rhain yn rheolaidd am fod gormod o fyfyrwyr. Hyd yn oed yn fy amser i, 20 mlynedd yn ôl, yr oedd gormod ohonom i fod yng Nghaerdydd ar yr un pryd. Felly, mae myfyrwyr meddygol yn treulio cyfnodau sylweddol—pedair i chwe wythnos a mwy hyd yn oed—yn Abertawe, Caerfyrddin, Llwyn Helyg, Aberystwyth a Bangor. Ni waeth ym mha le, bydd myfyrwyr meddygol yno. Dyna batrwm presennol Coleg Meddygaeth Prifysgol Cymru—un ysgol feddygol, un ysbyty hyfforddi yn y Mynydd Bychan a chysylltiadau ag un brifysgol yng Nghaerdydd a nifer o ysbytai ymylol y gwasanaeth iechyd gwladol.

yn Saesneg Gweledigaeth Plaid Cymru er mwyn ymdopi â’r cynnydd cynlluniedig yn nifer y myfyrwyr meddygol i 300 yw ehangu Coleg Meddygaeth Prifysgol Cymru. Wedyn bydd ganddo ddau gampws ysgol feddygol—un yng Nghaerdydd ac un yn Abertawe—mewn cydweithrediad nid yn unig â Phrifysgol Caerdydd, ond hefyd â’r prifysgolion yn Abertawe, Aberystwyth a Bangor. Bydd hynny’n sicrhau gweledigaeth ehangach o addysg feddygol ar gyfer y nifer uwch o fyfyrwyr meddygol yng Nghymru. O gael campws ysgol feddygol yn Abertawe byddai ysbytai Abertawe yn trawsnewid yn ysbytai hyfforddi. Ysbyty’r Mynydd Bychan yw’r unig ysbyty hyfforddi yng Nghymru ac mae ysbytai hyfforddi’n denu’r athrawon cadeiriol, y meddygon a’r meddyliau meddygol gorau. Byddai ysbyty hyfforddi yn Abertawe’n cael yr un effaith, gan ddenu’r bobl orau i ardaloedd nad oeddent yn eu denu cynt, gyda pharch dyledus i’r staff meddygol sydd eisoes yn Abertawe.

yn Saesneg Mewn ymateb i’r cynnydd cynlluniedig hwn yn nifer y myfyrwyr meddygol, mae tair ysgol feddygol newydd wedi eu hagor yn Lloegr eleni, gan godi’r cyfanswm yn Lloegr i 20. Mae gan yr Alban bum ysgol feddygol ac yn Iwerddon, sydd â’r un boblogaeth â Chymru, ceir chwech. Un sydd gan Gymru. Mae teimlad mai dim ond un a fydd gan Gymru o hyd ac y bydd pob un o’r tua 300 o fyfyrwyr yn cael eu gwasgu i’r un ysgol feddygol.

yn Saesneg Pam na ellir rhoi’r cwbl yng Nghaerdydd, fe’ch clywaf yn dweud. Hyd yn oed yn fy nyddiau i’n fyfyriwr pan nad oedd ond 167 o fyfyrwyr yn fy mlwyddyn pan raddiais yn 1980, yr oeddem yn ei chael yn anodd cael lle i’r darlithfeydd ac nid oedd y cyfleusterau llyfrgell yn ddigon mawr. Yr oedd yn rhaid i’r cleifion ddioddef archwiliadau lluosog gan luoedd o fyfyrwyr meddygol. Yr oedd y system dan straen bryd hynny. Mae o dan fwy o straen yn awr gyda 190 o fyfyrwyr a bydd dan straen pellach cyn hir gyda 225. Ni ellir cynnwys myfyrwyr un flwyddyn yn yr un ddarlithfa yn awr.

yn Saesneg A allwch ddychmygu’r straen aruthrol os bydd Cymru’n llwyddo i gael ei nifer pro rata o fyfyrwyr meddygol, sef 300, a phob un wedi ei leoli ar un campws ysgol feddygol? Dyna pam y gofynnaf ichi ystyried, a pham y cynigiaf weledigaeth Plaid Cymru o un Coleg Meddygol Prifysgol Cymru, ond â dau gampws ysgol feddygol yn gweithio mewn cydweithrediad, gyda’r un cwricwlwm a chysylltiadau fideo. Mae’r adnoddau a’r strwythurau yng Nghaerdydd dan bwysau aruthrol yn awr.

Gobeithiaf y byddwch yn ystyried hyn yn ymyriad buddiol. I ba sefydliad y byddai myfyrwyr yn ymgeisio? A fyddent yn cael dewis mynd i un ai campws Caerdydd neu un Abertawe? Sut y byddai hynny’n cael ei reoli gan un sefydliad sydd yn darparu ei gwricwlwm ar ddau gampws ar wahân?

Ni fydd ar wahân. Dychmygwn y gellid trefnu hynny yn rhwydd. Byddai myfyrwyr yn ymgeisio i’r ysgol feddygol o’u dewis, ond bydd y cwbl oddi mewn i un Coleg Meddygol Prifysgol Cymru. Ni ddylai fod yn rhy anodd trefnu gweithdrefn weinyddol ar gyfer dim ond dau gampws.

Pam Abertawe felly, fe’ch clywaf yn dweud. Mae gan Abertawe Ysbyty Treforys sydd yn ganolfan drydyddol ranbarthol sydd yn cyflawni llawdriniaethau datblygedig fel llawfeddygaeth yr ymennydd, llosgiadau, llawfeddygaeth blastig a thrawsblannu. Codwyd Ysbyty Singleton, sydd yn ysbyty dosbarth cyffredinol, gerllaw Prifysgol Cymru, Abertawe yn y 1960au hwyr gyda’r syniad o gael ysgol feddygol i Abertawe. Y cwbl y mae Plaid Cymru yn ei wneud yw atgyfodi ychydig o hanes. Ceir ysgol feddygol i ôl-raddedigion yn Abertawe hefyd, ysgol astudiaethau nyrsio ac adeilad sydd ar gael ar safle’r brifysgol ar gyfer ysgol feddygol.

Ymhlith y cyrff sydd o blaid y cynllun y mae’r ymddiriedolaethau lleol, y corff ymgynghorwyr lleol yn Abertawe a’i 186 o aelodau, yr awdurdod iechyd, y cyngor lleol a meddygon teulu lleol o gyfadran de-orllewin Cymru o Goleg Brenhinol yr Ymarferwyr Cyffredinol—datganaf ddiddordeb yma gan mai fi yw ei thrysorydd mygedol. Fodd bynnag, ysgrifennodd y gyfadran yn annibynnol gan ddatgan bod sefydlu ail gampws ysgol feddygol yn Abertawe yn syniad gwych. Mae cefnogaeth wleidyddol drawsbleidiol eang, fel y dangosir yn fy mhapur newydd lleol yn Abertawe. Byddai campws ysgol feddygol arall yn Abertawe hefyd yn denu ysgolion eraill o broffesiynau sydd yn gysylltiedig â meddygaeth fel therapyddion galwedigaethol, ffisiotherapyddion a therapyddion lleferydd. Yr ydym yn dweud bob amser nad ydym yn cynhyrchu digon o therapyddion lleferydd a ffisiotherapyddion ond byddai ysgolion o’r fath yn dilyn campws meddygol arall. Byddai ysbyty prifysgol yn Abertawe yn ysbyty hyfforddi llawn, a fyddai’n lledaenu ymchwil a rhagoriaeth broffesiynol o Abertawe tua’r gorllewin a’r gogledd yn y cydweithrediad hwn ag Aberystwyth a Bangor. Byddai meddygon o ansawdd da yn cael eu denu i ardaloedd o Gymru nad ydynt yn eu denu fel arfer. Rhagwelaf fwy o bwyslais mewn campws yn Abertawe ar addysg mewn ymarfer cyffredinol a meddygaeth wledig, sydd yn feysydd marwaidd ar hyn o bryd.

Gobeithiaf fy mod wedi creu darlun yn eich meddwl o’r ddarpariaeth bresennol yng Ngholeg Meddygaeth Prifysgol Cymru—un campws ysgol feddygol, un ysbyty hyfforddi, un brifysgol ac ysbytai dosbarth cyffredinol ar wasgar. Gobeithiaf hefyd imi roi darlun i chi o’r hyn y mae arnom angen dygymod ag ef, o gofio’r 300 myfyriwr meddygol ychwanegol y gobeithiwn eu cael os gweithredwn ar frys. Dyna pam y mae’r cynnig yn gofyn am ystyriaeth frys o’r mater hwn yn y Pwyllgor Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol a’r Pwyllgor Addysg a Hyfforddiant Ôl-16. Heb hynny, ni chawn gynnydd pro rata a bydd gennym argyfwng recriwtio meddygon teulu o hyd.

Nid oes gennym ddigon o feddygon a hyfforddwyd yn lleol. Yn yr un modd â llawer o broffesiynau eraill, mae pobl yn ei chael yn haws aros oddi mewn i gylch dylanwad y brifysgol y graddiasant ohoni. Mae gennym broblem recriwtio meddygon yng Nghymru; mae angen inni hyfforddi mwy ohonynt yng Nghymru. Rhaid inni gael siâp arni oherwydd ni lwyddasom i gael ond 35 o blith cynnydd cynlluniedig o 1,000. Fel y dywedais, mae 849 o leoedd wedi eu dyrannu eisoes ond rhaid inni gael o leiaf hanner y 150 sydd yn weddill.

Y weledigaeth newydd yw’r un Coleg Meddygaeth Prifysgol Cymru ond gyda dau gampws yng Nghaerdydd ac Abertawe, yn gysylltiedig â’u prifysgolion hwy ac â phrifysgolion Aberystwyth a Bangor. Yn y dyfodol, rhagwelaf drydydd campws ysgol feddygol ym Mangor. Datganaf ddiddordeb arall yma gan fy mod ar grŵp ymgynghorol Canolfan Ymchwil a Datblygu Polisi Cymdeithasol Prifysgol Cymru, Bangor. Mae’n cyflawni ymchwil ragorol mewn polisi iechyd. Nid ydym yn hepgor neb yn yr ardal Amcan 1 gyfan.

Mae gennyf ddau bwynt ymarferol. Yr wyf yn dipyn o amheuwr ar y mater hwn. A phopeth arall yn gyfartal, byddwn yn falch o weld ysgol feddygol yn Abertawe. Fodd bynnag, nid yw’r achos wedi’i wneud eto. Pryderaf ynghylch dau beth a ddywedasoch. Un o’r agweddau mwyaf cyffrous o gael campws meddygol newydd yn Abertawe yw y byddai’n darparu rhywbeth gwahanol. Fodd bynnag, nid yw’r model a gynigiwch ond yr un fath yn union â Chaerdydd, yn cael ei gyflenwi drwy gysylltiadau fideo ac yn y blaen. Ni fydd yr ysgol feddygol newydd a gynigiwch ar gyfer Abertawe yn cyflawni dim byd newydd, cyffrous neu greadigol. Yn ail, dywedasoch y bydd yr ysgol feddygol newydd o gymorth gyda’r argyfwng recriwtio. Fodd bynnag, y rhai yr ydych yn lleiaf tebygol o’u cael yng nghymoedd glofaol de Cymru, yr ardaloedd sydd agosaf i Gaerdydd, yw graddedigion o Gaerdydd. Yng ngolwg hynny, sut y bydd eich model yn datrys y broblem recriwtio?

Byddwn yn cynhyrchu mwy o feddygon a hyfforddwyd yng Nghymru, a fydd yn aros oddi mewn i’w cylch dylanwad. Nid yw Caerdydd yn cynhyrchu digon o feddygon i gyflawni anghenion Cymru. Yn y 1960au datrysasom y broblem honno drwy gyflogi meddygon a oedd wedi cymhwyso yn ne Asia. Mae’r meddygon hynny ar fin ymddeol bellach a byddant oll yn ymddeol yr un pryd. Mae hyn yn fater brys oherwydd ceir carfan gyfan o’r meddygon hyn yn y Cymoedd a fydd yn ymddeol yn y flwyddyn neu ddwy nesaf. Felly mae angen inni hyfforddi mwy o feddygon yng Nghymru sydd â rhywfaint o gysylltiad â’r lle ac a fydd yn aros oddi mewn i’w cylch dylanwad. Mae’n anodd i feddygon o fannau eraill dorri i mewn yma, gan fod y rhai ar y tu allan yn gweld Cymru’n rhan o gylch dylanwad Caerdydd. Hefyd, methodd Brian yr hyn a ddywedais am addysg i feddygon teulu mewn meddygaeth wledig.

Anogaf yr Aelodau i gefnogi’r cynnig a gwrthod y ddau welliant.

Gofynnir inni heddiw yn y Cynulliad hwn gydnabod dau beth. Mae cynnig Plaid Cymru’n gofyn inni gydnabod yr angen am ail ysgol feddygol. Mae gwelliant 1 o’m heiddo a gwelliant 2 y Blaid Lafur yn gofyn inni gydnabod yr angen am ragor o leoedd i fyfyrwyr meddygol. Mae un yn haws ei gydnabod na’r llall ar hyn o bryd. Fel y dywedodd Dai, mae hyn yn gyfle ardderchog i drafod mater holl bwysig, sydd yn bygwth hyfywedd yr NHS yng Nghymru. Hynny yw, yr angen i hyfforddi a recriwtio mwy o feddygon. O Fedi ymlaen, yr oedd tua 1,270 o swyddi ymgynghorol gwag mewn arbenigaethau meddygol yng Nghymru. Mae gennym broblemau mewn seiciatreg, anaestheteg a salwch meddwl. Mae’n ymdrech i ni yng Nghymru sicrhau’r nifer lawn o arbenigwyr damweiniau ac achosion brys ac yr ydym yn ddifrifol o brin o oncolegwyr therapi canser. Yn nhermau arbenigwyr canser i bob pen o’r boblogaeth yn Ewrop, y DU yw’r bedwaredd ar ddeg o blith 17 o wledydd. Mae gan ddinas o faint Caerdydd chwech neu saith o arbenigwyr canser lle y mae gan ei gefeilldref yn Ffrainc 21. Fel y dywedodd Dai yn gywir, yr ydym yn mynd ar ein pennau i argyfwng mewn ymarfer cyffredinol, yn enwedig yn y Cymoedd. Mae hynny’n wir hefyd am ardaloedd gwledig fel fy etholaeth i. Y rhain yw’r union ardaloedd lle y mae angen y gofal iechyd sylfaenol gorau, yn wyneb statws iechyd y cymunedau.

Nid problem i Gymru’n unig mo hon. Mae’n broblem ledled y DU ac yn un a gydnabuwyd yn 1997 gan yr Ysgrifennydd Gwladol dros Iechyd bryd hynny, Frank Dobson, pan gyhoeddodd gynnydd yn y lleoedd i fyfyrwyr meddygol o 5,000 i 6,000 erbyn 2005. Fel y dywedodd Dai yn gywir, mae angen i Gymru sicrhau y derbyniwn ein cyfran deg o’r lleoedd meddygol ychwanegol hynny. Ar hyn o bryd, 190 o leoedd sydd gan Gymru ac mae Pwyllgor Ymgynghorol Sefydlog Gweithlu Meddygol wedi cytuno bod angen i hynny godi i 300.

Mae’n hawdd i’r Cynulliad gydnabod yr angen am fwy o leoedd i fyfyrwyr meddygol yng Nghymru a’r angen i recriwtio rhagor o feddygon. Nid yw mor hawdd cydnabod mai’r ffordd orau I gyflawni hynny yw drwy ail ysgol feddygol yn Abertawe’n unig. Drwy greu mwy o leoedd a chymryd rhan yn y broses hon, cawn y cyfle i gadw mwy o’r meddygon a hyfforddwyd yng Nghymru a lleihau allfudiad clinigwyr academaidd, y dioddefodd Cymru ohono yn y gorffennol o bosibl. Fodd bynnag, mae angen inni benderfynu ai ail ysgol feddygol yw’r ffordd orau ymlaen. Nid wyf yn dweud nad ydyw ond mae arnom angen dadl agored, eang ynghylch lle y mae’r myfyrwyr ychwanegol hyn i’w lleoli.

Mae’n amlwg bod Dai wedi penderfynu. Mae’n credu mai ail ysgol feddygol yn Abertawe yw’r ffordd gywir ymlaen. Gan ei fod mor benderfynol, synnaf ei fod am i’r Pwyllgorau ystyried y mater.

Nid barn bersonol Dai mohoni. Barn gytûn Plaid Cymru ydyw.

Mae Plaid Cymru, felly, wedi penderfynu mai ail ysgol feddygol yng Nghymru yw’r ffordd ymlaen. Synnaf felly fod Plaid Cymru wedi trafferthu cyfeirio’r mater hwn i’r Pwyllgorau, o ystyried ei bod wedi ei hargyhoeddi gymaint gan y ddadl hon. Fodd bynnag, ni ddylem gyfyngu ar drafodaethau’r Pwyllgorau yn y fath fodd. Fe’i gwelaf yn ddigrif bod Plaid Cymru’n datgan yn aml nad yw’n iawn trafod materion pwysig o fewn amser byr a’u cyfeirio’n ôl i Bwyllgorau, ond ei bod yn gwneud i’r gwrthwyneb heddiw ac yn benderfynol—

Mae’r cynnig yn galw am ystyriaeth frys gan y Pwyllgorau, felly buom yn gwbl gyson.

Yr ydych yn ymddangos yn sicr o’r hyn y dylai’r Pwyllgorau ei ystyried, tra dadleuaf fi fod angen i Bwyllgorau ystyried pynciau ehangach o amgylch y mater hwn. Mae Dai Lloyd wedi lliniaru’r pryderon a oedd gennyf ynghylch yr angen i sefydlu ysgol feddygol newydd i ryw raddau. Bellach cawsom y fantais o rannu gweledigaeth Dai ac yr wyf yn falch nad yw’n dymuno creu sefydliad newydd sbon yn Abertawe gyda’r fiwrocratiaeth a ddeuai yn sgîl prosiect o’r fath, gan y byddai hynny’n peri problemau.

Yr wyf yn ddiolchgar am yr eglurhad a gawsom gan Dai, ond credaf o hyd y dylid penderfynu ar y lleoliad gorau i fyfyrwyr meddygol drwy drafodaeth eang mewn Pwyllgor. Enghreifftiau o faterion i’w trafod yw a oes angen sefydliad newydd, a ddylid cael dull gweithredu ar y cyd rhwng Caerdydd ac Abertawe, neu hyd yn oed rhwng Caerdydd a Bangor efallai. Yr ydym mewn perygl o orymestyn yr adnoddau prin sydd gennym drwy’r dull gweithredu amlgampws a chreu amgylchedd cystadleuol a fyddai o les i neb.

Mae gwelliant 1 y Democratiaid Rhyddfrydol yn cydnabod yr angen gwirioneddol i gynyddu nifer y lleoedd i fyfyrwyr yng Nghymru ond yn datgan y dylai’r trefniadau i’w lleoli fod yn ddarostyngedig i ddadl eang mewn Pwyllgor nad yw wedi ei chyfyngu i’r cynnig o ail ysgol feddygol yn Abertawe. Yn wahanol i welliant 2 yn enw Andrew Davies, mae’n cydnabod yr angen i ymdrin â’r mater hwn ar frys. Os ydym i ganfod lleoedd, rhaid inni fwrw ymlaen â hynny’n awr. Hefyd, sylweddolwn mai’r lle priodol i’r pwnc hwn yw’r Pwyllgorau ac nid rhyw fath o dwll du y mae gwelliant Andrew Davies yn ei wthio iddo, yn ôl pob golwg.

Mae angen i’r ddadl hon fynd law yn llaw â’r ddadl ar nifer y lleoedd i fyfyrwyr nyrsio sydd ar gael yng Nghymru. Fel y mae fy nghydweithwyr—

Some of the Assembly’s main objectives are to try to bridge the gap between Wales’s and the European Union’s health standards, and to reduce the gap between the health standards of different areas of Wales by raising the deprived areas to the standard of the areas with the best health.

The Chief Medical Officer has just published a report on health in Wales. What worries me—and all Members—is that the general level of health of the people of Wales has not improved at all in the last year. A number of factors outside the direct medical field have an effect on health—such as economic development, housing conditions, and the environment. However, we must recognise that general practitioners have a key role to play in trying to improve the health of our country.

As Dai noted, we face a crisis in attempting to persuade medical students to become general practitioners. We must recognise that this is a problem throughout Britain, but building a new medical school in Wales would be a great step towards solving the problem. We must remember that 70 per cent of students stay in the area where they were trained and a substantial percentage of those set up as local doctors.

There are examples in England. Gloucester is an area with health problems where a new medical college was established. This succeeded in improving the standard of health in the area. Following that success, foundations are now being laid for a new medical school in a deprived area of Coventry. In Wales, there is a connection between the shortage of doctors and poor health. In areas such as Rhondda Cynon Taff, east Swansea and Neath there is a low percentage of general practitioners per head.

In addition, as Dai mentioned, doctors from abroad who came here during the sixties to work in the national health service are about to retire. There will be a serious crisis during the next 10 years if we do not act now. We must act to ensure that we have doctors available to serve our communities in the near future.

Establishing a medical school in Swansea would bring additional advantages. It would help to establish other vocational medical schools such as physiotherapy, occupational therapy and speech therapy. As Members know, there is a great shortage in these vocations in Wales and a new medical school would be a substantial boost towards developing these important resources. In establishing a new medical school in Swansea, we could also earmark part of the course to improve particular facilities in Wales, for example rural medicine.

Looking at the other countries of Britain, we see that there are five medical schools in Scotland and 17 in England, which will increase to 20 by the end of next year. Ireland, which has the same population as Wales, has six medical schools. However, Wales has only one. It is time for fair play for Wales. We have health problems and a shortage of doctors. Establishing a medical school in Swansea would be a major step towards solving these problems.

Yr wyf yn falch o gefnogi’r cynnig yn galw am ystyriaeth frys i ail ysgol feddygol, coleg, sefydliad neu gampws i’w leoli yn Abertawe. Ni wadai neb fod gan Gymru broblemau iechyd difrifol. Mae cynyddu nifer y meddygon yn holl bwysig er mwyn lliniaru’r anghyfiawnder hwn. Bydd yr ymrwymiad i gynyddu nifer y myfyrwyr meddygol ar sail y DU yn gymorth i liniaru’r sefyllfa, ac mae i’w gymeradwyo. Fodd bynnag, mae ffigur y DU o 1,000 yn codi pryderon a chwestiynau. Y cwestiwn sylfaenol yw’r gyfran anghyfartal y bydd Cymru’n ei derbyn. Ar sail poblogaeth, byddem wedi disgwyl y byddai gan Gymru hawl i dderbyn 50 neu 60 o 1,000 o fyfyrwyr meddygol newydd y DU. Ar sail iechyd, mae lle i ddadlau dros gynnydd mwy oherwydd y pryderon arbennig yng Nghymru.

A ydych yn derbyn bod y grŵp ysbytai mawr yn Abertawe, a’i gysylltiadau cryf â Phrifysgol Cymru, yn ei gwneud yn ganolfan addas ar gyfer ehangu cyfleusterau meddygol? A ydych hefyd yn derbyn, oherwydd anghenion iechyd y ganrif nesaf, y dylem roi sylw i hyn a bod gennym fan cychwyn i gampws cryf ar sail cydweithrediad rhwng Coleg Meddygaeth Prifysgol Cymru a Phrifysgol Cymru, Abertawe? Bydd ystyriaeth briodol ar lefel Pwyllgor yn dangos bod hyn yn werthfawr.

Un pwynt na thrafodwyd digon arno yw a ydym yn derbyn gwynt teg oddi wrth y weinyddiaeth. Yr ariannu cyfatebol aml ei sôn hwnnw yw’r ‘os’ mawr ar hyn o bryd. Gwelaf Val Feld yn ysgwyd ei phen, nid am ei bod wedi gwylltio ond yn ôl pob tebyg am ei bod yn disgwyl na chawn yr arian hwnnw.

Tybed pam nad oeddech wedi gofyn am gael siarad os oeddech am wneud hynny.

Ni allwn gael ond un siaradwr yn y ddadl hon, Val.

Mae hyn yn elfen bwysig mewn cais o Gymru am arian Amcan 1 Ewropeaidd. Gobeithiaf fod Alun yn cytuno â’m pwyntiau.

Yr ydych yn gywir, Nick. Byddai’r ymchwil a datblygu y gallai’r ysgol hon ei gynnig i orllewin Cymru yn cyfrannu’n sylweddol i adfywiad yr economi. Yr ydych hefyd yn gywir i sôn am y statws cyflenwol a gynigiai i Ysbyty Prifysgol Cymru yng Nghaerdydd.

Soniais fod achos cryf, ar sail iechyd, dros ddadlau o blaid derbyn mwy na’r 5 neu 6 y cant arferol o fyfyrwyr meddygol ychwanegol yn y DU. Felly, yr oeddwn yn arbennig o siomedig o ddysgu mai dim ond 35 myfyriwr meddygol newydd y flwyddyn a gynigir i ni yng Nghymru. Mae hyn yn fyr iawn o’r nifer ar sail angen y dylem weithredu arni.

Ni fyddai neb yn gwadu ymrwymiad a chyfraniad Coleg Meddygaeth Prifysgol Cymru i gyflenwi gofal iechyd yng Nghymru, yn enwedig o ran annog meddygon i aros yng Nghymru ar ôl cwblhau eu hyfforddiant. Byddai hynny yn fantais sylfaenol o sefydlu campws yn Abertawe lle y gallai pobl fwynhau eu dyddiau coleg a’r manteision y gall Cymru eu cynnig. Byddai hynny yn rhoi gwell cyfle i’w rhoi yn rhai o ardaloedd mwy difreintiedig Cymru, sydd â’r problemau recriwtio meddygol mwyaf.

Mae bron 1,700 o fyfyrwyr yn ymgymryd â lleoliadau clinigol yn Abertawe a’r cyffiniau eisoes ac mae cyfle pellach ar gyfer datblygu tymor hir. Byddai sefydlu campws yn fan cychwyn a rhoddai gyfle i ehangu pellach na fyddai ar gael efallai drwy gadw un lleoliad yng Nghaerdydd. Ni fyddai’r ysgol feddygol arfaethedig yn Abertawe yn tanseilio rôl y Coleg Meddygaeth yng Nghaerdydd ond byddai’n ei gyflenwi ac yn caniatáu datblygu pellach.

Fel y dywedwyd eisoes heddiw, mae cynlluniau i sefydlu tair ysgol feddygol newydd yn Warwick, Durham a Keele. Oni fyddai’n adlewyrchu’n dda ar y Cynulliad pe gallem ychwanegu sefydlu ysgol feddygol yn Abertawe at y rhestr honno?

Yr wyf yn ddiolchgar bod y pwnc pwysig hwn yn cael ei drafod. Mae hyn yn dangos mor bwysig yw’r Cynulliad wrth ddod ag amrediad o safbwyntiau at ei gilydd i weithio drwy fater cymhleth. Ymddengys fod y ddadl heddiw yn ymwneud ag ehangu cyfleusterau hyfforddi meddygol i leoedd y tu allan i Gaerdydd neu, yn wir, a ddylid eu ehangu y tu allan i Gaerdydd ac, os felly, i ba le. Yr wyf yn arbennig o bleidiol ar y mater hwn, oherwydd credaf fod Abertawe’n cynnig cyfle unigryw inni ddatblygu math newydd o gyfleuster hyfforddi. Fodd bynnag, yr wyf yn ymwybodol bod rhaid gwneud hynny ar ôl cryn drafodaeth ac mewn cydweithrediad â Choleg Meddygaeth Prifysgol Cymru a chyda’i gyfarwyddyd a’i gefnogaeth.

Mae hyn yn bwysig am fod y ffigurau a gyhoeddwyd ddoe yn cadarnhau’r problemau afiechyd tymor hir yng Nghymru. Maent yn ein hatgoffa mai gennym ni y mae’r ystadegau gwaethaf o holl ranbarthau’r Deyrnas Unedig yn nhermau canran y bobl sydd yn dioddef o salwch cyfyngol tymor hir. Mae tua 26 y cant o’n poblogaeth yn dioddef salwch tymor hir o’i gymharu â 21 y cant yng Ngogledd Iwerddon a 25 y cant yng ngogledd-ddwyrain Lloegr. Mae gennym broblemau iechyd endemig tymor hir enfawr y mae’n rhaid inni ganfod ffordd o’u trafod. Ffactor mawr a gyfrannodd at ein cynnyrch mewnwladol crynswth isel y pen yw’r nifer fawr o bobl, yn enwedig yng ngorllewin Cymru ac yn y Cymoedd, sydd yn dioddef salwch tymor hir a’r nifer fawr o bobl sydd yn gofalu amdanynt. Ffactor arall yw bod un ym mhob chwech o’n poblogaeth yn anabl. Mae gennym hefyd ganran uchel o bobl oedrannus. Fel cenedl, mae gennym broblemau iechyd enfawr i’w trafod o ran gofalu am bobl, a darparu’r cyfle gorau i bobl ymadfer ac addysgu pobl ynghylch gwell iechyd. Mae ehangu’r proffesiwn meddygol yn cynnig cyfle inni ystyried dulliau gwell a gwahanol o ymdrin â’r problemau hyn.

Byddai ysgol feddygol ar gyfer gwaith allanol yn Abertawe yn golygu y gellid cyflawni hyfforddiant meddygol mewn modd gwahanol; modd a fyddai’n rhoi sylw i’r gwir broblemau yng nghefn gwlad Cymru ac yn y Cymoedd. Mae hefyd yn creu modd inni ganfod ffyrdd i wneud ein hymarferwyr meddygol yn fwy ymatebol i’r problemau wrth law a chanfod ffyrdd i wneud mwy o ymchwil a datblygu fel y gallwn fynd i’r afael â’r problemau hyn.

Mae’n siomedig bod y Cyngor Cyllido Addysg Uwch, yn ôl pob golwg, yn gryf yn erbyn yr hyn a gynigir. Fodd bynnag, mae hyn yn ategu’r pwysigrwydd o gael dadl sylweddol ar y mater hwn. Cefnogaf welliant 1 Kirsty a gwelliant 2 Andrew, a gynigir ganddo cyn hir. Mae cyfle i ddatblygu dull dysgu gwahanol sydd yn ymgysylltu â’r cwricwlwm presennol ac yn sicrhau ein bod yn ymateb ar unwaith i’r problemau hynny.

Diolch, Val, am adael imi ymyrryd. Ni allaf siarad gan mai un siaradwr yn unig a ganiateir. Yr wyf finnau’n cefnogi ail ysgol feddygol. Fodd bynnag, pryderaf ynghylch eich cefnogaeth i welliant 2 Andrew Davies. Yn y cynnig ac yng ngwelliant 1 Kirsty, cyfeirir y mater hwn i’r Pwyllgor Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol a Phwyllgor Addysg a Hyfforddiant Ôl-16, ond nid yw gwelliant 2 Andrew yn cyfeirio’r mater i’r Pwyllgorau hynny. Felly, sut y cynigiwch y dylem fynd ymlaen â hyn os derbynnir gwelliant 2?

Nid yw’n broblem i’r Pwyllgor Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol roi’r mater hwn ar ei agenda, ynghyd â nifer o rai eraill, ac nid yw’n broblem i’r Pwyllgor Addysg a Hyfforddiant Ôl-16 ychwaith. Ni fu angen dweud wrthynt beth i’w ystyried yn y gorffennol, felly ni welaf pam y byddai angen dweud wrthynt yn awr. Mae’n bwysig bod y gwelliant a gynigiwn fel plaid yn rhoi gwedd eglurach ar yr angen i drafod a dadlau a’r angen i greu cysylltiadau ag Abertawe, ac ni wneir hyn yng ngwelliant 1 y Democratiaid Rhyddfrydol. Mae gwelliant 2 yn ei gwneud yn eglur nad ysgol feddygol ar wahân yw hon, a allai fod yn rhan o’r hyn sydd yn codi ofn ar bobl ond mae’n ymwneud ag ehangu’r cyfleusterau presennol yng Nghaerdydd er mwyn ymestyn i rannau eraill o’r gymuned. Dyna pam y gobeithiaf y bydd cefnogaeth i’r gwelliant hwn.

ac ychwaneger y canlynol

‘gynnydd pellach yn nifer y myfyrwyr meddygol yng Nghymru, ac mae’n cydnabod pwysigrwydd adeiladu ar yr arbenigedd a ddatblygwyd ym Mhrifysgol Abertawe, gan gydweithio ag Ysgol Feddygol Prifysgol Cymru. Mae’n galw am drafodaeth eang ar sut orau i fynd ati i sicrhau’r twf hwn mewn ffordd sydd yn sicrhau cydbwysedd rhwng nodau clinigol, addysgol, cyllidebol a datblygu rhanbarthol.’

Diolchaf i David Lloyd am gynnig y cynnig pwysig hwn ynghylch y modd y dylem ateb y galw am gynyddu nifer y myfyrwyr meddygol yng Nghymru. Mae pobl yn gofyn yn aml pa wahaniaeth y mae’r Cynulliad yn ei wneud neu y bydd yn ei wneud. Dywedaf wrthynt fod y ddadl heddiw yn brawf bod y Cynulliad yn gwneud gwahaniaeth ac yn dangos sut yr ydym yn ymdrin â’r mater o gynyddu nifer y myfyrwyr meddygol yng Nghymru. Fel y dywedwyd, mae cyfradd is o feddygon yn y DU o’i chymharu â’r holl wledydd Ewropeaidd. Yn gwbl briodol, mae Llywodraeth y DU yn gweithredu i gywiro hynny. Mae ehangu’r hyfforddiant i fyfyrwyr meddygol yn un cam pwysig tuag at wella iechyd y genedl drwy ddarparu gwasanaeth meddygol modern, uchel ei ansawdd gyda nifer ddigonol o staff.

Ar ôl derbyn adroddiad diwethaf y Pwyllgor Ymgynghorol Sefydlog Gweithlu Meddygol, sydd yn cynghori ar dderbyn i ysgolion meddygol y DU, cytuna’r Llywodraeth y dylid cynyddu nifer y myfyrwyr meddygol a dderbynnir i 1,000 y flwyddyn ledled y DU. Nid oedd yr Alban a Gogledd Iwerddon yn gallu cymryd rhan yn yr ehangu hwn, felly rhaid dyrannu’r 1,000 ychwanegol i Gymru a Lloegr.

O ganlyniad, pan oedd yn Ysgrifennydd Gwladol Cymru, cymeradwyodd Alun Michael gynnydd o 35 myfyriwr meddygol y flwyddyn yng Ngholeg Meddygaeth Prifysgol Cymru—

A yw’n ofid gennych nad yw’r ffigur ond 35 ac a dderbyniwch y byddai lefel fwy cyfrannol yn uwch o lawer?

Pe bai Alun wedi aros, byddai wedi fy nghlywed yn sôn am y nifer ychwanegol.

Yr oedd y cynnydd hwnnw yn y nifer a dderbynnir yn rhan o’r ymateb yng Nghymru i adroddiad y pwyllgor ymgynghorol sefydlog ar y gweithlu meddygol.

Yr oedd y Prif Ysgrifennydd hefyd yn ymwybodol o gynnig pellach oddi wrth Goleg Meddygaeth Prifysgol Cymru i dderbyn 65 myfyriwr yn ychwanegol bob blwyddyn o 2001. Fodd bynnag, y teimlad ar y pryd oedd y byddai angen gohirio unrhyw gynyddiadau pellach mewn niferoedd i’w hystyried yn llawn gan y Cynulliad, gan mai ef fyddai’n gyfrifol am yr NHS a’r sector addysg. Yr oedd angen hefyd ymgynghori â’r holl bartïon cysylltiedig ynghylch sut orau i gyflawni cynyddiadau pellach. Y Cynulliad fydd yn penderfynu ar hyn oherwydd mae datganoli’n golygu gwneud penderfyniadau sydd yn adlewyrchu anghenion pob rhan o Gymru. Wrth feddwl am hynny, yr wyf yn dwyn i gof achlysur cyn etholiadau’r Cynulliad, pan roddais seminar ar y modd y byddai’r Cynulliad yn effeithio ar benderfynu yng Nghymru. Ar y diwedd, dywedwyd wrthyf gan aelod o’r gynulleidfa na ddywedaf pwy ydoedd ond sydd yn lluniwr penderfyniadau o bwys yng Nghymru, ‘Bydd, bydd datganoli’n her aruthrol i bawb ohonom. Yn arbennig, bydd yn rhaid inni sylweddoli bod yna Gymru y tu hwnt i Gaerdydd.’

Ofnaf fod llawer o hyd mewn swyddi penderfynu allweddol yng Nghymru sydd heb ddeffro i’r gwirionedd hwnnw eto.

Y sail i’r ddadl dros gyfanswm o 100 myfyriwr ychwanegol yng Nghymru—35 yn awr a 65 yn 2001—yw’r ffaith bod Cymru, yn hanesyddol, wedi hyfforddi llai o feddygon mewn cyfrannedd â’n poblogaeth na thair tiriogaeth arall y DU, fel y nododd Dai Lloyd.

A fydd y 65 hynny yn 65 ar ben y 35 sydd yno eisoes, ynteu ai cyfanswm o 65 ydyw? A yw’n edifar ganddo am eiriad datganiad i’r wasg ar y mater hwn yn cyhoeddi cynnydd sylweddol yn nifer y myfyrwyr o dderbyn bod y Pwyllgor Ymgynghorol Sefydlog Gweithlu Meddygol wedi argymell bod 100 myfyriwr y flwyddyn yn ddymunol? A yw’n edifar ganddo fod y geiriau ‘cynnydd sylweddol’ wedi eu defnyddio i ddisgrifio dim ond 35 myfyriwr meddygol?

Nodais ei fod yn 35 lle ychwanegol ynghyd â 65 arall erbyn 2001, gan wneud 100. Os caf—

A ydych yn fodlon ildio?

Hoffwn fynd ymlaen, gan fy mod eisoes wedi derbyn sawl ymyriad.

Bu ichi ganiatáu ymyriad David Davies. Pam nad ydych yn fodlon caniatáu un gennyf fi?

O dderbyn ein bod yn hanesyddol wedi hyfforddi llai o feddygon yng Nghymru mewn cyfrannedd â’n poblogaeth, mae’n ddigon posibl bod rhyw gysylltiad rhwng hynny a’n gallu i gadw a recriwtio staff meddygol. Ceir tystiolaeth ymchwil gadarn sydd yn dangos bod tuedd gan fyfyrwyr meddygol y DU i aros yn yr ardal lle yr astudiasant. Dengys ymchwil hefyd, er bod myfyrwyr o Goleg Meddygaeth Prifysgol Cymru’n tueddu gadael Cymru ar gyfer rhan ddechreuol eu hyfforddiant ôl-raddedig, fod tueddiad cryf iddynt ddychwelyd ar gyfer hyfforddiant arbenigol a swyddi gyrfa. Mae’r diffyg cymharol o feddygon a hyfforddir yng Nghymru’n broblem ddifrifol, yn wyneb ein problemau iechyd a’n hanghenion economaidd arbennig a’r anawsterau difrifol a geir eisoes wrth recriwtio staff meddygol yn ardaloedd gwledig a hen ardaloedd diwydiannol Cymru. Rhaid inni gydnabod y broblem honno.

Os ydym am gynyddu nifer ein myfyrwyr meddygol mewn cyfrannedd priodol â’n hanghenion iechyd a maint ein poblogaeth, dylai’r ddadl fod yn un ynghylch sut orau i gyflawni’r ehangu hwn mewn modd sydd yn sicrhau cydbwysedd rhwng nodau clinigol, addysgol, cyllidebol a datblygu rhanbarthol. Wedyn y gallwn ystyried dewisiadau eraill fel Abertawe.

Os yw’r man lle y mae myfyrwyr meddygol yn hyfforddi yn ffactor allweddol wrth ddewis pa le y byddant yn gweithio ac yn byw yn y pen draw, mae’r pwynt hwn yn berthnasol nid yn unig i Gymru mewn perthynas â rhannau eraill y DU, ond hefyd oddi mewn i Gymru. Mae tystiolaeth bendant bod ardaloedd gwledig a thlotach, fel cymoedd de Cymru yn profi problemau difrifol wrth recriwtio staff meddygol, fel y bydd fy nghyd-Aelod Brian Gibbons yn tystio. Mae’r Cynulliad wedi ymrwymo i ymdrin ag effeithiau afiechyd, yn ogystal â’i achosion sylfaenol. O ganlyniad i hynny, rhaid rhoi ystyriaeth i ffactorau cymdeithasol ac economaidd wrth benderfynu blaenoriaethau’r Cynulliad mewn iechyd, gan gynnwys hyfforddiant ein meddygon.

Felly, rhaid inni annog rhywfaint o wasgaru ar addysg feddygol o amgylch Cymru i’r graddau bod hynny’n gyson â chynnal safonau academaidd a chlinigol uchel. Fel Aelod dros Abertawe, byddwn yn dadlau y byddai Abertawe’n cynnig cyfleoedd arbennig ar gyfer hyfforddiant yn afiechydon yr ardaloedd gwledig a’r hen ardaloedd diwydiannol, ac mewn darparu effeithlon o ofal sylfaenol.

Y patrwm presennol yng Nghymru yw un ganolfan academaidd—ysgol feddygol israddedig yng Ngholeg Meddygaeth Prifysgol Cymru, lle y mae myfyrwyr meddygol israddedig yn derbyn eu hyfforddiant clinigol. Fodd bynnag, am nad yw unedau’r NHS yng Nghaerdydd yn ddigonol i ddarparu’r nifer angenrheidiol o gleifion ar gyfer eu hyfforddiant clinigol, mae’r myfyrwyr yn derbyn hyfforddiant sylweddol gan glinigwyr ledled Cymru o dan oruchwyliaeth y coleg meddygaeth. Ar gyfer pynciau anghlinigol maent yn mynychu Prifysgol Cymru, Caerdydd. Er bod hyn yn drefniant anarferol o’i gymharu â’r hyn a geir mewn ysgolion eraill yn y DU, mae’n cynnig cyfleoedd a heriau.

Ar hyn o bryd mae myfyrwyr meddygol yn derbyn symiau sylweddol o hyfforddiant clinigol mewn ysbytai NHS mewn gwahanol rannau o Gymru, gan gynnwys Abertawe. Mae hyn i’w groesawu a rhaid inni ei ddatblygu. Drwy’r trafodaethau a gefais i, a’m cydweithiwr yn y Cabinet Edwina Hart, â Phrifysgol Cymru, Abertawe, Iechyd Morgannwg Health ac Ymddiriedolaeth NHS Abertawe, gwyddom fod cryn gefnogaeth yn Abertawe i rôl amlycach i’r brifysgol mewn hyfforddiant i fyfyrwyr meddygol. Yr wyf hefyd yn ymwybodol bod academyddion meddygol ôl-raddedig ym Mhrifysgol Cymru, Abertawe wedi cael trafodaethau â Choleg Meddygaeth Prifysgol Cymru er mwyn datblygu syniadau a chynigion ar gyfer cydehangu a fyddai’n rhoi mwy o amlygrwydd ac ychwaneg o adnoddau i Abertawe.

Os yw hyfforddiant israddedig i feddygon yng Nghymru i ehangu nid oes amheuaeth y bydd yn rhaid cael mwy o gyfraniad gan glinigwyr yn Abertawe a rhannau eraill o Gymru. A dweud y gwir, mae agweddau ar hyfforddi na all neb ond hwy eu darparu. Byddent felly’n galw am fwy o adnoddau oddi wrthym. Yn wir, bu gostyniad yn y cyllid i Ysbyty Prifysgol Cymru er mwyn talu mwy i ymddiriedolaethau eraill yng Nghymru, a’r rhai yn Abertawe yn eu plith, er mwyn cydnabod y newid yn y cydbwysedd hyfforddi.

Mae’r mater o sut i gynnwys yr ehangu ar hyfforddiant i fyfyrwyr meddygol yn bwysig ac yn gymhleth ac yn un lle y mae llawer o fuddiannau a safbwyntiau’n cystadlu â’i gilydd. Felly apeliaf at Dai Lloyd i dderbyn y gwelliant a gyflwynais fel modd o gael yr hyn a fydd, gobeithio, yn gefnogaeth drawsbleidiol i’r ateb gorau i’r her sydd yn wynebu’r Cynulliad. Nid yw’r cynnig gwreiddiol, wrth alw am ail ysgol feddygol yn Abertawe, wedi ei gefnogi gan yr holl chwaraewyr allweddol yn yr ymgyrch bresennol yn Abertawe. Mae’r hyn a geisiant hwy yn gyson â gwelliant 2 o’m heiddo i sydd yn datgan bod rhaid inni adeiladu

‘…ar yr arbenigedd a ddatblygwyd ym Mhrifysgol Abertawe, gan gydweithio ag Ysgol Feddygol Prifysgol Cymru.’

Yr hyn a gynigir yw cydweithrediad rhwng Coleg Meddygaeth Prifysgol Cymru a Phrifysgol Cymru, Abertawe fel y byddai’r myfyrwyr ychwanegol yn aros yn fyfyrwyr yn y coleg meddygaeth, ond yn cael eu dysgu ar y campws yn Abertawe ac yn gallu manteisio ar ei gyfleusterau hyfforddi ac ymchwil rhagorol. Mae hyn yn ddull gweithredu a gefnogir yn llwyr gan y Cabinet.

Nid y ffigyrau allweddol yn Abertawe yw’r unig rai sydd yn derbyn y dull gweithredu hwn. Y dydd heddiw, rhoddwyd cadarnhad gan yr Athro Ian Cameron, Pennaeth ac Is-ganghellor Coleg Meddygaeth Prifysgol Cymru, i’r Prif Ysgrifennydd y byddai’n cefnogi datblygu hyfforddiant yn Abertawe fel menter gydweithredol, na fyddai’n nacáu datblygiadau mewn partneriaeth â rhannau eraill o Gymru. Hwn yw’r ateb Cymru gyfan. Mae’n eglur bod yr ysgol feddygol yng Nghaerdydd yn mabwysiadu ymagwedd Cymru gyfan ac ynddi le arbennig i Abertawe.

Yr ydym yn sicrhau y bwrir ymlaen yn gyflym â hyn oherwydd yr ydym yn sôn am fyfyrwyr ar gyfer y flwyddyn academaidd sydd i ddod. Mae Jane Hutt a Tom Middlehurst i gynnull cyfarfod bord gron yn y flwyddyn newydd—yr wyf yn ymgynghori â’r Pwyllgorau Pwnc—i sicrhau bod cytundeb eang ar y dull gorau i gael cynnydd pellach yn niferoedd y myfyrwyr meddygol a bod dyraniad eglur ar gyfrifoldebau er mwyn mynd â materion ymlaen.

Y nod fydd cael canlyniad sydd yn creu’r cynnydd angenrheidiol yn nifer y meddygon sydd ar gael ar gyfer Cymru gyfan sydd yn sicrhau cydbwysedd rhwng nodau clinigol, addysgol, cyllidebol a datblygu rhanbarthol. Mae hynny’n golygu defnyddio’r sefydliadau academaidd a NHS ardderchog sydd gennym ledled Cymru. Ni ddylai’r penderfyniad fod yn un ynghylch Caerdydd yn erbyn Abertawe—nid ydym am fynd i’r ddadl ddiffrwyth honno—nac yn wir Abertawe yn erbyn Wrecsam neu Fangor. Dylai ymwneud â chydweithredu, nid cystadlu. Mae’n ymwneud â rhoi datganoli ar waith. Rhaid iddo ymwneud â’r hyn sydd orau i Gymru a phobl Cymru.

Gwrandewais gyda diddordeb ar yr holl siaradwyr ac mae’n amlwg bod cytundeb ar yr angen am fwy o leoedd i fyfyrwyr meddygol yng Nghymru. Nid oes dadl ynghylch hynny a’r ffaith bod myfyrwyr yn debygol o aros yma a’r angen i fod yn fwy ymwybodol o anghenion Cymru, y Cymoedd a chefn gwlad. Nid wyf yn ceisio codi cynnen ond nodaf fod cymoedd ger Abertawe yn ogystal â Chaerdydd. Mae rhai ohonom yn blino weithiau ar y farn bod y Cymoedd yn gorffen ym Mhen-y-bont ar Ogwr. Wedi dweud hynny, yr ydym am weld mwy o fyfyrwyr yn aros yma, mae angen o hyd i groesffrwythloni syniadau ac ymarfer da rhwng Cymru ac ardaloedd eraill. Fodd bynnag, sicrhau’r niferoedd yw’r peth pwysig.

Ystyriais y gwelliannau ond ni all Plaid Cymru bleidleisio dros yr un ohonynt am nad yw’r naill na’r llall yn sôn am gampws yn Abertawe. Dilynais ddadl Andrew yn ofalus ac ymddengys ei fod yn dweud, i bob pwrpas, fod arnom angen campws ar gyfer Abertawe heb ddweud yr union eiriau hynny. Yr oedd ei ddadl braidd yn astrus mewn un man. Nid wyf yn ceisio beirniadu ond credaf mai hyn a ddigwyddodd. Gofynasom am gyfeirio’r mater hwn yn ôl i’r ddau Bwyllgor perthnasol oherwydd er bod Plaid Cymru wedi trafod ac ystyried hyn mor ofalus ag y gall, mae gan y Cynulliad fwy o adnoddau a gall edrych ar y mater yn fanylach. Yr ydym bob amser yn credu y dylai materion o’r fath fynd yn ôl i’r Pwyllgorau i’w drafod. Dyna pam, ar brydiau, na fuom yn fodlon pan wnaethpwyd penderfyniadau ar ôl dadl fer. Derbyniaf na allwn wneud hynny rhagor.

Mae’r cynllun a gynigir gan Blaid Cymru’n ceisio gwneud defnydd da o’r adnoddau er y budd mwyaf posibl i’r cleifion y mae angen eu trin. Nid ydym yn sôn am ysgol feddygol sydd yn gyfan gwbl ar wahân. Yr ydym yn sôn am un glinigol. Cyfeiriaf at y sylwadau i’r perwyl bod arnom angen dulliau radicalaidd newydd o ymarfer meddygaeth. Gobeithiaf nad ydynt yn rhy radicalaidd. Yr ydym am wella cleifion o hyd, er bod atal yn bwysicach. Gofynnaf i Aelodau’r Cynulliad ystyried yn ofalus pan bleidleisiant oherwydd mae’r cynnig hwn yn ffordd dda ymlaen. Bydd yn dal i fod yn agored i argymhellion Pwyllgorau a byddai taflu allan yr holl fater o ail gampws yn Abertawe yn niweidiol.