Yr wyf yn falch o allu cyflwyno’r adroddiad ar leihau’r baich biwrocrataidd ar ysgolion yng Nghymru i Aelodau’r Cynulliad. Fel cyn athrawes a chadeirydd corff llywodraethol, deallaf y baich y mae athrawon yn ei wynebu. Yr wyf yn ymrwymedig i leihau baich biwrocrataidd ar ysgolion ac athrawon. Ymrwyma ‘Rhoi Cymru’n Gyntaf’ i ‘rhyddhau amser athrawon i ddysgu, drwy leihau baich y gwaith papur.’

Talaf deyrnged i’m rhagflaenydd, Rosemary Butler, a roddodd ganiatâd i’r astudiaeth o’r baich biwrocrataidd fynd yn ei blaen. Gweithreda’r Cynulliad ar sail tystiolaeth bob amser, ac mae’n bwysig bod y dystiolaeth honno gennym er mwyn gwneud penderfyniadau ar gyfer y dyfodol.

Mae’r ffordd y cynhaliwyd y prosiect hefyd yn torri tir newydd. Yr ydym yn ymrwymedig i weithio mewn partneriaeth â’r proffesiwn addysgu a sefydliadau eraill sydd yn gysylltiedig ag ysgolion. Penderfynwyd y dylai athro mewn gwasanaeth a secondiwyd i’r Cynulliad arwain y prosiect, ac y dylai gael ei lywio gan fewnbwn gan grŵp ymgynghorol. Arweiniwyd y prosiect gan Mandy Paish, sef dirprwy bennaeth Ysgol Gynradd Tongwynlais yng Nghaerdydd. Yr wyf yn ddiolchgar iddi am ei holl waith caled, a’i thaerineb y dylai argymhellion yr adroddiad fod yn ymarferol ac yn gyflawnadwy—nid yn rhestr dymuniadau neu’n gatalog o fwriadau da.

Yr wyf hefyd yn ddiolchgar i’r grŵp ymgynghorol am gefnogi’r prosiect. Rhestrir aelodau’r grŵp hwnnw yn yr adroddiad. Bu holl undebau’r athrawon a’r penaethiaid yn cymryd rhan, yn ogystal â Llywodraethwyr Cymru, Unsain, Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, Sefydliad Cyfarwyddwyr Addysg Cymru, Estyn, ACCAC ac aelodau staff Adran Addysg a Chyfarwyddiaeth Ystadegol y Cynulliad.

Gwn fod rhai cyrff ar y grŵp ymgynghorol yn siomedig nad yw argymhellion yr adroddiad yn fwy radical. Bu disgwyl mawr am yr adroddiad hwn; bu llawer ohono yn afrealistig fwy na thebyg. Fodd bynnag, wrth i’r argymhellion gael eu gweithredu, daw eu heffaith bellgyrhaeddol yn amlwg, a gwelir yr adroddiad fel offeryn allweddol i newid. Mae’r camau gweithredu y manylir arnynt yn yr adroddiad yn ddechrau proses yr ydym oll yn ymrwymedig iddi.

Yr ydym wedi cyrraedd trobwynt lle y mae gennym y cyfle i gydweithio mor agos â phosibl gyda phob partner mewn addysg er mwyn lleihau’r baich ar ysgolion yng Nghymru. Mae’r gwaith hwnnw yn gatalydd i gydweithredu yn y dyfodol ym maes datblygu addysgu a dysgu ym mhob un o’n hysgolion.

Mae’r cynnig ger eich bron yn gwahodd y Cynulliad Cenedlaethol i groesawu’r adroddiad a’r gwaith partneriaeth sydd yn sail iddo, ac i gydnabod mai man cychwyn yw’r cam gweithredu a argymhellwyd ac y bydd angen i ni a’n partneriaid ei ddatblygu er mwyn i athrawon ac ysgolion weld gostyngiad mewn biwrocratiaeth. Dyma’r tro cyntaf i’r baich biwrocrataidd ar ysgolion yng Nghymru gael ei ystyried yn ei gyfanrwydd ac i elfennau unigol gael eu harchwilio’n gyfundrefnol. Ystyriwyd pob maes o weithgarwch ysgolion.

Gofynnwyd i’r ysgolion a gymerodd ran yn yr ymchwil pa un a oedd maes penodol o weithgarwch ysgolion yn cyfrannu at yr amcan allweddol o wella ysgolion, neu pa un a oedd yn orfeichus oherwydd y ffordd y câi ei reoli. Y casgliad oedd bod pob maes gweithgarwch yn cyfrannu at wella ysgolion; ni nodwyd yr un y gellid cael gwared arno. Fodd bynnag, daethpwyd i’r casgliad hefyd y gallai’r systemau biwrocrataidd y mae’n ofynnol i’r ysgolion eu defnyddio fod yn fwy effeithiol, effeithlon a hydrin.

Tynnaf sylw’r Aelodau at y dudalen yn yr adroddiad sydd yn rhestru’r newidiadau y gall ysgolion eu disgwyl o ganlyniad i’w argymhellion: rheoli dogfennaeth a gyhoeddir gan y Cynulliad i ysgolion yn fwy effeithiol a’i gyflwyno yn well; mynediad i ddeunyddiau cynllunio cwricwlwm drwy gyfrwng gwefan genedlaethol; adolygu’r fiwrocratiaeth sydd yn ymwneud ag arholiadau cyhoeddus; cyflwyno niferoedd disgyblion unigryw a chyfres data cyffredin; a lleihad ym maich yr arolygiadau. Dyna rai enghreifftiau o’r newidiadau mawr a fydd o ganlyniad i’r gwaith hwn. Mae Adran Hyfforddiant ac Addysg y Cynulliad Cenedlaethol, Estyn, ACCAC a’r awdurdodau addysg lleol yn ymrwymedig i gyflawni’r argymhellion hyn.

Ni chrybwyllodd ysgolion rai meysydd penodol o wella ysgolion fel baich gormodol, ac nid argymhellir gweithredu yn y meysydd hynny. Oherwydd hynny ni allaf gefnogi gwelliant 4, yn enw Jocelyn Davies, sydd yn galw am weithredu’n uniongyrchol i leihau baich mewn perthynas â gosod targedau, profion cyrhaeddiad a’r cwricwlwm cenedlaethol. Archwilir y gofynion hyn yn rheolaidd a rhoddir ystyriaeth i’r baich biwrocrataidd dan sylw fel rhan o’r archwiliad hwnnw. Fodd bynnag, mae’r adroddiad yn cymeradwyo gweithredu mewn perthynas ag arolygiadau, sef y mater arall a grybwyllwyd yn ei gwelliant.

Parhawn i fonitro a gwerthuso’r ffordd y gweithredir y cynlluniau gweithredu, a chyflawni ymrwymiad yr adroddiad i fonitro pob menter newydd, gyda’r bwriad o sicrhau yr ystyrir goblygiadau biwrocrataidd yng ngoleuni’r baich cyffredinol i ysgolion. Bydd y sefydliadau sydd yn gysylltiedig â’r grŵp ymgynghorol yn dod ynghyd yn achlysurol er mwyn adolygu’r cynnydd. Bydd trefniadau rheoli pob polisi a fydd ar waith o Fedi 2001 yn brawf biwrocratiaeth i sicrhau na fydd polisïau addysg yn y dyfodol yn cynyddu’r baich biwrocrataidd ar ysgolion yn ddiangen. Felly, gallaf gefnogi’r gwelliannau a gyflwynwyd gan William Graham mewn egwyddor. Nodaf fod yr adroddiad yn nodi’n benodol y caiff pob menter newydd ei monitro am ei mewnbwn biwrocrataidd.

Bydd y monitro parhaus hefyd yn ystyried casgliadau’r astudiaeth ar faich gwaith athrawon yng Nghymru a Lloegr, a gynhelir ar hyn o bryd gan PricewaterhouseCoopers ar ran yr Adran Addysg a Sgiliau.

Bydd y camau gweithredu a amlinellir yn yr adroddiad yn cymryd rhwng chwech a naw mis i ddechrau cael effaith ar ysgolion. Felly, erbyn dechrau’r flwyddyn ysgol 2002, bydd ysgolion yn elwa ar ostyngiad yn eu baich. Ni allaf, felly, gefnogi gwelliant 2, a fyddai’n arafu’r amserlen. Cyfeiria’r gwelliant hefyd at faich a gynyddodd dros y pedair blynedd diwethaf. Dywed athrawon wrthym yn gyson fod llawer o’r beichiau yn bod yn 1997. Mae’r Ceidwadwyr yn ffuantus i dderbyn nad oedd gan eu Llywodraeth hwy ran i’w chwarae yn y baich a roddwyd ar ysgolion.

Yn y tymor byr, cydnabyddaf y bydd ysgolion yn parhau i ddioddef baich gyda’r gofynion presennol. Er mwyn helpu ysgolion i ddelio â hyn, cynigir cynnig ar wahân i gymeradwyo adroddiad grant arbennig. Bydd hyn yn darparu £1,000 ar gyfer pob ysgol yng Nghymru i’w helpu i reoli ei baich biwrocrataidd yn ystod y flwyddyn ysgol hon. Cyfanswm y ddarpariaeth yw £2 filiwn. Aiff y penderfyniad i roi un swm o £1,000 gam o’r ffordd tuag at gydnabod yr anhawster anghymesur a wyneba ysgolion bach wrth reoli baich biwrocrataidd. Bydd llawer o ysgolion am wneud nifer o bethau gyda’r arian hwn. Er enghraifft, gallent gyflogi cymorth gweinyddol ychwanegol, darparu athrawon cyflenwi er mwyn galluogi athrawon neu benaethiaid i weithio ar dasgau gweinyddol, prynu adnoddau sydd eu hangen ar gyfer y tasgau hynny neu adolygu systemau.

Dyma’r camau gweithredu sydd yn deillio o’r prosiect sydd yn cydnabod goblygiadau baich biwrocrataidd o ran adnoddau. Cyfeiria’r adroddiad hefyd at bwysigrwydd cydnabod anghenion cefnogaeth weinyddol o fewn fformwlâu awdurdodau lleol ar gyfer cyllideb a ddirprwyir i ysgolion, ac mae’n adeiladu ar yr adnoddau y mae’r Cynulliad yn ymrwymedig eisoes i’w darparu ar gyfer technoleg gwybodaeth. Ni allaf gefnogi gwelliant 4 Jocelyn Davies am ddau reswm. Yn gyntaf, byddai ymrwymiad y Cynulliad a’i bartneriaid i weithredu yn cael ei dynnu o’r cynnig. Mae’n hollbwysig bod y partneriaid yn cydweithio gyda’r Cynulliad wrth weithredu ar yr adroddiad hwn. Yn ail, ni fyddai’n cydnabod y ffaith bod llawer o’r argymhellion yn yr adroddiad yn ymwneud â defnyddio adnoddau presennol yn well.

Mae’r pwynt olaf yn gysylltiedig â’r neges y ceisia’r adroddiad ei chyfleu, sef y dylai’r camau a gymerir lifo o’r adroddiad ar lefel leol. Drwy’r Gymdeithas Cyfarwyddwyr Addysg yng Nghymru, mae awdurdodau lleol wedi nodi y trafodant yr adroddiad gyda phob un o’u hysgolion, a fydd yn arwain at rannu penderfyniadau ar sut y gellir rheoli beichiau biwrocrataidd a orfodir yn lleol yn well.

Gobeithiaf yr ymestynna’r ystyriaeth honno i’r ysgolion eu hunain, gyda’r canlyniad y daw ysgolion yn fwy hyderus am ofynion ymestynnol a roddir arnynt os bydd eu diben yn aneglur neu os bydd y gweithdrefnau yn orfeichus; y byddant, lle y bydd gan ysgolion ryddid i’w weithredu, yn fwy hyderus am beidio â chyflawni tasgau y bernir nad ydynt yn fuddiol iawn i wella’r ysgol, ac a ddisgrifir yn gyffredin fel ‘y bin sbwriel’; ac, er mwyn sicrhau’r budd pennaf o leihau gofynion allanol, ac fel mater o arfer da, fod ysgolion yn adolygu eu gweithdrefnau eu hunain.

Dengys yr adroddiad yn glir ein hymrwymiad i leihau baich biwrocrataidd ar ysgolion, ac i’r ymdrech faith fydd yn ofynnol. Nid oes atebion hawdd y gellir eu gweithredu dros nos, ond gallwn wneud gwahaniaethau gwirioneddol a chynaliadwy a rhyddhau athrawon i fwrw ymlaen â’r gwaith o godi safonau addysgu a dysgu ym mhob un o’n hysgolion. Gwahoddaf yr aelodau i gefnogi’r cynnig.

I propose amendment 4. Add new point at the end of the motion:

I thank the former Secretary for Education and Children, Rosemary Butler, for commissioning a systematic review of the aspects of education that create so much paperwork that it undermines and frustrates teachers’ efforts. The situation for teachers in Wales is serious, because it creates levels of stress and illness that are among the worst in Britain. It causes teachers to miss work, which, as a result, forces schools to further depend on a decreasing number of supply teachers. It also creates recruitment difficulties and affects the supply of teachers in general. In turn, this affects pupils’ performance and their standards of achievement. That causes problems for school managers and governors and, as they try to tackle underperformance, they tend to ask more and more of teachers. Ultimately, that places further pressure on teachers. The situation, therefore, is a vicious circle that is difficult to break.

Unfortunately, the report’s essence is to identify and acknowledge this vicious circle, without offering a solution that would break the circle and free schools from the increasing burden of paperwork that they face.

That kind of statement is obviously not an exaggeration, as the Department for Education and Skills at Westminster has commissioned a study on teachers’ workloads. That study will, hopefully, make specific recommendations on eliminating any excessive workloads.

The fact that that study is now taking place reduces the significance of Mandy Paish’s report. However, it is fair to acknowledge the report and show our appreciation of Mandy’s work and the consultation group as a starting point in solving the problem.

We need more than a description of the problem if we are serious about solving it and improving the quality of the education service. I was disappointed to read paragraph 1.13 of the report, which states that the project did not identify any aspect of the work that could be omitted. As far as I can see, the main conclusion is that there should be better management of systems. It is not surprising that the professional bodies did not give this report a warm-hearted reception.

There is scope to eliminate some layers of bureaucracy from our institutions’ obsession with countless initiatives, bidding for this and that, planning, recording, assessing, examining, managing, monitoring, self-assessment, inspection, targeting, competing, funding, parents’ meetings, governing and so on. Some elements of that list could be eliminated.

That is why we have tabled two amendments encouraging the partnership Government to act—to try to do something visual and specific to reduce bureaucracy, rather than just describing it as the report does, albeit effectively. That is the difference between Plaid Cymru and the Government.

Both amendments in the name of Jocelyn Davies call for what is completely evident to everyone—except the Government perhaps—namely that resources are needed to reduce the bureaucratic tier. That could be done, for example, by investing in, and ensuring, sufficient administrative support for all schools. The amendments also propose obvious areas in which unnecessary paperwork could be decreased, if not eliminated.

We will abstain on amendment 2 in the name of William Graham. Although we agree that the Government has increased bureaucracy in our schools over the past four years, thus exacerbating the problem, we cannot forget that the Conservative Government contributed to that, as the Minister said. It was that Government that began the deterioration by piling additional administrative duties and responsibilities on schools through local management plans, but without giving sufficient financial funding to enable schools to cope with the additional administrative pressure. That was the starting point of the deterioration.

We will not support amendment 3, as we do not support tests or bureaucracy. I cannot support any amendment that calls for a bureaucracy test. That is completely opposed to Plaid Cymru’s beliefs.

Gallaf ddeall pam bod grŵp Plaid Cymru yn erbyn profi perfformiad a gallu. Wedi’r cwbl, mae prif weithredwr y blaid wedi dweud bod arweinydd Plaid Cymru yn dal yn y broses o ddysgu.

The Conservatives do not understand the situation. They want more tests and more bureaucracy. They are slow to learn the lesson.

Cynigiaf welliant 3. Ychwanegu pwynt newydd:

Yr wyf yn ddiolchgar i’r Gweinidog am gyfaddef nad yw’r lefel biwrocratiaeth gyffredinol mewn ysgolion, ers 1997, wedi gostwng. Mae ei datganiad cystal â chydnabod hynny. Gall gyfeirio at y 18 mlynedd cyn 1997 a dweud bod y lefelau biwrocratiaeth wedi cynyddu. Fe wnaethant. Nid oes amheuaeth am hynny. Fodd bynnag, mae’n amlwg bod problem gyda’r system ysgolion yng Nghymru a Lloegr pan fyddwch am godi safonau mewn amrywiaeth o ffyrdd, monitro perfformiad neu sicrhau bod gennym y system addysg orau bosibl. Wrth fonitro safonau, mae tuedd i fiwrocratiaeth, gwaith papur a beichiau gynyddu.

Derbyniaf bwynt Gareth Jones sef, pan wnewch ymgais i gynyddu baich cyfrifoldeb y proffesiwn addysgu ac ysgolion, rhaid ichi sicrhau bod cefnogaeth i’w cynorthwyo. Cyfeiriaf—lle y bo pryderon am y systemau presennol yng Nghymru—at rai o’r cynlluniau a’r mentrau newydd a gyflwynwyd ac at rai o’r ffyrdd y gallwn leihau’r baich gweinyddol sydd yng Nghymru. Yn gyntaf, fodd bynnag, diolchaf i Mandy Paish a’r tîm am y gwaith yr ymgymerasant ag ef. Mae’n adroddiad cynhwysfawr ac, fel yr amlinella, mae’n fan cychwyn i leihau baich biwrocratiaeth mewn ysgolion. Nid yw’n amlinellu’r holl ddulliau ar gyfer lleihau’r baich ac nid yw ychwaith yn amlinellu popeth y gallem ei wneud o fewn y 10 i 15 mlynedd nesaf. Ni chyfeiria at bob mesur y mae’n rhaid inni ei gyflwyno, ond mae’n ddarn cynhwysfawr, trwyadl o waith dadansoddol sydd yn amlinellu ein hunion sefyllfa ar hyn o bryd a’r cyfeiriad y dylem fod yn mynd tuag ato. Fel yr amlinellwyd yn yr adroddiad, edrychaf ymlaen at weld rhai o’r mesurau hyn yn cael eu rhoi ar waith o fewn y naw i 12 mis nesaf a gweld rhai o’r effeithiau cadarnhaol ar ein hysgolion a’r proffesiwn addysgu yng Nghymru. Dynoda’r adroddiad yn glir yr hoffem weld effaith gadarnhaol cyn gynted ag y bo modd.

Llongyfarchaf hefyd yr undebau addysgu am eu cyfraniad i’r ddadl hon. Yn wahanol i’r Gweinidog dros Addysg a Dysgu Gydol Oes, mae gan y ddwy wrthblaid yn y Cynulliad berthynas fwy rhagweithiol a chadarnhaol gyda’r undebau addysgu. Croesawyd eu cyfraniad ac mae ganddynt rôl gadarnhaol i’w chwarae wrth sicrhau ein bod yn lleihau lefelau cyffredinol biwrocratiaeth mewn ysgolion.

Dynoda maint yr adroddiad raddau’r broblem. Pe bai hwn wedi bod yn adroddiad cryno o ddwy dudalen, byddech wedi dweud nad oedd unrhyw broblemau gyda biwrocratiaeth mewn ysgolion. Yn amlwg, dynoda maint yr adroddiad a graddau’r gwaith faint y broblem a wynebwn yng Nghymru. Mae nifer o fentrau a gyflwynwyd yn ystod y blynyddoedd diwethaf gan y weinyddiaeth hon sydd yn ychwanegu at faich biwrocratiaeth. Y gyntaf yw tâl ar sail perfformiad. Mae hynny wedi cynyddu’r gwaith papur, mae wedi cynyddu’r monitro, mae wedi cynyddu’r straen, y baich gwaith a nifer yr oriau a gymerir gan athrawon sydd yn gorfod monitro eu perfformiad a’u gwaith eu hunain.

Jonathan, yr ydych yn cyfeirio at gynnydd mewn biwrocratiaeth mewn ysgolion ar hyn o bryd. Cyfeiriwch hefyd at yr adroddiad hwn fel man cychwyn, fel y gwnaeth y Gweinidog. Yr wyf yn ddiolchgar ichi. Yr wyf yn falch bod rhai pobl yn y Siambr hon sydd mor hyderus yn eu galluoedd i ddelio ag ymyriadau fel eu bod yn eu cymryd. Fodd bynnag, a gytunwch nad aiff yr adroddiad hwn, gyda’r cynnydd presennol mewn biwrocratiaeth, at wraidd y mater yn nhermau cael gwared â hi a’i fod efallai yn nodweddiadol o’r Llywodraeth glymblaid hon? Mae’n gydgysylltiedig, yn ddi-fwlch ac yn gwbl analluog yn ei hawydd i wneud rhywbeth ynglŷn â’r sefyllfa.

Geilw eich gwelliant 3 am ‘brawf biwrocratiaeth’. A esboniwch sut y profwch fiwrocratiaeth heb gyflwyno lefel newydd o fiwrocratiaeth i brofi’r fiwrocratiaeth honno? Wrth geisio rheoli biwrocratiaeth, yr ydych yn creu rhagor.

Pe bawn i wedi bod yn Weinidog dros Addysg a Dysgu Gydol Oes yna byddai cylch gwaith yr adroddiad hwn wedi bod yn wahanol. Cwblhaodd Mandy Paish yr adroddiad yn union o fewn y cylch gwaith a bennwyd, ond pe baem wedi dweud y dymunem fynd un cam ymhellach, yna byddai’r adroddiad wedi bod yn ehangach. Fodd bynnag, o fewn y cylch gwaith yr oedd yn briodol bod y gwaith dadansoddol hwnnw wedi’i ysgrifennu yn y ffordd y’i ysgrifennwyd. Nid wyf am feirniadu Mandy Paish a’r tîm am y gwaith yr ymgymerasant ag ef. Beirniadaeth ydyw—fel y nodwyd gennych—o’r Llywodraeth a’r ffordd lipa y tuedda i fynd i’r afael â’r materion hyn.

Nid yn unig y mae tâl ar sail perfformiad yn cynyddu biwrocratiaeth ond gwyddom yn awr fod adroddiad sydd yn adolygu’r system Uwch Gyfrannol, a roddwyd i Estelle Morris. Cymeraf fod gan Jane Davidson gopi. Gwyddom fod athrawon, rhieni a disgyblion yn anhapus gyda’r baich gwaith ychwanegol a achoswyd gan y cymhwyster hwnnw. Tybiaf fod beichiau ychwanegol. Rhaid inni ystyried hynny gan mai’r Llywodraeth hon a gyflwynodd y cynllun hwnnw.

Mae’r Llywodraeth hon hefyd am gyflwyno cynllun bagloriaeth Gymreig, a fydd yn cynyddu baich biwrocratiaeth ar y proffesiwn addysgu. Cyflwynodd y Llywodraeth Lafur hon dargedau eithrio. Bydd gostwng nifer y bobl a eithrir o ysgolion hefyd yn golygu gwaith papur ychwanegol. Rhaid i’r Llywodraeth hon rannu rhywfaint o’r bai a hyderaf fod y Gweinidog yn cytuno.

Gallwn ostwng lefelau cyffredinol biwrocratiaeth. Nid oes pwynt gostwng lefelau cyffredinol biwrocratiaeth yn ystod y ddwy neu dair blynedd nesaf os, wedi hynny, y dechreuwn gynyddu’r fiwrocratiaeth y tu hwnt i’r pwynt a gyraeddasom yn awr. Ni allwch ei ostwng dri cham ac yn ystod yr ychydig flynyddoedd nesaf, ei gynyddu bum neu chwe cham arall. Rhaid inni sicrhau y daw’r lefel i lawr. Dyna pam y cytunwn â’r prawf biwrocratiaeth. Yr ydym am i’r swyddogion a’r Llywodraeth sicrhau na fydd y polisïau a gyflwynir gan y weinyddiaeth hon yn ystod y blynyddoedd sydd i ddod yn codi lefel gyffredinol biwrocratiaeth yn ein hysgolion. Mae’n hawdd gwneud hynny, ac mae cyfrifoldeb ar y Gweinidog a’r swyddogion yn hyn o beth.

Talaf innau hefyd deyrnged i Rosemary Butler a Jane Davidson am eu hymdrechion i ddod â’r adroddiad hwn atom heddiw. Rhaid crybwyll Mandy Paish, arweinydd y prosiect, hefyd. Ymunodd hi, fel minnau, â’r byd gwleidyddol braidd yn hwyr. Fe’i llongyfarchaf am ymdrin â’i holl gymhlethdodau yn dda. Rhoddwyd tasg anodd iddi. Cytunaf â Jonathan y bu cyfraniad yr undebau yn amhrisiadwy.

Yn ei hanfod dibynna’r ddadl ar fiwrocratiaeth ddiangen mewn ysgolion ar sut y dewiswch ddiffinio ‘diangen’. Yn ystod hanner cyntaf 2000, anfonwyd 75 o ddogfennau ar wahân sef cyfanswm o 2,063 o dudalennau, gan gwmpasu popeth o’r cwricwlwm cenedlaethol i reoli perfformiad, at ysgolion uwchradd gan yr Adran Addysg a Sgiliau yn unig. Cymerai ychydig dros bythefnos i’r person cyffredin ddarllen hynny i gyd. Dyna’r broblem a wynebwn. Yn anffodus, ni ddiffinia’r adroddiad hwn yr hyn sydd yn ddiangen o fiwrocrataidd. Gwn nad yw’n hawdd ac y gallai hyn arwain at athrawon yn dilyn arweiniad cylchlythyr 22/98 neu efallai adroddiad ‘Time for a Limit’ hyd yn oed. Gwerthfawrogwn, Weinidog, pe gallech roi rhywfaint o arweiniad imi ar y pwynt hwnnw. Wedi dweud hynny, rhagora’r adroddiad wrth ddarparu map ffordd clir o’r problemau allweddol a wyneba athrawon Cymru heddiw. Mae’n adlewyrchiad teg a diarbed o gyflwr biwrocratiaeth yn ein hysgolion. Yr wyf yn falch na ddewisasom y ffordd hawdd o aberthu ansawdd am boblogrwydd gan hepgor cynlluniau a rhaglenni pwysig mewn ffordd ddiofal.

Mae ein cymeradwyaeth heddiw yn fan cychwyn gweithredu mewn sawl maes biwrocrataidd. Croesawaf yn arbennig yr adolygiad o’r cymorth gweinyddol mewn pryd ar gyfer setliadau refeniw llywodraeth leol 2002-03 a’r cynllun i hyrwyddo ac ariannu dulliau dyfeisgar o dorri ar waith papur. Croesawaf hefyd asesiad yr awdurdodau addysg lleol, sydd wedi’i wella, o’r cymorth gweinyddol ac, fel y dywedodd y Gweinidog, o’r grŵp rheoli i fonitro dogfennau Hyfforddiant ac Addysg y Cynulliad Cenedlaethol cyn iddynt fynd i’r ysgolion. Caiff trefniadau ymarferol o’r fath effaith fawr ar athrawon, yn arbennig yn fy etholaeth fy hun. Yr unig berygl yw, yn ein hymdrech ddilys i leihau gwaith papur, y gallem fod yn cynhyrchu fwy hyd yn oed. Er enghraifft, mae adroddiad yr Adran Addysg, sef ‘Cutting the burden of bureaucracy toolkit’ yn fwy na 100 o dudalennau o hyd. Cymerai bum awr i’r person cyffredin ei ddarllen heb gymryd nodiadau. Mae hynny mor eironig ag y mae’n drasig. Yn yr oes electronig sydd ohoni heddiw, mae unrhyw beth y mae’n rhaid ei ddarllen, edrych arno neu wrando arno yn waith papur. Canlyniad hynny yw cynyddu’r oriau y mae athrawon yn eu treulio yn gweithio i ffwrdd oddi wrth eu myfyrwyr. Mae’r cynllun i wneud y defnydd mwyaf posibl o dechnoleg gwybodaeth yn gam addawol ymlaen.

Mae’r £1,000 ychwanegol ar gyfer ysgolion yn newyddion da ac aiff gam o’r ffordd tuag at ysgafnhau’r baich tra bod diwygiadau allweddol yr adroddiad hwn yn cael eu gweithredu gan ddechrau gwneud gwahaniaeth i’r rheini yn rheng flaen addysgu a rheoli ysgolion. Y fenter ddiweddaraf yw ‘targedau presenoldeb’ y cynllun datblygu ysgol, a oedd yn syniad gwych. Fodd bynnag, onid yw’n wir mai ychydig o feddwl a roddwyd i’r gwaith papur ychwanegol y byddai’n ei achosi a’r gost ychwanegol y byddai’n ei olygu? Yn fy etholaeth i, dewisodd un pennaeth redeg marathon er mwyn codi arian i dalu i ysgrifenyddes ddod i mewn ddwywaith yr wythnos er mwyn ysgafnhau’r pwysau rheoli. Yn Lloegr, yr ateb i’r problemau hyn oedd addo 20,000 yn fwy o gynorthwywyr yn yr ystafell ddosbarth. Yng Nghymru, ar hyn o bryd beth bynnag, nid addawyd unrhyw beth o’r fath. Fodd bynnag, byddai’n gamgymeriad ystyried yr adroddiad hwn ar ei ben ei hun ac fel yr unig ffordd o leihau pwysau mewn ysgolion. Bydd gwaith y Gweinidog i leihau maint dosbarthiadau, recriwtio mwy o athrawon a chynyddu’r arian yn cyflymu’r broses o newid yn wirioneddol. Mae’r adroddiad hwn yn unigryw mewn llawer o ffyrdd ac mae’n gosod cynlluniau meddylgar a dyfeisgar i feinhau biwrocratiaeth o fewn ysgolion Cymru a diwallu anghenion athrawon Cymru. Disgwyliaf yn frwd am yr adolygiad o’r cymorth gweinyddol. O’r diwedd ymddengys y cymerwn gamau arwyddocaol i ryddhau athrawon a phenaethiaid o lawer o’r beichiau rheoli anodd a fu’n broblem iddynt yn y gorffennol.

Some of the strain and additional workload on teachers these days is inevitable. It is the result of the fact that we live in an era of galloping change and a necessity to reflect that change in school activity. The curriculum, examination and assessment methods, qualifications and teaching methods cannot remain at a standstill. That creates bureaucratic burdens in itself. Under these circumstances, however, it is extremely important that any new initiative that is introduced is worth introducing and implementing, and is carefully designed. As Jonathan Morgan said, a perfect example of where this has not happened is Curriculum 2000, which replaced the old A-level. This reform—an entirely unsatisfactory compromise between the supposed A-level gold standard and the need for a broader qualification—was pushed through without preparation, without sufficient resources, and without listening to teachers’ concerns. It was apparently the Prime Minister in London, Tony Blair, who insisted that that was pushed through. It is interesting that the school that his children attend has boycotted Curriculum 2000.

The Minister is aware of the problems that have been involved with this qualification. I wrote to her in January describing the serious concerns that were conveyed to me in a meeting with Ceredigion’s Director of Education and teachers who were making heroic efforts to deliver that new course—concerns that the course had been badly and hastily designed and was inadequate. As has been said, Estelle Morris has arranged for David Hargreaves of the Qualifications and Curriculum Authority to carry out an inquiry. She is expected to give a statement tomorrow, which will recognise that sixth form students and teachers have been over-burdened, and talk about reducing the number of AS examinations during the first year of the sixth form. What happens then is that you have a compromise on top of a compromise that was unsatisfactory in the first place. That is the problem.

We have an opportunity in Wales, as the Minister knows, to deal with the problem in a more radically by introducing a Welsh baccalaureate—a qualification that combines breadth and depth in a co-ordinated way according to the international baccalaureate model. The Minister is organising a pilot of what she calls the Welsh baccalaureate. Unfortunately, at present, the intention is to pilot a qualification that is based on Curriculum 2000, the exact model that has proved to be a failure in England and, indeed, in Wales. The response of Geraint Talfan Davies, Chair of the Institute of Welsh Affairs, to the Minister’s announcement, is that it is a great disappointment that seven years’ work and preparation by the Institute of Welsh Affairs has been pushed aside, and that the decision was made to base the pilot on Curriculum 2000 rather than on the international baccalaureate. The Institute of Welsh Affairs’ Welsh baccalaureate was developed with a view to avoid over-burdening students and excessive cost.

Yr wyf yn ddiolchgar i Cynog Dafis am ildio. Codaf un pwynt. Dywedasoch fod y Sefydliad Materion Cymreig yn ddig neu wedi cynhyrfu—ni chofiaf eich union derm—am fod saith mlynedd o waith wedi’i wastraffu. Dywedaf wrth Blaid Cymru—The Party of Wales, nad seinfwrdd ar gyfer y Sefydliad yw Cynulliad Cenedlaethol Cymru. Nid yw yma i weithredu polisïau’r Sefydliad. Nid yw’r Sefydliad yn ddim mwy na seiat ddoethion annibynnol. Nid yw’n atebol i unrhyw un ac ni siarada ar ran unrhyw un. Ni yw cynrychiolwyr etholedig pobl Cymru. Mae gennym hawl i ddewis peidio â gweithredu polisïau’r Sefydliad.

I saw the Minister nodding animatedly as Jonathan spoke. However, the fact is that a decision was made to pilot the Welsh baccalaureate. Who came up with the idea for a Welsh baccalaureate? Who did all the thorough work, over seven years, consulting with universities in England and Wales? Who did the work commended by the International Baccalaureate Organisation, with praise from all quarters? The Institute of Welsh Affairs. I believe that it is important for the Assembly to take advantage of the work undertaken; not by accepting it in its entirety without consideration, but by building on the thorough work already undertaken. That is why I regret how this is developing.

I have a point concerning burdens. The model suggested by the Welsh Joint Education Committee means adding elaborous elements to what is already there, rather than creating a new cohesive qualification.

One expert wrote a letter to me stating that this is an enormous trap that piles on more and more work without providing a cohesive framework. He said that students and teachers will buckle under the pressure and that the baccalaureate concept will be stained and demeaned.

He cynically stated in his letter that that may be the intention. He insists that running the pilot in its current state would be a waste of money, and would almost be a scandal. Those are strong words. I hope that they are wrong. Is it too late to change direction? I hope not.

Plaid Cymru believes that the Minister should invite the experts who developed the Institute of Welsh Affairs’ baccalaureate to join the team that will design and run the pilot scheme. It is a disgrace that they have been completely excluded from the process until now.

Secondly, the Minister should keep open the option of basing the new Welsh qualification on the international baccalaureate rather than the failing Curriculum 2000. All I am asking is that the option be kept open.

The Minister should, on that basis, arrange that the WJEC works with the International Baccalaureate Organisation when developing the pilot.

The Minister is shaking her head. I am sorry to see that. I urge her to be prepared to be flexible, so that we can have a Welsh qualification to be proud of and which will not place unnecessary burdens on teachers and pupils.

Mae’r Democratiaid Rhyddfrydol hefyd yn croesawu’r gwaith hwn, a oruchwyliwyd gan Mandy Paish. Ar y dechrau, mae’r awduron yn cydnabod mai dim ond man cychwyn yw’r adroddiad. Eu hymagwedd oedd ystyried y beichiau y gellid eu cadw i isafswm drwy eu rheoli’n well. Canfuwyd fod pob maes o waith gweinyddol yn angenrheidiol er mwyn gwella safonau ysgolion, ond y gellid rheoli’r rheini’n well.

Un maes o’r fath oedd lleihau beichiau gwaith athrawon. Dywedwyd llawer ynglŷn â hyn a byddaf mor fyr â phosibl. Mesur byrdymor yw talu £1,000 fesul ysgol i awdurdodau addysg lleol i’w helpu â chostau gweinyddol. Gweinyddir yr arian gan yr AALl ond am achosion lle y bo gan ysgolion gyllidebau a ddirprwywyd. Felly, yr AALl a fydd yn penderfynu faint y bydd yn ei wario ar bob ysgol, pa un a fydd yn talu am staff gweinyddol ai peidio, neu pa un a fydd yn darparu athrawon cyflenwi i ganiatáu amser ar gyfer gwaith papur ai peidio. Ni fydd yr arian hwn yn datrys holl broblemau athrawon ar unwaith, ond dylai fod yn gam cyntaf i’w groesawu.

Dylid cadw arolygiadau ysgolion i’r isafswm sydd yn angenrheidiol ar gyfer gwirio effeithiol. Dylid atgoffa’r arolygwyr o’u cylch gwaith, ac ysgolion o’r hyn sydd ac nad yw’n ofynnol ganddynt mewn arolygiad.

Mater arall yw’r defnydd helaethach o dechnoleg gwybodaeth. Lle yr anfonir dogfennau papur i ysgolion, dylid atodi crynodeb o un dudalen er mwyn arbed amser y rheini sydd yn gorfod eu darllen. Crybwyllodd llawer o siaradwyr y dasg feichus o ddarllen dogfennau maith.

Mae rôl yr AALl hefyd yn ddiddorol. Cymeraf y caiff y gwelliant hwn ei gyd-gysylltu gan yr awdurdod addysg lleol. Amlygir iechyd a diogelwch fel cyfrifoldeb cynyddol, nad yw athrawon a staff eraill ysgolion o’r farn eu bod wedi eu hyfforddi’n ddigonol ar ei gyfer. Mae’r adroddiad hefyd yn datgan y dylai AALl fod yn gyfrifol am fonitro perfformiad ysgolion. Caiff arweiniad newydd ei gynhyrchu i egluro cyfrifoldebau, a ddylai fod mewn ysgolion erbyn Rhagfyr 2001.

O ran effeithiau’r adroddiad, ychydig fydd y gwahaniaeth cyfreithiol. Ni ellir gorfodi’r canllawiau a awgrymwyd. Os tynnir llawer o’r fiwrocratiaeth oddi wrth ysgolion, golyga gynnydd mewn biwrocratiaeth i’r AALl, sydd eisoes wedi’u gorymestyn, gan na roddir y gorau i ddim o’r gwaith ychwanegol y mae athrawon yn cwyno amdano. Ni symudir oddi wrth dablau cynghrair a thargedau, a fydd yn siom i lawer sydd yn gweithio mewn ysgolion, er bod y mater hwnnw i’w ystyried yn y dyfodol. Mae Undeb Cenedlaethol yr Athrawon yn gwthio am ailwerthusiad o gontract athrawon 1988. Ymddengys hynny yn gam synhwyrol, gan fod amodau gwaith athrawon yn aml yn andwyol i addysg y plant y maent yno i’w helpu. Nododd yr adroddiad hefyd y gallai arolygwyr Estyn ymweld unwaith er mwyn cwmpasu amrywiaeth o ddibenion.

I gloi, mae tair ffordd y gallwn ymdrin â baich biwrocratiaeth, sef darparu mwy o gymorth gweinyddol, dyfeisio dulliau o ddelio â gwaith papur yn fwy effeithlon a thorri i lawr ar y gwaith papur y mae’n rhaid delio ag ef. Er bod yr adroddiad hwn yn ymdrin â’r ddwy ffordd gyntaf, nid ymdrinia â’r drydedd yn ddigon effeithiol. Efallai mai dyna pam y’i ystyrir yn siomedig ac efallai bod y siom hwnnw yn deillio o’r cylch gwaith a roddwyd i’r rheini sydd yn gyfrifol am yr adroddiad pan gafodd ei gomisiynu flwyddyn yn ôl.

Ers comisiynu’r adroddiad, ffurfiwyd y weinyddiaeth bartneriaeth ac, yn ‘Rhoi Cymru’n Gyntaf: Partneriaeth ar gyfer Pobl Cymru’, gwnaethom ymrwymiad i ryddhau amser athrawon i addysgu drwy leihau’r baich gwaith papur. Mae gennym ddyletswydd felly i gyflawni’r ymrwymiad hwnnw ac mae angen inni gymryd camau pellach na’r rheini a amlinellwyd o fewn argymhellion yr adroddiad hwn.

Adlewyrchir hynny yng ngeiriad y cynnig, sydd yn cydnabod y dylid ystyried yr adroddiad fel man cychwyn yn unig. Mae angen mynd ymhellach a gallai hynny olygu adolygiad mwy radical o’r angen am rywfaint o’r gwaith papur. Mae cydnabyddiaeth o’r angen am fwy o gymorth gweinyddol mewn ysgolion i’w groesawu. Yn gyffredinol, derbyniwn nad aiff yr adroddiad hwn yn ddigon pell efallai, ond dylem ei ystyried fel sail i adeiladu arno yn y dyfodol.

Dangosodd y Gweinidog ei pharodrwydd i fynd i’r afael â’r angen am fiwrocratiaeth drwy ei hymrwymiad i ddiddymu tablau cynghrair ysgolion yng Nghymru. Edrychwn ymlaen at weld effeithiau cadarnhaol y cam hwnnw tuag at leihau biwrocratiaeth, a mentrau pellach i fynd i’r afael â’r baich biwrocrataidd yn y dyfodol.

Croesawaf yr adroddiad hwn a thalaf deyrnged i ymrwymiad Rosemary Butler, Jane Davidson a’r weinyddiaeth bartneriaeth wrth fynd i’r afael â’r mater pwysig hwn mewn ffordd ragweithiol. Gweithiodd Mandy Paish a’i thîm yn frwdfrydig ar hyn hefyd. Wedi gweithio am lawer o flynyddoedd mewn rolau amrywiol o fewn addysg, gwn yn iawn am yr ymrwymiad a’r oriau maith y mae athrawon yn eu rhoi i’w gwaith.

Amlygaf fater profiad gwaith a thalaf deyrnged i’r athrawon sydd yn buddsoddi llawer o ymdrech er mwyn gwneud y rhaglen hon yn llwyddiant i ddisgyblion. Nid ystyrir profiad gwaith yn hanfodol bob amser, ond fe ddylid. Yr wyf wedi gweld yr effaith a gaiff ar ddisgyblion anfoddog, sydd yn dychwelyd i’r ysgol â llawer mwy o frwdfrydedd ac egni newydd. Dylem gofio hynny. Er nad yw profiad gwaith yn rhan hanfodol o fywyd ysgol, serch hynny mae’n rhan bwysig i bobl ifanc. Gall helpu i fagu hyder a hunan-barch. Rhaid inni gydnabod y baich gwaith cynyddol y mae hyn yn ei greu i rai athrawon. Er enghraifft, mae rheoliadau tynnach ar faterion fel iechyd a diogelwch erbyn hyn. Fel rhywun a fu’n gysylltiedig â phrofiad gwaith yn y gorffennol, gwn fod hynny’n bwysig.

Mae’r adroddiad yn crybwyll iechyd a diogelwch. Mae llawer o athrawon a’r rheini sydd yn rheoli rhaglenni profiad gwaith yn parhau mewn dryswch ac yn pryderu am iechyd a diogelwch. Mae pobl am sicrhau bod y bobl ifanc sydd yn ymgymryd â phrofiad gwaith yn ddiogel, ond ofnir ymgyfreitha bob amser. Cafwyd achosion proffil uchel ynghlwm wrth hynny. Cynllunio rhaglenni profiad gwaith a wna’r gwasanaeth gyrfaoedd a’r partneriaethau addysg busnes yn bennaf, ond rhaid i athrawon fonitro disgyblion, cysylltu â hwy ac ymweld â hwy pan fyddant ar eu profiad gwaith. Golyga hyn drefnu ar raddfa enfawr a llawer o oriau mewn cyfarfodydd. Siaradais â llawer o athrawon, a fyddai wrth eu bodd yn cael cynorthwy-ydd gweinyddol i’w helpu yn hyn o beth. Rhaid llongyfarch athrawon ar eu gwaith. Hwy sydd yn y sefyllfa orau i sicrhau bod disgyblion yn elwa i’r eithaf o’u lleoliad wythnos neu bythefnos, oherwydd y cysylltiadau agos sydd ganddynt weithiau gyda chyflogwyr a’u hadnabyddiaeth o ddisgyblion unigol.

Yr wyf am ategu gwerth profiad gwaith i ddisgyblion. Fodd bynnag, er mwyn inni gyflawni ei botensial mwyaf posibl, rhaid inni sicrhau bod unrhyw fiwrocratiaeth yn cael ei symleiddio. Fel y dywedasoch, Jane, dim ond man cychwyn yw hwn. Gobeithiaf yr ymgorfforir ein sylwadau heddiw yng ngwaith y dyfodol.

Mae hwn yn adroddiad pwysig. Fodd bynnag, yn anffodus mae’n un o’r dogfennau hynny nas canfyddir yn ddigon radical neu a ganfyddir yn rhy radical, a pha bynnag ffordd yr âi, byddai wedi achosi problemau. Fodd bynnag, trafododd Mandy Paish y pwnc yn dda a chyflwynodd adroddiad sydd yn dderbyniol i bawb. Mae pawb yn derbyn bod yn rhaid inni fonitro gweithgareddau yn ein hysgolion mewn ffordd gywir a phriodol. Fodd bynnag, ni ddylem gyfeirio at orlwytho athrawon mewn ysgolion yn unig. Rhaid inni ystyried hefyd sefydliadau addysg bellach, addysg barhaus ac addysg i oedolion, lle y mae’r beichiau gweinyddol sydd ynghlwm wrth ddarparu’r Rhwydwaith Coleg Agored yn enfawr. Mae hyn nid yn unig yn wir am ysgolion, ond am addysg yn gyffredinol.

Codaf rai pwyntiau. Yn gyntaf, a yw’r £1,000 ar gyfer cyflogi staff clerigol ychwanegol i ddelio â’r beichiau presennol a’r tomenni o bapur, neu a gaiff ei wario ar hyfforddiant o ansawdd er mwyn darparu systemau rheoli da? Rhaid inni ystyried hynny. Un elfen a gyflwynodd y Cynulliad i’r cymhwyster penaethiaid newydd oedd rheoli da a hyfforddiant da mewn systemau ynghyd â chynnig rheoli amser, sydd yn arf defnyddiol.

Un o’r cyflwyniadau mwyaf trawiadol a roddwyd i’r Pwyllgor Addysg Cyn 16, Ysgolion a Blynyddoedd Cynnar oedd ar bartneriaeth fusnes rhwng pennaeth ysgol iau a rheolwr gyfarwyddwr cwmni mawr â channoedd o gyflogeion. Yr oedd y pennaeth yn newydd a brwdfrydig ac yn rheoli tua 11 o staff ond canfu ei fod yn gweithio ar benwythnosau hyd 8 p.m. Gwnaeth y rheolwr gyfarwyddwr y sylw na fyddai’n mynd â gwaith adref ar benwythnosau, felly, pam ei fod ef yn gwneud hynny? Ymwelodd y pennaeth â busnes y rheolwr gyfarwyddwr i ganfod pam bod hyn yn digwydd. Dywedodd i hynny drawsnewid ei fywyd gwaith. Dyma enghraifft o’r ffordd y gallai systemau busnes a diwydiant helpu pobl i redeg ysgolion iau a chyfun. Mae lleoliadau athrawon yn rhywbeth y dylem eu hannog.

Noda’r adroddiad y dylai pob ysgol yng Nghymru gael mynediad i’r rhyngrwyd cyn gynted â phosibl. Cytunaf. Fodd bynnag, dylem ddatblygu a darparu mewnrwyd i Gymru gyfan, gan fod arbenigedd eang o fewn ysgolion mewn rhannau gwahanol o Gymru ac, weithiau, canfyddwn y gwna un ysgol rywbeth mewn ffordd arbennig ac y bydd ysgol arall yn ymdrin â’r un mater mewn ffordd wahanol. Byddai mewnrwyd yn fuddiol. A dweud y gwir, rhoddodd athrawon ysgol o Gaerffili gyflwyniad da ar y ffordd y mae eu mewnrwyd hwy yn gweithio. Mae arbenigedd eang ar gael a dylai fod ar gael i bob athro. Rhaid inni sicrhau bod hyfforddiant TGCh priodol a’i fod ar gael i bob athro yng Nghymru.

Gallem leihau’r gwaith sydd ynghlwm wrth gyfarfod blynyddol y llywodraethwyr ac adroddiad blynyddol y llywodraethwyr yn ddramatig. Bûm yn bresennol mewn llawer o gyfarfodydd blynyddol i lywodraethwyr lle y bu mwy o lywodraethwyr na rhieni, mewn ysgol o 1,200 neu 1,300 o ddisgyblion. Dylem ymdrin â’r mater hwnnw. Fodd bynnag, gan fod y sefyllfa arolygiadau yn gyfartal bellach, gorau po gyntaf y symudwn tuag at hunan-asesu mewn ysgolion. Dyna yw fy hoff bwnc ym maes lleihau biwrocratiaeth. Yr wyf wedi datgan fy marn i, ond gobeithiaf mai hyn fydd barn y Cynulliad hefyd ymhen pum mlynedd.

Yr wythnos diwethaf, mynychais gyfarfod rhieni a llywodraethwyr, lle nad oedd un rhiant yn bresennol. Nid dyna’r tro cyntaf imi fynychu cyfarfod o’r fath. Wrth inni aros i lwythi o rieni gyrraedd, trafodwyd pa un a ddylai’r adroddiadau blynyddol hyn barhau yn yr un ffordd. Byddai’n fuddiol rhoi ystyriaeth i’r mater hwnnw. Ni honnaf fod gennyf unrhyw arbenigedd ar faterion addysgiadol. Fodd bynnag, yr wyf yn siomedig gan gyfraniadau’r wrthblaid, ac eithrio Jonathan Morgan. Mae llawer o’r ddadl yn fy atgoffa o’r addysgiadaeth ryddfrydol amwys a fu’n bla ar addysg ar ddiwedd y chwedegau, y rhan fwyaf o’r saithdegau a’r wythdegau cynnar—ac eithrio’r symudiad tuag at addysg gyfun, a fu’n bwysig i lawer o bobl ifanc yn fy ardal i. Yr unig arbenigedd yr honnaf sydd gennyf yn y ddadl hon yw imi fod yn llywodraethwr ysgol gyfun yn y cymoedd ers 20 mlynedd—

Mewn eiliad, Gareth. Yr oeddwn yn llywodraethwr yn yr ysgol a fynychodd fy mhlant. Mae’r hyn sydd gennyf i’w ddweud yn seiliedig ar y profiad hwnnw.

I am pleased to hear of your commitment to comprehensive schools. What is your opinion on the latest situation where the Prime Minister recommends moving away from the comprehensive principle and towards specialist schools where there will be selection and, therefore, where some pupils will be refused?

Yr wyf ar fin dod at y pwynt. Pan ddechreuais fel llywodraethwr ysgol, nid oedd nifer y plant a safai arholiadau TGAU yn yr ysgol honno wedi cyrraedd ffigurau dwbl. Y llynedd, ein hysgol gyfun ni oedd yr ysgol a oedd wedi gwella fwyaf, ond am un, yng Nghymru yn nhermau perfformiad academaidd. Nid amheuaf mai ymrwymiad y staff addysgu a’r pennaeth sydd yn gyfrifol am hynny yn rhannol o leiaf. Nid amheuaf ychwaith bod y gwaith strwythuredig o fonitro perfformiad addysg ar draws ein system addysgiadol wedi rhoi’r cyfleoedd addysgiadol i’r plant yn fy etholaeth y maent bellach yn eu mwynhau. Hoffwn i’r rheini sydd yn beirniadu thema’r ddogfen hon egluro’n ofalus yr hyn a gynigiant yn ei lle. Maent wedi methu â gwneud hynny hyd yn hyn.

Mae’r Cynulliad yn ymrwymedig i wella sefyllfa athrawon yng Nghymru. Mae holl Aelodau’r Cynulliad yn ymroddedig i hyn. Mae hefyd yn fater yr wyf innau yn ymrwymedig iddo yn bersonol. Yr wyf yn ddiolchgar bod yr adroddiad hwn yn dechrau ar y gwaith o edrych ar feichiau biwrocrataidd. Fel y dywedodd yr Aelodau, mae’r adroddiad wedi cwblhau dadansoddiad effeithiol o’r beichiau hynny. Mae cydweithwyr yn yr Adran Addysg a Sgiliau a PricewaterhouseCoopers hefyd yn ymgymryd ag astudiaeth o feichiau gwaith athrawon. Bydd yr Aelodau a gyfeiriodd at faterion sydd yn ymwneud â beichiau gwaith yn gwybod nad yw’r Cynulliad yn gyfrifol am y mater hwnnw. Fodd bynnag, ystyrir bod yr adroddiad hwn yn ategu’r gwaith a gyflawnwyd yn yr astudiaeth honno. Gyda’i gilydd, yr wyf yn siŵr y cânt effaith enfawr ar athrawon yng Nghymru.

Mae cyfiawnhad dros sylwadau olaf Brian Gibbons ar gyfraniadau’r Aelodau at y ddadl ac ar yr anawsterau a gafodd aelodau’r grŵp ymgynghorol wrth ystyried agenda fwy radical. Rhoddwyd y prawf hwn i ysgolion a gymerodd ran yn ymchwil yr adroddiad: a yw’r gweithgarwch ysgol hwn yn cyfrannu at yr amcan allweddol o wella’r ysgol? Yr wyf yn siŵr y byddai pob Aelod am gefnogi’r prawf hwnnw. Y casgliad oedd bod bron pob gweithgarwch yn cyfrannu at wella’r ysgol. Fodd bynnag, daeth yr adroddiad hefyd i’r casgliad y dylem newid y ffordd yr edrychwn ar feichiau biwrocrataidd. Dyna’r her i mi, fel Gweinidog, a hefyd i chi fel Aelodau ac i bob awdurdod addysg lleol yng Nghymru. Mae hefyd yn her i Gymdeithas y Cyfarwyddwyr yng Nghymru, Awdurdod Cymwysterau, Cwricwlwm ac Asesu Cymru, Estyn a phob partner arall a gydweithiodd â ni.

Bu’r bartneriaeth ag aelodau’r grŵp ymgynghorol yn amhrisiadwy. Cefnogant oll y ddogfen ger ein bron heddiw, gan wybod bod yn rhaid inni ddechrau mynd i’r afael â’r materion hyn o ddifrif. Yn nhermau cyfraniad Alison, gwnaf y pwynt y daw llawer o’r 75 o ddogfennau y cyfeiriodd atynt o’r Adran Addysg a Sgiliau. Nid dogfennau’r Cynulliad mohonynt. Ers imi fod yn Weinidog, sicrheais nad anfonwn ddogfennau diangen allan. Yr wyf yn awyddus i gydweithio â’r Aelodau ar adolygu arweiniad, lle y bo’n briodol, sydd yn golygu y gallwn gyfuno wyth neu naw darn sydd mewn bodolaeth i greu un ddogfen glir ar gyfer ysgolion yn y dyfodol.

Rosemary, yn nhermau gwario’r £1,000—a diolchaf ichi am eich cyfraniad grymus i’r ddadl hon—penderfyniad yr ysgolion yw sut y gwariant ef. Gallant ystyried a ydynt am ei wario ar systemau rheoli, cymorth ychwanegol, staff cyflenwi ac ati. Fodd bynnag, byddwn yn cymeradwyo’r awgrymiadau am leoliadau athrawon a wnaethpwyd gennych chi a Christine. Yn ddiweddar cyflwynais dystysgrifau i athrawon a gymerodd ran mewn lleoliadau. Yn ystod y flwyddyn ddiwethaf, cafodd 24,000 o athrawon leoliadau gwaith mewn diwydiant, y dylem ei ddathlu a chyfrannu ato.

Wrth gloi, dywedaf mai prawf tybiannol yw’r prawf biwrocratiaeth yr ydym yn barod i’w gefnogi yng ngwelliant y Ceidwadwyr, nid cyfrwng biwrocratiaeth ychwanegol. Prawf ydyw sydd yn sicrhau yr edrychwn ar oblygiadau biwrocrataidd popeth a wnawn mewn ysgolion. Yr wyf yn barod i gefnogi’r gwelliant hwnnw ar y sail honno. Gofynnaf ichi gefnogi’r cynnig a gwelliant 3.