Ddoe, lansiais ymgynghoriad y Cynulliad Cenedlaethol ar ddefnyddio technoleg gwybodaeth a chyfathrebu yn strategol yng Nghymru, Cymru Ar-lein—Online for a Better Wales. Mae Aelodau’r Cynulliad, a thros 3,000 o unigolion, sefydliadau a chyrff cyhoeddus eraill yng Nghymru wedi cael neges e-bost gennyf ynglŷn â’r ymgynghoriad. Credaf mai hwn yw’r ymgynghoriad ar-lein mwyaf erioed a gynhaliwyd yng Nghymru ac mae’n gosod safonau newydd ac yn cyflwyno dulliau newydd ar gyfer ymgynghori rhyngweithiol.

Pam bod hyn yn bwysig i’r Cynulliad? Trawsffurfia y rhyngrwyd ac e-fasnach economïau ledled y byd. Mae arloesedd a gwybodaeth yn datblygu i fod yn ffynonellau pendant o gyfoeth a thwf economaidd. Bydd gwledydd sydd yn ymelwa i’r eithaf ar dechnoleg yn cyflawni gwell ffyniant economaidd. Mae gan Dechnoleg Gwybodaeth a Chyfathrebu (TGCh) ran allweddol i’w chwarae wrth drawsffurfio ein heconomi ac mae’n rhan amlwg o gynlluniau’r Cynulliad ar gyfer adfywio Cymru yn economaidd a chymunedol. Dyna pam bod angen inni hybu strategaeth cenedl gyfan i wneud Cymru yn rym rhyngwladol yn y defnydd o TGCh. Rhaid i’r Cynulliad gymryd yr awenau yn strategol o ran datblygu a chymhwyso TGCh yng Nghymru. Mae gan y Cynulliad rôl holl bwysig hefyd i’w chwarae wrth arddangos arfer da yn ei ddefnydd o’r dechnoleg hon, a chredaf fod gennym stori dda i’w hadrodd. Mae’r ffordd y defnyddiwn TG yn ein busnes ymhell ar y blaen i ddeddfwrfeydd eraill yn y DG.

Eisoes cyflawnasom lawer yng Nghymru. Cyhoeddodd fy nghyd-Aelod Jane Davidson yn ddiweddar becyn £15.76 miliwn i ymestyn y mynediad i gyfleusterau TGCh mewn ysgolion a chanolfannau dysgu cymunedol. Darpara Coleg Digidol Cymru fynediad uniongyrchol i ddysgu ar-lein i wylwyr teledu o’u cartrefi. Mae rhaglen sme-Fusnes Cymru Awdurdod Datblygu Cymru yn codi ymwybyddiaeth ac yn rhoi cyngor i gwmnïau ar sut i wneud y gorau o e-fasnach. Rhydd y prosiect Llwybr/Pathway fynediad i’r rhyngrwyd a gwasanaethau i bobl mewn ardaloedd gwledig yng nghanolbarth Cymru. Bu’r gwasanaeth iechyd gwladol yng Nghymru ar flaen y gad wrth ymchwilio i’r defnydd o delefeddygaeth a chaiff £5 miliwn ei fuddsoddi mewn TGCh i wella gwasanaethau iechyd dros y tair blynedd nesaf. Adlewyrchir pwysigrwydd hanfodol TGCh yn y ffaith ei bod yn thema drawsbynciol yn rhaglen cronfa strwythurol Amcan 1.

Fel e-Weinidog, yr wyf yn gyfrifol am gydlynu agendâu e-lywodraeth ac oes wybodaeth y Cynulliad. Mae’r defnydd o TGCh yn effeithio ar bob maes polisi ac yn galw am gydlyniad. Bydd Gweinidogion unigol yn parhau i fod yn gyfrifol am gyflwyno eu hagendâu TGCh eu hunain, tra’n cyfrannu at strategaeth gydlynus.

O ran ein nodau cyffredinol, yn ‘Gwellcymru.com’ cydnabuwyd y cyfleoedd a’r buddiannau y gallai TGCh eu cynnig i Gymru, ac ymrwymodd y cynllun corfforaethol y Cynulliad i ddatblygu strategaeth oes wybodaeth ar gyfer Cymru. Mae’r ymgynghoriad hwn yn rhan o’r broses honno. Er bod llawer o gyflawniadau ar hyn o bryd—amlinellais rai ohonynt—ac er bod potensial mawr iawn, mae llawer o heriau o’n blaenau. Er enghraifft, mae’r rhan fwyaf o fusnesau a chwmnïau yng Nghymru yn fach ac yn aml yn araf i ddangos diddordeb mewn e-fasnach. Mae nifer y gwasanaethau cyhoeddus sydd yn buddsoddi mewn TGCh yn amrywio’n sylweddol ledled Cymru, fel y gwna’r isadeiledd sydd ar gael i ddarparu gwasanaethau cydlynus. Mae prinder sgiliau priodol hefyd, gyda llawer o sefydliadau yn cael problemau i recriwtio a chadw staff TGCh da. Mae mynediad i TGCh gan unigolion yn amrywio’n sylweddol ledled Cymru ac yn gyffredinol mae’n is na’r cyfartaledd yn y DU. Mae risg wirioneddol o greu rhaniad digidol, lle mae diffyg mynediad i dechnoleg yn dwysáu allgáu cymdeithasol. Dangosodd adroddiad diweddar gan Gyngor Defnyddwyr Cymru mai dim ond 22 y cant o gartrefi Cymru sydd yn gysylltiedig â’r rhyngrwyd a bod y rheini ar incwm uwch dair gwaith yn fwy tebygol o fod yn gysylltiedig â’r rhyngrwyd na’r rheini ar yr incwm isaf.

Yn Cymru Ar-lein—Online for a Better Wales, yr wyf wedi nodi’r blaenoriaethau ar gyfer gweithredu o dan bedwar pennawd allweddol: gwella cymunedau, adeiladu busnesau, gwella gwasanaethau ac, yn olaf ond nid lleiaf, datblygu sgiliau. O ran gwella cymunedau, rhaid inni sicrhau nad oes unrhyw raniad digidol yng Nghymru. Dylai pawb fod yn gallu cael mynediad i’r gwasanaethau hyn, boed hynny drwy gyfrifiaduron personol, teledu digidol, ffonau symudol neu gyfleusterau cymunedol. Rhaid inni sicrhau na chaiff y rheini sydd ag anghenion arbennig, megis nam ar y clyw neu nam gweledol, neu broblemau â llythrennedd, eu hallgáu. O ran adeiladu busnesau, rhaid inni sicrhau bod busnesau a chwmnïau, pa un a’u lleolir yng Nghymru ai peidio, yn gallu ymelwa i’r eithaf ar TGCh er mwyn gwella eu cystadleurwydd, bod yn arloesol a thyfu. Er mwyn cyflawni hyn, rhaid inni godi ymwybyddiaeth ymhlith mentrau bach a chanolig o’r cyfleoedd sydd ar gael drwy’r dechnoleg hon, yn ogystal â darparu mynediad i gyfleusterau, cyngor a hyfforddiant.

O ran gwella gwasanaethau, cynigia’r defnydd effeithiol o TGCh gyfleoedd o bwys i wella’r ffordd y cyflwynir gwasanaethau cyhoeddus. Rhaid inni sicrhau bod y Cynulliad a chyrff y sector cyhoeddus yn gwneud y defnydd gorau o’r dechnoleg hon i ddarparu gwasanaethau gwell a mwy cyfleus i fusnesau a dinasyddion. Mae gan TGCh botensial enfawr i wella ansawdd, effeithlonrwydd a’r ffordd y cyflwynir y gwasanaethau a ddarperir gan y sector cyhoeddus. Gall wneud gwasanaethau yn fwy hygyrch i’r dinesydd a chaniatáu i ddinasyddion a busnesau ymwneud mewn ffordd fwy gweithredol â llunio a datblygu polisi. Mae’n briodol ein bod yn ddiweddarach y bore yma yn trafod ein polisïau ar ymgynghori a chyfranogi. Yn olaf, ond yn bwysicaf oll, o ran datblygu sgiliau, mae angen inni sicrhau bod gan bobl y sgiliau a’r ddealltwriaeth angenrheidiol i wneud y defnydd gorau o’r technolegau hyn. Yr ydym am i’n plant wybod sut i ddefnyddio TG. Mae angen inni ddarparu cyfarpar yn ein hysgolion a sicrhau bod gan ein hathrawon y sgiliau angenrheidiol. Bydd angen inni hefyd gynyddu nifer y bobl sydd yn cael eu hyfforddi mewn sgiliau TGCh mewn addysg bellach ac addysg uwch, fel y gwnaeth Iwerddon gan ddefnyddio arian Amcan 1. Rhaid inni fynd ati yng Nghymru i ddefnyddio’r cyfleoedd hynny sydd ar gael inni ymhob un o’r pedwar maes blaenoriaeth a amlinellwyd gennyf, tra’n sicrhau bod yr hyn a gyflawnwn yn gyrraeddadwy ac yn gynaliadwy.

Er mwyn adrodd am yr hyn a gyflawnwyd hyd yn hyn, sefydlais grŵp ymgynghorol yr oes wybodaeth y llynedd i roi cyngor imi ar ddatblygu strategaeth oes wybodaeth y Cynulliad. Mae’r grŵp hwn yn rhoi cyngor a gafwyd gan ystod eang o farn arbenigol yn y sectorau cyhoeddus a phreifat. Bu’n hanfodol wrth ddarparu cyngor ac adborth ar baratoi Cymru Ar-lein—Online for a Better Wales. Talaf deyrnged i swyddogion y Cynulliad, a wnaeth gyfraniad aruthrol i’r gwaith a gyflawnasom hyd yn hyn, yn arbennig Nick Batey a Nigel Finlayson, a’r tîm TGCh a sefydlais y llynedd.

Yr ydym hefyd wedi sefydlu grŵp gorchwyl rhwydwaith y sector cyhoeddus. Nododd y grŵp ymgynghorol fod mynediad band llydan, cyflymder uchel yn holl bwysig er lles economaidd, cymdeithasol ac addysgiadol Cymru yn y dyfodol. Byddai rhwydwaith sector cyhoeddus gyda mynediad o’r fath yn darparu llwyfan ar gyfer moderneiddio a thrawsffurfio ansawdd a chyflwyniad gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru, yn ogystal â gwella cysylltiadau rhwng y Cynulliad, llywodraeth leol, cyrff y gwasanaeth iechyd, cyrff cyhoeddus eraill a noddir gan y Cynulliad a’r sector gwirfoddol. Byddai hefyd yn gweithredu fel catalydd i wella’r isadeiledd telathrebu mewn rhannau o Gymru lle mae ceisio cael gafael ar ystod lawn o wasanaethau rhwydwaith yn parhau i fod yn broblem.

Mae ymagwedd Cymru gyfan a phob sector yn hanfodol os ydym i elwa ar arbedion maint. Felly sefydlais grŵp gorchwyl rhwydwaith y sector cyhoeddus i nodi gofynion defnyddwyr, opsiynau atebion a rheolaeth ar gyfer rhwydwaith band llydan y sector cyhoeddus yng Nghymru. Bydd y grŵp hwn yn argymell cynllun gweithredu i grŵp ymgynghorol yr oes wybodaeth yn ddiweddarach eleni.

O ran yr ymgynghoriad, fel y bydd yr Aelodau yn ymwybodol, mae fframwaith strategol drafft yr oes wybodaeth ar gael ar y wefan, Cymru Ar-Lein—Online for a Better Wales. Crëwyd hynny i gyflawni’r ymgynghoriad ar ein strategaeth oes wybodaeth. Mae’r wefan yn arloesol ac yn torri tir newydd mewn ymgynghori rhyngweithiol. Darpara e-bost a safleoedd trafod electronig lle y gall unigolion a sefydliadau yng Nghymru a thu hwnt gyflwyno eu safbwyntiau. Mae mynediad i’r wefan ar gael am ddim i’r rheini nad ydynt eto ar-lein drwy gynllun llyfrgelloedd cysylltiedig ac mae fersiwn bapur o’r ddogfen ymgynghorol hefyd ar gael o’r Cynulliad.

Bydd yr ymgynghoriad yn parhau tan 14 Mawrth, a chyflwynir ei ganlyniadau i’r Cynulliad ar gyfer dadl yn y Cyfarfod Llawn ar 20 Mawrth. Paratoir y fframwaith strategol drwy ymgynghori â phob Pwyllgor Pwnc y Cynulliad, a gobeithiaf y cymer pob un ohonynt ran yn y broses hon. Yn ddiau, bydd yn cynnwys targedau heriol i’r Cynulliad a chyrff eraill yng Nghymru. Gobeithiaf yn fawr y bydd yr Aelodau a’r Cynulliad yn gyffredinol yn manteisio ar y cyfle i drafod y fframwaith strategol, yn ystod y cyfnod ymgynghorol ac yn y Cyfarfod Llawn ar 20 Mawrth.

Croesawaf lansio Cymru Ar-Lein a’r penderfyniad i osgoi rhaniad digidol. Mae’n bwysig ein bod yn gwneud ymdrech fawr i gynnwys cymaint o’r boblogaeth â phosibl yn hyn. Yr wyf yn siomedig bod y lansio wedi cyd-daro â chyfarfod o’r Pwyllgor Datblygu Economaidd. Golygodd hynny fod o leiaf pedwar o’r ACau sydd fwyaf ymroddedig i dechnoleg gwybodaeth a chyfathrebu, gyda chryn frwdfrydedd a rhywfaint o arbenigedd, wedi methu â bod yn bresennol. Gobeithiaf, yn y dyfodol, y cawn ein cynnwys yn y grŵp ymgynghorol.

Fel arfer, siaradaf gan wisgo dwy het. Cyfaddefaf fod marc cwestiwn mawr ynglŷn â’m henw da gwleidyddol. Yn 1994, ysgrifennais adroddiad ar ddatblygiad TGCh, a thrwy lwc, cafodd John Redwood gopi, ac mae’n rhaid ei fod wedi creu argraff arno gan ei fod wedi trefnu iddo gael ei ddosbarthu’n eang. Ar y pryd, yr oedd Plaid Cymru eisoes wedi nodi bod mynediad band llydan yn holl bwysig er lles economaidd, cymdeithasol ac addysgiadol Cymru, sef prif gasgliad eich grŵp. Pennwyd targedau realistig mewn camau gennym hefyd. Wrth ailddarllen yr adroddiad, sylwais mai dechrau 2001 oedd cam olaf ein cynllun, pan oeddem yn rhagweld mynediad band llydan ar gyfer pob tref a phentref yng Nghymru. Ni chyflawnasom y targed hwnnw eto ond cyflawnasom ein targed ar gyfer 1997 ac yr ydym ar y trywydd iawn i gyflawni’r targed a bennwyd ar gyfer 1999. Pryd y rhagwelwch y bydd gan fwyafrif poblogaeth Cymru fynediad i’r lled band fideo megahertz llawn? Hefyd, a dderbyniwch, er mwyn i hynny fod ar gael, fwy na dwy neu dair cilometr o gyfnewidfeydd llinell tanysgrifiwr digidol anghymesur, y bydd angen ehangu llawer mwy ar y rhwydwaith ffibr optig, i gyrraedd yr holl bentrefi a threfi pellennig?

Yn olaf, gwnaf ychydig o sylwadau gan wisgo fy het arall fel ffisegydd. Mae ffisegwyr yn drachwantus—yr ydym am gael y gorau, yr ydym am gael mwy ac yr ydym am ei gael yn awr. Mewn dadl flaenorol mewn Cyfarfod Llawn, dywedodd Rhodri fy mod bob amser am gael triliynau o ddarnau. Yn gyfan gwbl drwy lwc y bore yma, tra’n darllen y rhifyn diweddaraf o Physics World, sylwais mai swyddi ar gyfer peirianwyr mewn technoleg terahertz oedd y tair hysbyseb gyntaf yn yr adran swyddi. Golyga hyn mai teraherts, sydd yn driliynau, yw’r peth diweddaraf a bydd rhwydwaith gigaherts yn angenrheidiol ar gyfer gwaith academaidd.

Mae’r gallu gennym i weld flwyddyn neu ddwy ymlaen llaw a sylweddoli pa mor gyflym y mae pethau’n newid. Gan fod pethau’n newid ac yn datblygu’n gyflym yng Nghymru, methwn weithiau â gweld cymaint y cawn ein gadael ar ôl. Yn eich datganiad, dywedwch mai eich nod yw gwneud Cymru yn rym rhyngwladol. A sylweddolwch i ba raddau yr ydym wedi syrthio y tu ôl i’r DU a’r graddau y mae’r DU wedi syrthio y tu ôl i ardaloedd mawr yn Ewrop? Beth yw eich amcangyfrif o’r adnoddau ariannol y byddem wedi gorfod eu buddsoddi i gyflawni’r targed hwnnw, sydd yn eithriadol o ddymunol, ac adennill y tir a gollasom ers canol y 1990au, pan oeddem ar fin dod yn rym rhyngwladol?

Diolchaf i Phil am ei gyfraniad ac am groesawu’r ymgynghoriad. Dyna oedd y tro cyntaf imi wrando ar gyfraniad gan Phil a’i ddeall. Ymddiheuraf am y ffaith fod lansio’r ymgynghoriad wedi cyd-daro â chyfarfod o’r Pwyllgor Datblygu Economaidd. Yr oedd hynny’n anfwriadol ac yr ydym am i bob Pwyllgor Pwnc ymwneud â’r ymgynghoriad a chyfrannu at y broses.

Anghytunaf â phwynt olaf Phil, sef ein bod wedi syrthio y tu ôl i’r DU a rhannau eraill o’r byd, yn arbennig Ewrop. Siaradais mewn cynhadledd ar y rhaniad digidol yn Lyon cyn y Nadolig a darganfuais fod y rhaniad digidol yn plagio pob gwlad. Caiff yr Eidal, Ffrainc, yr Almaen a gwledydd eraill gogledd Ewrop yr un broblem. Digwydd gyda phob technoleg; digwyddodd pan gyflwynwyd y teledu a’r ffôn. Wrth i dechnoleg a’r fasfarchnad ddatblygu, dengys hanes y daw technoleg yn rhatach ac yn llawer mwy hygyrch. Fodd bynnag, ni ddylem fod yn hunanfodlon.

Mae gennym stori dda i’w hadrodd mewn sawl ardal. Er enghraifft, mae’r datblygiad yng Nghymru wledig yn siwr o fod yn well o ran mynediad i dechnoleg lled band llydan nag y mae yn Lloegr wledig. Mae hynny’n rhannol o ganlyniad i waith y prosiect Llwybr. Bu elfen o gystadlu drwy, er enghraifft, y prosiect Multi-agency Rural Area Network a ddarparwyd gan y cwmni MLL Telecom, sydd yn darparu lled band llydan drwy dechnoleg ficrodonfedd.

Yn aml nid mynediad i dechnoleg lled band llydan yw ein problem, ond sicrhau y caiff ei defnyddio. Ein cwmnïau bach yw’r broblem yn aml gan nad ydynt weithiau yn ymwybodol o effaith y dechnoleg newydd a goblygiadau e-fasnach. Sylwais ar rai ystadegau sydd yn peri gofid mewn arolwg o fentrau bach a chanolig eu maint yng Nghymru a gynhaliwyd gan British Telecom a The Western Mail. Dangosodd nad yw 75 y cant o gwmnïau bach yn gweld yr angen i ymwneud â’r defnydd o dechnoleg gwybodaeth a chyfathrebu neu e-fasnach. Os felly, mae’n ystadegyn sydd yn peri gofid. Mae’r isadeiledd yn llai o broblem; ein problem yw codi ymwybyddiaeth o botensial e-fasnach ymhlith ein cwmnïau bach a sicrhau bod gan y cwmnïau hynny y modd i ddefnyddio a gwneud y defnydd gorau o dechnoleg newydd.

Dywedodd un Aelod y dylid rhoi cyfrifiadur personol i bob menter bach a chanolig. Oni ddeallant yr hyn y gall cyfrifiadur personol ei wneud a sut y gall y dechnoleg weithio, byddai hynny’n wastraff arian. Mae perygl hefyd, er enghraifft, y byddai cwmni yn cynllunio ac yn cyflwyno gwefan heb ddeall sut i’w defnyddio. Efallai bod gan gwmnïau o’r fath brofiad negyddol o’r dechnoleg, cânt eu llethu gan y galw, a phenderfynu wedyn nad yw’n rhywbeth iddynt hwy.

Mae’n bwysig codi ymwybyddiaeth o’r dechnoleg a rhoi’r sgiliau, yr hyfforddiant a’r gefnogaeth sydd eu hangen ar bobl i’w defnyddio. Dyna pam bod y rhaglen sme-Fusnes Cymru, a lansiais gydag Awdurdod Datblygu Cymru y llynedd, yn bwysig. Mae gennym hefyd gynllun Amcan 1 Gwell Busnes Cymru, a noddir gan Cyngres Undebau Llafur Cymru, British Telecom a phartneriaid eraill, a fydd, gobeithio, yn datblygu’r rhaglen honno ac yn rhoi’r gefnogaeth a’r hyfforddiant sydd eu hangen ar fentrau bach a chanolig i wneud y gorau o’r dechnoleg newydd.

Fel yr amlinellais, mae technoleg lled band llydan a thelathrebu yn feysydd holl bwysig. Dyna pam y sefydlwyd is-grŵp i ystyried hynny. Os ystyriwch y sector cyhoeddus yng Nghymru fel prynwr, mae’n gwario tua £150 miliwn ar delathrebu bob blwyddyn. Pe gallem gael y sector cyhoeddus fel un prynwr, byddai hynny’n fanteisiol iawn inni. Yr ydym yn datblygu’r syniad hwnnw o rwydwaith sector cyhoeddus. Byddai hynny’n fanteisiol iawn, nid yn unig o ran gwella mynediad, ond o ran arbed costau a gwella gwasanaethau.

Croesawaf y datganiad a’r arweinyddiaeth y mae Llywodraeth Cymru yn ei dangos o ran hyn. Mae enghreifftiau rhagorol o arfer TGCh yng Nghymru ond y gwir plaen yw bod ein busnesau ar waelod y gynghrair o ran cysylltedd TGCh. Mae cyfrifiaduron personol heb y sgiliau i’w defnyddio yn eu gwneud yn bwysau papur mawr a chostus.

Mae buddsoddi £15 miliwn ar TGCh mewn ysgolion yn newyddion da. A dderbyniwch fod yn rhaid darparu rhwydweithiau cyflym iawn ym mhob ysgol uwchradd a choleg? A dderbyniwch hefyd fod gan lyfrgelloedd cyhoeddus yng Nghymru rôl o bwys i’w chwarae ac y dylent ddarparu mynediad i’r rhyngrwyd am ddim fel rhan o’u hymrwymiad i wasanaeth cyhoeddus?

Cytunaf. Fel y dywedais, mae rôl addysg wrth sicrhau bod gan ein pobl ifanc a phobl hŷn y sgiliau i ddefnyddio’r dechnoleg hon yn holl bwysig. Os na roddir y sgiliau hynny iddynt, ni wnawn y newid mawr sydd ei angen arnom i drawsnewid ein heconomi yn economi’r oes wybodaeth. Dyna pam bod rhwydwaith y sector cyhoeddus mor bwysig. Pe gallem gael yr holl chwaraewyr o bwys mewn addysg—mewn addysg bellach ac addysg uwch ac ysgolion—ac yn y gwasanaeth iechyd a llywodraeth leol i ymuno â hyn, byddai’n rhoi mantais enfawr inni o ran darparu gwasanaeth.

Cytunaf â chi o ran llyfrgelloedd. Sefydlasom y rhwydwaith llyfrgelloedd drwy’r Cynulliad mewn partneriaeth ag awdurdodau lleol. Mae’n bwysig sicrhau bod gan bobl fynediad i’r dechnoleg newydd. Mae’r rhaniad digidol yn real a rhaid inni ymdrin ag ef. Yn fy etholaeth i, er enghraifft, mae gan ysgolion mewn ardaloedd mwy ffyniannus ystafelloedd dysgu helaeth gyda 15 neu 20 o’r cyfrifiaduron personol diweddaraf. Mae gan ysgol arall yn fy etholaeth i, sydd mewn ardal ddifreintiedig, lle y daw dros 50 y cant o’r plant o leiafrifoedd ethnig, lond llaw o hen gyfrifiaduron personol tolciog. Mae’r rhan fwyaf ohonynt yn hen ac wedi eu begian, eu benthyca a’u caffael mewn ffyrdd eraill i’r plant hynny. Rhaid inni sicrhau bod gan y plant hynny y cyfleusterau gorau. Yr wyf yn siŵr y bydd y swm o dros £15 miliwn a gyhoeddodd Jane Davidson yr wythnos hon o gymorth mawr wrth ymdrin â’r her honno.

Gwyraf i ddechrau. Yr wyf innau hefyd yn croesawu’r hyn a ddywedodd Phil Williams. Cadarnha’r amheuon iddo fod mewn cysylltiad â Mr John Redwood gan ei fod wedi siarad heddiw fel Fwlcan.

Croesawa Ceidwadwyr Cymru yr ymgynghoriad hwn. Yr wyf yn siŵr y gwnaiff y Gweinidog ymuno â mi i longyfarch y Pwyllgor Addysg a Dysgu Gydol Oes, ac yn arbennig, yr ymgynghoriad TGCh, a ddangosodd fod y Cynulliad yn flaengar ac arloesol. Hoffwn longyfarch yn arbennig fy nghyd-Aelodau, Jonathan Morgan a Huw Lewis, am y modd y’i cyflwynwyd i’r Pwyllgor. Dengys holl agweddau gorau ymgynghori a nodaf y caiff ei gyflwyno i’r Cynulliad yn y Cyfarfod Llawn ar 6 Mawrth.

Wrth groesawu’r ymgynghoriad, yr wyf yn ddiolchgar hefyd, yn fy ardal etholiadol sef Dwyrain De Cymru, fod llawer o’r darparwyr offer cyfoes sydd ar flaen y gad o ran technoleg e-system—ESM, Mitel, AB Electronics ac Alcatel—yn helpu i ddarparu’r math o offer a fydd yn angenrheidiol os yw’r ymgynghoriad hwn i olygu unrhyw beth i fusnes yng Nghymru.

Mae awgrym o optimistiaeth yma. Cawsom y digalondid ac efallai y cawn ragor ond, gyda diflaniad ein diwydiannau traddodiadol, mae’n amlwg mai technoleg yr oes wybodaeth a’i darparwyr yw’r dyfodol ar gyfer cyflogaeth newydd. Croesawn yr ymgynghoriad hwn ac edrychwn ymlaen at yr argymhellion ac at eu gweithredu.

Hoffwn innau hefyd longyfarch y Pwyllgor Addysg a Dysgu Gydol Oes ac yn arbennig, Jonathan a Huw am y gwaith gwych a wnaethant a’u cyfraniad tuag at ddatblygu polisi yn y maes hwn. Bydd y Weithrediaeth yn ystyried ac yn ymateb i’r ddogfen ac i adroddiad y Pwyllgor. Gwnaeth William bwynt da ynglŷn â thechnolegau a diwydiannau newydd. Y diwydiannau a’r technolegau newydd hyn yw’r dyfodol. Hoffwn sôn am y Ganolfan Technium yn fy etholaeth i yn Abertawe, a sefydlwyd gan ddefnyddio arian Ewrop. Mae hefyd yn enghraifft o’r bartneriaeth rhwng y brifysgol leol, yr athrofa addysg uwch, yr awdurdod lleol, y WDA a TEC. Mae’n darparu yr hyn a fydd yn barc gwyddoniaeth elfennol i ddatblygu’r swyddi a chwmnïau’r oes wybodaeth hyn. Dyna’r dyfodol. Mae angen inni wneud y defnydd gorau o sgiliau a gwybodaeth ein pobl. Yr ydym wedi allforio ein pobl orau a mwyaf deallus yn rhy hir. Mae’n dweud llawer bod Terry Matthews sydd yn dod o Went, ond a fynychodd Brifysgol Cymru, Abertawe, wedi mynd i Ganada i wneud ei ffortiwn. Mae angen inni sicrhau y caiff pobl fel Terry Matthews heddiw eu magu yng Nghymru, a’u bod yn aros yng Nghymru i gynhyrchu’r cyfoeth a’r swyddi sydd eu hangen arnom mor ddirfawr i droi economi Cymru yn economi’r oes wybodaeth.

Dangosodd adroddiad Cyngor Defnyddwyr Cymru mai dim ond 22 y cant o gartrefi Cymru sydd wedi eu cysylltu â’r rhyngrwyd. Sut mae hynny’n cymharu â’r ffigur ar gyfer cartrefi yng Nghymru sydd â chyfrifiadur sydd yn gallu cyrchu’r rhyngrwyd? Mae o leiaf un cwmni cebl a wnaiff ddarparu mynediad i’r rhyngrwyd am ddim i’r defnyddiwr, ac os nad oes gennych un o’i deleffonau dim ond £5 y mis mae’n ei gostio. Yna gallwch gyrchu’r rhyngrwyd yn ddiddiwedd: mae’n datgysylltu’n awtomatig ar ôl dwy awr ond gallwch ailgysylltu. Felly, beth yw’r potensial ar gyfer ymestyn y ddarpariaeth honno? Mae mynediad i’r rhyngrwyd drwy’r teledu yn sicr o wneud gwahaniaeth i’r ffigurau hyn. A oes gennych unrhyw syniad faint o amser y byddai ymateb o’r fath yn ei gymryd? O ran y rhai yr ymgynghorir â hwy, a yw hyn yn agored i unrhyw un sydd am ymateb? Mae cwmni yng Nghaerdydd yn delio â merched mewn technoleg. Maent yn diwtoriaid cyfrifiaduron ac yn rhedeg gwefan, www.the-bag-lady.co.uk, sydd ar gyfer merched ledled y byd mewn busnes ac yn cadw merched mewn cysylltiad. A fyddai’n briodol eu gwahodd i gyfrannu i’r ymgynghoriad hwn?

Nid yw’r ffigurau ar gyfer nifer y cartrefi yng Nghymru sydd â chyfrifiaduron personol wrth law gennyf. Fodd bynnag, yr ydym ymhell ar ôl rhannau eraill o’r DU. Dengys yr holl ystadegau ein bod bron bob amser ar waelod y gynghrair o ran mynediad i dechnoleg newydd boed hynny’n fynediad i’r rhyngrwyd neu’n fynediad i gyfrifiaduron personol. Yn aml, mae hynny’n adlewyrchiad, fel y dywedais, o gyfoeth cymharol Cymru. Gyda chyfrifiaduron personol yn costio tua £1,000 yn y gorffennol, yr oedd gan y rhai mwy cefnog fynediad i’r dechnoleg.

Mae mynediad drwy deledu digidol yn ddibynnol i raddau helaeth ar yr ymateb i’r dechnoleg newydd hon. Problem llawer o bobl yw nad yw’r signal digidol bob amser yn ddibynadwy ac yn dda. Bydd mynediad i’r rhyngrwyd drwy deledu digidol yn dechrau llwyddo pan gaiff y signal analog ei ddiffodd. Fodd bynnag, ar hyn o bryd cafodd y rheini sydd yn cyflenwi teledu digidol eu siomi’n fawr yng nghyfradd y bobl sydd yn derbyn teledu digidol. Fodd bynnag, dyma fydd y ffordd arferol i bobl gyrchu’r rhyngrwyd. Mae’r ysgrifen ar y mur ar gyfer cyfrifiaduron personol. Bydd pobl yn cyrchu’r rhyngrwyd drwy deledu digidol yn hytrach na thrwy eu cyfrifiadur personol gartref.

O ran ymgynghori, gwahoddwn sylwadau a chyfranogiad gan bawb. Yr oedd y rhestr wreiddiol yn gofyn am hynny, ac yr ydym am i’r ymgynghoriad hwn fod yr un mor helaeth a chyfranogol â phosibl. Bwriedir i’r safle fod yn rhyngweithiol; mae safleoedd trafod arni fel y gall pobl nodi eu sylwadau ac ymateb i sylwadau a wnaethpwyd gan eraill.

Gobeithiwn y bydd y strategaeth ddrafft yn ddogfen ailadroddol fel y bydd y canlyniad erbyn 20 Mawrth yn adlewyrchu sylwadau’r cwmnïau, fel y rhai a grybwyllwyd gennych, yn ogystal ag eraill ledled Cymru, a’r tu allan i Gymru.

Ymddiheuraf am beidio â mynychu’r lansiad ddoe, ac nid wyf wedi darllen yr e-bost, felly ni wn a yw hynny’n ddechrau gwael i’r ymgyrch. Fodd bynnag, mae gennyf ffigur yn fy mhen bod tua 70,000 o gilometrau o gebl optig ffibr wedi cael eu gosod yng Nghymru. Ni wn a yw hyn yn wir. Cefais gryn anhawster i ddarganfod, yn gyffredinol, yn union ble y gosodir y cebl hwnnw. Byddai’n ddymunol pe bai gan bob cartref fynediad i’r rhwydwaith optig ffibr. Fel rhan o’ch strategaeth, a ydych wedi gosod targed uniongyrchol o sicrhau bod pob cymuned o tua 500 o bobl yn ddigon agos i gebl optig ffibr er mwyn cyfranogi? Dros yr ychydig flynyddoedd diwethaf, ceisiais ddod o hyd i’r wybodaeth honno ac yn rhyfedd iawn, methais, yn bennaf—fel y dywedwyd wrthyf—am resymau cyfrinachedd masnachol. Byddai gwybod y ffaith honno yn ddefnyddiol.

Yr wyf yn siŵr bod mynediad i fand llydan drwy systemau radio yn bwysig yn arbennig ar gyfer cymunedau yn rhannau uchaf y cymoedd a rhannau o Gymru wledig. A yw eich strategaeth yn ceisio llenwi’r bwlch a grëwyd gan fethiant y fasnachfraint radio? Awgrymais i Sue Essex ychydig fisoedd yn ôl y dylai systemau peipiau gael eu gosod fel mater o drefn yn y ffyrdd, pan fydd pobl yn gwneud gwaith ffyrdd, er mwyn sicrhau bod yr isadeiledd sylfaenol yn ei le er mwyn caniatáu i gebl gael ei osod mewn rhai o’r cymunedau mwy pellennig, yn hytrach na thyllu ffyrdd bob ychydig o wythnosau, yn dibynnu ar bolisïau cwmnïau amrywiol. A oes unrhyw syniadau gennych sut y gellid integreiddio hynny mewn strategaeth gyffredinol?

O ran rhwydwaith a mynediad i isadeiledd, bydd y grŵp gorchwyl yn ystyried hynny. Fel y dywedasoch, yn aml mae’n anodd cael darlun clir ac mae storïau croes i’w gilydd. Weithiau mae pobl yn dweud nad oes digon o isadeiledd a dywed eraill bod digon o isadeiledd ond nad yw’n cael ei ddefnyddio. Mae datblygiadau eraill fel datglymu arfaethedig cyfnewidfeydd ffôn British Telecom er mwyn caniatáu cystadleuaeth o gebl copr presennol rhwng y cyfnewidfeydd a chartrefi unigol. Nododd adroddiad a glywais y bore yma nad oedd llawer o gwmnïau eraill am gyflwyno’r gystadleuaeth honno i wasanaethau dros y filltir olaf fel y’i gelwir. Mewn rhai ffyrdd, gall y mathau hynny o ddatblygiadau—er gwaethaf y cafeat hwnnw—helpu i ymdrin â mater mynediad defnyddwyr neu gartrefi unigol i’r rhyngrwyd. Adroddaf ar hynny, a bydd yr is-grŵp yn ystyried yr isadeiledd, yn adrodd yn ôl ac yn rhoi mewnbwn i’r fframwaith strategol drafft.

O ran yr arwerthiant radio, yr ydym yn pryderu nad oes unrhyw gynigiwr wedi cynnig ar gyfer masnachfraint Cymru. Mynegwyd ein pryderon i Whitehall. Mewn sawl ffordd efallai na fydd y sefyllfa cynddrwg. Efallai mai’r farn fydd bod yr isadeiledd presennol yn ddigonol ac nad oes angen i unrhyw un ymuno. O ran gwaith ffordd, mae enghraifft o’n cebl yn rhedeg ochr yn ochr â’r A55. Bu Sue Essex a’m cyd-Aelodau yn ystyried sut y gallwn ddefnyddio’r cebl hwnnw i ganiatáu mynediad i gwmnïau yn y sectorau cyhoeddus a phreifat. Bu anawsterau, sydd wedi rhoi achos inni feddwl sut y gallwn ddefnyddio’r ymagawedd a nodwyd gennych.

Fis Mehefin diwethaf pleidleisiodd y Cynulliad i fwrw ymlaen â’r gwaith o adeiladu’r siambr ddadlau a’r ystafelloedd pwyllgora newydd. Yr oedd yn benderfyniad a wnaethpwyd gan y Cynulliad cyfan—[AELODAU CYNULLIAD: Nac oedd.]

Bu’r weinyddiaeth yn awyddus i gyflawni dymuniadau’r Cynulliad mor gyflym ac effeithlon â phosibl. Yr wyf yn falch o adrodd ein bod, ers mis Mehefin diwethaf, wedi gwneud cynnydd rhagorol. Parhawn i fod ar y trywydd iawn i gyflwyno adeilad o ansawdd uchel, ar amser ac o fewn cyfanswm y gyllideb a ddarparwyd.

Nac ydw, hoffwn ymyrryd pe bai’r Gweinidog yn caniatáu imi wneud hynny.

Gwn y byddwch yn croesawu’r newyddion hwn. Gadewch imi fynd â chi yn awr drwy rai o’r datblygiadau sydd wedi digwydd ers Mehefin diwethaf. Ar 8 Tachwedd, rhoddodd Cyngor Dinas a Sir Caerdydd ganiatâd cynllunio. Mae’r cynllun wedi datblygu o’r cam cynllunio amlinellol, a bellach cwblhawyd y cynllun ffurfiol. Cwblhawyd y camau cyfreithiol ffurfiol ar gyfer y tir ychwanegol sydd yn ofynnol er mwyn i’r datblygiad ddigwydd. Penodasom gwmni arbenigol o ymgynghorwyr mynediad i sicrhau y caiff anghenion pobl ag anableddau eu hystyried ar bob cam o’r broses gynllunio fanwl. Sefydlasom grŵp ymgynghorol ar fynediad hefyd. Mae hyn yn cynnwys enwebeion a gynigiwyd gan Anabledd Cymru, gan gynnwys cynrychiolwyr y Comisiwn Hawliau Anabledd.

Mae’r grŵp llywio polisi wedi creu is-grŵp arbenigol i gynghori ar leoliad y celfyddydau yn yr adeilad ac o’i amgylch. Penodasom ein syrfëwr meintiau annibynnol ein hunain fel yr argymhellwyd gan adroddiad diweddar y Swyddfa Archwilio Genedlaethol ar adeiladau’r Cynulliad. Adeiladwyd model o’r siambr ddadlau ac un ystafell bwyllgora. Mae trefniadau’n cael eu gwneud i’r Aelodau weld y model er mwyn rhoi eu sylwadau ar y cynllun. Yn olaf, ond nid lleiaf, gallaf gyhoeddi heddiw fod contractwyr rheoli wedi cael eu penodi a fydd yn gyfrifol am reoli’r gwaith adeiladu. Byddant yn dechrau gweithio ar y safle yn fuan.

Trof at y newidiadau i’r cynllun. Pan gymeradwyodd y Cynulliad y cynllun ym Mehefin yr oeddem ar y cam cynllunio amlinellol. Ers hynny, gwnaethpwyd gwaith pellach. Yn ddiweddar cwblhaodd y grŵp llywio polisi y cynllun ffurfiol sydd yn penderfynu ar natur sylfaenol, maint a chynllun yr adeilad. Mae llawer o waith cynllunio manwl eto i’w wneud ond mae hynny hefyd ar y gweill.

Cyflwynodd y cynllun rai newidiadau i’r cynigion cynharach. Yr un mwyaf amlwg yw bod nifer y clychau neu’r cyrn mawr wedi cael eu gostwng o ddau i un. Mae’r gloch dros y siambr ddadlau yno o hyd ond ni fydd cloch dros yr ardal gyhoeddus bellach. Ym marn y penseiri mae hyn yn well yn weledol a bydd yn creu man cyhoeddus mwy hyblyg a defnyddiadwy.

Mae newidiadau sylweddol eraill yn cynnwys gwelliannau pellach o ran hygyrchedd a threfniadau diogelwch i’r rheini sydd ag anableddau. Bydd tri thoiled i’r anabl ar gael i’r cyhoedd yn awr o’u cymharu â dau yn y cynllun amlinellol a byddant yn fwy o faint. Bydd ardal loches fwy o lawer ar gyfer defnyddwyr cadair olwyn yn achos argyfwng a darperir ffordd ddianc fecanyddol. Er nad yw hyn yn newid o ran y cynllun, mae’r grŵp llywio polisi wedi penderfynu y dylem geisio neilltuo ystafell yn yr adeilad i’w defnyddio fel ystafell dawel i’r rheini sydd ag anghenion arbennig.

Cadarnhaodd y grŵp llywio polisi y gwelliannau hyn i’r cyfleusterau ar gyfer y rheini sydd ag anableddau a chydnabuwyd eu bod yn golygu cost ychwanegol o tua £200,000. Yr ydym yn ymrwymedig i gyflawni safonau hygyrchedd rhagorol yn yr adeilad. Bydd y grŵp llywio polisi yn parhau i ystyried yr holl gynigion ar gyfer gwella. Un cynnig a ystyriwyd gennym eisoes yw darparu lifft ychwanegol o’r ffordd o flaen yr adeilad i lefel y fynedfa. Cost hynny fyddai £160,000. Teimlai’r grŵp llywio polisi nad oedd gan y cynnig hwn y dadleuon iechyd a diogelwch cryf a oedd ynghlwm wrth y cynigion eraill ac, o gofio’r costau dan sylw, ni ddylid bwrw ymlaen ag ef. Fodd bynnag, gofynasom i’r penseiri sicrhau y caiff yr adeilad ei gynllunio mewn modd sydd yn caniatáu i lifft ychwanegol gael ei osod pe teimlid byth bod angen hynny. Arddangosir y cynlluniau diweddaraf yn y neuadd y prynhawn yma. Mae trefniadau ar y gweill hefyd iddynt fod ar gael ar y rhyngrwyd.

Mae penodi’r contractwr rheoli yn gam mawr ymlaen. Y cwmni a ddewiswyd ar ôl cystadleuaeth agored yw Skanska Limited. Enillodd enwebiad contractwr adeiladu y flwyddyn y DU yn 1999. Maent yn eithriadol o weithgar o fewn yr Egan a’r fenter Movement for Innovation (M4i) i wella sawl agwedd ar waith y diwydiant adeiladu. Mae ganddynt chwe safle arddangos lle y ceisiant wella’r modd y rheolir risg, arferion amgylcheddol, costio cylch bywyd cyfan, hyfforddi staff, safoni cydrannau ac adeiladu oddi ar y safle. Nhw yw enillwyr Gwobr Aur y Gymdeithas Frenhinol er Atal Damweiniau ar gyfer diogelwch galwedigaethol hefyd, a fydd o ddiddordeb i’r Aelodau o gofio’r trafodaethau a gawsom o ran contractwyr a safleoedd adeiladu. Byddant yn gweithio’n agos gyda’r pensaer i sicrhau y gellir adeiladu’r cynllun yn y ffordd fwyaf effeithlon. Bydd ganddynt rôl allweddol wrth dendro pob pecyn is-gontractiwr, cydlynu amseriad y gwaith a rheoli perfformiad yr is-gontractwyr ar y safle.

Egluraf ein sefyllfa yn nhermau costau. Wrth i’r gwaith fynd rhagddo mae rhai pwysau o ran costau wedi codi. Awgrymodd adolygiad diogelwch fod yn rhaid gwario mwy ar rai agweddau ar y sylfeini i gryfhau diogelwch rhag ffrwydrad. Fodd bynnag, talwyd am y gost ychwanegol o tua £300,000 drwy arbedion a gododd o ganlyniad i newidiadau eraill i’r cynllun. Mae cost y comisiwn contractiwr rheoli tua £470,000 yn uwch na’r ddarpariaeth wreiddiol a amcangyfrifwyd. Fodd bynnag, caiff hyn hefyd ei ymgorffori yn y cynllun costio heb orfod troi at y ddarpariaeth ffurfiol wrth gefn o £3.5 miliwn a ddaliaf fel y Gweinidog dros Gyllid.

Felly ni fu angen defnyddio ein darpariaeth wrth gefn hyd yn hyn. Serch hynny, awgryma canlyniadau’r broses dendro ar gyfer contractiwr rheoli na allwn anwybyddu’r posibilrwydd hwnnw yn y dyfodol. Tasg gyntaf ein syrfëwr meintiau newydd a benodwyd fydd cynnal adolygiad pellach o’r cynllun costio, gan ystyried yr wybodaeth ddiweddaraf sydd ar gael ar gyflwr y farchnad. Ein hasesiad presennol yw ei fod yn debygol y bydd angen inni ddefnyddio peth o’r ddarpariaeth wrth gefn ond yr wyf yn falch o nodi ein bod yn parhau ar y trywydd iawn i gyflwyno’r adeilad o fewn cyfanswm y gyllideb a bennwyd.

Gadewch imi amlinellu’r amserlen ichi. Dylai gwaith dargyfeirio gwasanaeth, y mae angen ei wneud cyn adeiladu, ddechrau erbyn canol Chwefror. Bwriedir cynnal seremoni torri tir ffurfiol ar 1 Mawrth—dyddiad priodol iawn, fel y mae’n siwr y cytuna’r Aelodau. Disgwylir i’r gwaith adeiladu go iawn ddechrau ym mis Mai. Mae’n edrych yn debyg y gall y Cynulliad feddiannu’r adeilad, yn ôl y bwriad, erbyn Ionawr 2003.

I thank the Minister for Finance for her statement. I congratulate her and the team on the work that has been accomplished and on how she is leading this work. It has been a privilege to be a member of the small group that has been looking at the whole process.

Regarding the cost of the building, I welcome her statement of confidence that the project can be completed within the earmarked sum. It is good that some additional elements can be funded through savings. For example, the idea of taking out one of the two bells, resulting in less cost and an improvement in the standard of the building.

If we are to have a building in which we can take pride—and that must be so—it is reasonable that we may have to use some of the contingency provision. We shall see as things develop. I urge the Minister to ensure a disciplined approach to cost throughout.

I support the need for the Assembly to manage some of the land around the building, with regard to public enjoyment. That is as important as the building itself. I ask also how the new commercial building, which will be built next to the debating chamber, will affect the quality of that debating chamber?

I am pleased with the steps taken to ensure easy access for the disabled. Although some elements have been rejected on cost grounds, I am also pleased that it is possible to install an additional external lift if it is needed in future.

I especially welcome the intention to establish a group to advise on artwork, bearing in mind the recommendation in the ‘A Culture in Common’ report, which we discussed the day before yesterday, that the debating chamber, the whole building and the Assembly’s surroundings should be seen as an important space for all the arts.

I hope that a bold renewable energy scheme can be developed. That would give a strong signal to the industry in Wales that the Assembly supports it, and it would affirm our commitment to sustainable development.

I look forward to the turf-cutting ceremony on 1 March and the opening of the debating chamber in January 2003. Sticking to the proposed timetable is exceptionally important.

I am completely confident that the Richard Rogers building, our building, will be an object of pride, attracting visitors from far and near, and a contributing factor to uniting the whole nation in that sense of pride. It will be a huge boost to Cardiff as the gateway to the nation and the whole nation will benefit.

Will you join me in extending a warm welcome to the Welsh Conservatives to join with the rest of us in this work? There is no doubt that the Conservatives have an important contribution to make here to the political life of our nation and to the life of the Assembly. I can pay tribute to a number of things that the Conservatives have done in the Assembly’s work but it is a shame that they exclude themselves from this important work. This is a perfect example of social exclusion; the Conservatives are excluding themselves. It is a grave strategic error on their part, and they need to cast off their sin and return to the fold. We will all rejoice in receiving them. There will be rejoicing among God’s angels with every sinner that repents. We are the angels, they are the sinners. I want to see repentance from them now; more joy shall be over one sinner that repenteth than over ninety and nine just persons. Come back to the fold, boys.

Cytunaf yn llwyr fod yr adeilad newydd yn ffynhonnell balchder i’r Cynulliad Cenedlaethol ac i ni fel cenedl. Byddwn yn ei groesawu pe bai Ceidwadwyr Cymru yn ailystyried eu penderfyniad ac yn dod yn rhan o’r grŵp llywio polisi. Byddai hynny’n golygu y byddai pob plaid yn y Siambr hon yn ymwneud â’r broses gwneud penderfyniadau.

Yr wyf yn falch o fod wedi gweithio gyda’r grŵp llywio polisi, sydd yn eich cynnwys chi, Cynog, y Llywydd a Mike German. Ymdriniasom â’r materion ariannol mewn modd hunanddisgybledig. Yr oeddem yn arbennig o ymwybodol ein bod am i’n hadeilad yng Nghymru fod yn adeilad cyhoeddus sydd yn dod o fewn y gyllideb. Byddai hynny’n gryn gyflawniad. Mae rheoli’r tir yn bwysig hefyd: yr ydym yn fodlon ar y cydweithredu a gawsom gan benseiri mewn adeilad cyfagos lle y maent wedi ceisio cydweddu â’n hadeilad, gan ganiatáu i gryfderau pensaernïol llawn ein hadeilad gael eu gweld yn y bae.

Mae ansawdd yr adeilad yn arwain at fater y celfyddydau. Nid dim ond ychwanegiad yw celfyddyd; mae celfyddyd yn rhan hanfodol o fywyd Cymru. Yr oedd yn bwysig inni fod yn arloesol ac yn bwysig ein bod wedi gwahodd pobl o bob cefndir i’n cynghori.

Mae datblygu cynaliadwy yn bwysig. Mae’r adeilad ei hun o’r safon uchaf o ran effeithlonrwydd ynni, ond yr ydym yn ymchwilio hefyd i’r mater ehangach o’n safle yn y bae a’n darpariaeth o ran ynni. Gallem wneud trefniadau partneriaeth ag eraill yn y bae i ystyried materion ynni. Gobeithiaf wrth inni ddatblygu y bydd hynny’n digwydd.

Gwn fod creu amserlen yn anodd, er nad wyf wedi gweithio i gwmni rheilffordd. Fodd bynnag, fe’ch sicrhaf y ceisiaf gadw trwyn pawb ar y maen. Bydd yn arwyddocaol os gallwn feddiannu’r adeilad newydd erbyn Ionawr 2003, mewn da bryd i ddechrau canfasio ar gyfer etholiadau’r Cynulliad.

Diolchaf i Edwina a’r grŵp llywio am eu gwaith, yn arbennig wrth sicrhau bod yr adeilad yn aros o fewn y gyllideb. Yr wyf yn siwr, gyda dwylo Edwina ar linynnau’r pwrs, nad oes llawer o berygl yr aiff y prosiect y tu hwnt i’w gyllideb. Yn anffodus, mae arweinydd Cyngor Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr, sef Jeffrey Jones, yn rhoi stori ar led yn fy etholaeth i, Ogwr, a’r etholaeth gyfagos. Mae’n feirniad uchel ei gloch o’r Cynulliad, sydd yn syndod o gofio ei fod wedi ymdrechu’n galed i ddod yn Aelod. Datganodd yn gyhoeddus yn y wasg leol y bydd yr adeilad newydd—neu ‘glass menagerie’, fel y’i geilw—yn costio £41 miliwn i Gymru. A ddywedwch y gwirionedd wrthym?

Mae’r adeilad newydd ar y trywydd iawn i gael ei gyflwyno o fewn y gyllideb a ddarparwyd. Mae £23.2 miliwn, ynghyd â’r 15 y cant o lwfans wrth gefn, sydd yn dod â chyfanswm y gyllideb a ddarparwyd i £26.6 miliwn. Cytunaf â Janice nad yw rhai o’r ymosodiadau ar y Cynulliad yn seiliedig ar egwyddor ond eu bod bron o ganlyniad i genfigen wleidyddol. Braint inni gyd yw bod y 60 Aelod cyntaf o’r Cynulliad. Yr wyf yn siwr bod pob un ohonom yn falch o fod yn rhan hanfodol o’r Cynulliad Cenedlaethol. Braint imi fydd bod yn rhan o hanes pan symudwn i’n hadeilad newydd. Nid yw cenfigen wleidyddol yn sail dda i drafod y penderfyniadau egwyddorol y ceisiwn eu gwneud yn y Cynulliad Cenedlaethol.

Diolchaf i’r Gweinidog am ei datganiad. Fodd bynnag, onid hwn yw’r cyntaf o lawer o ddatganiadau y gallwn ei ddisgwyl ar adeilad newydd y Cynulliad, gan adlewyrchu costau cynyddol dro ar ôl tro? Rhaid imi gywiro’r Gweinidog ar ei sylwadau agoriadol, pan nododd fod cael adeilad newydd i’r Cynulliad yn

‘benderfyniad a wnaethpwyd gan y Cynulliad cyfan’.

Nid oedd gan Blaid Ceidwadol Cymru, ynghyd ag un neu dda o Aelodau Llafur, ddim i’w wneud ag adeilad newydd y Cynulliad. Sicrhaf Cynog Dafis na fyddwn yn gysylltiedig o gwbl â’r cynllun na’r adeilad ei hun. Fodd bynnag, ynglŷn â’r pwynt a wnaeth y Gweinidog mewn ymateb i Janice Gregory, nid yw ymosodiad Ceidwadwyr Cymru ar yr adeilad yn ymosodiad ar y Cynulliad.

Datganiad o fwg a drychau yw hyn sydd yn adlewyrchu costau cynyddol adeilad newydd y Cynulliad. Dywedir wrthym ein bod ar y trywydd iawn i gyflwyno adeilad

‘ar amser ac o fewn cyfanswm y gyllideb a ddarparwyd’.

Ni ddylem anghofio fod cyfanswm y gyllideb a ddarparwyd wedi cynyddu llawer o’r hyn a addawyd yn wreiddiol. Yna nododd y Gweinidog:

‘wrth i’r gwaith fynd rhagddo mae rhai pwysau o ran costau wedi codi’.

Yna yr oedd llen fwg newydd:

‘talwyd am y gost ychwanegol o tua £300,000 drwy arbedion a gododd o ganlyniad i newidiadau eraill i’r cynllun’.

Yna nododd y Gweinidog

‘mae cost y comisiwn contractiwr rheoli tua £470,000 yn uwch na’r ddarpariaeth wreiddiol a amcangyfrifwyd. Fodd bynnag, caiff hyn hefyd ei ymgorffori yn y cynllun costio.’

Oni ddylid trosglwyddo unrhyw arbedion sydd yn codi o newidiadau i’r cynllun i’r trethdalwr yng Nghymru? Dylid eu rhoi i bobl sydd yn defnyddio’r gwasanaeth iechyd a’r system addysg.

Gollyngwyd y gath o’r cwd yn ddiweddarach, pan ddywedodd y Gweinidog,

‘awgryma canlyniadau’r broses dendro ar gyfer contractiwr rheoli na allwn anwybyddu’r posibilrwydd hwnnw yn y dyfodol.’

Ac, yn ddiweddarach, tanlinellodd y Gweinidog yn glir, o dan yr asesiad presennol,

‘ei fod yn debygol y bydd angen inni ddefnyddio peth o’r ddarpariaeth wrth gefn’.

Onid yw’r gost yn codi dro ar ôl tro? Deallaf mai cyfrifoldeb cyntaf y syrfëwr meintiau annibynnol fydd adolygu costau a chynlluniau unwaith yn rhagor. Pryd y cawn wybod canlyniad y costau a’r newidiadau hyn i’r cynllun? Pryd bydd Edwina yn onest ac yn dweud, unwaith ac am byth, bod y gost hon yn mynd y tu hwnt i bob rheswm?

Caiff y mwg a’r drychau eu defnyddio ar eich ochr chi. A barnu o’ch dealltwriaeth o’m datganiad, yr wyf yn well am drin arian na chi. Eglurais, fel y gwnaeth y tîm, ein bod wedi ceisio cadw’n gaeth o fewn y gyllideb drwy gydol y broses hon. Os oedd hynny’n golygu lleihau rhai manylebau o ran y cynlluniau er mwyn cadw o fewn y gyllideb, gwneuthum hynny drwy gydol y broses. Mae hwn yn ddatganiad eithriadol o onest, sydd yn dangos yr anawsterau a’r pwysau sydd yn codi pan fyddwch yn delio ag adeilad ac yn ceisio ei gadw o fewn ffigur cyffredinol. Bûm yn onest ynglŷn â threfniadau wrth gefn a’r ffaith fy mod wedi cynnwys lwfans wrth gefn. Mae hynny’n rheolaeth dda. Golyga rheolaeth dda—fel y gwyddoch—

Bod pethau wedi mynd i’r pen.

Nid yw pethau wedi mynd i’r pen o gwbl yn hyn o beth oherwydd nid wyf yn anobeithio ynglŷn â materion o’r fath. Yr ydych yn chwarae gêm galed, yn bargeinio’n galed ac yn ceisio sicrhau eich bod yn cadw o fewn y gyllideb a ddarparwyd. Ni ddywedaf fod hynny’n hawdd, ond gyda chefnogaeth fy ngrŵp, ac o gofio bod mwyafrif y Cynulliad yn cefnogi’r prosiect adeiladu, yr wyf yn siwr y bydd gennym rywbeth y bydd pobl Cymru yn ei ddeall. Nid yw’r pwyntiau gwleidyddol rhad a diwerth hyn y dewiswch eu gwneud, Alun, yn helpu unrhyw un. Gwnaethom benderfyniad ar adeilad y Cynulliad. Yr oedd yn benderfyniad democrataidd a gymerwyd gan y mwyafrif o’r Cynulliad hwn. Y pris a dalwn am ddemocratiaeth yw ein bod yn derbyn penderfyniadau democrataidd. Mae hyn yn parhau. Gallwch wawdio ynglŷn â gwario £200,000 ar fynediad i’r anabl a materion o’r fath. Cariwch ymlaen Alun. Ni fydd pobl yn eich parchu am wneud hynny. Mae hyn yn ymwneud â’n hadeilad, ein dyfodol, dyfodol ein cenedl a sut mae democratiaeth yn datblygu yng Nghymru. Dyna sut y gwelaf fi bethau a dyna sut y gwelir pethau gan bobl Cymru a mwyafrif yr Aelodau yn y Siambr hon.

Pa fesurau a gymerir i sicrhau, lle bo hynny’n bosibl, y caiff deunyddiau a wneir yng Nghymru eu defnyddio i adeiladu’r adeilad? Beth a wneir i sicrhau bod agwedd gynaliadwy yr adeilad, megis defnyddio paneli ynni’r haul yn parhau yn ganolog i ddatblygiad manwl y cynllun?

Mae’r agweddau datblygu cynaliadwy yn faterion allweddol inni a threuliwn gryn amser yn trafod hynny yn y grŵp i weld sut y gallwn wneud y defnydd gorau ohonynt. Yn wir, trafodwn faterion megis beth fydd yn digwydd i ddŵr glaw yn yr adeilad newydd, sut y caiff ei ddosbarthu a’i ddefnyddio yn ein toiledau ac yn y blaen, a defnyddio dŵr oer i olchi ein dwylo gan fod hynny’n well i’r amgylchedd. Mae’r materion hynny yn rhan hanfodol o’r broses. Mynegais ein pryderon ynglŷn â sut y cawn ynni yn yr adeilad. Edrychwn efallai ar brosiectau arloesol sydd yn ymwneud â’r bae, ffermydd gwynt ac yn y blaen.

O ran deunyddiau Cymreig, cyfyd materion caffael mewn perthynas â hynny. Yr ydym wrthi’n ystyried ffyrdd cadarnhaol o sicrhau y defnyddir deunyddiau Cymreig yn yr adeilad hwn. Mae angen trafod pa ddeunyddiau yr ydych am eu defnyddio. Trafodasom ddefnyddio pren yn yr adeilad gan ddefnyddio pren Cymru a chynnwys Coed Cymru mewn trafodaethau. Bu hynny i gyd yn gadarnhaol iawn. Dyna’r llwybr a gymerwn. O ran diweddaru hyn, gan mai proses barhaus ydyw ac mae’r grŵp yn cyfarfod bob mis, bwriadaf roi adroddiadau rheolaidd ar y wefan—pan fydd yn weithredol—i roi’r newyddion diweddaraf i’r Aelodau ar faterion o’r fath. Os bydd yr Aelodau am ofyn cwestiynau ynglŷn â chynnydd, yna gall yr Aelodau i gyd gael yr atebion. Gan fod gan yr Aelodau ddiddordeb yn yr agwedd hon, cyn gynted ag y bydd gennym ragor o wybodaeth, byddwn yn darparu diweddariad ar y fewnrwyd.

Diolchaf ichi am eich cyhoeddiad heddiw ac am eich ymdrechion cryf i gadw rheolaeth ar y costau. Fel Cadeirydd y Pwyllgor Archwilio, yr wyf yn falch eich bod yn dilyn yr argymhellion a wnaethpwyd gan y Pwyllgor Archwilio ar ôl ei wrandawiad fis Tachwedd diwethaf. Fel Aelod Gorllewin De Cymru, codaf fater sydd yn ymwneud â’m hetholaeth. Pan gymharwyd opsiynau Caerdydd ac Abertawe am y tro cyntaf yn 1998, ni chynhaliwyd unrhyw werthusiad economaidd o gostau amser teithio’r staff, dim ond cost y bws i Abertawe. Ym mis Ebrill y llynedd, yn dilyn galwadau gan Geidwadwyr Cymru, cynhaliwyd gwerthusiad o’r costau a dalwyd o ganlyniad i staff yn teithio rhwng Parc Cathays a’r bae. Dywedwyd y byddai’n costio £2.9 miliwn bob blwyddyn. Yn dilyn gwrandawiad y Pwyllgor Archwilio fis Tachwedd diwethaf, cynhaliwyd gwerthusiad economaidd tebyg ar gyfer Abertawe a oedd yn golygu £9 miliwn bob blwyddyn. Yng ngwrandawiad y Pwyllgor Archwilio, daeth yn amlwg bod Abertawe wedi cael ei chamarwain oherwydd, yn wleidyddol, yr oedd yn rhaid i’r adeilad hwn fod yng Nghaerdydd. Ni chynhaliwyd unrhyw werthusiad economaidd llawn o gostau amser teithio’r staff i Abertawe bryd hynny. Mae’n amlwg i mi yn awr ac i’r rhan fwyaf o bobl—os defnyddiant eu synnwyr—mai Bae Caerdydd yw’r lleoliad mwyaf effeithiol ar gyfer yr adeilad, yn economaidd ac yn wleidyddol. Fodd bynnag, a ddeallwch y gwnaethpwyd difrod sylweddol i enw da y Cynulliad Cenedlaethol yn ardal Abertawe—soniodd Janice Gregory am brofiad tebyg yn ardal Ogwr—o ganlyniad i’r modd yr ymdriniwyd â’r opsiynau hyn? A gytunwch fod cael democratiaeth yng Nghymru wedi gwneud gwahaniaeth mawr i ddod â mater fel hyn i’r amlwg a gwneud esboniadau yn eglur?

Cytunaf â’ch sylwadau ar ddemocratiaeth yng Nghymru a’n bod yn cael trafodaethau agored ar y materion hyn. Yr ydym yn sôn am hanes yma. Yr oedd penderfyniad Prif Weinidog Cymru i aros ac ystyried yn gywir. Pan edrychwn yn ôl, nid oes amheuaeth gennyf, wrth ddarllen y South Wales Evening Post, fel y gwna’r Aelodau eraill, y bu cryn bryder yn Abertawe ynglŷn â’r arian a oedd yn cael ei wario ar ystyried y cynigion. Mae hynny’n wir hefyd am rannau eraill o Gymru y gofynnwyd iddynt ystyried a allent gynnig opsiynau hyfyw ymarferol yn lle Caerdydd.

Gwnaethom y penderfyniad cywir ar leoliad y Cynulliad Cenedlaethol. Nid oeddwn yn wleidydd adeg y penderfyniad hwnnw. Pe bawn i wedi gwneud y penderfyniad, hyd yn oed fel gwleidydd o Abertawe, byddwn wedi dewis Caerdydd, fel prifddinas y wlad. Fodd bynnag, rhaid inni wneud ein hunain yn fwy hygyrch i weddill y wlad. Efallai bod ein hadeilad a Siambr y Cynulliad yng Nghaerdydd, ond mae’n ddyletswydd ar bob un ohonom i ystyried y ffordd y gweithreda’r Cynulliad y tu allan i Gaerdydd, pa sefydliadau y gallem ystyried eu lleoli mewn mannau eraill, a pha adeiladau eraill, swyddfeydd ac yn y blaen, y gallai’r Cynulliad eu defnyddio ledled Cymru maes o law. Yr adeilad hwn yw symbol y Cynulliad. Fodd bynnag, holl bwrpas yr adeilad hwn yw ei fod ar gyfer holl bobl Cymru, a rhaid iddynt deimlo’n rhan ohono. Bydd y broses honno o dyfu yn cynnwys ystyried ble yr ydym a ble mae’r opsiynau eraill.

Nid wyf am wneud sylwadau ar y rhagrith ar ochr Geidwadol y Siambr. Fodd bynnag, yn breifat, dywed sawl Aelod Ceidwadol wrthyf y byddant yn mwynhau’r adeilad unwaith y bydd yno, ond eu bod yn gorfod chwarae’r gêm hon. [AELODAU’R CYNULLIAD: ‘Enwch enwau.’] Ni wnaf ddatgelu sgyrsiau preifat. Fodd bynnag, mae’n drueni na chymer y Ceidwadwyr ran yn y trafodaethau difrifol hyn. Caiff yr adeilad ei adeiladu. Mae’n mynd yn ei flaen. Nid oes pwynt ymarfer y ddadl o blaid neu yn erbyn yr adeilad. Mae peidio â chael arbenigedd cyfle cyfartal David Melding yn golygu ein bod ar ein colled. Mae grwpiau anabledd ar eu colled gan na chaiff ei gynnwys mewn trafodaethau. Yr wyf o ddifrif ynglŷn â hyn, David, a gwn yr ewch i drafferth gyda gweddill eich grŵp. Gwnewch gyfraniadau dilys a difrifol i’r Pwyllgor Cyfle Cyfartal. Hoffwn pe bai’r Ceidwadwyr yn ailystyried eu tactegau.

Cynog Dafis, fe ddywedasoch y cyfan. Disgrifiwyd yr adeilad newydd imi fel y Jerwsalem newydd. Bydd yn adeilad i bawb. Nid yw’n adeilad dim ond i’r Aelodau eistedd ynddo a doethinebu a thrafod. Mae ar gyfer pobl ledled y byd—o Gymru ac Ewrop, America ac Awstralia. Bu llawer o ymwelwyr yma eisoes, ond beth yw eu barn pan ddônt ar ymweliad? Dônt i’r bae a gofyn, un eiliad, ble mae adeilad newydd Llywodraeth Cymru; rhaid imi fynd drwy ddrws troi, beth fyddant yn ei ddweud os af i mewn yno, a allaf fynd i mewn yno? Cerddant i mewn yn betrus, ac yna fe’u croesewir gan y tywyswyr a’r staff, ond nid ydynt yn sicr o hyd a allant ddod i mewn—

Ble y maent?

Nid ydym am gael adeilad yn null San Steffan gyda’i rwyg a’i rodres. Mae gennyf gwestiwn ynglŷn â mynediad i bawb, Edwina, yn enwedig y rhai trwm eu clyw a’r rhai â nam ar y clyw. Cyfeiriodd Rosemary at hyn yn gynharach. Mae nam ar y fy nghlyw i a rhaid inni sicrhau bod yr acwsteg yn iawn yn yr adeilad newydd. Rhyw bryd wrth i’r prosiect ddatblygu, a allem gael ein briffio’n anffurfiol ar y materion anabledd er mwyn gweld sut yr eir i’r afael â hwy? Byddai pawb yn gwerthfawrogi hynny. Mae Anabledd Cymru yn ymwneud â’r prosiect wrth iddo ddatblygu, ond a allwn roi sylw i nam ar y clyw a sicrhau bod y grwpiau sydd yn cynrychioli pobl â nam ar eu clyw yn ymwneud â’r cam holl bwysig hwnnw? Ynglŷn â thymheredd, ar hyn o bryd gellir tyfu tomatos mewn un rhan o’r adeilad hwn a rhewi iâ mewn rhan arall. Ni wn beth yw’r broblem, ond a allwn sicrhau yr eir i’r afael â hynny hefyd?

Mae gennym grŵp mynediad sydd yn ein cynghori ynglŷn â’r materion hyn. Mae acwsteg yr adeilad newydd yn holl bwysig. Canfuom drwy gydol ein trafodaethau fod dŵr ac effaith y gwydr yn effeithio ar yr acwsteg. Yr ydym wedi gorfod ystyried y materion hyn yn fanwl, a byddwn yn falch o roi adroddiad i’r Aelodau ar y cynnydd. Mae ar ein hagenda. Fodd bynnag, mae hyn yn ymwneud â phawb, nid dim ond defnyddwyr cadeiriau olwynion. Mae hefyd yn ymwneud â charpedi, y llawr, lle y dylid rhoi llinellau er mwyn i bobl a chŵn tywys wybod bod wal neu wydr. Mae nifer o ystyriaethau. Ceisiasom gyngor priodol ar hyn ac, o ganlyniad, gobeithiaf mai adeilad model fydd ein hadeilad ni. Pan fydd y materion hyn wedi’u datblygu o fewn y grŵp, cyflenwaf bapur briffio ar gyfer yr Aelodau, gyda chymorth y penseiri. Pan fydd yr Aelodau yn ymweld â model Siambr, gwelant yr amser a’r ymdrech a fuddsoddwyd i’r gwaith o ystyried hygyrchedd. Er enghraifft, wrth fynd i mewn i’r Siambr neu wrth ei gadael, gall defnyddiwr cadair olwynion fynd heibio’r rhes o seddau’r Cabinet. Yr wyf yn siŵr y bydd diddordeb gan Aelodau weld sut yr ymdriniasom â hygyrchedd.

I will first respond to Cynog Dafis’s call for some Members on this side of the Chamber to come over to join the angels. I remind him of Jesus’s words,

‘Two men went up into the temple to pray.’

One was a Pharisee—from Plaid Cymru—and the other an independent Tory publican. You will remember that the Pharisee thanked the Lord that he was not like the independent Tory, who was excluded and who rejected the temple. You will also remember that it was the independent Tory who was justified by God, not the Pharisee or the angels.

After he had asked for forgiveness.

There is another preacher here.

Bydd yn rhaid i’r rhai ohonom sydd yn gallu gweld o’n swyddfeydd yr olygfa drychinebus lle y caiff y gwastraff arian gwarthus hwn ei leoli edrych arno yn cael ei adeiladu fricsen wrth fricsen. Yr unig ran o ddatganiad y Gweinidog a groesawaf—ac yr wyf yn gwbl ddiffuant yn hyn o beth—yw’r dyddiad cwblhau sef Ionawr 2003. Bydd hynny’n atgoffa pleidleiswyr yng Nghymru mewn da bryd dros bwy y dylent fwrw eu pleidlais yn etholiadau’r Cynulliad ym mis Mai y flwyddyn honno.

Bydd gweld yr adeilad wedi ei godi yn atgoffa pleidleiswyr yng Ngŵyr i bleidleisio drosof fi.

Yr wyf yn fwy na bodlon cyfnewid swyddfeydd â Rod os nad yw am edrych ar y safle adeiladu. Yr wyf yn siŵr y byddai ei gyn gyd-Aelodau Ceidwadol yn croesawu hynny.

Croesawaf y datganiad hwn gan ei bod yn bwysig inni gael yr wybodaeth ddiweddaraf yn rheolaidd. Croesawaf yn arbennig y sylwadau ar ddarparu ynni a defnyddio deunyddiau o Gymru. Mae’n bwysig inni ddefnyddio ffynonellau ynni cynaliadwy fel paneli haul, os yw’n bosibl, a phŵer gwynt. Croesawaf hefyd y ffaith y bydd yr adeilad mor ynni effeithlon â phosibl, yn fwy effeithlon o bosibl nag unrhyw adeilad arall yng Nghymru. A fydd Edwina’n ystyried defnyddio trydan a mathau eraill o ynni a gyflenwir gan gwmnïau sydd yn llwyr ddibynnu ar ffynonellau ynni cynaliadwy ar gyfer yr adeilad newydd, yn ogystal â swyddfeydd eraill y Cynulliad?

Yr wyf yn fodlon ystyried yr holl bwyntiau a godwyd. Oherwydd y diddordeb yn yr agwedd ynni, cyflwynaf nodyn i’r Aelodau Cynulliad a fydd yn amlinellu’r sefyllfa bresennol. Mae pethau wedi newid, ac yr ydym yn ystyried yr hyn sydd yn ddigwyddiad symudol o hyd. Byddaf yn cadarnhau’r sefyllfa maes o law.

Brif Weinidog, nid oes unrhyw amheuaeth—mae’n ddrwg gennyf, yr wyf yn achub y blaen wrth eich disgrifio fel Prif Weinidog—y Gweinidog dros Gyllid, nid oes amheuaeth gan unrhyw un fod grŵp Ceidwadwyr Cymru yn parhau i wrthwynebu’r adeilad newydd i’r carn fel y gwnaeth erioed. Mae’n gamgymeriad ac yr ydym wedi gwneud popeth o fewn ein gallu i’w atal rhag cael ei adeiladu. Yr wyf wedi chwarae rôl yn hyn o beth drwy geisio annog pobl i gyd-fynd â ni. Mae hynny wedi bod yn llwyddiannus ledled Cymru ac mae’r mwyafrif llethol yn cytuno â’n safbwynt ni. Ar un adeg, yr oeddwn yn meddwl fy mod wedi darbwyllo’r Prif Weinidog i ymuno â ni. Pe na bai’n ddyn mor anwadal ei natur gallai fod wedi arwain ei blaid i’n carfan ni ar y mater hwn.

Yr oedd ein gwrthwynebiad bob amser yn seiliedig ar y ffaith y gellid bod wedi gwario’r arian yn well i ddarparu gwasanaethau cyhoeddus i bobl Cymru, ac y byddai’n well ganddynt pe byddem wedi gwneud hynny. Nid yn unig yr oedd ein gwrthwynebiad yn wrthwynebiad llwyr, yr oedd yn ymwneud yn benodol â’r ffaith bod yr hyn yr oeddem yn ei wneud yn gynamserol. Y peth cyntaf y dylem fod wedi’i wneud oedd ystyried y materion a gafodd effaith ar bobl Cymru. Pan oeddent yn fodlon ar y Cynulliad, wedyn gallent fod wedi bod yn fodlon ein bod yn adeiladu adeilad newydd.

O ran pwynt Cynog—

Ni fyddem byth yn dymuno rhoi eich hwyliau da ar brawf, Lywydd.

Mae arnom angen pob manylyn am unrhyw gynnydd mewn costau a byddwn yn parhau i ofyn am gwestiynau ysgrifenedig a llafar ar bob agwedd ar yr adeilad newydd hwn. Yr wyf am i Edwina sicrhau y gall pobl anabl gael mynediad i’r adeilad newydd drwy’r drws ffrynt heb orfod defnyddio unrhyw ddull mecanyddol. Mae unrhyw beth arall yn hollol annerbyniol. A gytunwch, ar ôl gwario tua £30 miliwn ar yr adeilad newydd, ac ar ôl iddo gael ei gwblhau, y bydd yn rhaid inni gyfiawnhau gwastraffu cymaint o arian cyhoeddus?

Yn gyntaf, ymdriniaf â’r cwestiynau go iawn. O ran mynediad i’r anabl, mae grŵp ymgynghorol ar fynediad sydd yn ymgynghori â ni ar bob mater sydd yn ymwneud â mynediad. Nid achubaf y blaen ar y trafodaethau hynny ymhlith defnyddwyr na’u cyngor ar fynediad. Fodd bynnag, bydd cyngor y grŵp yn foddhaol. Mae’r Comisiwn Hawliau Anabledd ac Anabledd Cymru yn gysylltiedig â hyn hefyd a chanolbwyntiaf ar y mater hwnnw.

Gallwch ofyn cymaint o gwestiynau ag y dymunwch, oherwydd nid oes arnaf ofn rhoi atebion manwl i chi. Gogoniant datganoli a system ddemocrataidd yng Nghymru yw y gallwch ofyn y cwestiynau hyn a chael atebion ac adroddiadau llawn a rheolaidd ar yr hyn sydd yn digwydd. Ni chytunaf â’ch sylwadau ar yr adeilad newydd pan ddywedwch ei fod yn wastraff mawr o arian ac yn gamgymeriad. O ran eich sylwadau haerllug am natur anwadal y Prif Weinidog, ni fu unrhyw betrustod. Ceisiasom wneud penderfyniad aeddfed drwy edrych ar y cyllidebau a’r anghenion a’r gofynion. Mae gwleidyddiaeth yn ymwneud ag egwyddorion. Efallai nad yw grŵp Ceidwadwyr Cymru yn deall y gair hwnnw. Mae’n eironig y dylai’r geiriau ‘gwasanaethau cyhoeddus’ ddod o’ch genau chi o gofio bod eich grŵp ond yn ymwneud â phoblyddiaeth.

Mae gwleidyddiaeth yn golygu gwneud penderfyniad egwyddorol, datblygu democratiaeth yng Nghymru a chael yr adeilad i wneud hynny ynddo; sylweddoli ein bod yn genedl sydd wedi tyfu yn y ganrif newydd hon, sydd yn siarad gydag Ewrop ac yn ymdrin â llawer o faterion. Rhaid i’r cwyno ddod i ben. Os yw’r Ceidwadwyr o ddifrif ynglŷn ag archwilio costau’r prosiect a chymryd rhan yn y broses, dylent ymuno â’n pwyllgor ac ymddwyn fel oedolion.