Lywydd, diolch ichi am eich croeso caredig. Aelodau’r Cynulliad, mae’n bleser mawr bod yn ôl yn y Cynulliad, er ar adeg wahanol o’r flwyddyn i Agoriad Swyddogol arferol y Senedd, a’r adroddiad y mae’n rhaid imi ei roi ichi ychydig wythnosau wedi hynny. Dyma’r trydydd tro imi gyflawni fy nyletswydd o dan Adran 31 Deddf Llywodraeth Cymru 1998 i gymryd rhan yn eich gweithrediadau mewn perthynas â rhaglen ddeddfwriaethol y Llywodraeth ar gyfer y sesiwn hon.

Ar yr achlysur cyfatebol yn yr hydref y llynedd, buom yn trafod yr hyn sydd bellach yn Ddeddf Comisiynydd Plant Cymru 2001. Mae’n enghraifft wirioneddol o sut y gall Llywodraeth y DU a’r Cynulliad gydweithio dros Gymru. Mae’r ffaith na fu unrhyw wahaniaeth barn—hyd yn oed yn y Pwyllgor—tra bod y Mesur yn mynd drwy’r Senedd yn arwydd o’r consensws ar y mesur hwn. Mae’n amheus gennyf a gaiff pob darn o ddeddfwriaeth sydd yn deillio o’r Cynulliad hynt mor rhwydd, ond credaf ei fod yn rhoi cynsail wych.

Yn ystod y ddwy flynedd diwethaf cymerodd y Cynulliad gamau breision ar ran pobl Cymru: mwy o arian i fysiau yng nghefn gwlad a thrafnidiaeth rheilffordd; mynediad am ddim i wyth safle Amgueddfeydd ac Orielau Cenedlaethol Cymru, un yn fy etholaeth i fy hun, yr wyf yn falch o nodi; teithio am ddim ar fysiau lleol ar gyfer pensiynwyr Cymru yn y dyfodol; Galw Iechyd Cymru ar gael ym mhob rhan o Gymru, a chynnal Cwpan yr FA yng Nghaerdydd. Y cyfan oll a mwy oherwydd ymdrechion Aelodau’r Cynulliad. Gwyddoch yn well na mi na chafodd y Cynulliad gyfnod hawdd yn ystod yr ychydig fisoedd cyntaf. Fodd bynnag, yr ydych wedi dangos yn feunyddiol y gall y Cynulliad ddarparu gwasanaethau hanfodol i bobl Cymru, ac o ganlyniad mae wedi dod yn rhan annatod o fywyd Cymru.

Yr ydym oll yn gytûn mai chi, Aelodau’r Cynulliad sydd yn gyfrifol am wneud eich penderfyniadau eich hun ynglŷn â’ch polisïau a’ch cyfeiriad. Yr wyf yn siŵr y byddem hefyd yn cytuno mai partneriaeth effeithiol yw’r allwedd i lwyddiant datganoli. Mae sawl ffurf i’r gwaith a wnawn gyda’n gilydd a heddiw yr ydym yn canolbwyntio ar yr hyn a alwodd maniffesto etholiad 2001 fy mhlaid yn

Diwygio’r gwasanaethau cyhoeddus fydd canolbwynt ein rhaglen ar gyfer y sesiwn hon. Rhoes yr etholwyr neges glir inni. Yr ydym wedi sicrhau sefydlogrwydd economaidd, ond rhaid inni ddefnyddio’r sefydlogrwydd hwnnw yn awr i sicrhau gwelliannau pellach yn ein gwasanaethau cyhoeddus. Mae’n bwysig cydnabod na fyddem yn symud ymlaen yn y ffordd hon oni bai ein bod wedi rheoli’r economi fel y gwnaethom. Yr ydym wedi creu fframwaith macro-economaidd newydd sydd yn seiliedig ar dryloywder, atebolrwydd a chyfrifoldeb. Mae hwn wedi darparu’r llwyfan o sefydlogrwydd economaidd y mae’n rhaid inni ei ddefnyddio fel sail ar gyfer ein diwygiadau er mwyn iddynt fod yn gynaliadwy. O ganlyniad, ceir chwyddiant isel, cyfraddau llog isel, llai o fenthyca cyhoeddus, dros 30,000 yn fwy o bobl mewn gwaith yng Nghymru ac economi sydd yn tyfu. Yr ydym wedi llwyddo i gynyddu’r adnoddau sydd ar gael i’r Cynulliad o £8 biliwn i £10 biliwn dros gyfnod yr adolygiad cynhwysfawr o wariant cyfredol. Byddwn yn parhau i fabwysiadu ymagwedd gadarn tuag at reoli economaidd er mwyn inni allu cynnal y sefydlogrwydd economaidd yr ydym wedi gweithio mor galed i’w gyflawni.

Credaf fod y rhagolygon ar gyfer y dyfodol, i Gymru, yn fwy disglair nag y buont ers cenhedlaeth. Rhaid inni ganolbwyntio yn awr ar wella ein gwasanaethau cyhoeddus, sicrhau bod hyd yn oed mwy o’n pobl mewn gwaith, sicrhau gwladwriaeth les sydd yn rhoi help llaw ac nid dim ond elusen ac, wrth gwrs, rhoi llais uniongyrchol i bobl Cymru ynglŷn â’u dyfodol.

Mae’r Cynulliad yn nesáu at ail ben-blwydd datganoli, ar 1 Gorffennaf. Fel y dywedais, cyflawnwyd cryn dipyn gennych yn y ddwy flynedd hynny. Fodd bynnag, cynhelir y setliad y pleidleisiodd pobl Cymru drosto o fewn fframwaith o sefydlogrwydd economaidd a deddfwriaeth sylfaenol sydd yn deillio o Lywodraeth y DU a’r Senedd yn San Steffan. Mae’r setliad yn bartneriaeth rhyngoch chi a ni.

Yn ystod y ddwy flynedd diwethaf, yr ydym wedi rhoi cynnig ar nifer o ddulliau gwahanol o amlinellu’r rhaglen ddeddfwriaethol ichi. Erbyn hyn, yr ydym wedi cytuno mai datganiad gennyf fi yw’r ffordd briodol o ymdrin â hynny. Byddwch yn cynnal dadl ar Araith y Frenhines ymhen ychydig wythnosau. Ni chyflwynwyd y cynnig ar gyfer y ddadl honno eto, felly ni wn a fyddwch yn dilyn patrwm y llynedd a throsglwyddo’r gwaith o drafod y Mesurau i’r Pwyllgorau perthnasol. Os gwnewch hynny, byddai naill ai Don Touhig, fy nirprwy, neu minnau yn falch—o fewn y cyfyngiadau amser ymarferol amlwg—o ddod i drafod y Mesurau hynny gyda’r Pwyllgorau hynny.

Yn gyntaf, mae’r Mesurau sydd yn ymwneud â chyfrifoldebau Llywodraeth y DU, ond a fydd yn taro tant yng Nghymru. Nid ymddiheuraf o gwbl am grybwyll y rhain, hyd yn oed lle nad ydynt yn rhoi unrhyw gyfrifoldebau neu bwerau ychwanegol i’r Cynulliad. Fel cynrychiolwyr etholedig pobl Cymru—yn Aelodau Seneddol o Gymru neu’n Aelodau o’r Cynulliad Cenedlaethol—mae dyletswydd arnom oll i ymddiddori yn y materion hynny sydd yn effeithio ar fywydau beunyddiol ein hetholwyr.

Mae’r Mesur Cyfiawnder Troseddol a’r Mesur Enillion Troseddu yn rhan hanfodol o’n hagenda i sicrhau bod Cymru yn lle mwy diogel i fyw ynddo. Drwy sicrhau bod y system cyfiawnder troseddol yn fwy effeithiol, byddwn yn ei gwneud yn fwy tebygol y caiff troseddwyr eu haeddiant. Byddwn yn ei gwneud yn llawer anos iddynt gadw eu gafael ar eu henillion anghyfreithlon. Bydd y Mesur Enillion Troseddu yn sefydlu asiantaeth adennill asedau troseddol â phwerau i erlyn troseddwyr er mwyn adennill asedau troseddol, addewid a wnaethom yn ein maniffesto i Gymru yn yr etholiad cyffredinol.

Mae diweithdra wedi gostwng, wrth gwrs, ond mae llawer gormod o bobl o hyd heb swyddi a fydd yn eu rhyddhau rhag tlodi. Bydd y Mesur Diwygio Lles yn ategu’r asiantaeth newydd, Canolfan Byd Gwaith, er mwyn darparu gwasanaeth newydd yn canolbwyntio ar waith i bob un o oedran gwaith sydd yn derbyn budd-daliadau. Bydd hynny’n ei gwneud yn bosibl i bawb a all weithio wneud hynny.

Bydd Mesur Credyd Pensiwn yn sicrhau, am y tro cyntaf, y bydd y rhai sydd wedi cynilo arian ar gyfer eu henaint yn cael eu gwobrwyo am wneud hynny. Bydd yn darparu arian ychwanegol i’r rhai sydd wedi cynilo rhywfaint o arian. Bydd hefyd yn pennu terfyn incwm na ddylai unrhyw bensiynwr fynd oddi tano.

Ailgyflwynwyd y Mesur Daliadaeth ar y Cyd a Diwygio Prydles. Mae hynny’n newyddion da i Gymru gan fod sawl ardal yma lle y mae hyn yn broblem enfawr, er enghraifft, yng ngorllewin a chanol Caerdydd yn ogystal ag yn Llandudno.

Ceir Mesurau hefyd sydd yn ymwneud â chyfrifoldebau’r Cynulliad lle nad oes angen nag awydd am wahaniaeth sylweddol rhwng Cymru a Lloegr. Mae’r Mesur Mabwysiadu a Phlant yn enghraifft wych o sut y gall rhannau eraill o’r DU elwa o wersi a ddysgwyd yng Nghymru. Mae’r Mesur yn deillio o waith gan Grŵp y Gweinidogion, a gyhoeddwyd gan Brif Weinidog y DU y diwrnod ar ôl imi gyflwyno Adroddiad Waterhouse i’r Senedd. Yr oeddwn yn aelod o’r grŵp hwnnw. Bydd y Mesur yn sicrhau bod anghenion plant yn ganolog yn y broses fabwysiadu ac yn annog mwy o bobl i fabwysiadu plant sydd mewn gofal. Bydd hefyd yn gwella’r rheolaethau cyfreithiol o ran mabwysiadu rhwng gwledydd—mater a amlygwyd gan achos teulu’r Kilshaws o ogledd Cymru.

Caiff y Mesur Cysylltiadau ei gyhoeddi ar ffurf ddrafft. Mae hwn yn Fesur pwysig i Gymru, gan ei fod yn sefydlu OFCOM, a fydd yn gweithredu fel corff rheoleiddio sengl. Gwn fod gan y Cynulliad rai pryderon ynglŷn â’r cynigion yn y Papur Gwyn. Mae BBC Cymru ac S4C wedi trafod y mater gyda mi hefyd. Bydd cyhoeddi’r Mesur ar ffurf ddrafft yn ein galluogi—Aelodau’r Cynulliad a minnau—i ganfod yn union sut y bydd y cynigion yn datblygu’n ddeddfwriaeth. Bydd hynny’n eich galluogi i awgrymu newidiadau heb y pwysau o orfod mynd drwy’r camau seneddol o fewn amser rhesymol.

Yn nesaf, mae Mesurau sydd yn cwmpasu cyfrifoldebau’r Cynulliad lle y bydd y Cynulliad o bosibl am weithredu’n wahanol i Loegr. Mae’r Mesur Addysg yn holl bwysig i’n hymrwymiad i godi safonau ar draws y system addysg, ond yn arbennig mewn ysgolion uwchradd. Bydd yn hyrwyddo amrywiaeth ac yn rhoi mwy o ryddid i ysgolion arbrofi. Ein nod yw ei gwneud yn bosibl i addasu darpariaeth addysgol i dalentau pob disgybl o 14 oed ymlaen. Yng Nghymru, chi, wrth reswm, fydd yn penderfynu ar y ffordd o wneud hynny. Yr ydym yn siarad â Jane Davidson ynghylch sut i lunio’r darpariaethau sydd yn ymwneud â Chymru er mwyn rhoi rhyddid ichi weithredu yn y ffordd sydd yn gweddu ag anghenion pobl Cymru. Pan welwn yr hyn y bydd y Mesur hwn yn ei ddarparu dros Gymru, byddwn yn ystyried pa ddarpariaethau pellach y bydd angen eu gwneud, mewn Mesur i Gymru yn unig o bosibl.

Bydd y Mesur Diwygio a Datganoli’r NHS yn ein galluogi i roi 75 y cant o wariant yr NHS yn uniongyrchol yn nwylo gweithwyr proffesiynol rheng-flaen. Gwyddant beth sydd ei angen a’i eisiau ar gleifion a hwy sydd yn y sefyllfa orau i bennu’r ffordd fwyaf effeithiol o ddarparu hynny. O dan y Mesur hwn, bydd gan gleifion fwy o ddylanwad ar y ffordd y caiff yr NHS ei redeg hefyd a bydd yn diwygio hunan-reoleiddio ymhlith gweithwyr proffesiynol. Bydd hynny’n cynnwys moderneiddio’r ffordd y mae’r Cyngor Meddygol Cyffredinol yn gweithredu ac mae eisoes wedi ymgynghori ar opsiynau.

Yn olaf, mae’ch Mesur NHS (Cymru) chi, a gaiff ei gyhoeddi ar ffurf ddrafft. Drwy gyhoeddi’r Mesur ar ffurf ddrafft, daethom o hyd i’r ffordd briodol o ganiatáu ichi gynnal dadl ar y materion yn y Cynulliad cyn cyflwyno’r Mesur yn ffurfiol i’r Senedd. Gan fod y Cynulliad bellach wedi ymgyfarwyddo â’r broses llunio polisi, gall Rhodri ddod â chynigion imi ar gyfer deddfwriaeth nad oes rhaid eu rhoi ar waith ar unwaith. Os gallwn ddatblygu’r arfer o gyhoeddi deddfwriaeth sydd yn unigryw i Gymru ymlaen llaw, bydd yr hawl gennych fel Aelodau’r Cynulliad i wneud cyfraniad llawn yn ei datblygiad cyn iddi gyrraedd y Senedd. Fodd bynnag, efallai y bydd rhai materion mewn perthynas â’r gwasanaeth iechyd yng Nghymru lle y mae amser yn hollbwysig ac na allant aros tan sesiwn arall. Mae Jane Hutt yn trafod gydag Alan Milburn sut y gellid ymgorffori darpariaethau o’r fath, os bydd angen, ym Mesur Diwygio a Datganoli’r NHS ar gyfer Cymru a Lloegr.

I gloi, pwysleisiaf dri phwynt. Yn gyntaf, er mai hwn yw’r datganiad cyhoeddus cyntaf ar y ffordd y bydd rhaglen ddeddfwriaethol newydd y Llywodraeth yn effeithio ar Gymru, buom yn trafod y materion hyn gyda Chabinet y Cynulliad ers tro o dan amodau’r concordat rhyngddo ef a Llywodraeth y DU. Cyhoeddwyd dogfennau ymgynghorol, a fu’n eiddo cyhoeddus, ar rai materion, megis addysg a chysylltiadau. Nid yw Llywodraeth y DU yn hwylio ymlaen gan adnewyddu ei mandad yn aml heb unrhyw fewnbwn gan y Cynulliad. Dim ond yn awr, wedi’r etholiad, y mae Aelodau’r Cynulliad a Thŷ’r Cyffredin newydd etholedig mewn sefyllfa i drafod y materion hyn yn ffurfiol. Fodd bynnag, bu eu safbwyntiau yn eglur drwy gydol y broses o lunio polisïau yn y meysydd hyn. Mae hynny’n torri tir newydd o safbwynt cyfansoddiadol.

Yn ail, bydd y Mesurau a gyhoeddir hyd yma yn llunio’r prif fframwaith a fydd yn sail i’r holl raglen. Fodd bynnag, dywedodd y Frenhines wrth y Senedd,

Cafodd un o’r rhain, sef y Mesur Digartrefedd, na chyfeiriwyd ato yn Araith y Frenhines, ei gyhoeddi eisoes a bydd gerbron Tŷ’r Cyffredin ymhen ychydig wythnosau. Gwn y bydd y Cynulliad yn croesawu’r ffaith bod y ddeddfwriaeth honno’n dychwelyd. Wedi’r cyfan, hon yw’r Araith y Frenhines gyntaf o blith hyd at bedair neu bump o areithiau o bosibl. Mae’n rhy fuan dweud beth fydd cynnwys y lleill. Bydd llawer yn dibynnu ar y cynnydd a wna’r Mesurau hynny a gyhoeddwyd. Pan fydd cyhoeddiadau newydd, byddaf yn hysbysu’r Cynulliad—fel yr wyf wedi ymrwymo i wneud—a byddaf yn fodlon eu trafod gyda chi mewn Cyfarfod Llawn neu yn y Pwyllgorau, pe byddai hynny o gymorth.

Yn drydydd, nid deddfwriaeth ar wahân i Gymru neu Fesur Cymreig ar wahân yw’r ffordd fwyaf effeithiol o reidrwydd o roi’r offer sydd eu hangen arnoch i wneud eich gwaith. Weithiau, mae Mesur i Gymru yn unig, megis Deddf Comisiynydd Plant Cymru 2001 a Mesur NHS (Cymru), yn addas. Weithiau, mae rhan neu gymalau am Gymru o fewn Mesur mwy, megis y Mesur Dysgu a Sgiliau, yn addas. Yn y Mesur hwnnw, yr oedd 37 o gymalau yn ymwneud yn gyfan gwbl â Chymru. Rhaid inni gofio mai gan Ddeddf Safonau Gofal 2000 y sefydlwyd Comisiynydd Plant Cymru, yn hytrach na chan Fesur Comisiynydd Plant Cymru, oherwydd amseriad y Ddeddf honno yn y Senedd a’r angen, a fynegwyd gan y Cynulliad, am benodiad cynnar yn yr achos penodol hwnnw.

Mewn llawer o achosion, gallai fod yn fwy effeithiol rhoi pwerau is-ddeddfwriaethol caniataol i’r Cynulliad i’w alluogi i weithredu mewn modd sydd yn briodol i Gymru o fewn fframwaith cyffredinol deddfwriaeth sylfaenol. Dyna natur y bartneriaeth rhyngom; rhaid i bartneriaeth weithredu er mwyn llywodraethu holl bobl Cymru yn dda. O fewn Llywodraeth y Deyrnas Unedig, sicrhau manteision sefydlogrwydd economaidd a rhoi i’r Cynulliad y fframwaith deddfwriaethol sydd ei angen arno i ddiwygio a moderneiddio ein gwasanaethau cyhoeddus fydd ein blaenoriaethau o hyd.

Fel cynrychiolwyr etholedig pobl Cymru, yr ydym oll yn awyddus i weld dadeni mewn statws ac ansawdd gwasanaethau cyhoeddus a’u staff. Mae rhoi mwy o arian i’r gwasanaethau cyhoeddus yn hanfodol er mwyn cyflawni’r broses honno. Fodd bynnag, yr wyf yn siŵr y byddwch yn cytuno nad arian yn unig yw’r ateb. Yr hyn sydd ei angen ar gyfer gwell gwasanaethau cymdeithasol yw diwygio, gwell rheoli, canolbwyntio ar ddarparu ar gyfer y bobl sydd o bwys—sef y cyhoedd—a pharodrwydd i gyfaddef nad yw ffordd o wneud rhywbeth bob amser yn gywir am ein bod wedi ei wneud felly erioed. Yn hynny o beth, y staff sydd ar y rheng flaen wrth ddarparu gwasanaethau cyhoeddus a fydd yn cymryd yr awenau. Yr ydym oll yn cydnabod pa mor bwysig yw ymroddiad, proffesiynoldeb, menter ac ymdrech y rhai sydd yn gweithio yn y sector cyhoeddus er mwyn trawsnewid y gwasanaethau cyhoeddus.

Yn y Cynulliad, gwn eich bod chi oll am barhau i weithredu er budd pobl Cymru, fel y gwna Llywodraeth y Deyrnas Unedig, mewn perthynas â’r swyddogaethau hynny nas trosglwyddwyd. Gobeithiaf, yn ystod cyfnod y Senedd hon, y bydd y bartneriaeth rhwng Aelodau’r Cynulliad a’r Aelodau Seneddol, Cabinet y Cynulliad, Gweinidogion Llywodraeth y Deyrnas Unedig a swyddogion y Cynulliad a Whitehall yn gweithio’n fwy effeithiol. Mae angen pob un ohonom ar Gymru. Dymuniadau da ichi yn ystod y flwyddyn nesaf.

Ysgrifennydd Gwladol, fe’ch croesawaf i’r Cynulliad Cenedlaethol i wneud eich datganiad ar raglen Llywodraeth y Deyrnas Unedig ar gyfer y sesiwn seneddol nesaf. Hoffwn hefyd fanteisio ar y cyfle hwn i’ch llongyfarch ar eich ail-benodiad yn Ysgrifennydd Gwladol Cymru.

Hoffwn godi nifer o bwyntiau ynglŷn â’ch datganiad. Yn naturiol ddigon, rhoesoch ddarlun cadarnhaol o ddigwyddiadau’r pum mlynedd diwethaf. Fodd bynnag, gofynnaf ichi ystyried y ffaith, er ichi ddweud bod dros 300,000 yn fwy o bobl mewn gwaith yng Nghymru, y collwyd 20,000 o swyddi gweithgynhyrchu yn ystod y cyfnod hwnnw. Yr oedd llawer o’r swyddi hynny yn gofyn am lefelau uchel o sgil ac yn rhai â chyflog uchel. Beth yw cynigion y Llywodraeth newydd i sicrhau bod gennym swyddi newydd o’r un gwerth a sgiliau yn lle’r swyddi a gollwyd? Pa gyfleoedd a fydd i lunio deddfwriaeth sydd yn diogelu buddiannau gweithwyr Cymru, y gellir eu diswyddo mewn modd nad yw’n bosibl mewn gwledydd eraill yn Ewrop? Pa reoliadau newydd a gaiff eu cyflwyno i ddiogelu gweithwyr yng Nghymru rhag cyflogwyr diegwyddor a all eu rhoi ar y clwt mewn modd na all gwledydd eraill ei wneud?

Croesawaf sawl mesur yn Araith y Frenhines, megis y Mesur Mabwysiadu a Phlant, y mae cryn gonsensws yn ei gylch. Bydd y Cynulliad yn ystyried y Mesur Cysylltiadau â diddordeb mawr, am fod iddo oblygiadau hirdymor sylweddol i Gymru, yn arbennig o ran darlledu. Soniasoch am S4C a BBC Cymru. Mae’n bwysig inni ystyried goblygiadau’r mesurau hynny.

Fel y nodasoch, mae sesiwn gyntaf tymor newydd y Senedd bob amser yn hwy ac, yn amlach na pheidio, yn cynnwys mwy o gynigion na’r sesiynau seneddol eraill. Noda flaenoriaethau Llywodraeth y DU o ran ei chynigion deddfwriaethol. A gytunwch, felly, fod angen inni graffu ar y cynigion hyn yn llawer manylach nag a wnaethom fis Tachwedd diwethaf, pryd na chawsom, mewn gwirionedd, ddim ond rhyw restr o ddymuniadau etholiadol? Hwn fydd y tymor Seneddol llawn cyntaf ers datganoli. Felly, gwelwn dros oes Senedd y DU sut y bydd Llywodraeth y DU yn ymdrin â’r cyrff datganoledig yng ngwledydd Prydain. Hynny yw, er mwyn profi’r ymadrodd llipa braidd a ddefnyddiwyd yn Araith y Frenhines eleni, sut y bwriada’r Llywodraeth gynnal ei ymrwymiad i ddatganoli yn yr Alban a Chymru? Sut y gallwn asesu sut y mae Llywodraeth y Deyrnas Unedig yn ymateb i ddyheadau pobl Cymru? Cyfyd sawl cwestiwn o hyn.

Yn gyntaf, a allwch gadarnhau i Gabinet y Cynulliad wneud cais i bedwar Mesur gael eu cynnwys yn y rhaglen ddeddfwriaethol eleni—ym meysydd iechyd, addysg ac ar y cyfrifiad a phennu Dydd Gŵyl Dewi yn ŵyl y banc? A allwch gadarnhau ichi gyflwyno’r cynigion hyn i’w cynnwys yn y rhaglen? Os mai ‘gallaf’ yw’r ateb i’r ddau gwestiwn hyn, pam y gwrthodwyd tri o’r pedwar cynnig? Ai’r rheswm, er enghraifft, yw na roddwyd achos digon cryf dros eu cynnwys? Os felly, ai Cabinet y Cynulliad ynteu eich swyddfa chi sydd ar fai? Neu ai’r rheswm yn syml yw na wrandawodd Llywodraeth y DU, neu nad ystyriodd fod y Mesurau hyn yn ddigon pwysig i’w cynnwys eleni? Fodd bynnag, ac am ba reswm bynnag, onid yw hyn yn profi unwaith eto pa mor anodd ydyw i’r Cynulliad ddatblygu ei agenda?

A gadarnhewch y bydd y Cynulliad yn ffodus os caiff bum Mesur drwy’r rhaglen ddeddfwriaethol, os ailadroddir y patrwm hwn yn ystod cyfnod y Senedd hon, ac y bydd yn canfod y bydd 15 o Fesurau a gynigir ganddo yn methu? A wnewch ailystyried y weithdrefn gyflym, yn arbennig ar gyfer y Mesurau hynny y mae consensws yn eu cylch o fewn y Cynulliad, megis y cyfrifiad, a phennu Dydd Gŵyl Dewi yn ŵyl y banc? Pam nad oes modd, os oes consensws, defnyddio’r Uwch Bwyllgor Cymreig i lywio’r math hwn o ddeddfwriaeth annadleuol? Pam bod yn rhaid inni aros ein tro flwyddyn ar ôl blwyddyn cyn y cyflwynir y math hwnnw o ddeddfwriaeth inni?

Y mater pwysig arall yr hoffwn eich holi yn ei gylch yw cyfranogiad ehangach y sector preifat yn ein gwasanaethau cyhoeddus. Darllenais â diddordeb mawr, eich geiriau gofalus iawn ynglŷn â’r gwasanaethau cyhoeddus. Dywedasoch:

‘Fodd bynnag, yr wyf yn siŵr y byddwch yn cytuno nad arian yn unig yw’r ateb. Yr hyn sydd ei angen ar gyfer gwell gwasanaethau cymdeithasol yw diwygio, gwell rheoli, canolbwyntio ar ddarparu ar gyfer y bobl sydd o bwys—sef y cyhoedd—a pharodrwydd i gyfaddef nad yw ffordd o wneud rhywbeth bob amser yn gywir am ein bod wedi ei wneud felly erioed.’

Onid yw’r geiriau hyn yn aralleiriad am breifateiddio? Pam na ddefnyddiasoch y gair hwnnw? Nid oes gan Brif Weinidog y DU unrhyw amheuon ynglŷn â chyfranogiad y sector preifat yn ein gwasanaethau cyhoeddus. A gefnogwch gyfranogiad y sector preifat yn y gwasanaethau cyhoeddus? A hoffech, er enghraifft, weld cyfleusterau preifat yn cael eu defnyddio i ddarparu gofal NHS? [AELODAU CEIDWADOL O’R CYNULLIAD: Clywch, clywch.’]

Onid yw’n ddiddorol bod gennym yr agenda adain dde hon, yr echel newydd hon, yn ymddangos yng ngwleidyddiaeth Cymru? A gredwch ei bod yn briodol cynnwys y sector preifat yn yr NHS, neu a gytunwch ag Ysgrifennydd Cyffredinol Unsain, a ddywedodd ei fod yn breifateiddio graddol o fewn y gwasanaethau cyhoeddus? A gefnogwch y cynnig i greu ysgolion arbenigol a nawdd mewn ysgolion ac a fyddech yn fodlon i ysgolion gael eu rhedeg gan gwmnïau preifat? A ydych am i hynny ddigwydd? A allwch roi sicrwydd cadarn y bydd y ddeddfwriaeth a lunnir yn caniatáu’r hyblygrwydd mwyaf i’r Cynulliad Cenedlaethol o ran sut y caiff y rheoliadau hynny eu cyflwyno? Ysgrifennydd Gwladol, onid oes perygl yn awr bod agendor yn agor rhwng agenda adain dde, a ddilynir gan Lywodraeth y DU yn San Steffan, a dyheadau pobl Cymru, sydd am weld arian cyhoeddus yn cael ei fuddsoddi mewn gwasanaethau cyhoeddus safonol? Onid yw’n wir bod rhwyg mawr rhwng Llywodraeth adain dde San Steffan a phobl Cymru, sydd am weld rhywbeth gwahanol?

Lloriwch y sosialwyr.

Diolch i Ieuan am ei longyfarchiadau ar fy mhenodiad yn Ysgrifennydd Gwladol Cymru ar gyfer y tymor Seneddol newydd hwn. Yr oedd cryn dipyn yn ei araith. Dechreuaf drwy gyfeirio at y pwyntiau a gododd ynglŷn â swyddi. Mae’n bwysig inni ystyried yr ychydig flynyddoedd diwethaf yng Nghymru a chydnabod y bu’n rhaid inni reoli newid mawr yn y ffordd y mae rhai o’n pobl yn ennill eu bywoliaeth. Cynrychiolaf etholaeth sydd wedi’i seilio bron yn gyfan gwbl ar weithgynhyrchu. Cafodd newyddion da a newyddion drwg. I’r 500 o weithwyr yn Corus, sydd yn fy etholaeth i, a gollodd ei swyddi yr oedd newyddion drwg. Yr ydym yn unfrydol yn ein beirniadaeth o benderfyniad byrdymor y cwmni i gau ei weithfeydd neu rannau o’i weithfeydd. Yn yr un wythnos ag y cyhoeddwyd y diswyddiadau hynny, agorais ddwy ffatri a fydd yn cyflogi 600 neu 700 o bobl ym maes uwchdechnoleg. Mae nifer y bobl mewn gwaith yng Nghymru yn llawer uwch ar hyn o bryd o gymharu â’r nifer bedair neu bum mlynedd yn ôl. Nid wyf yn dibrisio effaith y diswyddiadau hyn ar y rhai a gollodd eu swyddi ynghyd â’u teuluoedd. Ar y llaw arall, rhaid imi bwysleisio bod economi Cymru wedi newid a rhaid inni sicrhau ein bod yn rheoli hynny. Rhaid inni, yn arbennig, ddefnyddio arian Amcan 1, a sgiliau swyddogion y Cynulliad i sicrhau y caiff pobl hyfforddiant. Mewn partneriaeth â’r Cynulliad, credaf ein bod yn manteisio ar yr economi newydd.

Derbyniaf eich pwynt ar y Mesur Mabwysiadu a Phlant a’r Mesur Cysylltiadau Drafft. Mae’n bwysig bod yr olaf ar ffurf ddrafft am ei fod yn rhoi cyfle i Aelodau’r Cynulliad, yn ogystal ag Aelodau Tŷ’r Cyffredin, ei ystyried yn fanwl a gweld sut y byddai’n effeithio ar Gymru.

Mae’n wir, fel y dywedasoch mai hwn fydd y tymor llawn cyntaf o’r Senedd wedi datganoli a bod yn rhaid inni benderfynu sut yr ydym yn asesu llwyddiant, neu fethiant, Llywodraeth y Deyrnas Unedig. Credaf i bobl Cymru yn ystod y tair wythnos a hanner diwethaf roi ‘Ie’ pendant i lwyddiant y Llywodraeth Lafur ddiwethaf drwy bleidleisio drosom gan sicrhau mwyafrif o dros 160 o seddau.

Ond cawsoch tua 200,000 yn llai o bleidleisiau.

Waeth beth fo nifer y pleidleisiau, ni allwn ddewis a dethol natur ein democratiaeth. Dyma’r ail dro yn unig yn hanes y wlad hon i Lywodraeth Lafur gael ei hethol gyda mwyafrif o’r maint hwnnw. Rhaid imi ddweud wrth Ieuan fod mandad dros wasanaethau cyhoeddus gwell, a chytunaf na all unrhyw un fod yn hunanfodlon. Fodd bynnag, waeth beth fo canlyniad yr etholiad, mae arian ar gael oherwydd yr economi gref, sydd yn golygu bod yn rhaid inni sicrhau ein bod yn cyflawni o ran gwasanaethau cyhoeddus.

Holodd Ieuan ynglŷn â’r Mesurau eraill. Nid oes unrhyw gwestiwn o wrthod Mesurau. Y broblem yw cynnwys popeth yn y sesiwn gyntaf. Gwnaeth llawer o’m cyd-Aelodau geisiadau am amrywiaeth o Fesurau: y Mesur Hysbysebu a Hyrwyddo Tybaco, y Mesur sydd yn ymwneud â thrwyddedu, Mesur Cyllid Llywodraeth Leol ac ati. Mae pob un o’r rhain yn bwysig ac maent oll yn berthnasol iawn i bobl Cymru. Yr hyn sydd angen ei wneud yw pasio Mesurau yn y sesiwn gyntaf ac yna adeiladu ar eraill.

Fy mhwynt arall i Ieuan yw nad Mesurau i Gymru yn unig yw’r unig ffordd o gyflawni deddfwriaeth sylfaenol i Gymru. Nodais i’r holl system addysg ôl-16 yng Nghymru gael ei thrawsnewid drwy Fesur nad oedd yn Fesur i Gymru yn unig, ond a gynhwysai 37 o gymalau Cymreig. Darparwyd ar gyfer Comisiynydd Plant Cymru yn y Mesur Safonau Gofal—mewn Mesur ar gyfer Lloegr, os mynnwch—ond bu, serch hynny, yn Fesur i Gymru a Lloegr. Ni chyflawnwn ddeddfwriaeth sylfaenol drwy Fesurau unigol yn unig; gallwn wneud hynny mewn ffyrdd eraill.

Crybwyllasoch ddau fater, y cyfrifiad a Dydd Gŵyl Dewi. Mae’r cais i bennu Dydd Gŵyl Dewi yn ŵyl y banc, fel y dywedodd Prif Weinidog Cymru yn ei ateb, yn cael ei drafod o hyd. Nid mater syml ydyw; mae’n gymhleth. Nid oes brys cyflwyno Mesur ar y cyfrifiad am fod cymaint o amser cyn y cyfrifiad nesaf. Efallai y bydd ond yn galw am is-deddfwriaeth; efallai y bydd yn galw am ddeddfwriaeth sylfaenol. Fodd bynnag, mae’r Llywodraeth yn llwyr dderbyn yr egwyddor o roi mwy o lais i’r Cynulliad o ran natur y cyfrifiad a’r ffordd y caiff ei lunio, mater o benderfynu ar yr adeg orau a mwyaf cyfleus i gyflwyno deddfwriaeth o’r fath ydyw.

O ran preifateiddio a chyfuniad o arian preifat a chyhoeddus, dywedaf yn blwmp ac yn blaen na fydd y Llywodraeth yn preifateiddio unrhyw beth. Mae byd o wahaniaeth rhwng yr hyn a welsom gyda chynlluniau preifateiddio’r gorffennol—mae’r rheilffyrdd yn enghraifft, yn enghraifft wael—a’r gallu i ddefnyddio partneriaeth rhwng y sector cyhoeddus a’r sector preifat er mwyn gwella’r ffordd y caiff gwasanaethau eu darparu. Pe bawn yn yr ysbyty yn aros am lawdriniaeth, neu pe bai angen gofal iechyd arnaf, ni hidiwn—ar yr amod nad oes rhaid imi dalu, a’m bod yn delio â phobl sydd yn gweithio i’r gwasanaeth iechyd gwladol—pe câi ei wneud mewn ffordd ychydig yn wahanol. Nododd Alan Milburn, yr Ysgrifennydd Gwladol dros Iechyd yn ddiweddar y ffyrdd cyfyngedig y gallai hynny ddigwydd.

Yn ail, ymddengys nad yw’r Cynulliad wedi gwrthod partneriaeth rhwng y sector cyhoeddus a’r sector preifat o bell ffordd. Mae gan ddeg awdurdod lleol gontractau gyda’r sector preifat, gan gynnwys awdurdodau lleol a reolir gan Blaid Cymru. Gallant elwa ar y ddarpariaeth o ysbytai ac ysgolion cynradd ac uwchradd. Nid oes unrhyw un yn dweud bod hynny’n amhriodol. Beth sydd o’i le arno? Y Cynulliad fydd yn penderfynu o fewn y ddeddfwriaeth a ganiateir, efallai y byddwch, efallai na fyddwch; chi fydd yn penderfynu. Nid yw’n beth newydd i’r Cynulliad adeiladu ysgolion ac ysbytai drwy bartneriaeth rhwng y sector cyhoeddus a’r sector preifat. Mae’r ysbytai yng Nghas-gwent ac ym Maglan, dwy ysgol yng Nghaerffili ac ysgol gynradd yn Sir Benfro yn cael eu hadeiladu drwy’r dull hwnnw o ariannu. Nid yw’r Llywodraeth yn gorfodi atebion ar y Cynulliad; y Cynulliad fydd yn penderfynu pa un a fydd yn defnyddio’r dull ariannu hwn ai peidio.

Fodd bynnag, o ran y setliad datganoledig, mae’n bwysig sicrhau y caiff digon o ddeddfwriaeth ganiataol ei phasio i roi cyfle i’r Cynulliad, os dymuna, ddefnyddio is-ddeddfwriaeth i wneud yr hyn y mae am ei wneud er mwyn gwella ansawdd ein gwasanaethau. Ansawdd y gwasanaeth sydd yn bwysig i’r bobl yr ydym yn eu cyd-gynrychioli. Chi fydd yn penderfynu ar hynny, o fewn fframwaith deddfwriaeth ganiataol, ac nid gorfodol.

O ran yr ysgolion arbenigol, nid oes gennyf unrhyw wrthwynebiad i amrywiaeth o fewn y system ysgolion cyfun [AELODAU PLAID CYMRU O’R CYNULLIAD: ‘Dethol?’] Nid dethol mohono. Mae wyth o ysgolion cyfun yn fy etholaeth i, gyda dwy ohonynt yn wahanol: mae un ohonynt yn ysgol Babyddol a’r llall yn ysgol Gymraeg. Mae’r ddwy yn wahanol i’r ysgolion eraill: mae un grŵp o rieni yn anfon eu plant i’r naill ysgol am resymau crefyddol, ac mae’r grŵp arall yn anfon eu plant i gael addysg drwy gyfrwng y Gymraeg. Cymeradwyaf y ddwy ysgol, ond maent yn wahanol. Fodd bynnag, maent o fewn y system ysgolion cyfun a beth sydd o’i le ar hynny? Nid oes dim o’i le ar hynny yn fy marn i. Unwaith eto, chi fydd yn penderfynu ar y ffordd orau o wneud hynny, am fod addysg wedi’i datganoli i’r Cynulliad. Chi sydd yn penderfynu beth fydd yn gweddu â natur Cymru, ei daearyddiaeth, tirwedd ac ati. Mae’r cyfle a roddir yn y ddeddfwriaeth honno ond er gwell. Gwrthodaf yn llwyr y syniad bod agendor rhwng Plaid Lafur Cymru a’r Blaid Lafur yn y Deyrnas Unedig. Ategwyd hynny dair wythnos a hanner yn ôl yn etholiad cyffredinol San Steffan.

Mae cymeriadau cartŵn gydag enwau gwirion, mewn gwisg ffansi, yn cerdded wysg eu cefn yn addas ar ddiwrnod prom Bae Colwyn, ond nid wyf yn siŵr a oes lle iddynt mewn gwlad ddemocrataidd yn yr unfed ganrif ar hugain. Wedi dweud hynny gallaf ddeall pam bod y Frenhines yn defnyddio cerbyd â cheffylau yn hytrach na Railtrack, sef gwaddol barhaol John Major i bobl Prydain. Yr oedd cynnwys Araith y Frenhines yn dda. Yn ystod yr ymgyrch etholiadol yng Ngorllewin Clwyd, gwrandawodd Gareth Thomas a minnau ar bryderon pobl leol ynglŷn â throseddu ac ymddygiad gwrth-gymdeithasol. Yr wyf yn falch o nodi bod fy nghyd-aelod, Gareth Thomas AS yn yr oriel gyhoeddus heddiw. Yr oedd llawer mwy o bryder ynglŷn â throseddu a gwasanaethau cyhoeddus ar garreg y drws na’r ewro neu geiswyr lloches.

Croesawaf y cynigion i atafaelu asedau gwerthwyr cyffuriau. Gwelir cryn dipyn o broblemau sydd yn ymwneud â chyffuriau ar arfordir gogledd Cymru. Gwn hefyd am rywun sydd yn ennill £100,000 y flwyddyn drwy werthu cyffur marwol, sydd yn peri i’w ddefnyddwyr fynd yn gaeth iawn iddo i ferched ifanc yn y trydydd byd. Bu wrthi drachefn yr wythnos diwethaf. A oes gan y Llywodraeth unrhyw fwriad i atafaelu asedau Kenneth Clarke?

A yw Ysgrifennydd Gwladol Cymru yn deall bod troseddu a gwasanaethau cyhoeddus o’r pwys mwyaf i’r cyhoedd, ac mai cyflawni’r agenda ar droseddu a gwasanaethau cyhoeddus fydd prif ystyriaeth y Cynulliad hwn a Llywodraeth y DU yn y dyfodol?

Yr wyf yn siŵr y byddech yn dyfarnu fy mod allan o drefn, Lywydd, pe bawn yn rhoi sylwadau ar Mr Kenneth Clarke.

Bydd yn rhaid inni aros i weld canlyniad gornest arweinyddiaeth y Ceidwadwyr. O’r holl faterion a wynebwyd gennym—o ba blaid bynnag—yn ystod ymgyrch yr etholiad cyffredinol, troseddu a gwasanaethau cyhoeddus oedd ar frig rhestr blaenoriaethau’r cyhoedd. Derbyniaf hefyd bwynt eliptig Alun Pugh ar dybaco, yn yr ystyr bod y Mesur Hysbysebu a Hyrwyddo Tybaco yn bwysig. Yr wyf yn siŵr na fydd yn rhaid aros yn hir cyn y daw ger ein bron yn Nhŷ’r Cyffredin. Gwn y bydd Aelodau’r Cynulliad yn croesawu hynny.

Cyn imi groesawu Paul Murphy, llongyfarchaf arweinydd Plaid Cymru. Mae angen dadlau dros achos sosialaeth. Ni chytunaf â hi, ond mae’n chwa o awyr iach ei chlywed yn cael ei chyflwyno yn y Siambr hon. Ac eithrio Brian Gibbons o bosibl ar adegau, ni ddadleuwyd byth dros sosialaeth gan y blaid sydd yn hoff o’n hatgoffa ei bod yn arwain y Cynulliad. Dywedodd Rhodri Morgan yn gynharach pa mor dda y gweithiai’r fenter cyllid preifat mewn perthynas â ffordd yr A55 yn Ynys Môn. Clywsom hefyd gan Ysgrifennydd Gwladol Cymru am bwysigrwydd cyllid preifat. Croesawaf y dröedigaeth hon. Mae rhannau da yn Araith y Frenhines, yn ymwneud yn bennaf â mabwysiadu egwyddorion Ceidwadol. Rhaid llongyfarch y Llywodraeth am y rhannau hynny o’r araith, os nad ar rai eraill. Llongyfarchiadau i arweinydd Plaid Cymru, edrychwn ymlaen at ei glywed yn dadlau dros genedlaetholdeb yr mor danbaid am nad ymddengys fod hynny’n digwydd.

Croesawaf Ysgrifennydd Gwladol Cymru; mae’n bleser ei weld yma. Ategaf y llongyfarchiadau iddo am gael ei benodi’n Ysgrifennydd Gwladol Cymru drachefn a llongyfarchaf Gareth Thomas ar ei benodiad fel eich Ysgrifennydd Seneddol Preifat. Yr ydym yn gwerthfawrogi’ch ymweliadau. Fel y gwyddoch, bûm mewn gohebiaeth â chi a chredwn ei bod yn holl bwysig ichi ymweld â ni yn aml. Gobeithiaf y byddwch yn gallu manteisio ar y cyfle hwnnw. Dywedasoch y byddech yn fodlon dod yma yn amlach, sydd yn codi’r cwestiwn beth neu bwy sydd yn atal hynny rhag digwydd. Byddem yn croesawu’ch presenoldeb yma am fod y cyswllt rhwng y Cynulliad a San Steffan yn holl bwysig.

Fel cefndir, ac nid ymddiheuraf am roi’r cefndir o gofio i’r Ysgrifennydd Gwladol wneud hynny hefyd, dywedaf fod materion pwysig yn wynebu Cymru. Mae’n well inni eu dwyn ar gof oherwydd yn erbyn y cefndir hwnnw y dylid ystyried Araith y Frenhines. Yn gyntaf, mae gweithredu Amcan 1 o’r pwys mwyaf. Er nad wyf yn symud yn yr un byd dyrchafedig â Phrif Weinidog Cymru ac felly nad wyf yn siarad â swyddogion, gwn ar lawr gwlad, yn y Cymoedd ac yng ngorllewin Cymru, fod pobl yn pryderu nad yw’n gweithredu cystal ag y dylai. Nid yw’r ffaith bod Cernyw ar ei hôl hi fwy byth yn rhoi llawer o gysur imi. Erys yn fater allweddol ac ymddengys nad yw Araith y Frenhines eleni yn gwneud ryw lawer i’w helpu.

O ran iechyd, mae’r rhestrau aros yng Nghymru yn hwy na’r rhai yn Lloegr. Mae sut i sicrhau bod arian yn cyrraedd y mannau lle y darperir gwasanaethau yn y gwasanaeth iechyd yn fater o’r pwys mwyaf o hyd. Nid yw’n digwydd. Soniwyd am swyddi gweithgynhyrchu a gollwyd ar draws Cymru. Ers y tro diwethaf ichi fod gyda ni, cafwyd diswyddiadau yn bennaf yn Corus, sef mater allweddol arall.

O ran addysg, nid yw’r arian yn mynd yn uniongyrchol i ysgolion. Cred Ceidwadwyr Cymru yn gryf y dylid rhoi’r arian yn uniongyrchol i ysgolion ac ni ddylai gael ei ddargyfeirio gan awdurdodau addysg lleol, fel sydd yn digwydd ar hyn o bryd.

Croesawaf eich ymrwymiad i’r hyn a alwch yn amrywiaeth. Gobeithiaf i hynny gael ei gyfleu i’r Ysgrifennydd Gwladol dros Addysg a Sgiliau. Croesawaf eich ymrwymiad i gynnwys y sector preifat ym maes addysg. Gobeithiaf i hynny gael ei drosglwyddo hefyd i’r Ysgrifennydd Gwladol dros Addysg a Sgiliau. Mynychodd hi ysgol fonedd, yn wahanol i mi, ac felly mae’n ymwybodol o fanteision y sector preifat. Gobeithio y gallwn feithrin partneriaeth rhwng y sector preifat a’r sector cyhoeddus er mwyn darparu addysg well i bobl Cymru.

Mater arall o bwys nas crybwyllwyd fel cefndir yw’r argyfwng yng nghefn gwlad a wyneba Cymru ar hyn o bryd. Nid oes unrhyw beth yn Araith y Frenhines sydd yn delio ag effaith ofnadwy clwy’r traed a’r genau a’r swyddfeydd post gwledig sydd yn cau oherwydd trosglwyddo credyd wedi’i awtomeiddio. Mae’r Llywodraeth yn ymrwymedig o hyd i system o’r fath, ond mae’n arwain at gau swyddfeydd post ar draws Cymru, mewn ardaloedd trefol a gwledig. Yr unig sôn am wledigrwydd yn Araith y Frenhines eleni yw’r hen stori am wahardd hela llwynogod. Mae ymdrin â’r problemau dwys a wyneba Cymru wledig yn llawer pwysicach. Nid oes unrhyw beth yn y rhaglen ddeddfwriaethol a fydd yn gwneud hynny.

Trof at faterion pwysig nas cynhwyswyd yn Araith y Frenhines eleni, megis pecyn cymorth i Gymru wledig. O ran addysg, yr ydym am weld arian yn cael ei roi’n uniongyrchol i ysgolion. Croesawn eich ymrwymiad i gynnwys y sector preifat. Hoffem weld Dydd Gŵyl Dewi yn cael ei bennu’n ŵyl gyhoeddus yng Nghymru. A allwch egluro inni beth yw’r sefyllfa o ran hynny? Nid oes unrhyw sôn amdani yn y rhaglen ddeddfwriaethol hon, fel y nododd arweinydd Plaid Cymru. Gwnaethom gais iddo gael ei gynnwys mewn Araith gan y Frenhines. Fodd bynnag, nid yw wedi’i gynnwys yn yr araith hon. Beth yw’r sefyllfa ynglŷn â hyn? A fydd yn ymddangos yn y sesiwn nesaf?

Yn yr un modd, o ran y cyfrifiad, nid ydym am weld y traed moch y gwelsom y llynedd eto. Beth yw safbwynt y Llywodraeth ar hynny? Gofynasom hefyd i hynny gael ei gynnwys yn Araith y Frenhines eleni, ond nid yw yno.

Felly, nid oes gweledigaeth o fewn Araith hon y Frenhines. Nid oes unrhyw arweiniad i Gymru. Er bod eitemau ynddi a groesawn, megis y Mesur Mabwysiadu a Phlant ac, fel yn y rhaglen ddeddfwriaethol ddiwethaf, Mesur Comisiynydd Plant Cymru, nid oes unrhyw beth a fydd yn gwella gwasanaethau cyhoeddus yn benodol yng Nghymru. Nid oes unrhyw beth ar gyfer Cymru wledig, nid oes unrhyw beth a fydd yn gwella gwasanaethau cyhoeddus drwy godi safon ein gwasanaeth iechyd i safon y gwasanaeth yn Lloegr, ac nid oes unrhyw fesur i sicrhau bod ysgolion yng Nghymru yn cael yr un swm o arian ag ysgolion Lloegr. Ar hyn o bryd, mae ysgolion yng Nghymru yn cael llai o arian.

A wnewch roi sylwadau ar y materion penodol hynny yn ogystal â’r materion cyffredinol sydd yn achosi pryder o hyd? A wnewch roi sylwadau ar swyddi gweithgynhyrchu, cyflwr y gwasanaethau iechyd ac addysg ac, yn benodol, ar gyflwr Cymru wledig?

Diolch ichi am eich dymuniadau gorau ar fy mhenodiad. Mae achos cryf dros sosialaeth yn Araith y Frenhines. Nid darparu gwasanaethau cyhoeddus safonol yw unig nod sosialaeth. Mae’n ymwneud â rhyddhau pobl rhag tlodi. Rhyddhawyd llawer o blant yn y Deyrnas Unedig rhag tlodi drwy weithrediadau’r Llywodraeth. Rhyddhawyd ein pensiynwyr rhag tlodi hefyd. Nid oes gennym ddigon o amser heddiw i drafod yr holl faterion sydd angen eu trafod ymhellach yn y Siambr hon.

Efallai y gallaf fanylu ar y pwyntiau a wnaethoch. Cytunaf â chi mai darparu yw thema’r holl faterion hyn, pa un a sonnir am Amcan 1, y gwasanaeth iechyd neu ein hysgolion. Derbyniaf eich pwysig ynglŷn â diswyddiadau hefyd, er na fyddaf yn ailadrodd yr hyn a ddywedais yn gynharach. Mae’n bryder mawr inni, ond mae’r Llywodraeth yn mynd ar drywydd polisïau a fydd yn mynd i’r afael â hynny.

Cyfeiriais eisoes at Ddydd Gŵyl Dewi a’r cyfrifiad. Mae trafodaethau yn mynd rhagddynt ar Ddydd Gŵyl Dewi, a chytunaf â’ch pwynt cyffredinol ar y cyfrifiad. Fodd bynnag, rhaid i’r Cynulliad gael rôl wahanol y tro nesaf, a rhaid inni ddeddfu ryw ffordd neu’i gilydd ar y mater hwnnw cyn gynted ag y gallwn, er nad oes brys.

A fydd y rhaglen ddeddfwriaethol hon yn gwella bywydau pobl yng Nghymru? O ran yr hyn a gynigia’r Mesurau i Gymru a Lloegr, nid oes amheuaeth y gwna. Mae’n rhaglen ddeddfwriaethol a fydd yn sicrhau ein bod yn mynd i’r afael â throseddwyr ac yn atafaelu eu hasedau, ac yn helpu pensiynwyr a theuluoedd. Y Cynulliad yn hytrach na mi fydd yn penderfynu ar ail ran y broses. Er bod hwn yn fframwaith y gall y Cynulliad weithio ynddo—gan gynnwys Mesur i Gymru roi ei chynlluniau ei hun ar waith ar gyfer y gwasanaeth iechyd—ar ôl darparu’r fframwaith cyllidol a deddfwriaethol, y Cynulliad fydd yn gwneud y penderfyniadau ar y ffordd orau o ddarparu gwasanaethau. Dyna’r agwedd anoddaf yn ôl pob tebyg. Er bod arian a deddfwriaeth yn bwysig, yn y pen draw, yr ydym bob amser yn sôn am y rheng flaen—y bobl yn ein hysbytai a’r plant yn ein hysgolion. Dyna pam ei bod yn bwysig inni yn y Llywodraeth gydweithio gyda Jane Hutt a Jane Davidson ar y materion hynny.

Croesewais y gwahoddiad i annerch y Cynulliad heddiw. Er bod gennyf yr hawl i eistedd yn y Cynulliad ar unrhyw adeg, fel y gall y Llywydd ddweud wrthych, nid wyf wedi gwneud hynny am na fyddai’n briodol oni fyddai’n digwydd drwy gonsensws ac ar yr amod fy mod yma i drafod materion yr ydych am eu trafod gyda mi. Byddwn yn fodlon gwneud hynny pa bryd bynnag y bydd yn ymarferol. Fodd bynnag, rhaid gwneud hynny yn unol â’r ffordd orau ym marn Aelodau’r Cynulliad, imi gydweithio â chi, er mwyn sicrhau y caiff gwasanaethau eu darparu. Byddai’n werth i’r Cynulliad ystyried y mater o bwyllgorau yn craffu ar Fesurau. Gellid gwneud hynny yng ngŵydd Gweinidog o Lywodraeth y DU, a fyddai’n gallu esbonio safbwynt y Llywodraeth, a byddwn yn falch iawn o ymweld â’r Cynulliad unrhyw bryd.

Llongyfarchaf innau Paul ar ei ail-benodiad yn Ysgrifennydd Gwladol Cymru hefyd. Fel cynrychiolydd Jane Hutt ar bwyllgor monitro iawndal i’r glowyr, gwn fod Paul wedi gwneud gwaith aruthrol i sicrhau bod y broses wedi mynd rhagddi yn briodol. Mae ar bobl mewn cymunedau glofaol ddyled fawr iddo ac yr wyf yn falch ei fod wedi cael ei ailbenodi i barhau â’r gwaith da hwnnw.

Bythefnos yn ôl, arweiniodd Peter Black ddadl fer mewn Cyfarfod Llawn ar atal cyffuriau a thriniaeth. Bu consensws ymhlith yr Aelod a gymerodd ran yn y ddadl honno ynglŷn â phwysigrwydd atal problemau sydd yn ymwneud â chyffuriau, sydd yn bla ar lawer o gymunedau yn y Cymoedd ac ystadau tai cyngor ledled Cymru. Pa rôl a ragwelwch ar gyfer yr asiantaeth adennill asedau troseddol i ymdrin ag achosion gwerthu cyffuriau mewn cymunedau ac i sicrhau na fydd pobl sydd yn gwneud ffortiwn drwy dor-cyfraith a pheri gofid yn cael y budrelw hwnnw? Mae’n syndod imi fod Ieuan Wyn Jones wedi cyfeirio at brinder Mesurau sydd yn ymwneud â Chymru. Dylai pob Aelod gydnabod bod y darn hwn o ddeddfwriaeth yn elfen allweddol o fynd i’r afael â phroblem mewn cymunedau ar draws Cymru. Dim ond person sydd yn gweld Cymru mewn ffordd gul, genedlaetholgar na fyddai’n gallu gweld y cynnig hwn am yr hyn ydyw.

Diolch ichi am y sylwadau hynny, Brian. Mae pob un ohonom yma yn cynrychioli pobl y mae eu bywydau—rhai ifanc iawn—wedi’u chwalu oherwydd bygythiad cyffuriau. Caiff sefydlu asiantaeth adennill asedau troseddol effaith enfawr o ran sicrhau ein bod yn goresgyn y broblem. Cyhoeddodd yr Ysgrifennydd Cartref fis Gorffennaf diwethaf y bydd £254 miliwn ar gael dros y tair blynedd nesaf i dalu am yr asiantaeth. Gobeithiaf y bydd yr asiantaeth, y mae angen deddfwriaeth sylfaenol i’w sefydlu, yn effeithiol.

Ymdriniaf â mater a hepgorais yn fy ateb i Nick Bourne. Yr wyf yn ymwybodol na chyfeiriais at yr agenda wledig. Nid oes angen deddfwriaeth bob amser o reidrwydd, pa un ai ar gyfer gwella ardal drefol ynteu ardal wledig y’i bwriedir. Ni chaiff llawer o’r problemau a wyneba Cymru wledig eu lleddfu drwy ddeddfwriaeth o anghenraid, ond drwy weithredu gan Lywodraeth y DU neu’r Cynulliad. Mae’r Cynulliad wedi gwneud cryn dipyn i helpu’r rhannau hynny o Gymru a ddioddefodd yn sgîl clwy’r traed a’r genau. Mae’r Mesurau a drafodir y prynhawn yma, pa un a ydynt yn trafod iechyd, troseddu neu ysgolion, yr un mor berthnasol i bobl mewn ardaloedd gwledig ac ardaloedd trefol.

Yn weinyddol, penderfynodd y Llywodraeth sefydlu Adran newydd ar gyfer yr Amgylchedd, Bwyd a Materion Gwledig, er mwyn mynd i’r afael â’r problemau a wyneba ardaloedd gwledig. Alun Michael, cyn-Brif Ysgrifennydd y Cynulliad yw’r Gweinidog Gwladol dros faterion gwledig.

Mae’n braf gweld yr Ysgrifennydd Gwladol yn y Siambr. Hyderaf y bydd hefyd yn bresennol ar gyfer y ddadl lawn a gynhelir ar Araith y Frenhines maes o law.

Cyfeiriodd yr Ysgrifennydd Gwladol at y mandad a roddwyd i’r Llywodraeth gan bobl Cymru yn yr etholiad. Rhoddaf sicrwydd iddo na fu mandad ar gyfer preifateiddio graddol. Pa gefnogaeth bynnag a gaiff o’r Blaid Geidwadol, a fu’n amlwg heddiw, ni chaiff ei hategu gan Undeb y Gweithwyr Trafnidiaeth a Chyffredinol, Unsain nac unrhyw undeb llafur arall. Byddai’n ddiddorol gwybod ar bwy y mae’r Ysgrifennydd Gwladol yn gwrando.

Y brif thema sydd yn sail i’r gwasanaethau cyhoeddus, y cyfeiriodd yr Ysgrifennydd Gwladol atynt, yw adnoddau. Nid oedd unrhyw sôn yn Araith y Frenhines am unrhyw gomisiwn i ystyried y ffordd y caiff adnoddau eu dosbarthu i ddiweddaru fformiwla Barnett neu gyflwyno un newydd yn ei lle. Mae’n fformiwla hen ffasiwn sydd yn ansensitif i anghenion cyfnewidiol economi Cymru ac sydd wedi rhewi ein hadnoddau yn ôl sefyllfa’r economi yn 1978. Beth yw safbwynt diweddaraf y Llywodraeth ar hyn? A wnaeth yr Ysgrifennydd Gwladol sylwadau ar gyfer fformiwla a fydd yn sicrhau y rhoddir yr un lefel o arian i ysgolion yng Nghymru ag ysgolion yn Lloegr a fformiwla a fydd yn sicrhau digon o adnoddau i leihau’r rhestrau aros yn y gwasanaeth iechyd gwladol? A ddadleuodd yr Ysgrifennydd Gwladol o blaid hynny neu a fethwyd â rhoi unrhyw sylw iddo?

Mae’n braf eich gweld chithau hefyd, Dafydd. Er imi ddweud llawer am natur cyfranogiad preifat-cyhoeddus, fe’i pwysleisiaf eto. Mae cryn dipyn o amser a gweithgarwch ar ran y Llywodraeth yn y Cynulliad ac yn San Steffan nad yw’n ymwneud â phartneriaeth cyhoeddus-preifat. Dim ond rhan fach, er yn rhan bwysig, o’n hagenda ydyw er mwyn sicrhau ein bod yn gwella gwasanaethau cyhoeddus. Rhaid inni wneud llawer o waith er mwyn sicrhau ein bod yn adfer hyder pobl sydd yn gweithio yn y gwasanaethau cyhoeddus a bod yr arian yn cyrraedd y gwasanaethau hynny. Fel y dywedais ar ddechrau fy natganiad, yr ydym wedi cynyddu’r adnoddau sydd ar gael i’r Cynulliad, o gymharu â blynyddoedd blaenorol. Rhoddwyd yr arian hwnnw i’r sector cyhoeddus, nid y sector preifat. Aeth yn uniongyrchol i awdurdodau lleol, awdurdodau addysg lleol, ymddiriedolaethau NHS ac yn y blaen.

Hyderaf y cytuna Dafydd fod yn rhaid inni ystyried effeithiolrwydd ac effeithlonrwydd y gwasanaethau hynny, fel y gall pobl elwa ohonynt. Bu’r mater hwn yn y newyddion yn ystod yr ychydig ddiwrnodau diwethaf ond, er pwysiced, nid hon yw’r unig ffordd o sicrhau ein bod yn gwella gwasanaethau. Cyfeiriodd Dafydd at Undeb y Gweithwyr Trafnidiaeth a Chyffredinol, yr wyf yn aelod ohono. Fe’i hanerchais yn gynharach y bore yma. Yr ydym yn trafod gyda’r unebau llafur sut yr awn i’r afael â’r materion hyn. Gweithredir ar hynny.

Bu Dafydd a minnau’n trafod fformiwla Barnett sawl gwaith. Deallaf sawl un o’r pwyntiau a wnaeth. Fodd bynnag, rhaid imi oleddu ambell beth. Nid wyf yn argyhoeddedig y byddai symud i fformiwla anghenion syml, pe baem yn gwneud hynny, yn gwneud llawer o wahaniaeth i’r setliad presennol. Efallai bod y sefyllfa honno yn wahanol mewn rhannau eraill o’r DU. Rhaid inni ystyried hefyd y posibilrwydd y gallai llywodraethau rhanbarthol gael eu sefydlu yn Lloegr ymhen ychydig flynyddoedd. Byddai’n rhaid eu hariannu hwythau.

Mae fformiwla Barnett wedi ein gwasanaethu’n dda ers ei sefydlu. Mae cost y pen yng Nghymru yn parhau i fod tua 15 y cant yn uwch na chost gyfartalog y pen ar gyfer y DU. Yr ydym bob amser yn ystyried sut i ariannu gwasanaethau cyhoeddus. Fel y dywedwyd cyn yr etholiad cyffredinol, nid oes unrhyw fwriad i adolygu’r fformiwla. Fodd bynnag, gyda threigl amser a chyda’r posibilrwydd o ddatganoli yn Lloegr, bydd yn rhaid inni ystyried y ffordd orau o ymdrin â’r cyrff hyn. Ar hyn o bryd, ni welaf fod rheswm dros newid. Bu fformiwla Barnett yn ein gwasanaethu’n dda. Yr oedd yr arian cyfatebol ar gyfer arian strwythurol Amcan 1 yn ychwanegol at arian fformiwla Barnett. Dros ychydig flynyddoedd, daw cyfanswm o £400 miliwn i’r Cynulliad. Mae’r arian hwnnw’n ychwanegol at fformiwla Barnett. Ni ddigwyddodd hynny erioed o’r blaen. Bûm yn Weinidog Gwladol yn Swyddfa Gogledd Iwerddon am ddwy flynedd ac ymdriniais ag arian Amcan 1. Yr oedd yn rhaid i bob ceiniog o hwnnw ddod o’r grant bloc. Am y tro cyntaf erioed yn hanes fformiwla Barnett, mae’r arian hwnnw’n ychwanegol at y grant bloc. Dyma’r tro cyntaf i hynny ddigwydd a digwyddodd er budd pobl Cymru.

Diolchaf i Ysgrifennydd Gwladol Cymru am ei ddatganiad ac am ein hannerch heddiw. Llongyfarchaf ef hefyd ar ei ail-benodiad. Gan fod Mike German yn cynrychioli’r Cynulliad yn y tasglu gwledig yn Llundain ar hyn o bryd, gofynnodd imi ymateb yn fyr, ar ran grŵp y Democratiaid Rhyddfrydol ac mae’n bleser mawr gennyf wneud hynny. Hoffwn pe bawn yn gallu ymhyfrydu i’r un graddau yng nghynnwys rhaglen ddeddfwriaethol Llywodraeth y DU. Mae llawer i’w groesawu, ond collwyd llawer o gyfleoedd hefyd, yn enwedig o ystyried yr achosion newydd a thorcalonnus o glwy’r traed a’r genau ym Mhowys. Mae’r ffaith nad oes unrhyw ddeddfwriaeth i hyrwyddo bwyd a dyfir gartref, lleihau’r fiwrocratiaeth i ffermwyr neu roi gwell gweledigaeth i wledigrwydd yn dangos nad yw’r economi wledig ar frig agenda’r Llywodraeth. A gaf fod mor hyf, Ysgrifennydd Gwladol, ag awgrymu y dylech efelychu’r Cynulliad a chyflwyno mesur ar gyfer llaeth ysgol yn Lloegr? Fodd bynnag, mewn lle arall y dylid cynnal y ddadl honno. Yr ydym yma i drafod effaith y rhaglen hon ar waith y Cynulliad. I’r perwyl hwnnw, mae cynnwys Mesur NHS (Cymru) yn Araith y Frenhines yn orchest arwyddocaol ichi, Ysgrifennydd Gwladol, ac i Gabinet y Cynulliad Cenedlaethol. Am hynny, yr ydych yn haeddu ein diolch.

Gwrthwynebodd y Democratiaid Rhyddfrydol gynigion i ddiddymu cynghorau iechyd cymuned yn Lloegr ac yr ydym yn falch ein bod wedi chwarae rhan i sicrhau eu dyfodol yng Nghymru. Croesewir y ffaith ichi nodi eich bod chi a’ch cyd-Aelodau yn Swyddfa Cymru yn barod i gydweithio â ni yn y gwaith o graffu ar ddeddfwriaeth sydd yn effeithio’n uniongyrchol ar ein swyddogaethau yma. Fel Cadeirydd y Pwyllgor Deddfau, byddwn yn croesawu unrhyw gyswllt rhwng y Pwyllgorau Pwnc a chi fel Ysgrifennydd Gwladol ac Is-Ysgrifennydd Gwladol Cymru a allai arwain at ddarpariaethau mwy addas a hyblyg o ran deddfwriaeth sylfaenol. Mae hyblygrwydd ar fesurau drafft yn holl bwysig er mwyn inni gymryd rhan amlycach yn y broses ddeddfwriaethol, a fydd yn ei thro, yn galluogi’r Cynulliad i wir reoli ei ddyfodol. Bydd y drafodaeth barhaus honno, gobeithio, yn rhoi mwy o gyfle inni fynd ar drywydd polisïau ac atebion sydd yn unigryw i Gymru lle y bo’n fanteisiol inni wneud hynny. Byddwn yn croesawu eich ymrwymiad a’ch sylwadau ar hynny.

I gloi—er y soniwyd am hyn eisoes—rhaid imi ofyn i’r Ysgrifennydd Gwladol beth yw hanes Dewi Sant? Nid yw’r cais am ŵyl y banc ar Ddydd Gŵyl Dewi yn un ofer nac yn arwynebol. Mae’r potensial ganddo i effeithio ar fywyd diwylliannol yng Nghymru ac atgyfnerthu ein hunaniaeth fel cenedl o fewn y DU. Yr ydym yn unfrydol ein barn, ac ni fydd angen atgoffa’r Ysgrifennydd Gwladol fod hon yn rhan allweddol o’r cytundeb partneriaeth. Yr ydym yn mawr obeithio na fydd Cabinet y DU yn esgeuluso hyn eto, a gobeithiaf y byddwch yn parhau i gyflwyno’ch sylwadau ar ein rhan i’r perwyl hwn.

Eglurais y pwynt am Ddydd Gŵyl Dewi ond ni soniais gymaint am Dewi Sant, gŵr yr wyf yn ei edmygu’n fawr iawn. O ran clwy’r traed a’r genau, cydymdeimlaf yn arbennig â’r sefyllfa ym Mhowys. Bu’r newyddion yn ystod yr ychydig ddiwrnodau diwethaf yn ergyd drom iawn i bawb dan sylw, nid yn unig o fewn y gymuned ffermio, ond i’r rhai sydd yn ymwneud â’r diwydiant twristiaeth yn y rhan honno o Gymru, yn enwedig ar yr adeg hon o’r flwyddyn. Gwn fod y Cynulliad yn rhoi cryn dipyn o amser ac yn gwneud pob ymdrech i sicrhau y caiff yr anawsterau yno eu lleddfu. Gwnaf yr un pwyntiau ag y gwneuthum i Nick sef nad deddfwriaeth yw’r ateb i broblemau ein hardaloedd gwledig bob amser. Weithiau mae’n ateb y gofyn, ond mae penderfyniadau gweinyddol, gweinidogol a mathau eraill o benderfyniadau yr un mor ddilys yn hynny o beth.

Diolchaf yn arbennig am eich sylwadau ar y ffordd yr ydym yn mynd rhagom yn y gwaith o graffu ar ddeddfwriaeth. Wrth inni symud ymlaen, dydd ar ôl dydd, wythnos ar ôl wythnos a mis ar ôl mis yn y Cynulliad hwn, am fod y berthynas hon yn un newydd, gallwn ddod o hyd i ffyrdd newydd o wella’r dulliau o sicrhau gwell gwasanaeth i’r bobl a gydgynrychiolwn.

Diolchaf i’r Ysgrifennydd Gwladol am ei grynodeb hael o daith Mesur Comisiynydd Plant Cymru drwy’r Senedd. Rhaid imi ddweud bod ganddo atgofion mwy melys na mi o’r cyfnod hwnnw. Diolchaf iddo ef a’i gyd-Aelodau yn y Blaid Lafar Seneddol am eu cyfeiriadau mynych a charedig ataf yn ystod ail ddarlleniad y Mesur hwnnw. Dim ond dechrau adfer fy enw da o fewn y Blaid Geidwadol yr wyf yn awr. Efallai y byddai mor garedig â rhoi neges i’m cyd-Aelod, Eric Forth AS, i’w sicrhau nad Jude the Obscure yw fy hoff nofel i.

Mae Mesur NHS (Cymru) yn un arloesol ac yn ddatblygiad i’w groesawu o ran defnyddio a chymhwyso datganoli, a chaiff Mesur drafft ei gyflwyno i’r Cynulliad i’w drafod. Cefnogaf hynny yn frwd ac edrychaf ymlaen at gymryd rhan yn y broses honno yn y Pwyllgor Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol, gellid tybio. Fodd bynnag, pwysaf arnoch i ddweud wrthym pa bwerau a fydd gan y Cynulliad i ddylanwadu ar y broses hon. Yn arbennig, a gaiff ystyried diffiniad y Llywodraeth o ofal nyrsio a gofal personol yn y Mesur hwnnw? A allwn ni yng Nghymru bennu ffordd wahanol o ariannu gofal personol a gofal nyrsio nag sydd yn debygol o ddigwydd yn Lloegr? Mae’n briodol i’r Cynulliad hwn ystyried y cwestiwn hwnnw ac ymateb i ddymuniadau pobl Cymru ynghylch sut y caiff gofal cymdeithasol, gofal nyrsio a gofal personol eu darparu i’r bobl.

Yn ail, o ran tybaco, mae rhai, ymhlith eich gwrthwynebwyr, a hoffai ichi fod yn fwy dewr fel Llywodraeth a gwahardd y cynnyrch hwn rhag cael ei hysbysebu. Am lawer gormod o amser, bu’n felltith ar genedlaethau lawer. Teimlaf ein bod yn gwybod cymaint am y cynnyrch hwn fel y dylem brysuro i wahardd pob math o hysbysebu tybaco.

Ofnaf nad diben Deddf Llywodraeth Cymru 1998 yw bod yn gyswllt rhwng Aelodau Ceidwadol y Cynulliad ac Aelodau Ceidwadol Tŷ’r Cyffredin. Fodd bynnag, rhoddaf eich neges i Kenneth Clarke.

Derbyniaf eich pwynt ynglŷn â chraffu. Gwn y bydd Jane a minnau yn trafod y amrywiol fanylion, ond gan ei fod yn Fesur drafft, nid mater iddi hi a mi yn unig i’w drafod ydyw, ond mae’n fater y gallwch oll gymryd rhan ynddo.

Llongyfarchaf y Llywodraeth Lafur ar ei hail dymor hanesyddol. Hoffwn godi tri phwynt. Yn gyntaf, croesawaf yr ymrwymiad i ystyried gwella’r rheolaethau cyfreithiol ar fabwysiadu plant rhwng gwledydd, yn arbennig ar y rhyngrwyd. A allwch roi sicrwydd inni y bydd y mesurau hyn yn ddigon cadarn i osgoi hanes trist y gefeilliaid a ddygwyd i mewn i’r wlad hon o America o dan amgylchiadau amheus? Mae’n amlwg mai’r Swyddfa Gartref a’r Gyfarwyddiaeth Mewnfudo a Chenedligrwydd fydd yn gyfrifol. Gobeithiaf y byddant yn cydweithio gyda’r asiantaethau mabwysiadu i sicrhau rheolaethau llymach. Gobeithiaf y gall Jane Hutt, ar ran y Cynulliad, gyfrannu at y ddadl honno ac at y cynigion hynny wrth iddynt ddatblygu.

Yn ail, croesawaf y cynnig i ddileu’r anghysondeb o ran erlyniad dwbl. Yn sgîl datblygiadau enfawr ym maes DNA, mae’n bosibl bellach ddychwelyd at hen achosion o lofruddiaeth lle y canfuwyd y diffynnydd yn ddieuog, am nad oedd tystiolaeth fforensig gadarn o bosibl. Fodd bynnag, mae angen sicrwydd arnom na chaiff hyn ei ddefnyddio i gadw pobl ddieuog ar remand am resymau annilys, er enghraifft, fel yr awgrymodd rhai grwpiau hawliau sifil. Fodd bynnag, croesawaf y cynnig, oherwydd nid yw’n iawn bod person euog yn cael bod yn rhydd ac na ellir dwyn achos yn ei erbyn os caiff gwybodaeth a thystiolaeth gadarn eu rhoi gerbron.

I gloi, a wnewch chi edrych ar arddangosfa Anne Frank yn y neuadd heddiw? Gwerthfawrogaf y pwysau ar eich amser. A wnewch chi gyfleu’r neges i’r Ysgrifennydd Cartref na fyddwn yn goddef unrhyw hiliaeth ar unrhyw lun yng Nghymru? Yn arbennig, ar ôl inni oll ddarllen bod Plaid Genedlaethol Prydain yn ceisio cael cefnogaeth yng Nghymru. Ni fyddwn yn goddef hynny. Gwn fod y Cabinet yn ymrwymedig i hynny, ond disgwyliwn ichi fynnu’r ddeddfwriaeth lymaf bosibl i fynd i’r afael â hiliaeth o bob math.

Gwnaf fy ngorau glas i edrych ar yr arddangosfa wedyn. Yr wyf yn siŵr bod yr enghreifftiau o hiliaeth a welsom ar draws y Deyrnas Unedig yn ystod yr ychydig wythnosau diwethaf yn gas gan bob un ohonom, o ba blaid bynnag. Gwelwn sefyllfaoedd tebyg yng Nghymru o bryd i’w gilydd. Rhaid inni bob amser fod yn wyliadwrus ynglŷn â hynny. Ond yn hanesyddol, bu cysylltiadau hiliol da gennym. Fodd bynnag, os ceir unrhyw bleidiau, megis yr un ichi gyfeirio ati, yng Nghymru, mae hynny’n sicr o waethygu’r sefyllfa o ran hiliaeth.

Croesawaf y pwynt ynglŷn ag erlyniad dwbl. O ran y rheolaethau cyfreithiol ar fabwysiadu, cyflwynwyd y Mesur Mabwysiadu a Phlant yn rhannol er mwyn mynd i’r afael ag achosion o fabwysiadu rhyngwladol. Os na fydd yr Is-Ysgrifennydd Seneddol yn gweithredu ar y Mesur hwn, gobeithiaf y bydd gennym Aelod Seneddol o Gymru arno er mwyn sicrhau y caiff yr agweddau Cymreig arno eu hystyried yn ofalus.

Mae llunio deddfwriaeth sylfaenol yn holl bwysig i’r Cynulliad Cenedlaethol. Clywsoch gryn dipyn am hynny heddiw. Wedi’r cyfan, mae’r pwerau sydd gennym yn dibynnu ar hynny, nid yn unig o ran cynnwys polisi ond ei ffurf. A ydych yn ymwybodol bod yr Arglwydd Llafur, Yr Arglwydd Gwilym Prys-Davies, wedi nodi mai’r bygythiad mwyaf i’r model hwn o ddatganoli yw’r dull presennol o lunio deddfwriaeth sylfaenol? Mae’n cyfiawnhau dweud hynny drwy’r honiad bod y Cynulliad wedi colli rhai pwerau. A ydych yn ymwybodol o hynny? Fe’u collwyd, yn achos Deddf Llywodraeth Leol 2000 a’r gwaith o graffu cynlluniau cyngor o bwys, i chi. A yw hynny’n briodol ac yn dderbyniol, wedi datganoli? Onid yw’n difetha eich honiad mai digwyddiad oedd datganoli? A allwch chi, fel ein llais yn San Steffan, gyfiawnhau caniatáu i hynny ddigwydd? A gawn sicrwydd na chollwn ragor o bwerau yn y dyfodol?

Tra ein bod yn trafod y prosesau sydd ynghlwm wrth lunio deddfwriaeth sylfaenol, a ydych yn ymwybodol i’r Cynulliad benderfynu’n unfrydol i gyfleu ichi ein bod am i ddeddfwriaeth gael ei llunio’n hyblyg? Codwyd hynny gan sawl Aelod heddiw, er mwyn inni gael disgresiwn ynglŷn â chynnwys polisi unrhyw ddarn o is-ddeddfwriaeth y byddem yn dewis ei llunio o dan ddeddwriaeth sylfaenol. A allwch ddweud wrthym pam na ddigwyddodd hynny eto?

Yn Chwefror y llynedd, cefnogodd pob un ohonom gynnig gan y Llywodraeth yn galw am welliant brys i’r Mesur Trafnidiaeth er mwyn rhoi’r pŵer inni greu awdurdodau cludiant teithwyr yng Nghymru. Fodd bynnag, ni wnaethpwyd hynny. A allwch esbonio hynny?

Yn olaf, yn eich barn chi, pa un sydd waethaf, annog ysmygu yn y trydydd byd, ynteu fethiant eich Llywodraeth i gyflwyno’r ddeddfwriaeth, y cyfeiriodd David Melding ati, ar gyfer gwahardd hysbysebion tybaco yn y DU? Onid yw’r methiant hwn i wahardd hysbysebion cystal ag annog pobl i ymysgu?

‘Nac ydyw’ yw’r ateb i’r cwestiwn olaf hwnnw. Nid oes unrhyw un yn dweud na fydd Mesur ar hysbysebu tybaco yn dod gerbron Tŷ’r Cyffredin, oherwydd y bydd. Y mater ydyw pryd y caiff ei gyflwyno. Efallai y caiff ei gyflwyno yn ystod y sesiwn bresennol. Mae’n ymrwymiad maniffesto y byddwn yn cadw ato. Fe’i gohiriwyd o’r sesiwn seneddol flaenorol pan nas cyflwynwyd oherwydd cyhoeddi’r etholiad. Yr wyf o blaid Mesur o’r fath ac, fel pob un o’m cyd-Aelodau o Gymru, byddaf yn pleidleisio drosto.

O ran hyblygrwydd deddfwriaeth, eglurais yn fy sylwadau y gall ystyried deddfwriaeth mewn modd caniataol, a sicrhau bod deddfwriaeth yn ganiataol fel y disgrifiais, fod yn bwysig i’r ffordd y mae’r Cynulliad yn gweithredu. Digwyddodd hynny yn y gorffennol, wrth gwrs. Nid yw’n beth newydd, o bell ffordd. Bu nifer fawr o Fesurau ac iddynt gymalau Cymreig, sydd wedi rhoi pwerau deddfwriaethol i’r Cynulliad. Yr ydym bob amser yn edrych ar bob un o’r Mesurau sydd yn mynd drwy Dŷ’r Cyffredin er mwyn sicrhau bod hynny’n digwydd. Ni chaiff 100 y cant o bopeth y mae’r Cynulliad am ei gael o bosibl ei adlewyrchu yn y Senedd. Bydd adegau pan fyddwn yn anghytuno. Dyna natur Llywodraeth, a natur gwleidyddiaeth. Yn gyffredinol, fodd bynnag, yr wyf yn siŵr mai chi fyddai’r cyntaf i gytuno bod y cymalau Cymreig yn y Mesurau ar gyfer Mesurau Cymru a Lloegr a’r Mesurau i Gymru yn unig wedi bod yn seiliedig ar gytundeb rhwng y Cynulliad hwn, y Llywodraeth a’r Senedd, pa un a sonnir am Fesur Comisiynydd Plant Cymru, y Mesur Dysgu a Sgiliau neu pa fesur bynnag. O ran y cwestiynau eraill, siaradaf â Gwilym ynglŷn â’r pwyntiau y cyfeiriodd atynt.

A allech ymhelaethu ar gynigion y Llywodraeth ar gynrychiolaeth etholiadol, a fydd yn galluogi merched i oresgyn rhai o’r rhwystrau sydd, yn hanesyddol, wedi ei gwneud yn anodd iddynt sefyll am swyddi gwleidyddol yng Nghymru a gweddill y Deyrnas Unedig? Fel y gwyddoch, mae’r Blaid Lafur yn ymfalchïo yn ei henw da ar y mater hwn. Dyna pam bod y Cynulliad Cenedlaethol yn ail i Sweden o ran cynrychiolaeth merched yn y byd gwleidyddol, ac ymfalchïwn yn hynny. A ymunwch â mi i annog y pleidiau gwleidyddol eraill yng Nghymru i ddefnyddio’r darn pwysig hwn o ddeddfwriaeth arfaethedig i wella eu perfformiad truenus eu hunain yn y mater hwn?

Ni fyddai’n briodol imi wneud sylwadau ar bleidiau eraill a sut yr ymdriniant â’u busnes eu hunain. Fodd bynnag, mae’r Mesur yn Araith y Frenhines yn cyfeirio at restrau byr o ferched yn unig gan gael gwared ar y cosbau troseddol a fodolai o bosibl ar gyfer y rhestrau byr hynny yn y gorffennol. Penderfyniad pob plaid unigol wedyn yw penderfynu ar y ffordd orau i ddelio â hynny. Ategaf yr hyn a ddywedwch ynghylch y Cynulliad. Mae cynrychiolaeth merched heb ei ail—hyd yn oed os yw Sweden yn y darlun—o ran y Cabinet ac Aelodau’r Cynulliad. Yr ydym yn arwain y ffordd yn Ewrop.

Mae’n bleser gweld yr Ysgrifennydd Gwladol yma. Mae’n berson y mae gennyf barch mawr tuag ato. Yr wyf yn falch fod y Prif Weinidog wedi cymryd fy nghyngor a’i ailbenodi.

Fy mhryder i, a’r pwynt yr hoffwn i’r Ysgrifennydd Gwladol ei ystyried yw hwn: dros yr ychydig flynyddoedd nesaf, o gofio bod gennym Lywodraeth sydd yn edrych ymlaen 10 mlynedd, bydd Cymru’n cael ei gadael ar ôl. Caiff ei gadael ar ôl mewn iechyd ac addysg, gan y bydd Llywodraeth y DU yn San Steffan yn mynd ar drywydd polisïau sydd yn wahanol i’r polisïau y mae’r Cabinet yma yng Nghaerdydd am fynd ar eu trywydd. Daw’r gwahaniaethau hynny yn amlwg dros yr ychydig flynyddoedd nesaf. Rhaid imi rybuddio’r Ysgrifennydd Gwladol y caiff llwyddiant neu fethiant datganoli ei fesur gan bobl Cymru yn ôl y gwahaniaethau yn y ffordd y cyflwynir gwasanaethau cyhoeddus. Ymhen chwe mlynedd, caiff pobl Cymru y cyfle i farnu’r Cynulliad yn ôl y gwasanaethau hynny.

Yn olaf, llongyfarchaf yr Ysgrifennydd Gwladol—a hoffwn ichi gyfleu fy llongyfarchiadau hefyd i’r Prif Weinidog newydd—ar y ffaith ein bod bellach yn dehongli Llafur Newydd fel Thatcher Newydd. Mae hynny’n wych. Nid â yn ddigon pell, ond fe’ch llongyfarchaf ar rai o’r polisïau yr ydych bellach yn mynd ar eu trywydd.

Diolch, Rod. Byddaf yn cyfleu eich pwyntiau i’r Prif Weinidog y tro nesaf y bydd yn ad-drefnu’r Cabinet. Ynglŷn â’ch pwynt y caiff Cymru ei gadael ar ôl, datganoli yw datganoli. Y polisïau yr ydych chi, gyda’ch gilydd, yn penderfynu arnynt ar gyfer pobl Cymru yw’r polisïau y credwch sydd orau o ran cyflwyno’r gwasanaethau hynny. Efallai y bydd gwahaniaethau rhwng yr hyn a gyflwyna’r Deyrnas Unedig ar gyfer Lloegr a’r hyn a gyflwyna’r Cynulliad ar gyfer Cymru. Rhan o ddatganoli yw hynny. Fodd bynnag, ni fyddwn am orlywio hynny, gan fod nifer o enghreifftiau, na allaf eu trafod heddiw, ond y gallwn eu rhestru, lle mae tebygrwydd mawr yn y ffordd yr ydym yn mynd i’r afael â’n gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru a Lloegr. Gall pobl yn Lloegr ddysgu o rai o’r ffyrdd y cyflwynir ein gwasanaethau cyhoeddus ni, er enghraifft, mewn telefeddygaeth. Cofiaf fynychu Cyd-bwyllgor y Gweinidogion gyda chyd-Aelodau o Ogledd Iwerddon, yr Alban a Lloegr, lle yr edrychwyd ar yr hyn yr oeddem yn ei wneud yn y gwasanaeth hwnnw. Yn yr un modd, gallwn ninnau ddysgu oddi wrth ein cyd-Aelodau yn yr Alban, Gogledd Iwerddon a Lloegr. Gobeithiaf, beth bynnag a ddigwydd o ran datblygu polisi, y byddwn bob amser yn edrych ar fannau eraill yn y DU—ein gweinyddiaethau datganoledig a Llywodraeth y Deyrnas Unedig—i weld a oes unrhyw bolisïau arfer da y gallwn eu mabwysiadu ac i’r gwrthwyneb. Cytunaf fod pobl yn mesur gwleidyddion—Aelodau’r Cynulliad cyn Aelodau Seneddol gan fod ein hetholiad newydd gael ei gynnal, felly yr etholiad nesaf fydd un y Cynulliad—ar sut y cyflwynwn ein gwasanaethau cyhoeddus. Nid oes amheuaeth am hynny, ac mae’n berthnasol i bob un ohonom. Dyna’r neges a gawsom yn ystod yr etholiad cyffredinol.

Yr wyf yn falch o weld fy nghyfaill, Ysgrifennydd Gwladol Cymru, yma. Ar ôl clywed Mick Bates, cennad German, fe ŵyr sut deimlad yw gweithio o ddydd i ddydd gyda chriw o artistiaid Democrataidd Rhyddfrydol anwadal sydd yn chwarae mig yn gyson ynghylch partneriaeth.

Hoffech chi gêm yn awr?

Credais ei fod yn mynd i’m taro.

Mae hon yn rhaglen ddeinamig. Mae gan Lywodraeth y DU ddatblygiadau cadarnhaol o ran iechyd, pensiynwyr a theuluoedd. Mae gennym hefyd fesurau llym i ymdrin â throseddwyr er mwyn sicrhau bod ein strydoedd yn fwy diogel, mesurau ar addysg ac, yn bwysicaf oll, digartrefedd, yr oeddwn yn falch iawn o glywed yr Ysgrifennydd Gwladol yn ei grybwyll. Yr ydym oll yn pryderu am ddigartrefedd, rhai ohonom yn arbennig. Yr oeddwn wrth fy modd o glywed y cynhelir dadl unwaith eto ar hela llwynogod yn Nhŷ’r Cyffredin. Mae hynny’n wych gan ein bod ni yng Nghymru wedi llwyddo i atal y fermin gwleidyddol—yr ydym yn parhau i fod yn ardal ddi-Dori. Mae angen seans i gysylltu â’r Torïaid.

Un sydd yn llawer mwy na mi, Lywydd, a wnaeth y sylw hwnnw flynyddoedd yn ôl. Mae’r Torïaid yn deall y pwynt.

Yr wyf ar fin gofyn y cwestiwn, ond yr oedd angen y rhagymadrodd a’r therapi ar y Torïaid. Mae angen seans arnoch i gysylltu â’r Torïaid yng Nghymru. Mae pobl yn sôn am sosialaeth o ochr y Torïaid o’r Siambr a dywedaf wrthynt bod sosialwyr yn y Siambr hon yn ddi-os. Mae sosialaeth yn dal yn fyw. Yr wythnos diwethaf gorfu inni wrando ar William Graham yn siarad yma am yr awydd i gynyddu aflendid yn fy etholaeth—

Yr oeddwn yn atgoffa fy hun o’r adeg y dywedodd William Graham wrth fy etholwyr yr wythnos diwethaf am fwyta concrit.

Mae hon yn Araith y Frenhines dda. Nid oes angen inni gael ein brawychu gan sylwadau ynghylch preifateiddio llechwraidd gan ein bod yn sôn am bartneriaeth, nid preifateiddio. Yr ydym yn sôn am gydweithio er mwyn gwella pethau i bobl Cymru. A gytuna’r Ysgrifennydd Gwladol mai dim ond drwy Lafur y gallwn ddarparu’r dyfodol hwnnw ar gyfer pobl Cymru? Mae Llywodraeth y DU, yn dilyn dwy flynedd o ddatganoli, yn cydnabod y manteision mawr o weithio gyda’r Cynulliad Cenedlaethol hwn drwy ddarparu deddfwriaeth oddefol, alluogol i ni yn y Mesurau hyn a fydd er budd holl bobl Cymru.

Ni allaf anghytuno â llawer o hynny. Yr unig fater y gallaf anghytuno arno gyda Peter yw’r chwarae mig. Dysgais hynny pan yn blentyn ond fe’i hanghofiais. Diolchaf i Peter am ei bwyntiau ynghylch y Mesur Digartrefedd gan fod y Cynulliad wedi gwneud llawer iawn o waith ar hynny cyn yr etholiad cyffredinol, ac yr oedd yn awyddus iddo ddychwelyd i Dŷ’r Cyffredin. Cytunaf â Peter ei fod yn gwestiwn o bartneriaeth rhyngom ni o fewn Llywodraeth y DU ac Aelodau’r Cynulliad, ar draws pob plaid, i gyflwyno hynny i bobl Cymru.

Sixteen months ago, I had the honour of proposing a motion before my Assembly colleagues, on St David’s Day, that 1 March should be a public holiday. The motion was carried unanimously, with the support of every Member of every party in the Chamber. I expected you, as Secretary of State for Wales, to convey the Assembly’s wishes to the Westminster Cabinet and, in addition to that, to ensure that it implemented the democratic will of the people. In case the Westminster Cabinet considers this to be an unimportant matter, I hope that you will remind it of Dewi’s last words, ‘Remember to do the little things.’ Will you tell us of your efforts to date on this matter?

Ni allaf ychwanegu llawer mwy at yr hyn a ddywedais eisoes. Mae’r mater yn parhau i gael ei ddadlau a’i drafod gan y Llywodraeth. Cyfleais ddymuniadau’r Cynulliad i’m cyd-Aelodau yn y Llywodraeth ond, gan fod y mater hwn yn gofyn am ddeddfwriaeth yn Senedd San Steffan, mae’n fwy cymhleth nag y gall ymddangos ar yr wyneb. Derbyniaf eich pwynt am eiriau Dewi Sant ond yr wyf yn credu y byddai wedi cytuno bod rhai o’r materion eraill a drafodwn heddiw yr un mor bwysig i bobl Cymru.

Croesawaf innau hefyd Paul i’r Cynulliad. Yr wyf yn falch fod y Prif Weinidog wedi eich ailbenodi fel Ysgrifennydd Gwladol Cymru ac yr wyf yn sicr y bydd y gwaith da yn parhau.

Yn eich araith, cyfeiriasoch at y Mesur Dysgu a Sgiliau, a ddeddfwyd. Cofnodaf fy niolch i chi, ac i gyn Is-Ysgrifennydd Seneddol Cymru, David Hanson, am eich cyfraniad i’r Mesur hwnnw. Sicrhaodd sawl cymal Cymreig er mwyn creu ELWa a Gyrfa Cymru a rhoi llwyfan i wasanaethau ar gyfer pobl ifanc, ymysg eraill. Dengys hyn yn glir y cyfle sydd yn bodoli inni ddatblygu deddfwriaeth sylfaenol sydd yn rhoi yr hyblygrwydd mwyaf i ni yng Nghymru i sicrhau y mathau o fesurau yr ydym am eu cymryd er mwyn cyflwyno gwasanaethau ar ran ein pobl.

O ran y bartneriaeth rhwng y cyhoedd a sectorau preifat, credaf y camddeellir ac y camgyfleir safbwynt y Llywodraeth gan lawer. Nid wyf wedi treulio oes yn yr undeb llafur a’r mudiad llafur yn brwydro yn erbyn anghyfiawnder, yn arbennig o ran hawliau cyflogaeth i weithwyr, er mwyn gweld yr enillion hynny, a gafwyd drwy ymdrech, yn cael eu haberthu, yn arbennig yn y sector cyhoeddus. Yr wyf yn siŵr fy mod yn siarad ar ran sawl cyd-Aelod yn y mudiad hwnnw. Fodd bynnag, cyfaddefaf nad wyf fi na chwithau yn cydnabod y mur Berlin enfawr y mae rhai yn dychmygu sydd yn rhannu’r sectorau cyhoeddus a phreifat o ran cyflwyno gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru yn y dyfodol. A gytunwch fod llawer o enghreifftiau da o gyfranogiad sector preifat yn y sector cyhoeddus, yn enwedig mewn llywodraeth leol? Nid yw arfer o’r fath yn newydd mewn llywodraeth leol. Gall llawer o bobl sydd wedi gweithio mewn llywodraeth leol ers blynyddoedd dystio i hynny. Cafodd berthynas hir ac iach gyda’r sector preifat ac mae wedi ymgymryd ag ef i gyflwyno ystod o nwyddau a gwasanaethau i’r bobl, mewn partneriaeth â gweithwyr y sector cyhoeddus ac yn aml yn gweithio ochr yn ochr â’r gweithwyr hynny, llawer ohonynt yn cael eu cyflogi gan gwmnïau bach. Weithiau, cyflogir unigolion yn uniongyrchol gan awdurdodau lleol. Nid yw hyn yn ymwneud â chwmnïau mawr rheibus sydd yn syllu ar y sector cyhoeddus fel maes ysbail. Yn hytrach, mae’n ymwneud ag unigolion sydd yn bwysig i’r economi leol.

A gytunwch y gall partneriaeth wedi’i llywio gan y sector cyhoeddus yng Nghymru ddarparu gwasanaeth gwerthfawr i’n pobl, ac y gwneir hynny? Ansawdd y gwasanaeth a thriniaeth deg o’r gweithwyr sydd yn cyflwyno’r gwasanaeth hwnnw sydd yn bwysig. Golyga hynny sicrhau adnoddau ar gyfer y sector cyhoeddus a buddsoddi ynddo er mewn parhau i ddatblygu’r gwasanaethau hynny.

Diolch i chi am eich geiriau caredig ac am grybwyll David Hanson, a wasanaethodd am ddwy flynedd fel Is-Ysgrifenydd Seneddol Cymru. Gwnaeth waith da, mwynhaodd gwrdd ag Aelodau’r Cynulliad ac mae bellach yn sicrhau fod Cymru wrth wraidd y Llywodraeth, fel Ysgrifennydd Seneddol Preifat i’r Prif Weinidog.

Yr agwedd bwysicaf ar eich sylwadau oedd eich profiad mewn llywodraeth leol. Yr oeddwn mewn llywodraeth leol am 14 mlynedd ac adeiladasom ffyrdd, canolfannau siopa, ysgolion ac ysbytai drwy bartneriaethau rhwng y sectorau cyhoeddus a phreifat, nad ydynt erioed wedi cael eu hystyried fel rhywbeth anarferol. Cyhyd ag y byddwch yn darparu’r diogelwch priodol ar gyfer y bobl sydd yn gweithio yn y sector cyhoeddus, gall cwmnïau sydd yn cyflogi pobl yn lleol yn aml elwa’n fawr ar bartneriaethau o’r fath a gallwn roi cyflogaeth i’r bobl a gynrychiolwn. Mae’r geiriau doeth a lefarasoch wrth siarad am eich profiadau yn eiriau pwysig.

Fe’ch croesawaf yma heddiw a’ch llongyfarch ar eich cydnabyddiaeth hwyr y gall y sector preifat yn aml gyflwyno gwell gwasanaethau ym maes iechyd, addysg a thrafnidiaeth. Dylid annog y sector preifat i gyflwyno ble bynnag y gall. Gwn ei bod yn well gennych chi a llawer o’ch cyd-Aelodau beidio â defnyddio’r gair ‘preifat’ neu ‘preifateiddio’. Os ydych am ei alw’n bartneriaeth neu’n rhywbeth arall, yna mae hynny’n iawn gyda ni. Parhawn i roi ein cefnogaeth lawn ichi gan eich bod ond yn parhau gyda pholisi Ceidwadol da. Fe’n hetholwyd bedair gwaith gyda mandad i gyflwyno’r polisi hwnnw ledled Cymru a gweddill y Deyrnas Unedig. Cyn i hyn ddod yn rhy gydsyniol, mynegaf fy siom—

A yw Ysgrifennydd Gwladol Cymru yn rhannu fy siom ynghylch diffyg unrhyw fesurau i helpu’r diwydiant trafnidiaeth gwantan yng Nghymru? A ranna fy mhryder, er i Gordon Brown, pan oedd llygad y cyfryngau arno, addo £5 miliwn yng nghyllideb y llynedd ar gyfer y diwydiant cludo nwyddau yng Nghymru, ein bod newydd gael gwybod nid yn unig nad oes arian ychwanegol ar gael i Gymru yn y gyllideb honno, ond bod yr arian yn y gyllideb honno eisoes wedi’i ddyrannu, ac felly nid oes yr un geiniog yn debygol o gyrraedd y diwydiant cludo nwyddau er gwaethaf yr addewid honno? A wnaiff ddychwelyd i’r Senedd a gofyn i Gordon Brown anrhydeddu’r addewid honno i roi £5 miliwn i’r gronfa moderneiddio cludo nwyddau ar y ffordd? A ofynna i’r Prif Weinidog sicrhau y bydd Araith y Frenhines y flwyddyn nesaf yn cynnwys deddfwriaeth a fydd yn galluogi i’r diwydiant trafnidiaeth yng Nghymru barhau?

Fel y gwyddoch, nid mater o ddeddfwriaeth yn unig yw rhoi help i’r diwydiant trafnidiaeth. Yr ydym wedi sicrhau gostyngiadau sylweddol mewn trethi cerbyd. Bu hynny o gymorth mawr i’r diwydiant cludo nwyddau. O ran newid i ddefnyddio’r sector preifat, ni wrandawsoch ar Tom a siaradodd am awdurdodau lleol o bob plaid yn defnyddio partneriaeth rhwng y sector cyhoeddus a’r sector preifat dros lawer o flynyddoedd er mwyn adeiladu ffyrdd ac ati. Nid oes unrhyw beth yn newydd yn hynny. Fodd bynnag, fel cenedl gwelsom y drychineb o breifateiddio’r rheilffyrdd. Ni fwriadwn ddilyn y math hwnnw o bolisi.

Ychwanegaf fy llongyfarchiadau i chi ar eich ailbenodiad cwbl haeddiannol. Mae ail dymor llawn i Lywodraeth Lafur yn ddigyffelyb ac mae llawer ohonom wedi aros drwy gydol ein bywydau gwleidyddol am hyn. O’r diwedd mae cyfle i gyflawni newid sylfaenol er budd y mwyafrif ac nid y lleiafrif, sydd yn groes i’r degawdau o Lywodraeth Geidwadol. [Torri ar draws.]

Fe’ch sicrhaf fod y rhagymadrodd hwn yn gysylltiedig â’r cwestiwn. Paul, yn ôl Arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig, mae Llafur bellach yn coleddu egwyddorion Ceidwadol, ac os felly ni fyddai ganddo swydd, ond mae Nigel Evans eisoes wedi dangos hynny. Hefyd, yn ôl ef, nid yw’r cenedlaetholwyr bellach yn genedlaetholwyr, gan eu bod yn coleddu egwyddorion sosialaidd. Fodd bynnag, dros beth y saif y Ceidwadwyr? Yr ateb yw cenedlaetholdeb, os caiff David Melding ei ffordd.

Dewch, dewch David, gwyddom oll nad Tori mohonoch. Ymddiheuraf os yw hynny yn hoelen arall yn arch eich enw da. Ar nodyn difrifol, mae gan y blaid Lafur yn y Cynulliad agenda sosialaidd, Paul—

Derbyniaf hynny, Lywydd. Mae sawl Aelod arall wedi cael rhagymadroddion hir—

Derbyniaf eich arweiniad. Paul, a gytunwch, er bod gan y sector preifat rôl i’w chwarae, ei bod hefyd yn bwysig bod gwerthoedd sosialaidd Cymreig traddodiadol yn llywio’r ffordd y cyflwynwn wasanaethau cyhoeddus yng Nghymru ac mai dyna’r agenda sosialaidd ar gyfer Llafur a’r Llywodraeth Lafur yng Nghymru?

Ni wnaf sylw ar y sylwadau na ddylech fod wedi eu gwneud, ond cytunaf â phob gair. O ran sut y cyflwynir y gwasanaethau, mater i’r Cynulliad yw hynny, wrth gwrs. Nid oes amheuaeth gennyf fod Aelodau Llafur y Cynulliad yn glynu, fel y gwnaf i, wrth gymal pedwar ein cyfansoddiad sydd yn nodi fod y Blaid Lafur yn blaid ddemocrataidd, sosialaidd.

Gofynnaf rai cwestiynau ar reoliadau adeiladu, nad yw bob amser yn bwnc diddorol, ond hanfodol serch hynny. Prin yw pwerau’r Cynulliad o ran rheoliadau adeiladu, er inni gael ein cynrychioli ar y Pwyllgor Ymgynghorol ar Reoliadau Adeiladu. Dywedodd Edwina Hart wrthym ei bod wedi cyflwyno sylwadau i Lywodraeth San Steffan, yn gofyn i bwerau rheoleiddio adeiladu gael eu trosglwyddo i’r Cynulliad Cenedlaethol. Felly, mae’n siomedig nad oes dim wedi digwydd ynghylch trosglwyddo’r pwerau hyn. Pam na ddigwyddodd hynny, a phryd y gallwn ddisgwyl clywed rhywbeth gennych yn ymwneud â hynny? Clywsom heddiw pa mor hanfodol bwysig yw cadw gwasanaethau cyhoeddus. Gan fod gofyn i lywodraeth leol eisoes godi tâl am wasanaethau rheoleiddio adeiladu, a roddwch sicrwydd i mi na fydd eich Llywodraeth yn preifateiddio’r gwasanaethau hyn, gan yr ymddengys yn awyddus i breifateiddio pob gwasanaeth cyhoeddus arall?

Ni allaf gytuno â’r sylwadau am breifateiddio pob gwasanaeth cyhoeddus. O ran rheoliadau adeiladu, byddaf yn sicr o siarad ag Edwina Hart a’r Ysgrifennydd Gwladol newydd dros Drafnidiaeth, Llywodraeth Leol a’r Rhanbarthau, Stephen Byers, am y materion a godasoch.

Pwysodd Aelodau Democratiaid Rhyddfrydol y Cynulliad i sefydlu comisiwn Rees ar galedi myfyrwyr. Fodd bynnag, fel llefarydd y Democratiaid Rhyddfrydol ar addysg, yr oeddwn wedi gobeithio y byddai’r Llywodraeth yn cyhoeddi newidiadau mewn cyllid ar gyfer cymorth i fyfyrwyr. Beth bynnag fo’r sefyllfa, gobeithio y bydd y Llywodraeth, yn Araith y Frenhines y flwyddyn nesaf, yn ystyried canfyddiadau adroddiad Rees yn llawn ac yn cyflwyno’r newidiadau a argymhellir ganddo.

Cafodd y mater hwn gryn sylw yn ystod ymgyrch ddiweddar yr etholiad cyffredinol. Ni chredaf y dylwn achub y blaen ar ddatganiad Jane Davidson heddiw. Caiff ymateb y Cynulliad i’r adroddiad, a ddarllenais, ei gyfleu i’m gyd-Aelodau yn Whitehall a minnau. Felly, arhosaf i weld beth a ddywed y Gweinidog a’r Cynulliad mewn ymateb i hynny.

Ychwanegaf fy nghroeso at y croeso a gawsoch eisoes. Yr wyf yn ddiolchgar ichi am ddweud y byddwch yn cysylltu â Phwyllgorau’r Cynulliad. Mae hynny’n bwysig ac yn beth newydd ac edrychwn ymlaen ato.

Yn yr araith raslon, dywedwyd mai nod Mesur yr Heddlu yw creu comisiwn cwynion yr heddlu annibynnol a diwygio arferion gwaith yr heddlu. Croesewir hynny. Fodd bynnag, yn ystod eich cyfnod o Lywodraeth, byddwch yn cydnabod i wasanaeth yr heddlu brofi biwrocratiaeth ychwanegol, gan ostwng morâl yn sylweddol a rhoi cryn bwysau ar adnoddau. Bellach mae 1,600 yn llai o swyddogion yr heddlu a 7,000 yn llai o gwnstabliaid arbennig. Mae’r olaf yn cynrychioli traean o gyfanswm y cwnstabliaid arbennig. Mae eich Llywodraeth wedi caniatáu i 35,000 o droseddwyr o bob oed gael eu rhyddhau’n gynnar. Pa obaith a rydd hynny i leihau troseddau yng Nghymru?

Diolch i chi am eich sylwadau. Edrychaf ymlaen i ddechrau ar fy ngwaith gyda Phwyllgorau’r Cynulliad.

Os edrychwch ar y mesurau a gyhoeddir yn y Mesur Cyfiawnder Troseddol, fe welwch mai ei bwrpas yw diwygio dedfrydau a rheolau tystiolaeth, cyflwyno mesurau i fynd i’r afael â llygredd a throseddwyr rhyw ac, yn y pen draw, sicrhau bod Cymru’n lle mwy diogel. O ganlyniad, rhaid inni weithio gyda’r heddlu a’r llysoedd i sicrhau bod ganddynt y pwerau angenrheidiol i wneud y gwaith. Yn anad dim, fel y nodwyd yn gynharach o ran y Mesur Enillion Troseddu, ymdrinnir â phobl a fydd yn elwa ar fudrelw.

Llongyfarchaf innau hefyd yr Ysgrifennydd Gwladol am gael ei ailethol a’i ailbenodi i Gabinet y DU. Ni fyddai unrhyw un yn amau ei amcanion hirdymor, waeth pa mor gamarweiniol fo’r camau interim tuag at hynny. O ran sylwadau’r Ysgrifennydd Gwladol ar gyfranogiad y sector preifat yn y broses o gyflwyno gwasanaethau, mae’n galonogol clywed fod Thatcheriaeth wedi goroesi i’r unfed ganrif ar hugain.

Derbyniaf eich arweiniad. Mae’r gymuned fusnes wedi dioddef 15 darn o ddeddfwriaeth cyflogaeth a chostau cynyddol, sydd wedi peri i weithgynhyrchwyr Cymreig, yn arbennig, fynd i’r wal. Yn awr clywn am Fesur Menter, y dywedwch y bydd yn ysgogi arloesedd, cynhyrchiant a thwf. Onid yw’n wir bod y Canghellor a’r Prif Weinidog yn gweithredu’n sgitsoffrenig? Ar un llaw, maent yn hapus i bregethu’r rhethreg a sôn am rinweddau’r farchnad rydd, ond ar y llaw arall, maent yn fodlon cyflwyno cyfreithiau troseddol er mwyn atal cartelau, y byddai cystadleuaeth iach yn eu hatal yn y lle cyntaf. Beth y gall ddweud wrthym am y Mesur Menter? A fydd yn lleihau biwrocratiaeth neu ai hyd yn oed mwy o rethreg ydyw fel yr hyn a glywsom dros y pedair blynedd diwethaf?

Yn sicr, nid yw’n ymwneud â rhethreg. Mae’n ymwneud â sicrhau, yn arbennig yng Nghymru, ein bod yn datblygu sgiliau entrepreneuraidd y bobl sydd yn byw ac yn gweithio yma. Cytunwn oll bod angen gwneud hynny. Bydd y Mesur yn gwneud llawer i gyflawni’r nod hwnnw. Mae Prif Weinidog Cymru wedi croesawu’r mesurau yn y Mesur hwnnw. Ni nodaf yr holl fanylion, gan nad oes amser gennym. Fodd bynnag, yn gyffredinol, credaf y bydd annog menter a chynhyrchiant yn y ffordd a wnawn yn taro deuddeg yng Nghymru yn arbennig. Fodd bynnag, rhaid inni sicrhau y datblygir menter.

Croesawaf innau hefyd Ysgrifennydd Gwladol Cymru i’r Cynulliad. Mae fy nghwestiwn yn ymwneud ag argyfwng clwy’r traed a’r genau. A yw’n bosibl cynnal ymchwiliad llawn i argyfwng clwy’r traed a’r genau? Yr oedd argyfwng clwy’r traed a’r genau yn 1967, nad oedd ar y raddfa hon. Fodd bynnag, cafwyd adroddiad cynhwysfawr, a adwaenir fel adroddiad Northumberland, ar y trychineb hwnnw. Un o’n pryderon mawr yw na chafodd llawer o’r argymhellion a wnaethpwyd y pryd hwnnw eu gweithredu ar unwaith. Mae’n holl bwysig ein bod yn galw am ymchwiliad llawn i argyfwng clwy’r traed a’r genau.

Bydd ymchwiliad yn sicr o gael ei gynnal. Fodd bynnag, cyn inni ddechrau ar ymchwiliad, ein blaenoriaeth gyntaf yw sicrhau ein bod yn goresgyn y problemau presennol. Pan fyddwn wedi goresgyn yr anawsterau hynny, bydd yn bwysig i’r Llywodraeth a’r Cynulliad ystyried beth sydd wedi digwydd, gweld pa wersi y gellir eu dysgu ac ystyried pa argymhellion y gellid eu cyflwyno.

Cyhoeddwyd adroddiad y grŵp ymchwilio annibynnol ar galedi myfyrwyr ddydd Iau 14 Mehefin. Yr oeddwn yn falch fod cynifer o’r Aelodau wedi llwyddo i ymuno â mi a’r grŵp yn y neuadd ar ddiwrnod ei gyhoeddi. Dosbarthwyd copïau i bob Aelod, fe’i rhoddwyd yn y Llyfrgell ac ar wefan y Cynulliad Cenedlaethol. Fodd bynnag, dyma fy nghyfle cyntaf i gyflwyno’r adroddiad yn ffurfiol.

Mae’n briodol imi wneud datganiad ar yr adeg hon, er bod llawer o waith i’w wneud cyn y byddaf mewn sefyllfa i allu ymateb i holl argymhellion y grŵp. Comisiynais ymchwiliad annibynnol i galedi a nawdd i fyfyrwyr yng Nghymru, ar ôl y cytundeb partneriaeth a chyhoeddais y câi grŵp ei ffurfio a nodais ei gylch gwaith mewn Cyfarfod Llawn fis Rhagfyr y llynedd. Cyn hynny gofynnais am awgrymiadau gan y pleidiau ar aelodaeth o’r grŵp ac, ar adeg y cyhoeddiad, mynegais fy niolchgarwch i’r rheini a benodwyd ac am eu parodrwydd i ymgymryd â’r dasg bwysig a roddwyd iddynt.

Dymunaf, bellach, ar ran y Cynulliad Cenedlaethol, gofnodi ein diolch i’r Athro Teresa Rees a’i chyd-aelodau ar y grŵp ymchwilio am eu gwaith wrth lunio’r adroddiad hwn. Bydd yn gyfraniad sylweddol i ystyriaeth y Cynulliad o’r ffordd ymlaen ar gyfer addysg uwch ac addysg bellach yng Nghymru. Mae hynny yn arbennig o wir o ran ein diddordeb strategol brwd mewn cynyddu nifer y bobl sydd yn cymryd rhan mewn dysgu a gwella’r mynediad iddo, yn arbennig ymhlith y rheini sydd â chefndir mewn grwpiau difreintiedig. Gwnaeth Teresa a’i chydweithwyr waith hynod. Maent wedi llwyr gyfiawnhau ein hymrwymiad i sefydlu’r ymchwiliad hwn, a amlinellwyd yn gyntaf yn y cytundeb partneriaeth.

Fel grŵp gwirioneddol annibynnol yn gweithio’n ddi-dâl, dygodd y grŵp ynghyd ei brofiad a’i arbenigedd er budd cymuned Cymru. Mewn cyfnod cymharol fyr, ymgynghorodd yn eang, derbyniodd dystiolaeth, a chynhaliodd neu gomisiynodd gryn dipyn o waith ymchwil gwerthfawr. At ei gilydd cynhyrchodd yr union fath o sail dystiolaethol sydd ei hangen ar y Cynulliad i ddarparu gwybodaeth ar gyfer y drafodaeth ar faterion yn ymwneud â chaledi myfyrwyr. Yn fyr, dyma enghraifft arall o’n gallu i ddod â newydd-deb a gwreiddioldeb i fusnes cyhoeddus yng Nghymru drwy gyfrwng y Cynulliad, gan fwrw’r targedau sydd o bwys i bobl ledled y wlad.

Gofynnwyd i’r grŵp ystyried tystiolaeth ynghylch caledi myfyrwyr a chanfyddiad y cyhoedd ohono, asesu effaith ffioedd dysgu ar y cyfraddau sydd yn cymryd rhan mewn addysg uwch, nodi bylchau mewn systemau cynnal myfyrwyr ac awgrymu ymyriadau posibl gan y Cynulliad. Yr wyf yn falch i weld bod yr adroddiad yn cydnabod ac yn croesawu’r adnoddau ychwanegol a ddarparodd y Cynulliad i gronfeydd mynediad a chaledi dros y ddwy flynedd ddiwethaf. Mae’n ategu’r adroddiadau diweddaraf gan y cynghorau cyllido ar y defnydd o gronfeydd mynediad a chaledi, sydd yn dangos bod sefydliadau yn y sector addysg uwch a’r sector addysg bellach yn cynorthwyo mwy o fyfyrwyr ac yn dyfarnu gwobrau unigol mwy. Yn ddiddorol, mae’r adroddiad yn nodi nad yw’r nifer o bobl sydd yn cymryd rhan mewn addysg uwch yn gostwng. Mae’n cydnabod yn onest bod y dystiolaeth sydd yn awgrymu bod caledi yn peri i ddysgwyr adael addysg, ar y cyfan, yn amhendant. Fodd bynnag, mae caledi a gwrthwynebiad i ddyled yn bwnc sydd o bwys mawr, yn arbennig ymhlith dysgwyr presennol a’r rheini sydd â’r potensial i fod yn ddysgwyr o’r grwpiau lleiaf breintiedig. Rhaid inni wynebu goblygiadau hynny, fel y pwysleisiais drwy gyfrwng fy nghyswllt personol ag Undeb Cenedlaethol y Myfyrwyr, ymhlith cyrff eraill.

Nododd adroddiad diweddar gan Ddysgu ac Addysgu Cymru ar leihau’r nifer o fyfyrwyr sydd yn gadael addysg, fod dangosyddion perfformiad addysg uwch ar gyfer y DU yn dangos, ar y cyfan, fod sefydliadau yng Nghymru yn dal eu tir yn effeithiol yn erbyn y meincnodau ar gyfer cadw myfyrwyr ac yn dod yn agos atynt, yn cyfateb â hwy, neu’n rhagori arnynt. Mae hynny’n arbennig o wir am y sefydliadau hynny sydd yn denu cyfran sylweddol o fyfyrwyr o ardaloedd difreintiedig neu grwpiau lle mae’r nifer y bobl sydd yn astudio ar lefel addysg uwch yn isel. Fodd bynnag, os yw’r lefelau hyn o gadw myfyrwyr i gael eu cynnal, ac, yn wir, i gael eu gwella, ni ddylai’r ymdrechion a’r adnoddau a ddarparwn bylu, wrth inni wneud ein gorau glas i ehangu’r sail gymdeithasol a diwylliannol y mae’r sefydliadau’n denu eu myfyrwyr ohonynt.

Prin yw’r budd a ddaw o ddenu myfyrwyr o grwpiau a gaiff eu tangynrychioli i addysg uwch os ydynt yn wynebu caledi ac yna ddadrithiad. Ni fydd y neges honno yn debygol o annog eraill i ystyried addysg bellach ac uwch. Sefydlwyd y grŵp ymchwilio annibynnol er mwyn datblygu’r ymrwymiad yn y cytundeb partneriaeth i sicrhau y gall y nifer fwyaf o bobl, a phobl ifanc yn benodol, fanteisio ar y cyfleoedd ehangaf posibl. Croesawaf y ffaith fod y grŵp wedi ystyried addysg bellach yn ogystal ag addysg uwch. Mae addysg bellach yn gynyddol o bwysigrwydd hanfodol er mwyn darparu llwybrau datblygu effeithiol at addysg uwch. Dylid ystyried y pwysau ariannol ar ddysgwyr mewn addysg bellach ac uwch yn deg, ochr yn ochr.

Rhennir y 54 o argymhellion yn yr adroddiad i’r rheini yr hoffai’r grŵp weld llywodraeth ganolog ar lefel y DU yn mynd i’r afael â hwy, y rheini y gallai’r Cynulliad fynd i’r afael â hwy drwy ddefnyddio’i bwerau presennol, a’r rheini sydd yn galw am gamau gweithredu ar y cyd rhwng y Cynulliad a chyrff eraill. Mae’r adroddiad yn cydnabod, o ran y flwyddyn academaidd nesaf, nad oes digon o amser i wneud newidiadau hanfodol i’r system gymorth bresennol. Fodd bynnag, yr ydym eisoes yn bwrw iddi â mentrau sydd yn cyd-fynd yn naturiol ag adroddiad y grŵp. Yr ydym wedi darparu adnoddau ychwanegol ar gyfer cronfeydd mynediad a chaledi. Maent wedi cynyddu i £11.525 miliwn ar gyfer 2001 a dylent gynyddu ymhellach. Mae’r sefydliadau eisoes yn edrych ar ddulliau o ddilyn cynnydd dysgwyr fel bod modd iddynt ganfod yn fwy penodol pryd mae’r myfyrwyr yn gadael addysg, ceisio canfod y rhesymau dros hynny, a gosod datrysiadau yn eu lle. Gan adeiladu ar hynny, sefydlwyd dau brosiect gyda’r bwriad o gyflwyno rhifau dysgwyr unigryw ar gyfer y myfyrwyr hynny mewn addysg cyn ac ar ôl 16 oed.

Mae’r adroddiad hefyd yn cwmpasu materion polisi cyffredinol yr ymdrinnir â hwy gan yr Adran Addysg a Sgiliau. Yr wyf eisoes wedi tynnu sylw’r Gweinidogion yn yr Adran at yr argymhellion hynny. Nodaf fod y grŵp wedi cytuno y dylai’r economi gymysg ar gyfer cyllido barhau. Mae’r adroddiad yn herio’r ymagwedd bresennol tuag at ffioedd dysgu ymlaen llaw mewn addysg uwch. Mae’n argymell cyfraniad gwaddol i fyfyrwyr ar ddiwedd addysg yn ddibynnol ar incwm. Dylid pwysleisio ei ymagwedd tuag at ennill cydbwysedd rhwng cyfraniadau gan y wladwriaeth a’r myfyriwr.

Gwna’r adroddiad hefyd argymhellion penodol i Gymru, yn cwmpasu materion y mae gan y Cynulliad gyfrifoldeb datganoledig drostynt. Yn benodol, awgryma ddiwygio’r cronfeydd mynediad a chaledi, a’u cyfuno’n ddau gynllun newydd: bwrsariaethau cynnal dysgwyr a chronfeydd ariannol wrth gefn. Yn amlwg, ni ellir mynd i’r afael ag agenda mor fawr gyda goblygiadau ariannol mor sylweddol dros nos. Edrychaf ymlaen at y drafodaeth yn y Pwyllgor Addysg a Dysgu Gydol Oes ac ystyried argymhellion yr ymchwiliad ymhellach fel y maent yn gysylltiedig â’r adolygiad addysg uwch. Bydd y trafodaethau hynny yn llywio penderfyniadau terfynol y Cabinet. Byddwn yn archwilio pob un o’r argymhellion yn eu manylder llawn. Cânt eu profi’n drylwyr ac yn realistig, o bob safbwynt, gan gynnwys y safbwynt ariannol, fel y byddai cyd-Aelodau’n ei ddisgwyl. Gobeithiaf y bydd pob corff, gan gynnwys y sefydliadau addysg uwch ac addysg bellach ac ELWa, yn rhoi eu safbwyntiau inni ar yr adroddiad. Bydd gennyf ddiddordeb clywed safbwyntiau’r Pwyllgor Addysg a Dysgu Gydol Oes ar flaenoriaethau’r adroddiad. Caiff y Pwyllgor gyfle i drafod yr adroddiad gydag aelodau’r grŵp ymchwiliad ar 11 Gorffennaf. Wrth inni ystyried argymhellion y grŵp yn drylwyr ac yn ddioed, byddwn yn mynd i’r afael â materion cyllido mewn cylchoedd cynllunio cyllideb dilynol, gan ystyried buddiannau dysgwyr yn llawn a’r blaenoriaethau sydd yn cystadlu yn erbyn ei gilydd yn y Cynulliad. Mae trafodaethau gyda’r Gweinidog dros Gyllid, Llywodraeth Leol a Chymunedau yn parhau o ran argymhelliad y grŵp am gynnydd yn y cronfeydd mynediad a chaledi ar gyfer y flwyddyn ariannol hon. Ceir ystyriaethau ymarferol yn ymwneud â dechrau’r flwyddyn academaidd a chydnabyddwn y pryder a fynegwyd yn yr adroddiad ynghylch yr hysbysiad hwyr o gyllid. Y nod yw nodi ymateb y Cabinet cyn gynted â phosibl.

Rhydd adroddiad yr ymchwiliad her sylweddol inni. Dylem ymateb i’r her honno. Rhoddwyd cyfle gwych inni wella’r strwythur cymhellion a chael gwared ar rwystrau rhag dysgu yng Nghymru. Dylem achub ar y cyfle o ddifrif.

I thank the Minister for her statement and for commissioning the report. There is no doubt that the group, under the leadership of Professor Teresa Rees, has completed the work expected of it and we should congratulate it for that work. The Assembly’s attention has been drawn to student hardship and the social injustice that exists among students. We should also welcome the new ideas in this report and the additional financial resources—although possibly insufficient—that have been invested over the past two years.

However, before we go overboard in our admiration, we should consider the fact that 14 of the report’s suggestions depend on the effectiveness of the Minister for Education and Lifelong Learning in pressing the Secretary of State for Education and Skills for the resources and for the right to rectify the obvious injustice in our country to which this report refers. Given the Government of Wales’s aim for Wales to be a country that learns and fosters self-confidence, what message does that kind of political begging convey to our students and young people? Does it not display a basic weakness in the Welsh constitutional settlement compared to that in Scotland and Northern Ireland? Is it not an example of the need for more legislative power for the National Assembly? Will the Minister use this opportunity to put pressure on the United Kingdom Government to give more rights to the Assembly, so that we can fulfil and uphold what New Labour has often referred to, namely, a Welsh solution to a Welsh problem? Or will it be the same old story of an English solution to a Welsh problem?

Un neges allweddol yn yr adroddiad hwn ar gyfer pobl o bob oed sydd yn dymuno bod yn ddysgwyr yng Nghymru yw bod y Cynulliad yn ystyried mater dyled a chaledi o ddifrif. Dyna’r neges bwysig yn yr adroddiad hwn. Yr oedd gan y grŵp gylch gwaith agored ynglŷn â’r hyn a gyflwynai inni. Yn amlwg, ceir rhai argymhellion y gellir ond eu rhoi ar waith gyda chymorth Llywodraeth y DU. Eglurais ar ddiwrnod lansio’r adroddiad yn y Cynulliad, ac yn fy natganiad, fy mod wedi ystyried yr argymhellion o ddifrif ynghylch cael gwared ar y ffioedd dysgu ymlaen llaw a rhoi cynllun gwaddol gohiriedig i raddedigion yn eu lle. Yr wyf yn awyddus i bwyso am hynny fel y mae pleidiau eraill yn y Cynulliad. O ran yr argymhellion eraill yn yr adroddiad, rhaid inni eu hystyried yn iawn yn awr. Dim ond ers saith diwrnod gwaith y bu’r adroddiad hwn ar fy nesg; treuliodd y grŵp saith mis yn ei lunio. Rhaid inni roi ystyriaeth deilwng iddo. Dyna pam fy mod mor falch y bydd cyfle i aelodau o’r comisiwn siarad ag aelodau’r Pwyllgor Addysg a Dysgu Gydol Oes fel bod modd inni ystyried beth mae’r Pwyllgor yn dymuno rhoi blaenoriaeth iddo o ran yr argymhellion ar gyfer ein hadolygiad ni ein hunain o addysg uwch mewn perthynas â chymorth i fyfyrwyr.

Ar ran grŵp y Democratiaid Rhyddfrydol croesawaf eich datganiad a chofnodaf ein diolch a’n gwerthfawrogiad am yr holl waith caled, ymroddiad ac arbenigedd a gyfrannodd aelodau’r comisiwn i’r adroddiad hwn. Gwnaethant gymwynas fawr â chenedlaethau o ddysgwyr yn y dyfodol yng Nghymru.

O’r hyn a ddywedasoch, Jane, mae’n amlwg bod ymdeimlad cynyddol o amcan cyffredin ar draws y sbectrwm gwleidyddol ar y materion hyn. Mae eich ymrwymiad personol at ddwyn agenda ddysgu radical ymlaen yn rhoi llawer o hyder imi y gallwn ateb yr her anodd a bennwyd gan yr Athro Rees a’i chydweithwyr inni.

Fel Democrat Rhyddfrydol, yr wyf hefyd yn falch iawn fod yr adroddiad hwn yn rhoi’r cyfle, nid yn unig i efelychu’r cynigion a roddwyd ar waith gan y bartneriaeth rhwng y Democratiaid Rhyddfrydol a Llafur yn yr Alban, ond hefyd i’w datblygu a’u gwneud yn berthnasol i Gymru, ac i’n sefyllfa a’n hamgylchiadau. Dyna oedd bwriad sefydlu’r comisiwn yn y cytundeb partneriaeth. Yr ydym wrth ein bodd fod ein dyheadau hyd yn hyn wedi’u gwireddu.

Hoffwn ymateb i rai pwyntiau penodol. Bu ichi grybwyll cynnwys addysg bellach o fewn ystyriaethau’r adroddiad; am gyfnod llawer yn rhy hir ystyriwyd addysg bellach ac uwch ar wahân, a hynny er niwed i’r ddau sector. A allaf gymryd yn ganiataol, ar sail yr hyn a ddywedasoch, eich bod, wrth ddatblygu’r adroddiad hwn, yn ymrwymedig i gael gwared ar y muriau diadlam hyn rhwng y ddau sector? Gan gadw mewn cof waith y Pwyllgor ar y mater hwn, byddai gennyf ddiddordeb gwybod sut y credwch y bydd argymhellion yr Athro Rees yn effeithio ar yr agenda honno.

Bu ichi siarad hefyd am gyfraniad uniongyrchol y Pwyllgor yn y cynigion hyn. Er fy mod yn croesawu hynny, ac yn edrych ymlaen at chwarae fy rhan innau, a wnewch chi roi sicrwydd na fyddwch yn aros am ystyriaeth y Pwyllgor cyn gwireddu’r argymhelliad o gynyddu cronfeydd caledi ar gyfer y flwyddyn i ddod gyda’r Gweinidog dros Gyllid, Llywodraeth Leol a Chymunedau? Nid oes llawer o amser ar ôl a byddai’n atgas gennyf ein gweld yn colli wythnosau gwerthfawr o ddarparu cymorth ychwanegol i fyfyrwyr yn ystod y flwyddyn i ddod o ganlyniad i fympwy amserlen y Pwyllgor Addysg a Dysgu Gydol Oes.

I gloi, mae safbwynt y Democratiaid Rhyddfrydol ar ffioedd dysgu a grantiau cynhaliaeth yn hysbys i bawb. Fodd bynnag, mae angen inni gofnodi ein cefnogaeth i’ch ymagwedd o gyfrannu at drafodaeth fanwl o’r argymhellion i gylch cynllunio cyllideb y flwyddyn nesaf. A wnewch chi roi sicrwydd y byddwch chi yn y drafodaeth honno yn rhoi ystyriaeth lawn i eiriau Teresa Rees, pan ddywedodd y byddai’r gost i Gymru hyd yn oed yn fwy, heb y cynnydd mewn buddsoddiad a argymhellwyd yn yr adroddiad?

Pwynt diddorol a gododd tra’n teithio o amgylch Ynysoedd Prydain, yn edrych ar wledydd eraill ym Mhrydain, fel y gwnaethom yn ddiweddar yn y Pwyllgor, pan aethom i Ogledd Iwerddon a’r Alban, oedd bod rhannau gwahanol o’r DU yn rhoi materion yn ymwneud â chymorth i fyfyrwyr mewn addysg bellach ac uwch ar waith mewn dulliau gwahanol. Gwnânt hynny yn unol ag anghenion y wlad unigol, fel y pennwyd gan eu system wleidyddol. Mae llawer gennym i’w ddysgu o rannau eraill o’r DU, ond croesawaf yr hyn a ddywedasoch am yr adroddiad hwn yn canolbwyntio ar Gymru. Canolbwyntia ar anghenion myfyrwyr yng Nghymru, ac ar y ffyrdd y gallwn fynd i’r afael â’r anghenion hynny yng Nghymru. Er bod yr argymhellion yn nhrydedd rhan yr adroddiad, ynglŷn â’r berthynas rhwng y Cynulliad a sefydliadau eraill, fwy na thebyg yn llawer llai diddorol i’r wasg, bydd llawer o’r rheini yn gamau ymarferol a fydd yn gwneud gwahaniaeth i fywydau myfyrwyr. Mae’n bwysig ein bod yn rhoi ystyriaeth lawn i hynny. Yr wyf yn hapus i gadarnhau, fel y gwneuthum yn fy natganiad, fy mod yn cynnal trafodaethau parhaus gyda’r Gweinidog dros Gyllid. Y nod fydd nodi ymateb y Cabinet cyn gynted â phosibl. Fodd bynnag, fel y gŵyr yr Aelodau, mae’r Gweinidog dros Gyllid yn bwriadu gwneud ei datganiad ei hun ynglŷn â chyllidebau a ffigurau alldro yn ddiweddarach yr wythnos hon, ac mae angen inni archwilio cylch y gyllideb o ran buddsoddi’n sylweddol ym mhortffolios Cabinet unigol.

Yn gyntaf, ar ran Plaid Geidwadol Cymru, diolchaf i’r panel ymgynghorol, ac yn arbennig i’r Athro Teresa Rees a’i thîm, am eu gwaith caled yn yr ymchwiliad hwn. Mae’n adroddiad a groesewir, nid yn unig o ran ei ddadansoddiad o’r sefyllfa bresennol, ond hefyd o ran yr argymhellion a wneir a’r materion eraill i gnoi cil arnynt a geir ynddo.

Dywedodd y Gweinidog fod angen inni achub ar y cyfle hwn o ddifrif. Atgoffaf y Cynulliad, a Llywodraeth Cymru yn arbennig, y gallai hynny fod wedi’i wneud ddwy flynedd yn ôl. Bryd hynny, cyflwynais ddatganiad o farn yn galw am bwyllgor ymchwilio annibynnol i galedi myfyrwyr. Cefnogwyd y datganiad hwnnw ar y cyd gan Jocelyn Davies a Sue Essex, a oedd yn feinciwr cefn ar y pryd. Atgoffaf y brif blaid lywodraethol mai dim ond dau Aelod Llafur a lofnododd y datganiad hwnnw. Gallem fod wedi gwneud hyn ddwy flynedd yn ôl. Nid oedd angen inni aros am gytundeb partneriaeth. Gallai’r adroddiad hwn fod wedi’i ysgogi ddwy flynedd yn ôl a rhoi’r argymhellion ar waith; byddai myfyrwyr Cymru bellach, gobeithio, yn elwa arnynt. O ganlyniad i’r oedi, achoswyd caledi sylweddol ac mae’r nifer o geisiadau i sefydliadau addysg bellach yng Nghymru wedi gostwng. Yr wyf yn siŵr y bydd pobl Cymru’n siomedig na chefnogodd y Gweinidog y datganiad hwnnw o farn ddwy flynedd yn ôl.

Honna’r Gweinidog ei bod yn dymuno ehangu mynediad a gwella cyfranogiad. Fodd bynnag, mae’r Gweinidog a’i chyd-Aelodau yn y blaid lywodraethol wedi cefnogi safbwynt Llywodraeth y DU dros y ddwy flynedd ddiwethaf. Plaid y Gweinidog a gyflwynodd ffioedd dysgu a diddymu’r grantiau cynhaliaeth. Er y gall y blaid lywodraethol geisio ennill clod am yr adroddiad hwn a’i argymhellion, y Blaid Lafur sydd ar fai am y drychineb yr ydym yn ei hwynebu yng Nghymru ar hyn o bryd. Diddymodd y Blaid Lafur grantiau a chyflwynwyd ffioedd ganddynt. Bydd myfyrwyr Cymru yn cofio hynny am gyfnod maith.

Yn ei datganiad, cyfeiriodd y Gweinidog at y cyfraddau cyfranogi. Bu gostyngiad o 7 y cant mewn ceisiadau i sefydliadau addysg uwch yng Nghymru. Yn Llanbedr Pont Steffan bu gostyngiad o tua 15 y cant. Bydd pobl yn dod i’r casgliad mai caledi myfyrwyr a’i achosion sydd yn sicrhau bod llawer o fyfyrwyr yn osgoi addysg bellach, a sefydliadau addysg uwch yng Nghymru yn benodol.

Tra bod Ceidwadwyr Cymru yn croesawu’r ymrwymiadau eithaf niwlog a wnaethpwyd gan y Gweinidog y prynhawn yma, rhaid i’r Cynulliad wneud ymrwymiadau difrifol. Os yw’r cynigion i gael eu derbyn a’u gweithredu, rhaid inni wneud ymrwymiad ariannol ar gyfer y flwyddyn academaidd nesaf—hynny yw, ar gyfer Medi eleni. Mae Ceidwadwyr Cymru yn gobeithio y byddai myfyrwyr newydd sydd yn mynd i’r brifysgol eleni yn gallu elwa ar y cynigion a gaiff eu gweithredu. Pa ymrwymiad a rydd y Gweinidog i’r Cynulliad a phobl Cymru o ran gweithredu’r cynigion hyn?

Mae fy ail gwestiwn yn ymwneud â’r cynllun gwaddol i raddedigion. Faint y bydd disgwyl i bob myfyriwr ei ad-dalu ar ôl graddio ac ar ôl cyrraedd y gofyniad cyflog o £25,000, fel yr amlinellwyd yn yr adroddiad? Faint fydd yn rhaid i fyfyrwyr ei ad-dalu?

A fyddai angen deddfwriaeth sylfaenol ar y bwrsariaethau cynhaliaeth i ddysgwyr? Os na fyddai, pryd y byddwch yn creu cynllun priodol yn ymwneud â hwy, fel yr amlinellwyd yn yr adroddiad annibynnol?

A fydd y cronfeydd wrth gefn ar gael ar gyfer myfyrwyr sydd yn byw yng Nghymru neu ar gyfer myfyrwyr Cymru ac ar gyfer myfyrwyr nad ydynt o Gymru? Os na fyddant, byddai’r cronfeydd wrth gefn, a fyddai ar gael ar gyfer caledi ac argyfwng difrifol, yn peri pryder difrifol.

Mae fy mhumed cwestiwn yn ymwneud â phwynt y Gweinidog ynglŷn â thynnu sylw Gweinidogion yn yr Adran Addysg a Sgiliau at gynnwys yr adroddiad. A yw’r Gweinidog wedi gwneud unrhyw beth yn fwy na hynny? A ydyw wedi lobïo Gweinidogion yn weithredol ac wedi dadlau o blaid argymhellion yr adroddiad, neu ai’r unig beth a wnaeth oedd anfon copi atynt yn y post?

Yr wyf yn siŵr y bydd pobl Cymru ac Undeb Cenedlaethol y Myfyrwyr yn cymryd y datganiad hwn am yr hyn ydyw. Ymddiheuriad ydyw am y sefyllfa drychinebus yr ydym yn ei hwynebu, am y niwed a wnaeth y Gweinidog a’i phlaid i Gymru ac ar draws y DU dros y blynyddoedd diwethaf ac am y ffaith y gallai’r Cynulliad fod wedi gwneud hyn ddwy flynedd yn ôl. Gallai’r Aelodau fod wedi cefnogi’r datganiad o farn, ond dewisasant beidio â gwneud hynny. Gallai hyn fod wedi’i wneud ddwy flynedd yn ôl. Yr wyf yn siŵr y bydd pobl Cymru yn ei weld am yr hyn ydyw—ymddiheuriad.

Diolch, Jonathan. Gwyddwn y byddai’r consensws yn gorfod dod i ben yn rhywle. Mae gennyf ychydig bwyntiau mewn ymateb. Un cyhuddiad allweddol a wneir yn yr adroddiad yw er na fyddai’n rhaid i lawer o bobl yng Nghymru fyth dalu ffioedd dysgu, maent yn amgyffred y byddai’n rhaid iddynt wneud hynny. Pwy a greodd yr amgyffrediad hwnnw, tybed? Pwy awgrymodd y dylai pawb dalu ffioedd dysgu, a thrwy hynny newid meddyliau pobl ynglŷn ag astudio ar lefel addysg uwch? Mae’n bwynt pwysig bod yr amgyffrediad—[Torri ar draws.] Byddwn yn ddiolchgar, Lywydd, pe caniateir imi orffen fy mrawddeg yn hytrach na gorfod ymdopi â’r dorf.

Fel y noda’r adroddiad sawl gwaith, yr amgyffrediad, ar sawl gwedd, yw’r broblem. Pan ystyriwn pwy a greodd yr amgyffrediad hwn, mae angen ichi hefyd archwilio eich cydwybod. Ar bwynt cyfansoddiadol bach, mae’n amlwg nad ydych yn cofio cyn imi ddod yn Weinidog, imi fod yn Ddirprwy Lywydd, ac felly nid oedd modd imi lofnodi datganiadau o farn. Mae hwnnw’n bwynt diddorol.

Ni allai amseriad yr adroddiad fod yn well am ddau reswm. Yn gyntaf, llwyddodd y Cynulliad roi ystyriaeth wirioneddol i’r materion hyn drwy waith y grŵp annibynnol. Yn ail, mae gennym Lywodraeth newydd yn ei lle. Yn fy sgwrs gyda Margaret Hodge, y siaredais â hi’n helaeth ynglŷn â’r mater hwn, cafwyd ymateb cadarnhaol i’r ffaith fod negeseuon yn cyrraedd o gymuned gyfan y myfyrwyr, yn ogystal â rhannau gwahanol o’r DU, fod angen inni edrych ar y mater hwn. Nododd Margaret Hodge ei bod yn Weinidog sydd yn gwrando, a byddaf yn pwyso’n galed am hyn. Nid oeddwn yn awgrymu mai dim ond anfon ein hargymhellion y dylem ei wneud at yr Adran Addysg a Sgiliau. Ar y diwrnod y lansiwyd yr adroddiad hwn, nodais fy mod yn fodlon iawn i bwyso’n galed am yr argymhelliad arbennig hwnnw.

Ynglŷn â’r argymhellion eraill, yr wyf wedi cyflwyno’r adroddiad i’r Cynulliad heddiw. Os oes gennych gwestiynau ynglŷn â’u gweithredu, cewch gyfle i’w cyflwyno gerbron y grŵp ymchwiliad annibynnol pan fo’n mynychu’r Pwyllgor Addysg a Dysgu Gydol Oes ar 11 Gorffennaf. Nodais yn fy natganiad fy mod yn edrych ymlaen at glywed canlyniad y trafodaethau hynny yn y Pwyllgor o ran ymateb y Cabinet i’r adroddiad. Fodd bynnag, yr wyf eisoes wedi rhoi sicrwydd i Eleanor Burnham, ac yn y datganiad hwn, fy mod ar hyn o bryd yn cynnal trafodaethau gyda’r Gweinidog dros Gyllid ar yr argymhellion ar gyfer y flwyddyn nesaf.

Croesawaf gyhoeddiad yr adroddiad. Mae llawer o ddeunydd i gnoi cil arno ynddo—gall pawb gytuno ar hynny, o leiaf. Mae hon yn drafodaeth ddiddorol, am ei bod yn tanlinellu’r gwahaniaethau mawr mewn ymagwedd rhwng y pleidiau yn y Siambr ar y mater hwn. Hoffwn godi pwnc cyfiawnder cymdeithasol, neu sosialaidd. Ar un ochr mae’r cenedlaetholwyr nad oes ots ganddynt pwy sydd â mynediad i addysg uwch yng Nghymru, gyhyd â bod addysg uwch yng Nghymru yn ddigon Cymreig, ac yn cael ei drefnu o Gymru ac yn annibynnol ar San Steffan a’r gweddill. Nid yw pwy sydd yn elwa ar addysg uwch a chyfleoedd bywyd pwy a gaiff eu gwella gan gyfleoedd addysg uwch yn berthnasol iawn i blaid genedlaetholgar. Yr oedd hynny’n amlwg yn sylwadau Gareth Jones.

O, dewch o ’na.

Wel, eisteddwch yn y fan honno ac amddiffyn y cil-dwrn mwyaf i’r dosbarthiadau canol ers y rhyddhad treth incwm ar forgais mewn dull eithaf hamddenol—

Nid ildiaf ar hyn o bryd, Rhodri.

Hefyd—ac mae hyn yn ddadlennol—clywn gan y Rhyddfrydwyr, sydd yn glynu at unrhyw ddarn o lol lecsiyna, ‘Gadewch inni wahardd ffioedd dysgu ymlaen llaw a dilyn esiampl yr Albanwyr’. Mewn gwirionedd, nid yw system yr Alban yn ddiffwdan ac nid yw’n hollol eglur ei bod yn dda. Mae mwy o bobl yn talu mwy o arian ar ddiwedd eu cyrsiau yn yr Alban o’i gymharu â’r rheini sydd yn talu ffioedd ymlaen llaw yng Nghymru. Mae honno’n system fwy atchweliadol o ran y nifer o bobl ar incwm isel na’r system sydd gennym ar hyn o bryd. Ymdrecha Jonathan yn galed gyda deunydd diwerth wrth iddo geisio amddiffyn record y Torïaid.

Y Blaid Dorïaidd yw’r blaid fwyaf cyforiog o annhegwch ac anghyfiawnder o ran mynediad i addysg uwch. [Torri ar draws.]

Mae pobl yn torri ar fy nhraws o hyd, Lywydd. Cyflwynodd y Blaid Dorïaidd gap ar niferoedd myfyrwyr i atal miloedd o bobl mewn cymunedau tebyg i’r gymuned honno a gynrychiolaf rhag cael cyfle byth o gael mynediad i addysg uwch. A gytunwch, Weinidog, ei bod yn bwysig, wrth inni ystyried yr adroddiad hwn, nad ydym yn colli golwg ar fater pwysig cyfiawnder cymdeithasol, nad yw’n ymwneud yn unig â faint o bobl y rhoddir cymhorthdal iddynt drwy addysg uwch, ond â phwy fydd yn cymryd rhan?

Mae’r pwynt ynglŷn â phwy sydd yn cymryd rhan yn arbennig o bwysig. Mae gennym agenda fawr ar ehangu’r niferoedd cyfranogi. Yr oeddwn yn falch i weld fod yr agenda honno yn derbyn sêl bendith ar dri neu bedwar achlysur yn yr adroddiad hwn. Os ydym am wireddu’r agenda honno, rhaid inni annog pawb i fynd ymlaen naill ai i addysg bellach neu addysg uwch. Rhaid inni edrych yn arbennig ar y dulliau o annog ein sefydliadau addysg bellach i ymgymryd â mwy o addysg uwch. Maent yn sefydliadau lleol ac mae pobl yn aml yn teimlo’n fwy diogel yn eu hamgylchedd lleol na phan ânt i ffwrdd. Mae gennym berthynas dda rhwng llawer o’n sefydliadau addysg bellach ac addysg uwch. Dim ond yr wythnos diwethaf, yr oeddwn yng ngogledd Cymru yn dathlu’r gynghrair strategol rhwng Prifysgol Cymru, Bangor ac Athrofa Addysg Uwch Gogledd Ddwyrain Cymru, a hefyd yn edrych ar bartneriaeth gyda’r sefydliadau addysg bellach lleol a Phrifysgol y Gymuned Gogledd Cymru. Bydd y gwaith a gyflawnwyd gan y Pwyllgor Addysg a Dysgu Gydol Oes yn ein galluogi i gymryd rhai camau cyffrous i ddatblygu’r agenda ddysgu yng Nghymru.

Rhaid inni gofio bod gennym nifer fawr o bobl yn y system ar hyn o bryd. Mae ymhell dros 200,000 o bobl yn mynd drwy addysg bellach ac mae ymhell dros 100,000 yn mynd drwy addysg uwch. Yr ydym am weld y niferoedd hynny yn cynyddu. Yr wyf yn siŵr y byddai pawb yn y Cynulliad yn dymuno gweld y niferoedd o fyfyrwyr yn cynyddu yn yr ardaloedd hynny lle nad oes llawer neu lle nad oes neb yn cymryd rhan ar hyn o bryd. Gobeithiaf hefyd y gallwn ddefnyddio rhaglenni eraill y Cynulliad, megis Rhoi Cymunedau’n Gyntaf, er enghraifft, fel dulliau o annog mynediad gwell i gymwysterau gwell.

I ask the Minister about the total cost of the contingency funds and bursaries, which are worth up to £1,500 according to Teresa Rees’s commission’s recommendations. What does the Minister think the net increase in cost to the Assembly would be if those two recommendations were implemented, and how does she envisage that that cost would be met? Will she reassure the Assembly that that additional cost would not be paid at the expense of the rest of education expenditure? If it were to happen at the expense of that expenditure, that would create a strain within the education service in terms of higher education. Higher education already feels that it is underfunded. If the cost were paid from the budget for schools or from the budget for pre-school provision, that would be disadvantageous for exactly those people we need to target in order to strengthen their ability to improve themselves through education and to access higher education. Is she willing to link the implementation of these recommendations with a request for additional resources for education and, possibly, additional resources for the Assembly’s budget?

Mae’r gost arfaethedig yn yr adroddiad hyd at £1,500 y flwyddyn, ond nid oes unrhyw fwrsariaeth cynnal dysgu yn daladwy pan fo incwm gweddilliol yn uwch na £15,000 y flwyddyn. Mae’n bwysig rhoi darlun eglur o hynny. Mewn ffordd, yr ydych wedi nodi pam na allwn gyflwyno ymateb mwy cynhwysfawr heddiw. Mae goblygiadau mawr i’r adroddiad, ac mae’n rhaid eu profi’n gywir. Rhaid eu profi yn erbyn blaenoriaethau’r Pwyllgor yn yr adolygiad addysg uwch. Rhaid eu profi yn erbyn blaenoriaethau eraill y Cynulliad. Pan fo’r broses honno wedi’i chwblhau, byddwn yn cyflwyno rhywbeth mwy cynhwysfawr gerbron y Cynulliad.

Cytunodd y Pwyllgor Busnes yn ei gyfarfod y bore yma ar y busnes ar gyfer y tair wythnos nesaf, a ddangosir ar we’r Siambr o dan ‘dogfennau ategol’. Ar ôl cyfarfod y Pwyllgor Busnes y bore yma, penderfynodd y Dirprwy Lywydd, o dan Reol Sefydlog Rhif 22.5, nad oes angen i’r Gorchmynion canlynol gael eu cyfeirio at Bwyllgor Pwnc ar gyfer ystyriaeth estynedig: Rheoliadau Addysg (Lleoedd a Gynorthwyir) (Mân Dreuliau) (Diwygio) (Cymru) 2001; Rheoliadau Melysyddion mewn Bwyd (Diwygio) (Cymru) 2001; Rheoliadau Gweithfeydd Stryd (Ffioedd Archwilio) (Diwygio) (Cymru) 2001; Rheoliadau Plant (Eu Hamddiffyn rhag Tramgwyddwyr) (Diwygio) (Cymru) 2001; Gorchymyn Deddf Safonau Gofal 2000 (Cychwyn Rhif 7) (Cymru) 2001; Gorchymyn Deddf Comisiynydd Plant Cymru 2001 a’r Rheoliadau Addysg (Lleoedd a Gynorthwyir) (Diwygio) (Cymru) 2001.

Dygaf y cynnig ar 19 Gorffennaf i gymeradwyo’r Rheoliadau Comisiynydd Plant Cymru 2001 at sylw’r Aelodau. Nid oes penderfyniad wedi’i wneud eto o dan Reol Sefydlog Rhif 22.5. Nid oedd y rheoliadau gwreiddiol, a osodwyd ar y fewnrwyd, yn cynnwys cyfeiriad at Gytundeb y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn. Gwna’r rheoliadau diwygiedig hynny, a dyna pam y gwnaethom y penderfyniad hwnnw.

Rhoddir copi o’r datganiad hwn ar y fewnrwyd a’r rhyngrwyd.

Hysbyswyd y Pwyllgor Busnes y bore yma gan y Trefnydd fod y ddadl ar Araith y Frenhines wedi’i hamserlennu ar adeg pan fo gan Ysgrifennydd Gwladol Cymru gyfarfod Cabinet. Ar ran grŵp Plaid Cymru, gofynnaf i Andrew bwyso’n drwm ar Ysgrifennydd Gwladol Cymru i roi blaenoriaeth i fynychu’r Cynulliad ar gyfer y ddadl bwysig honno. Atgoffaf Andrew ei fod yn hysbys yn gyffredinol fod Cabinet y DU yn cyfarfod ar ddydd Iau ac y gallai fod o fudd i’r Cynulliad osgoi’r diwrnod hwnnw wrth wahodd yr Ysgrifennydd Gwladol yma i fynychu unrhyw un o’n trafodion ac yn arbennig ddadleuon pwysig ar Araith y Frenhines. Caiff ein trafodaethau ar y mater hwn eu cyfoethogi drwy gynnwys Swyddfa Ysgrifennydd Gwladol Cymru. Dylem hwyluso hynny os y gallwn a gobeithiaf y bydd wedyn yn flaenoriaeth i Ysgrifennydd Gwladol Cymru.

Cymeradwyaf y sylwadau hynny, sef swm a sylwedd yr hyn a ddywedais innau yr wythnos diwethaf. Yr ydym yn hoff o gael yr Ysgrifennydd Gwladol yma. Yr wyf yn siŵr y bydd Andrew yn ystyried y sylwadau hynny ac yn darparu pob cyfle i’r Ysgrifennydd Gwladol fod yma pryd bynnag y bo hynny’n bosibl.

Fel yr eglurodd Paul Murphy yn gynharach y prynhawn yma, mae’n fwy na bodlon cydweithredu â ni, naill ai mewn Cyfarfod Llawn neu mewn Pwyllgorau Pwnc, o ran cysylltu â ni neu gydweithio wrth lunio deddfwriaeth. Nid oedd yn bosibl, fel yr adroddais yn ôl wrth y Pwyllgor Busnes y bore yma, i Paul Murphy fod yma ar 12 Gorffennaf. Rhan o’r broblem oedd, am fod yr etholiad cyffredinol ym Mehefin, nad oedd llawer o amser ar ôl rhwng hynny a thoriad yr haf i drefnu’r ddadl bwysig hon ac i Paul Murphy fod yma ar yr un pryd. Fel yr adroddais wrth y Pwyllgor Busnes, nid wyf yn bwriadu unrhyw amharch i Ysgrifennydd Gwladol Cymru nac i Is-Ysgrifennydd Seneddol Cymru. Gwnaeth Paul Murphy ymrwymiad ei fod ef a Don Touhig yn fodlon siarad â’r Pwyllgorau Pwnc ar ddeddfwriaeth a gynhwysir yn Araith y Frenhines. Pan fydd y Pwyllgorau Pwnc wedi ystyried y ddeddfwriaeth honno, bydd cyfle i drafod ymatebion y Pwyllgorau Pwnc mewn Cyfarfod Llawn. Yr wyf yn ffyddiog y bydd naill ai Ysgrifennydd Gwladol Cymru neu ei Is-Weinidog ar gael ar yr achlysur hwnnw.