Today is an important day for me as it is the first time that I have delivered a speech that has been prepared on my behalf. It is not quite the same as having a chauffeur-driven car, as some here have, but it is the closest thing to that—a step in the right direction. Today is also an important day for the Education and Lifelong Learning Committee as it is the first time that we have presented a report to Plenary on a key aspect of education provision in Wales. The constructive and collaborative way in which the Education Committee and its predecessor, the Pre-16 Education Committee, has dealt with this policy review is to be commended.

Before I present the report, I, and members of the Committee, wish to thank William Graham and members of the previous Committee, who undertook the majority of the work that culminated in this report. Rosemary Butler, as Secretary for Education and Children, was also influential in this work.

The Education and Lifelong Learning Committee inherited a thoroughly researched and thoughtful piece of work. I hope that the members of the Pre-16 Education Committee will feel that the new Committee has done it credit in completing the task. Many of the previous Committee’s members are members of the present Committee. I would also like to thank educationalists and care providers across Wales, who presented evidence to the Committee and commented on its deliberations in a way that helped us to come to a view that addresses the needs of the child, which is central to the provision of early years education, and lays a solid foundation for their lives and the future of their communities and the nation.

Briefly, the background to this policy review was a decision taken by the Pre-16 Education Committee that there was a need to improve and develop provision of early years’ education in Wales in the context of developments in England. Over the years, there were developments across the country but there was no national coherence regarding the type of provision, its educational content or its accessibility: some counties were far ahead of others. The Committee took the view that the child’s first experience of education should be a positive one that would help to develop the child’s skills in a holistic and supportive manner. It therefore decided to undertake a review of provision in Wales and of best practice in other parts of the world, and develop a national strategic approach whereby each child in the country had equal opportunity to access the provision. This is in keeping with the policy commitments in ‘Betterwales.com’ and ‘Putting Wales First: A Partnership for the People of Wales’.

The remit of the policy review was: first, to consider the current pattern of education provision for three-year-olds; secondly, to assess whether its expansion would be in the educational interest of these children. It was important to ask that question rather than to take it for granted; thirdly, to assess the costs of expanding the provision, which would place a new burden on local authorities. This burden would need to be recognised in their funding. Fourth, to assess the impact of expansion on the ability of voluntary playgroups and private providers to provide childcare for children below compulsory school age. Finally, to make recommendations to the Assembly Minister on future policy.

The Committee’s approach was innovative and pioneering. It consulted widely across Wales to gather the views of providers in both the care and education sectors. It also took evidence from academics on best practice. The Committee issued an interim report that set out its initial response based on the consultation exercise, and also clearly set out the principles that should underpin any future provision.

These were the principles on which the Pre-16 Education Committee agreed. First, the need to provide a sound foundation for future learning and achievement, through an appropriate and developmental curriculum which is in harmony with the child’s particular needs and interests. I stress the word ‘appropriate’. It is quite possible that some of the provision in the past was completely inappropriate. The report notes that formal teaching too early can be dysfunctional and detrimental. Future provision must therefore be appropriate for the needs of a child of that age.

The second principle is to ensure equal opportunity of access to early years education for all so that they achieve their full potential and take their full place in society. Third, the need to provide wrap-around care by developing partnerships between parents, families, childminders, nurseries, playgroups and schools in both the maintained and private sectors. It should all be seen as one system. Finally, to ensure that the delivery of early years education is guided and nurtured by early years educators who care as well as educate. Care and education should come together. That is care education or, to use the American term, educare.

Margaret Hanney, a senior lecturer in early years education at the University of Wales Institute, Cardiff was appointed special adviser to the Committee. Her task was to consider and evaluate the responses to the consultations and the findings of the interim report. She was also asked to develop models that could be adopted in Wales, based on best practice here and elsewhere in the world. She presented her advice to the Committee, identifying a number of key issues in areas such as the pattern of provision, staff to child ratio, quality of the curriculum, training needs of staff and assistants, ensuring equal access and building partnerships. Her advice referred to the need to ensure that provision was available through the medium of Welsh.

The Committee welcomed the report, and recognised that, in accepting its findings, there would be key implications for the partners who would be responsible for delivering the strategy. The Committee therefore concluded that the partners should be given the opportunity to comment on the proposals. Margaret Hanney was asked to analyse the responses received and to take them into account in her final report to the Committee.

The Committee accepted Margaret Hanney’s advice as contained in her final report, and the annex to this report summarises the recommendations made in her report. They include the infrastructure and models for development, staffing, training and qualifications, the curriculum, standards and inspection of provision, special educational needs, Welsh medium education and funding.

The recommendations set the minimum requirement to ensure the introduction of a quality and sustainable provision for three-year-olds as they start on their journey to a full and rewarding life through education and employment. This is the start that they deserve and the Committee’s view was that it was our duty to ensure that they are given that start.

There are two key recommendations that need to be acted upon immediately as they are essential to ensuring that the strategy is taken forward in the most effective and efficient way possible. The first is that the Minister for Education and Lifelong Learning should commission a survey of the current level of provision and estimates for future demand. This will be the basis for planning the development needs and identifying the associated cost implications of the proposed provision. I know that the Minister’s officials are mindful of this need.

The second recommendation on which we would wish to see early progress, is the establishment of an early years advisory panel to advise the Minister on the development of the strategy and on monitoring its implementation. These are key steps that we would urge the Minister to act upon without delay.

I turn to Welsh-medium education. Margaret Hanney’s remit did not require her to consider the provision of Welsh-medium provision separately to the total provision for three-year-olds. She based her report on the four principles that I have already mentioned. Those principles should be relevant to all children, irrespective of whether they receive the provision through the medium of Welsh or English. However, in its interim report, the Committee concluded that it wished to promote bilingual provision to the highest standards and agreed with the view expressed in the Welsh Affairs Select Committee’s report, namely that early years education is crucial to the future of the Welsh language.

Yr ydych wedi cael 10 munud. A ddewch â’ch araith i ben?

I will not be long.

That view was expressed most persuasively by the Welsh Language Board and Mudiad Ysgolion Meithrin. The Committee reiterates its view that it does not want to see Mudiad Ysgolion Meithrin’s good work jeopardised by this strategy. It would rather see the organisation continue to take an active role in the early years development and childcare partnership, and influence policy and standards from the beginning. The creation of a bilingual society in Wales is one of the Assembly’s key aims, which has been noted in our statements. The provision of Welsh-medium pre-school education is fundamental to that.

In conclusion, since Jane Hutt, Kirsty Williams and the Health and Social Services Committee have an interest in our recommendations, we will keep them informed as we proceed.

Croesawaf ymroddiad personol Cynog Dafis, ac ymroddiad y Pwyllgor, i’r adroddiad hwn. Mae’n un o’r adroddiadau pwysicaf a gyflwynwyd ger bron y Cynulliad. Rhaid i addysg y blynyddoedd cynnar fod ar frig ein hagenda, rhaid iddi fod o ansawdd uchel, yn fforddiadwy ac, yn bwysicaf oll, ar gael yn hawdd yn Gymraeg a Saesneg. Mae cyfraniad Margaret Hanney at ddyfodol addysg yng Nghymru yn werthfawr. Mae’n berson ardderchog ac yn gyfathrebydd da.

Rhaid i ofal parhaus, neu ofal addysgol, gan nad oes gennym derm gwell, fod ar gael i bob plentyn teirblwydd. Ar hyn o bryd, rhaid i blant teirblwydd aros tan iddynt gael eu pen-blwydd yn bedair. Mae’r flwyddyn honno yn hanfodol i ddatblygiad plentyn. Yn deirblwydd, cynrychiola draean o fywyd plentyn. Mae aros i blentyn gyrraedd pedair blwydd oed yn gwastraffu ased gwerthfawr.

Fel y nododd Cynog, mae gan rieni ran hanfodol i’w chwarae wrth addysgu plant yn ystod eu blynyddoedd cynnar. Mae addysg effeithiol yn dibynnu ar bartneriaeth rhwng rhieni ac addysgwyr allanol. Rhaid iddynt ategu ei gilydd os ydym am i blant gael y cychwyn gorau posibl mewn bywyd. Dyna un o brif lwyfannau’r Cynulliad; dylai pob plentyn yng Nghymru gael dechrau da mewn bywyd. Yn anffodus, y rhieni mwyaf difreintiedig yn aml yw’r rhai sydd wedi’u siomi fwyaf gan y broses addysg. Er eu bod am i’w plant lwyddo, efallai nad ydynt yn ymddiried mewn ysgolion a’u bod yn tanamcangyfrif maint eu mewnbwn hwy eu hunain. Mae problemau llythrennedd a rhifedd rhieni wrth wraidd anawsterau rhai plant. Yn aml, y plant â’r angen mwyaf am ofal addysgol, neu ofal parhaus, sydd yn dueddol o golli allan. Mae’n hanfodol sicrhau bod pob rhiant yn ymwybodol o werth ymyrraeth blynyddoedd cynnar, ac y rhoddir y cyfle i bob plentyn yng Nghymru fwynhau’r profiad o ddarpariaeth blynyddoedd cynnar o ansawdd uchel. Dywedodd rhai rhieni wrthyf nad yw gofal meithrin yn rhywbeth i bobl fel hwy, gan iddynt bob amser dybio y byddai’r fam, y fam-gu neu’r chwaer yn gofalu am y plentyn tra’u bod yn y gwaith. Rhaid inni sicrhau bod pob rhiant yng Nghymru yn deall pwysigrwydd gofal o ansawdd uchel i’w plant ar oedran cynnar.

Fodd bynnag, dim ond un rhan o’r jig-so yw’r adroddiad hwn ac mae’n hanfodol inni ymdrin â pha oedran y dylai ein plant ddechrau addysg ffurfiol. Cyfeiriodd Cynog eisoes at hynny. Ar hyn o bryd dechreua plant yng Nghymru eu haddysg ffurfiol ar oedran cynharach nag unrhyw wlad arall yn y byd, fwy na thebyg. Pryd bydd y Pwyllgor yn cymryd y cam dewr o gyflwyno adroddiad ar godi’r oedran ar gyfer derbyn addysg ffurfiol o bum mlwydd oed i chwe blwydd oed o leiaf, os nad ychydig yn hŷn? Mae’n hanfodol ein bod yn ymdrin â’r mater hwnnw.

Cymeradwyaf yr adroddiad i’r Cynulliad a gobeithiaf y daw Edwina Hart o hyd i ddigon o arian yn y gyllideb i sicrhau na chaiff cyllideb addysg Jane Davidson, sydd wedi’i hymestyn ddigon yn barod, ei hymestyn ymhellach. Mae’n hanfodol i bob Aelod yma fynd i’w etholaeth neu ei hetholaeth i gael golwg ar yr hyn sydd ar gael. Mae’n bwysig ein bod yn ymwybodol o’r hyn sydd a’r hyn na sydd ar gael. Rhaid inni ymdrin â’r mater a godwyd yn adroddiad Margaret Hanney ar y gormodedd o bapur sydd yn ffurfio cymhwyster ar gyfer gwarchod plant. Mae angen tua 1,000 o ddarnau o bapur i ennill cymhwyster. Mae angen cymhwyster penodol arnom yng Nghymru a gaiff ei gydnabod yn gyffredinol ar gyfer pobl sydd am ddechrau gofalu am blant. Mae’n bwysig ein bod yn ystyried y math o gymwysterau sydd gan athrawon y blynyddoedd cynnar ar y cyfandir. Tuedda athrawon y blynyddoedd cynnar i ymgymryd â chyfnod hwy o hyfforddiant nag athrawon eraill. Gobeithiaf fod y Cynulliad yn cefnogi’r adroddiad hwn, a byddai’n dda gennyf wybod pryd y bydd Cynog yn datblygu’r mater hwn.

Fel aelod o’r hen Bwyllgor Addysg Cyn-16, cynigiaf ein llongyfarchiadau a’n diolch i’r ymgynghorydd arbenigol Margaret Hanney am y gwaith sylweddol a wnaethpwyd ganddi wrth gynhyrchu’r adroddiad blaengar hwn.

Codaf sawl mater sydd yn ymwneud â’r adroddiad. Yn gyntaf, o ran argaeledd gwybodaeth, yr wyf yn falch inni ragweld y bydd yr arolwg o’r ddarpariaeth ar gael yn gyffredinol erbyn Mai 2001. Gobeithiaf fod y dyddiad hwnnw yn bendant gan fod angen yr wybodaeth honno arnom cyn gynted â phosibl. Byddai unrhyw oedi i’r dyddiad cau hwnnw yn golygu oedi wrth weithredu’r strategaeth hon ar gyfer darpariaeth y blynyddoedd cynnar. Fodd bynnag, yr wyf yn pryderu nad yw’r wybodaeth hon wrth law gan awdurdodau lleol gan y dylai fod rywle ar systemau’r rheini sydd yn cynllunio’r ddarpariaeth addysg ar hyn o bryd o fewn y 22 ardal awdurdod lleol. Felly, yr wyf yn pryderu na ddaeth yr wybodaeth hon i’r amlwg. Fodd bynnag, gobeithiaf y cynhelir yr arolwg hwn cyn gynted â phosibl. Mae blaen-gynllunio yn bwysig ac mae angen inni wybod pa ddarpariaeth sydd ar gael cyn cyflwyno cynigion polisi pendant.

Mae’r adroddiad yn tynnu ar y syniad o bartneriaeth gydag awdurdodau lleol. Cyfeiriaf at ddwy bartneriaeth arall y dylem eu hystyried. Mae’r gyntaf yn ymwneud â rhieni a dewis rhieni fel y mae Rosemary Butler newydd ei amlinellu. Mae cyfranogiad rhieni yn hanfodol, nid yn unig wrth ddatblygu a gweithredu’r strategaeth, ond hefyd wrth sicrhau y cynhelir datblygiad addysgol plant y tu allan i oriau arferol ysgolion meithrin. Dylai rhieni gefnogi eu plant a’u hannog i gymryd rhan mewn amrywiaeth o weithgareddau. Yr wythnos ddiwethaf, clywsom na fu llawer o rieni yng Nghymru yn cyfrannu at addysg eu plentyn o ganlyniad i amrywiaeth o amgylchiadau, a soniodd Rosemary yn fras am hynny y prynhawn yma. Mae angen inni gynnal ymarfer clirio o’n hochr ni a sefydlu strategaethau a fydd yn annog rhieni i gymryd diddordeb mwy gweithredol yn natblygiad addysgol eu plant y tu allan i oriau arferol ysgolion meithrin.

Yr ail bartneriaeth y dylid ei hystyried yw’r un sydd yn ymwneud â’r sector preifat. Er mai at ddarpariaeth gyhoeddus a’r hyn y gellir ei gyflawni drwy ddefnyddio adnoddau cyhoeddus y cyfeiria’r strategaeth hon, rhaid inni gydnabod bod gan y sector preifat ran i’w chwarae. Rhaid inni sicrhau na fydd strwythur y ddarpariaeth hon yn sefyll yn ei unfan, ond y bydd yn caniatáu amrywiaeth rhwng y ddarpariaeth Gymraeg a Saesneg a dwyieithog ac yn cynnwys y sector preifat, lle ceir llawer o arfer da. Dylid ei gynnwys wrth ddatblygu’r strategaeth a’r ddarpariaeth.

O ran staffio, a amlinellir yn yr adroddiad, rhaid inni archwilio ystod o faterion sydd yn ymwneud â chymwysterau, yn arbennig caniatáu i fyfyrwyr ddilyn darpariaeth y blynyddoedd cynnar fel pwnc arbenigol ar gyrsiau ymarfer dysgu. Drwy wneud hynny a thrwy archwilio’r posibiliadau ar lefel gradd, gallwn godi ein golygon ar ddarpariaeth addysg i’r rheini sydd am gymhwyso fel staff hyfforddedig cymwys. Wedyn daw llawer o bobl ifanc o gyrsiau ymarfer dysgu wedi’u hyfforddi’n briodol ac yn barod ar gyfer y math newydd o ddarpariaeth yr ydym am ei gweld.

Bydd goblygiadau o ran adnoddau er mwyn gwella cymarebau disgyblion/staff. A yw’r Llywodraeth wedi ystyried y costau disgwyliedig ar gyfer gwella’r cymarebau disgyblion/staff? Yn benodol, a roddwyd unrhyw ystyriaeth i brosesau cyllidebol yn y dyfodol i ganiatáu ar gyfer yr adnodd hwn? Mae hynny’n bwysig. Mae angen inni hyfforddi staff ond mae angen inni hefyd allu eu hariannu yn yr amgylchedd addysgu. Gobeithiaf, felly, y gall y Gweinidog dros Addysg a Dysgu Gydol Oes ymdrin â’r pwynt hwnnw.

I gloi, pwysleisiaf y derbyniodd yr adroddiad hwn gefnogaeth drawsbleidiol, ac iddo gael ei ddrafftio yn dilyn proses ymgynghorol hir. Cydnabyddwn ei fod yn gosod y sylfeini ar gyfer datblygiad addysgol ein plant yn y dyfodol. Mewn sawl agwedd, yr ydym ar eu hôl hi o’i gymharu â gwledydd Ewropeaidd eraill, a sicrhaodd y bu addysg i blant teirblwydd yn mynd yn ei flaen ers sawl blwyddyn, fel y darganfuwyd yn ystod ein proses ymgynghorol. Yr ydym ar eu hôl hi ac mae gennym lawer iawn o waith i’w wneud, gan ddechrau arno cyn gynted â phosibl.

Ar ran y Democratiaid Rhyddfrydol, croesawaf yr adroddiad hwn a chefnogaf ei argymhelliad ar gyfer darpariaeth gynyddol addysg y blynyddoedd cynnar yn gryf. Dylai addysg feithrin am ddim fod ar gael i bob plentyn teirblwydd y mae eu rhieni yn dymuno iddynt ei chael. Cynhwyswyd yr ymroddiad hwnnw yn y cytundeb partneriaeth. At hyn, galwodd maniffesto’r Cynulliad am addysg am ddim i bob plentyn teirblwydd a phedair blwydd oed.

Fodd bynnag, rhaid i unrhyw system a weithredwn ystyried amrywiaeth yng Nghymru. Er enghraifft, mewn rhai ardaloedd, mae awdurdodau addysg lleol eisoes yn darparu lefel uchel o addysg i blant teirblwydd a rhaid inni adeiladu ar hynny. Fodd bynnag, lle mae darpariaeth yr AALl yn is, mae’n hanfodol inni ei chynyddu drwy adeiladu ar ddarpariaeth bresennol y sectorau preifat a gwirfoddol. Rhaid i AALl weithio mewn partneriaeth â sefydliadau eraill. Mewn ardaloedd gwledig yn aml ni chaiff rhieni ddewis rhwng darpariaeth AALl neu sector gwirfoddol neu breifat. I lawer, yr unig ddewis yw dosbarth derbyn cyfnod allweddol 1 oed cymysg. Felly, rhaid inni wneud popeth o fewn ein gallu i sicrhau y gofelir am y plant hynny ac y cânt eu haddysgu yn briodol.

Ni ddylid meddwl mai ystyr addysg yw gwersi ffurfiol i blant teirblwydd. Fel y clywsom eisoes, dengys y gwersi o wledydd eraill—sydd yn dilyn ymagwedd anffurfiol tuag at ddysgu hyd at chwech neu saith oed—fod plant yn ffynnu mewn lleoliad anffurfiol. Rhaid i’r pwyslais i blant teirblwydd a phedair blwydd oed fod ar sgiliau personol a chymdeithasol yn hytrach nag ar ddysgu ffurfiol. Croesawn bwyslais yr adroddiad ar bartneriaeth, ond rhaid iddi fod yn un wirioneddol ac nid yn ffordd i AALl fygu’r gwaith da a wneir gan sefydliadau gwirfoddol fel Mudiad Ysgolion Meithrin. Croesawn yn fawr y cyfeiriadau at yr angen am ofal parhaus. Ni all AALl ddarparu’r hyblygrwydd hwnnw ar eu pen eu hunain. Croesawn hefyd yr ymroddiad i ddarpariaeth 100 y cant erbyn 2004. Gallai hynny ymddangos yn amser hir, ond mewn gwirionedd dim ond cyfnod o bedair blynedd a ganiateir. Fodd bynnag, erfyniwn ar y Gweinidog a’r AALl i sicrhau y cyflwynir y ddarpariaeth newydd yn raddol fel na chaiff popeth ei adael tan 2003.

I note several points as we move towards implementing the report’s objectives. In considering the report’s first principle, namely providing a firm foundation in the early years, I am confident that ACCAC’s exisiting policy, ‘Desirable Learning Outcomes’, will lead to other innovative developments in our education system.

However, in rural areas, there are doubts about the practicality of the report’s second principle, namely ensuring equality of provision. In sparsely populated rural areas, it is not easy to learn through structured play and tests in classrooms where the older children are learning through more formal methods.

Putting early years children together as one group—between three and five years of age—could solve the problem in some areas. Perhaps there is an opportunity to go one step further in rural areas and to experiment, by using methods adopted in progressive countries, and extend the early years to include all children between three and six years of age, and to teach them through play and structured tests.

Generally, it is essential that the Minister’s review of the current level of provision and future demand, differentiates between maintained nurseries, voluntary nurseries and private nurseries, and also denotes those that teach through the medium of Welsh and those that teach through the medium of English. I am pleased that the Minister will have this information by May.

It is also important that the review collates information about the qualifications of staff who are responsible for teaching three and four-year-olds in approved environments. Under the present system, it seems that the vast majority of early years staff in maintained nursery groups are licensed teachers, whereas the majority of staff in the voluntary sector are unlicensed. I am pleased, therefore, that we are seeking more college courses to improve the qualifications of teachers and other staff, which will be offered in both languages. If we are to encourage colleges to arrange additional courses through the medium of Welsh and English and give them enough time to do so, it is essential that information about the qualifications of current staff is collated immediately. If that is not done, it will not be possible to realise the report’s second principle, namely to

‘achieve equal access of educational opportunity for all’.

In order to make it easier for those who want to improve their qualifications, or train anew, we must provide college courses throughout Wales; we must increase the number of colleges that offer this provision.

I am pleased that the report refers to encouraging ACCAC to prepare exemplar materials to help with curricular design. However, since I often receive complaints that Welsh textual material reaches schools much later than the English version, I ask the Minister to ensure that the principle of ‘equal access of educational opportunity for all’ is realised in the preparation and distribution of resources.

We do not often have the opportunity to quote words from Westminster which are supportive of the Welsh language. I did that when the interim report on this subject was discussed in April last year. I will do so again by quoting in English from the Welsh Affairs Select Committee’s report

I look to the Minister, namely Siân ap Dafydd of Gwaelod-y-garth, to seize the opportunity to make this a turning point in the history of our language.

Yn gyntaf, dywedaf wrth Peter Black nad y Democratiaid Rhyddfrydol sydd â’r fasnachfraint ar ymrwymiadau i ddarparu addysg feithrin. Yr oedd yr ymrwymiad yn bodoli a dechreuwyd ar y gwaith o baratoi’r adroddiad ymhell cyn y cytundeb partneriaeth. Fel y dywedodd Jonathan Morgan, mae cefnogaeth drawsbleidiol iddo. Cododd sylwadau Peter Black fy ngwrychyn i a Peter Law ychydig.

Fel un o aelodau’r Pwyllgor Addysg Cyn-16 blaenorol, ac aelod cyfredol o’r Pwyllgor Addysg a Dysgu Gydol Oes, yr wyf innau hefyd yn falch fod yr adroddiad hwn bellach ger ein bron a, gobeithiaf y caiff ei ddatblygu ac y daw yn bwysicach na rhywbeth i’w nodi gan y Cynulliad yn unig. Gobeithiaf fod y Cynulliad yn croesawu’r adroddiad yn unfrydol. Eich cyfrifoldeb chi yn awr, Weinidog, fydd cyflwyno’r adroddiad i’r Cabinet gan siarad yn garedig â’r Gweinidog Cyllid, fel y bydd pob un ohonom yn ceisio’i wneud.

Derbynnir yn gyffredinol po gynharaf y bydd plant yn rhan o amgylchedd dysgu, y gorau fydd eu datblygiad a’u dilyniant drwy’r ysgol a thrwy fywyd. Ynghyd â chynlluniau fel Cychwyn Cadarn a rhaglenni byw’n iach, rhoddir y cychwyn gorau i blant mewn bywyd, yn arbennig yn yr ardaloedd mwyaf difreintiedig.

Pan edrychais gyntaf ar y cynigion blynyddoedd cynnar, ymddangosodd imi fod gennym lawer iawn o waith i’w wneud. Fodd bynnag, sylweddolais wrth ddarllen yr adroddiad fod llawer o feithrinfeydd eisoes yn derbyn plant teirblwydd. Mewn llawer o achosion mae’n gam naturiol i’w gymryd, ond amrywia ledled Cymru. Fel y soniodd Jonathan yn gynharach, po gyflymaf y cawn ddata gan awdurdodau lleol, y cynharaf y bydd ein sefyllfa gyfredol a pha drywydd i’w ddilyn yn hysbys. Yr wyf yn siŵr y cyflwynir y data hwnnw’n fuan.

Canolbwyntiaf ar un awgrym a wnaethpwyd gan yr ymgynghorydd arbenigol, Margaret Hanney, am ganolfan blynyddoedd cynnar integredig. Mae hwnnw’n awgrym arloesol a fyddai fwy na thebyg yn wynebu gwrthwynebiad ar y cychwyn gan rieni, penaethiaid a llywodraethwyr ysgolion.

Efallai yr ystyrir bod y syniad yn fygythiad i’w hysgol. Fodd bynnag, daeth dau bennaeth cynradd ataf a fu’n gwneud llawer iawn o waith yn astudio ysgol benodol—heb enwi enwau—i weld sut y gallai’r ganolfan dysgu cynnar integredig hon weithio. Cyflwynasant brosiect peilot y byddaf yn ei ddangos i’r Gweinidog ac aelodau eraill o’r Pwyllgor. Ni fyddai’r ganolfan blynyddoedd cynnar integredig yn addas i bob rhan o Gymru, a mwy na thebyg byddai’n gweithio’n well mewn ardaloedd trefol. Fodd bynnag, gallai canolfan o’r fath gynnig darpariaeth blynyddoedd cynnar i blant mewn ardal benodol. Byddai’n bwydo nifer o ysgolion. Byddai’n effeithio ar unedau meithrin sydd yn bodoli eisoes oherwydd byddai’r ganolfan dysgu cynnar integredig awgrymedig yn cwmpasu pedair ysgol. Ni fyddai angen eu dosbarthiadau meithrin na’u dosbarthiadau derbyn arnynt. Mae mor gyffrous ac arloesol fel y byddai’n werth ei gyflwyno i awdurdodau addysg lleol a gofyn iddynt a fyddent yn barod i edrych ar rai ardaloedd lle y gellid ystyried y prosiect peilot hwn.

Byddai’r ganolfan yn darparu gofal addysgol a chymdeithasol i blant. Byddai hefyd yn ystyried darpariaeth drafnidiaeth gan y byddai’n cwmpasu ardal fwy na meithrinfa leol. Byddai hefyd yn darparu cyfleusterau maeth ac ymolchi. Nid oes llawer ohonom yn deall nad yw nifer o blant teirblwydd neu blant pedair blwydd oed ifanc wedi arfer yn llwyr â defnyddio’r toiled pan ânt i’r ysgol. Mae gorchwyl enfawr gan lawer o athrawon meithrin, nid yn unig wrth addysgu sgiliau cymdeithasol sylfaenol i rai o’r plant bach, fel sut i fwyta’n iawn gan ddefnyddio cyllell a fforc, ond hefyd wrth eu haddysgu sut i ddefnyddio’r toiled. Gallai’r canolfannau hyn ddod yn ganolfannau cymunedol. Gallent ddarparu gwasanaethau aml-asiantaeth ychwanegol yn ogystal â chanolfan i rieni. Soniwyd yr wythnos diwethaf am sgiliau sylfaenol a rhieni sydd angen eu gwella. Gallai’r canolfannau hyn ddarparu hynny i gymunedau.

Fel y nodais eisoes, ynghyd â Chychwyn Cadarn, rhaglenni byw’n iach a llawer o fentrau eraill, mae cyfle yma i weithredu o ddifrif a darparu’r cychwyn gorau i’n plant. Nodwyd hyn oll yn yr adroddiad hwn a thrafodwyd y blynyddoedd cynnar sawl gwaith yn y Pwyllgor, yn ogystal ag yn y Siambr. Ni allwn weithredu ar ein pennau ein hunain. Rhaid inni weithio ac ymgynghori â’r awdurdodau addysg lleol, yn ogystal â darparwyr addysg. Y ffordd orau ymlaen yw sefydlu’r grŵp ymgynghorol blynyddoedd cynnar cyn gynted â phosibl. Cymeradwyaf yr adroddiad hwn yn llawn.

Un o fentrau’r Pwyllgor oedd hon. Dylid cyflwyno adroddiad ar hynny a’i gofnodi i’r Cynulliad. Yr oedd yn fater a fu o gymorth i lunio polisi’r Cynulliad yn ogystal ag yn fater trawsbleidiol. Mae’n fater pwysig iawn. Hoffwn hefyd gofnodi fy niolch i’r Cadeirydd bryd hynny am y ffordd y rhoddwyd cyfle inni ddethol ymgynghorydd arbenigol o galibr Margaret Hanney. Bu’n werthfawr iawn. Ystyriwyd trawsdoriad da o bobl gennym i’w penodi fel ymgynghorydd arbenigol. Margaret Hanney oedd yr ymgeisydd mwyaf addas o bell ffordd, yn ein barn ni, a phrofwyd hynny yn yr adroddiad hwn.

Gwyliais ddatblygu terfynol yr adroddiad hwn, gyda diddordeb, o bell. Gofynnaf i Cynog gydnabod pwysigrwydd hyn—gwn ei fod yn gwneud hynny—a hefyd i fynd ar drywydd y mater cymwysterau a godwyd gan Rosemary Butler. Daeth yn amlwg yn ystod camau cynnar ysgrifennu’r adroddiad bod llawer o gymwysterau papur yn bodoli. Rhaid inni edrych ymlaen yn awr—ac yr wyf yn siŵr yr aiff y Gweinidog ar drywydd hyn—at ostyngiad yn nifer y cymwysterau hyn, a chynnydd yn eu dilysrwydd. Yr ydym oll yn ymwybodol y gall unrhyw un ymsefydlu fel ymgynghorydd gan feddu ar gymhwyster ar bapur. Os bwriadwn i’r polisi fod yn bolisi y gall y Cynulliad a phobl Cymru ymfalchïo ynddo, rhaid ei weithredu ochr yn ochr â hyfforddiant i bobl addas a fydd yn datblygu addysg i blant teirblwydd.

Diolchaf i’r Pwyllgor am gyflwyno’r adroddiad hwn. Mae’n hanfodol, fel y cydnabuwyd gan lawer o’r cyfranwyr i’r ddadl hon. Diolchaf i’r Pwyllgor am ei ymroddiad, ei amser a’i egni. Gŵyr pob un ohonom fod y blynyddoedd hyd at bedair oed yn bwysig o ran datblygiad. Cofiaf o’m dyddiau fel myfyriwr cymdeithaseg i hynny gael ei bwysleisio sawl gwaith. Ystyriwyd bod y pedair blynedd cyntaf—sydd wedi hen fynd erbyn hyn—yn hanfodol i ddatblygiad gydol oes, cyflawniad ac ati, ac mae’r ddarpariaeth ar gyfer plant teirblwydd yn hanfodol yn hynny o beth. Yn fy nosbarthiadau cymdeithaseg—ni fyddaf yn eich diflasu â’u manylion—ystyriwyd y cylch amddifadedd, fel y cyfeiriwyd yn aml ato, sef parhad yr un math o broblemau amddifadedd a phroblemau cymdeithasol cyffredinol o un genhedlaeth i’r llall. Maent yn effeithio ar ansawdd bywyd yn gyffredinol ac yn gwasgu ar yr unigolion yn y teuluoedd dan sylw. Gellir gweld sawl arwydd o’r problemau sydd yn deillio o’r cylch amddifadedd hwnnw megis addysg, iechyd, problemau cymdeithasol cyffredinol, troseddau ac anhrefn ac ati. Byddai’n fanteisiol iawn pe gellid atal y cylch amddifadedd hwnnw. Bu’n anodd gwneud hynny, a threuliwyd llawer o amser ac ymdrech wrth geisio llunio strategaethau i fynd i’r afael â’r problemau hynny, ond yn anffodus, i raddau helaeth, cyfyngedig fu’r llwyddiant.

Cytunaf â llawer o bwyntiau’r Aelod. A gytuna mai un ffordd o atal y problemau amddifadedd hyn rhag cael eu trosglwyddo o un genhedlaeth i’r llall yw adeiladu sylfeini cryf mewn teuluoedd a darparu magwraeth foesol i bobl ifanc?

Yr ydym oll o blaid teuluoedd cryf. Mae’n ymdebygu â’r hen slogan etholiadol Americanaidd, ‘I am in favour of strong families, God Almighty, the good old US of A and apple pie like mom used to make’. Yr ydym oll o blaid teuluoedd cryf. O ran magwraeth foesol, mae pob teulu am fagu eu teuluoedd i fod yn foesol. Fodd bynnag, yr wyf yn berthynolwr moesol. Rhaid rhoi cyfle i bobl benderfynu beth yw eu fersiwn hwy o fagwraeth foesol. Gwelsom lawer gormod o bobl yn ceisio gorfodi eu safonau moesol ar deuluoedd. Ni fyddwn am fod yn rhan o hynny.

Bu’n anodd torri’r cylch amddifadedd hwn. O gofio yn aml fod gan y teuluoedd dan sylw sgiliau magu plant gwael o ganlyniad i’w magwraeth annigonol hwy, mae ymyrraeth gan y wladwriaeth yn hanfodol os ydym am gyflawni rhywfaint o lwyddiant wrth fynd i’r afael â’r problemau hyn. Yn y cyd-destun hwnnw, croesawaf yr adroddiad hwn a’r gwaith arfaethedig o ehangu a gwella’r ddarpariaeth ar gyfer plant teirblwydd. Dim ond rhan o’r broses yw hyn, ond rhan bwysig. Dyna pam y croesawaf flaengaredd y Pwyllgor wrth ei gyflwyno. Mae angen ehangu a gwella’r ddarpariaeth a’r gofal, a gobeithiaf y caiff y broses ei datblygu’n llwyddiannus. O ran gofal parhaus a gofal addysgol, rhaid inni sicrhau bod y ddarpariaeth yn parhau y tu allan i’r tymor ysgol. Mae hynny’n ffactor arall y mae’n rhaid ei ystyried yn y cyd-destun hwn.

in Welsh Like everyone else, I welcome this report. I am slightly concerned that we are merely noting an important report by a Committee yet again in the Assembly. I hope that Jane Davidson will be able to give an undertaking this afternoon that some, if not all, of this report’s important recommendations will be implemented by the administration. I believe that the Assembly must find a more formal way to respond to Committee reports.

in Welsh This is an exceptionally important area. We are all agreed on that. Research carried out on the brain proves that, if it is not stimulated before a child is three years’ old, there is a danger that parts of the brain will die while the child is as young as five years’ old. Perhaps it would be a good idea if the First Minister, when appointing members of his Cabinet, tried to find out whether they were given nursery education to ensure that parts of their brains have not died before they are appointed to important posts. Nursery education also ensures that children develop to be young people and citizens who can contribute creatively to society.

in Welsh Will the Minister accept that many people who work in this exceptionally important educational area feel that this sector is underfunded in Wales? We have debated how much money education receives in the round in Wales and there will be further discussion on that on Thursday. However, even within the amount allotted to education, the early years sector does not receive the recognition it deserves. More money per child goes to the secondary sector, and even to the older years of the primary sector, than goes to the early years sector. If we want to recognise the importance of early years education, we must ensure that the funding is fair.

in Welsh Will she also accept that the provision varies from area to area? Therefore, access to early years education and the standard of the provision depends largely on parents’ postcodes. That is unacceptable. Even in accepting the report’s recommendation that there should be a 10 per cent increase every year, that will not necessarily tackle the problem of geographical variation. The provision must be made consistent and we must ensure that every three-year-old child in Wales is given the same opportunity.

in Welsh Will she recognise the contribution of the nursery groups and play groups in creating an educational continuum from cradle to grave? I am a little concerned with the idea of wrap-around provision. If there is to be a partnership between the education authority and the voluntary sector, will the Minister give an undertaking that the voluntary sector will receive the same financial recognition as the education authorities, that is, that it will not only be the education authorities who receive financial recognition?

in Welsh Will the Minister also give a commitment that we will examine the need for training, opportunities for in-service development, and for a recognised qualification structure in this area? There are many qualifications available: Mudiad Ysgolion Meithrin have been experimenting with a certificate and diploma and I attended a conference last Saturday that was organised by the staff of Trinity College, Carmarthen’s MA course in early years education. It was an especially good course, but there needs to be a recognised structure so that these jobs will have status. One of the revealing aspects of that conference was that there were only three men in an audience of about 60 people, and not one of the three of us was directly involved in the provision of early years education. It is important that this sector has status, that it attracts different types of people, and that there is a balance between women and men in providing this vital education. Improved status and salaries are needed to ensure that that happens.

yn Saesneg Diweddaf drwy gyfeirio at y math o addysg yr ydym ei angen yn y sector pwysig hwn. Rhaid i’r amgylchedd dysgu fod yn hyblyg, deniadol, iach ac yn hwyliog. Mae llawer i’w ddysgu, yn nhermau datblygu’r ymagwedd honno o gyfundrefn addysg Steiner Waldorf.

yn Saesneg Dywedodd Rudolf Steiner:

yn Saesneg Mae i addysg y blynyddoedd cynnar broffil uchel o fewn cyfundrefn addysg Steiner Waldorf. Dysga blant bach yn bennaf drwy ddynwared a chwarae. Mae plant yn amsugno ac yn adlewyrchu eu profiadau. Gafaelir yn y dysgu yn hytrach na’i addysgu, drwy ddulliau addysgu ymhlyg yn hytrach nag allblyg. Mae angen amgylchedd diogel, llawn gofal a strwythuredig ar blant lle y gosodir gweithgareddau o fewn cyd-destun ystyrlon.

yn Saesneg Gobeithiaf y bydd yr adroddiad hwn, a’ch ymateb fel Gweinidog, yn cyfrannu rhywfaint at sicrhau y rhoddir y cyfle hwnnw i bob plentyn teirblwydd yng Nghymru.

Diolchaf i Cynog am gyflwyno’r adroddiad. Diolchaf hefyd i aelodau’r Pwyllgor Addysg a Dysgu Gydol Oes, Rosemary Butler, William Graham ac aelodau’r Pwyllgor Addysg Cyn-16, a ddechreuodd yr adolygiad hwn, am eu gwaith wrth gyflwyno’r adroddiad hwn i’r Cyfarfod Llawn. Diolchaf hefyd i Margaret Hanney, sef awdur yr adroddiad cyntaf a ystyriais ar ddod yn Weinidog. Os rhoddir cyfle imi weithio ar adroddiadau o’r un ansawdd a rhagoriaeth yn y dyfodol, yna mae hynny’n dyst o’n system o ddefnyddio ymgynghorwyr arbenigol.

Mae tua 39 o argymhellion yn yr adroddiad. Dadleuom yn y Pwyllgor a oeddem am osod ein safbwynt fel gwleidyddion o ran mynd i’r afael â phob argymhelliad neu, gan fod hynny mor bwysig, a ddylem gytuno ar yr argymhellion pwysicaf ac yna ystyried sut i ddatblygu’r gweddill drwy ddarparu panel ymgynghorol ar y blynyddoedd cynnar. Yr wyf yn falch fod y ddau argymhelliad hwnnw wrth wraidd y ffordd y bwriadwn ymateb.

Mae’n amser cyffrous i’r rheini sydd yn ymwneud â darparu cyfleoedd dysgu i’n plant ifancaf ac edrychaf ymlaen at ddatblygu’r polisi hwn dros y misoedd sydd i ddod. Y mater allweddol yw bod yr agenda hon wedi’i chanolbwyntio ar anghenion plant yn hytrach nag anghenion rhieni neu sefydliadau. Yn y Cynulliad, ceisiwn newid ein hagendâu i ddiwallu anghenion y plant a’r dysgwyr yn hytrach nag anghenion y sefydliad. Mae’n newid chwyldroadol a fydd yn cymryd amser i’w gyflawni. Fodd bynnag, amser a ddengys dyma’r trywydd cywir. Gwn fod y Pwyllgor yn cefnogi’r pwyslais hwnnw ar y plentyn yn fawr.

Mae’r trefniadau cynllunio ar gyfer ehangu’r ddarpariaeth blynyddoedd cynnar yn hanfodol ac mae’r trefniadau eisoes ar y gweill. Disgwylir i’r trafodaethau rhwng fy swyddogion i a’r partneriaethau blynyddoedd cynnar ar yr archwiliad sydd ei angen i nodi’r ddarpariaeth gyfredol ac amcangyfrifon o’r galw yn y dyfodol yng Nghymru ar draws pob sector, ddechrau yr wythnos hon. Bwriedir i’r gwaith hwn gael ei gwblhau erbyn diwedd Mai ac ni chlywais unrhyw beth i awgrymu na fodlonir yr amserlen. Fodd bynnag, yr wyf yn pryderu fwy am sicrhau bod yr wybodaeth yn gywir ac o’r ansawdd angenrheidiol i ddatblygu’r agenda hon nag am oedi’r gwaith am ychydig wythnosau.

O ran y data a gynhyrchir gan yr archwiliad hwn, fel y rheini a gyfrannodd heddiw, yr wyf yn ei chael yn anodd credu nad oedd eisoes wrth law. Bydd y data yn caniatáu inni ystyried y ffordd orau i roi ein hegwyddorion ar waith fel rhan o ymagwedd gyfannol i ddatblygu gwasanaethau wedi’u canolbwyntio ar blant sydd yn nodi amgylcheddau cynhaliol sydd yn cynnwys ac yn ysbrydoli’r plant, ac yn eu cynorthwyo i ddysgu o’u mewn.

Yn nhermau’r archwiliad hwn, dywedwch eich bod wedi synnu nad yw’r wybodaeth hon eisoes yn cael ei darparu gan awdurdodau lleol. Onid yw’n wir bod awdurdodau addysg lleol yn aros am feini prawf gan y Cynulliad er mwyn casglu a choladu’r data? Dywedwyd wrthynt i beidio â dechrau tan iddynt dderbyn y meini prawf gan eich adran a disgwylir iddynt ddychwelyd yr wybodaeth honno erbyn Mai. Pam na osodwyd y meini prawf hynny ar eu cyfer?

Yr wyf yn fwy na pharod i ymchwilio i’r mater hwnnw. Nid oeddwn yn ymwybodol ohono. Yr oeddwn yn cyfeirio at y datganiad a geir gan Margaret Hanney yn ei hadroddiad, a chan eraill, na fu’r data ar gael cyn hyn ac o ganlyniad i hyn, ei bod yn anodd cyflwyno argymhellion. Fodd bynnag, ymchwiliaf i’r mater hwnnw, gan ei bod yn bwysig sicrhau bod y data angenrheidiol ar gael inni ddatblygu i gam nesaf yr ymchwil bwysig hon.

Dyna pam y bydd ail gynnig y Pwyllgor—panel ymgynghorol y blynyddoedd cynnar—yn chwarae rhan bwysig wrth ddatblygu ein strategaeth a’n cynllun gweithredu. Cyn bo hir bydd swyddogion yn galw aelodau’r panel ynghyd, yn seiliedig ar ystod o asiantaethau ac unigolion a fu o gymorth i’r Pwyllgor wrth lunio’r adroddiad. Bydd yn cynnwys pob sector. Datganwn yn yr agenda hon ei bod yn economi gymysg. Bydd ymagweddau gwahanol yn briodol mewn gwahanol ardaloedd. Mae’r cyfle gennym i ddatblygu ymagweddau arloesol a chynhwysol sydd yn adlewyrchu anghenion Cymru ac yn helpu ein plant bach i ffynnu. Talaf deyrnged i sefydliadau megis Mudiad Ysgolion Meithrin. Mae ei rôl wrth gynnig buddiannau addysg Gymraeg i’n plant ifancaf yn bwysig a rhaid ei chynnal. Yr wyf yn awyddus inni ehangu ar yr hyn sydd ar gael ar hyn o bryd, gan nodi’r arfer gorau a’i wella.

Cododd sawl Aelod y syniad o gwricwlwm blynyddoedd cynnar. Trafodwyd yn y Pwyllgor y dylai hyn gynnwys plant rhwng tair a chwe mlwydd oed. Wedi dadl, fe’i codwyd i saith mlwydd oed. Mater i’r tymor hwy yw manteision ac anfanteision dechrau addysg ffurfiol yn chwech oed yn hytrach na phump. Gofynnais i Estyn ystyried cwmpas astudiaeth i asesu effaith y cwricwlwm cenedlaethol ac arferion addysgu ar blant pum mlwydd oed, gyda’r bwriad o asesu rhinweddau gohirio’r broses o addysgu’r cwricwlwm tan chwe mlwydd oed. Yna gallwn ystyried beth fyddai’n ymagwedd dychmygus tuag at gwricwlwm blynyddoedd cynnar yng Nghymru. Cwblheir hynny mewn pryd ar gyfer yr adolygiad cwricwlaidd cynhwysfawr nesaf.

Hoffem hefyd archwilio’r berthynas rhwng y ddarpariaeth blynyddoedd cynnar a mentrau ategol eraill, megis Cychwyn Cadarn. Byddaf yn cydweithio’n agos â Jane Hutt ar yr agenda hon dros y misoedd sydd i ddod. Mae Jane eisoes wedi sefydlu tasglu i lunio cynllun gweithredu o dan y strategaeth gofal plant i Gymru. Mae hwn yn fater sydd yn ymwneud â chyfle cyfartal, mynd i’r afael ag amddifadedd a gwella cyfle, i’n pobl ifanc ddysgu a chwarae yn yr amgylchedd mwyaf priodol.

Nodaf yr hyn a ddywedir yn yr adroddiad am anghenion addysgol arbennig a’r hyn a ddywedasoch am drafod materion gyda Jane Hutt. A drafodwch gyda hi y mater pwysig a brys o weinyddu meddyginiaeth yn ystod oriau ysgol i’n plant ifancach?

Yr wyf yn fwy na pharod i ymateb i’r cynnig hwnnw a byddaf yn trafod pob mater sydd yn ymwneud â’r agenda hon gyda Jane.

Dylid sicrhau cyfleoedd o ansawdd uchel i bob un o’n plant yn ystod eu blynyddoedd cynnar. Wrth dalu teyrnged i William, Rosemary a’r Pwyllgor ar ddechrau fy araith, gwneuthum hynny am mai adroddiad trawsbleidiol ydoedd. Bu i bob aelod o’r Pwyllgorau ynghlwm â’r adroddiad gyfrannu at y gwaith o’i gynhyrchu, sydd yn bwysig yn nhermau’r ffordd y defnyddiwn Bwyllgorau ar gyfer datblygu polisi wrth gyflwyno cynigion y gallwn oll eu cefnogi. Yr ydym wedi dyrannu £200,000 eleni i’r archwiliad. Yr ydym am fodloni’r amcan ar ddarpariaeth estynedig er mwyn sicrhau bod lle ar gael i bob plentyn teirblwydd erbyn Medi 2004. Yr ydym eisoes ar y blaen o’n cymharu â’n cyd-aelodau yn Lloegr, oherwydd bod gennym draddodiad o gefnogaeth blynyddoedd cynnar yng Nghymru. Felly, mae rhannau o Gymru eisoes yn darparu ar gyfer plant teirblwydd. Fodd bynnag, yr ydym yn dyrannu swm mawr, £12 miliwn, yn y flwyddyn ariannol honno i gyflawni’r agenda bwysig hon. O safbwynt y Cabinet, mae hyn yn hanfodol. Mae’n hanfodol i’n pobl ifanc a fydd yn cael y cyfleoedd newydd hyn yn nhermau cefnogaeth, ac yn mynd â hwy i mewn i’r gyfundrefn addysg. Mae’n hanfodol yn nhermau rhoi gwell cyfle iddynt chwarae rhan yn eu cymunedau. Byddwn yn cydweithio i ddatblygu’r adroddiad pwysig hwn.

I will refer to some of the issues raised. First, on the fundamental importance of this whole sector, resources were mentioned. It is important to realise that the best investment that can be made in education is in early years provision. That is the period that shapes the future of children and their communities. Rosemary Butler mentioned the importance of accessibility and the advantages of early years provision for the disadvantaged.

Jonathan Morgan mentioned the contribution of parents and the home. There is encouraging evidence of how parents who have suffered disadvantage can be inspired to improve their own education in the wake of the provision given to their children. That is one of the most exciting things about this. The evidence that I have heard suggests that the role of the voluntary sector is important. Parents assist to ensure that a voluntary organisation operates effectively, then they start to feel enthusiastic about what their children are doing and become eager to improve their own skills and education. A virtuous circle can be implemented. It is important that we view the debate on resources in those terms.

Rosemary Butler also mentioned raising the mandatory school admission age. I was pleased to hear the Minister say that Estyn will consider the curriculum for five-year-olds, looking at the possibility of having informal teaching during the early years. The evidence is overwhelming that that is best for the child. It is possible that we have been doing children a disservice in the past by placing them in classes and expecting them to start reading and counting at the age of four, when they could be doing something much more rewarding. This is therefore good news. I am willing to consider Rosemary’s idea. There may be an opportunity for us to be innovative in Wales but legislative change would probably be required to ensure that.

Rhodri Glyn mentioned Rudolf Steiner. We have much to learn from the Steiner Waldorf education system. The German term ‘kindergarten’ is splendid—‘the children’s garden’, where children should be at that age, rather than in a formal setting.

Peter Black and others raised the partnership theme. We have mentioned Mudiad Ysgolion Meithrin. We should also remember the important work of the Wales Pre-School Playgroups Association. Both organisations feel that there has been a tendency to marginalize them during the last few years. It is a shame that we are losing the enthusiasm of voluntary organisations. There is talk at present that nursery schools, nursery classes and cylchoedd ti a fi are closing because local authorities tend to dominate everything within the new context. It is important that we have valid partnerships, with voluntary organisations playing a significant and vibrant role.

Training was emphasised. It is ironic that we currently feel that people teaching young children do not need as much training as those teaching older children and adults. As much, if not more, training is needed when you are dealing with children in their formative years. I concur that more emphasis on training is needed.

I welcome the Minister’s commitment, especially in establishing the audit and the advisory panel. It is important that they are established soon. I am sure that all Members concur that there is an opportunity for us in Wales to set the foundations for the nation’s future—economically, socially and culturally—by investing adequately in this important period in our children’s lives.