in Welsh I declare an interest as the director of a company in Caernarfon that hopes to export in the near future.

in Welsh Today’s debate is timely, as the euro has arrived. Once again, Britain is left behind. We have missed the boat, which means that Welsh business and industry remain uncertain. That uncertainty is threefold. Day to day uncertainty as to the value of the pound against the euro remains. There is also uncertainty as to if and when we will join the euro, and when a referendum will be held. That also affects industry. The third uncertainty is what the value of the pound will be against the euro when we do join.

in Welsh Plaid Cymru is eager to see the euro succeed and for us to be part of that success. We are used to sharing a monetary system with other countries, namely the other countries of Britain. There is no doubt that the economic climate in Wales has been different to that in England, particularly that in south-east England. Plaid Cymru has never argued that we should have a different currency in Wales to that in England. We could have done so, but we believe that Wales would benefit far more from trading in a single currency than from having independent interest rates.

in Welsh We are consistent in our attitude. Given that so much of Britain’s trade is with the eurozone countries—with 71 per cent of Wales’s exports going to the European Community—we feel that we should share the same currency and thus promote Wales’s manufacturing, agriculture and tourism industries. However, if we are to join the euro, we must do so when the conditions are right.

yn Saesneg Seiliwyd llawer o adfywiad diwydiant gweithgynhyrchu Cymru dros y ddau ddegawd diwethaf ar sicrhau mewnfuddsoddiad tramor, yn arbennig o Japan. Daeth y cwmnïau hyn i Gymru i weithgynhyrchu yma, ond i werthu i’r farchnad Ewropeaidd a bellach maent yn mynegi pryder ynglŷn â sefyllfa anfanteisiol busnesau yng Nghymru, ac yn y DU, o’u cymharu â sefyllfa cwmnïau yn ardal yr ewro. Y perygl yw y bydd cwmnïau yn gadael Cymru ac yn symud i ardal yr ewro. Gwyddom i’r DU golli 112,000 o swyddi gweithgynhyrchu y llynedd. Collodd Cymru dros 5,000 o swyddi o’r fath. Mae perygl bod llif o’r fath yn digwydd eisoes.

yn Saesneg Trafodais y materion hyn gyda gweithredwyr twristiaeth yn fy etholaeth cyn y Nadolig. Mae cynlluniau rhai gwestai bach i farchnata eu cynnyrch eleni gyda thariffau mewn ewros, ac i ymgorffori unrhyw amrywiadau o ran arian cyfred yn ystod y tymor eu hunain wedi creu argraff arnaf. Mae gwestai eraill yng Nghymru yn bwriadu derbyn yr ewro fel arian cyfred cyffelyb. Mae masnach yn rhuthro yn ei blaen i dderbyn yr ewro tra bod y Llywodraeth yn llaesu dwylo ac yn petruso mewn ansicrwydd.

yn Saesneg Dadleuir bod yr ewro yn brosiect gwleidyddol yn gymaint ag yn brosiect economaidd. Yr wyf yn barod i ddatgan bod hynny’n wir. Bu’r gwaith o greu Ewrop unedig yn un o gerrig milltir gwleidyddol radical a chofiadwy ail hanner yr ugeinfed ganrif. Golygodd greu un farchnad, o strwythurau gwleidyddol unedig, heb rwystrau o ran tariffau, a phobl, nwyddau ac arian yn symud yn rhydd. Mae arian sengl yn ganlyniad rhesymegol. Rhaid talu pris amdano yn nhermau colli rhai mathau o ryddid economaidd fel y’i gelwir, y mae’n rhaid ei gwrthbwyso yn erbyn ei fanteision. Y golled fwyaf yw’r rhyddid i osod ein cyfraddau llog ein hunain i gyfateb â’n hanghenion economaidd yn ein tyb ni. Fodd bynnag, pryd oedd y tro diwethaf i Fanc Lloegr osod cyfraddau llog yn unol ag anghenion economi Cymru? Wrth ymuno â’r ewro gallem fod yn colli’r budd damcaniaethol o allu dibrisio sterling er mwyn ysgogi allforion, lleihau mewnforion, neu helpu ein sector gweithgynhyrchu. Fodd bynnag, pryd oedd y tro diwethaf i hynny ddigwydd, a phryd oedd y tro diwethaf i anghenion Cymru gael eu diwallu? Y realiti yw, oherwydd y cyswllt rhwng diwydiant gweithgynhyrchu’r DU a’i marchnad Ewropeaidd, nid oes gan Lywodraeth y DU na Banc Lloegr unrhyw ddewis ond ceisio olrhain yr ewro. Yr ydym eisoes wedi colli mantais ddamcaniaethol cael punt hollol annibynnol, ac wedi gwneud hynny heb sicrhau unrhyw lais wrth ddylanwadu ar bolisïau’r ewro a fydd yn effeithio’n uniongyrchol ar swyddi a ffyniant yng Nghymru a’r DU.

yn Saesneg Rhag ofn bod rhywun yn meddwl ein bod yn ystyried y ddadl yn ddu a gwyn, gwnaf un rhybudd. Mae gennyf amheuon ynglŷn ag effeithiau rheolau cytundeb sefydlogrwydd a thwf. Mae gwahardd unrhyw wlad sydd â diffyg yn y gyllideb o fwy na 3 y cant o’r CMC o dan unrhyw amgylchiadau yn rhy anhyblyg; efallai fod pwyntiau yn y cylch economaidd pan fydd diffyg o’r fath mewn cyllideb yn angenrheidiol. Felly byddwn yn gobeithio y bydd Llywodraeth y DU yn ceisio diwygio’r rheolau maes o law fel mai dim ond am fynd y tu hwnt i ddiffyg o 3 y cant yn ystod cylch economaidd cyfan y gellir cosbi gwlad, ac nid mewn blwyddyn yn unig. Tybiaf y byddai cefnogaeth i hynny o wledydd fel yr Almaen.

yn Saesneg Wrth ymuno â’r ewro, rhaid inni wneud hynny ar y paredd cywir. Mae angen inni addasu gwerth y bunt i lawr o’i lefel bresennol rhwng 8 a 9 y cant. Gellir gwneud hynny’n bendant heb effeithio ar chwyddiant, drwy gyfuniad o gyfraddau llog is a chyfraddau treth ychydig yn uwch. Yn wir, byddai cyhoeddi bwriad cadarn heddiw i ymuno â’r ewro, yn amodol ar refferendwm, yn cychwyn y broses o addasu arian cyfred, y mae ei hangen yn ddirfawr.

yn Saesneg Y ddadl arall a glywn yw’r un am y perygl o bolisi economaidd unffurf yn Ewrop sy’n ansensitif i anghyfartaleddau rhanbarthol, a’r perygl y byddem wedi ein cyfyngu i bolisïau sydd efallai yn gweddu i Frankfurt ond nad ydynt yn gweddu i Gaernarfon, Llanelli, y Rhondda neu Islwyn. Dyna pam mae’n rhaid inni gael polisi rhanbarthol uchelgeisiol ac effeithiol, sy’n trosglwyddo adnoddau o’r rhanbarthau gordwymo economaidd i’r rhanbarthau lle mae dirwasgiad ac amddifadedd economaidd. Nid ystyriaeth newydd yw hynny. Nid oes mwy o anghyfartaledd economaidd mewn unrhyw wlad yn Ewrop na’r un sydd ym Mhrydain heddiw rhwng cyfoethogion de ddwyrain Lloegr a’r rhanbarthau tlawd, boed hwy yng Nghymru neu yng ngogledd ddwyrain neu ogledd orllewin Lloegr. Nid yw ein system bresennol yn ein diogelu rhag amgylchiadau o’r fath, felly pam defnyddio’r tactegau dychryn hyn yn erbyn yr ewro? Ar bob cyfrif, gadewch inni frwydro’n galed i gael ymrwymiad i bolisi rhanbarthol ystyrlon ac ailgyfeirio adnoddau yn rhanbarthol. Rhaid ymladd dros hynny, pa un a ydym yn ymuno â’r ewro ai peidio.

yn Saesneg Dadleuon eraill yw nad yw Banc Canolog Ewrop yn atebol yn ddemocrataidd—beth am Fanc Lloegr? Pwy drosglwyddodd y grym dilyffethair i Eddie George a’i gyfeillion, a phwy a’u cefnogodd? Mae angen fframwaith cymdeithasol cryfach fel canllawiau ar gyfer Banc Canolog Ewrop ac, yn wir, ar gyfer Banc Lloegr. Fodd bynnag, nid yw hynny’n rheswm dros ddewis punt ynysig yn hytrach nag ewro ryngwladol. Un ddadl arall dros newid yw y bydd yn costio. Mae hynny’n wir, a rhaid helpu busnesau bach. Fodd bynnag, mae ein cefndryd yn y 12 wlad yn ardal yr ewro wedi gweld y manteision fel rhai sy’n rhagori o bell ffordd ar y costau. A yw pob un ohonynt yn anghywir?

yn Saesneg Beth, felly, yw’r manteision? Byddwn yn dweud eu bod efallai yn chwe gwaith cymaint, a byddwn yn ychwanegu seithfed, sef strwythur arian cyfred sefydlog ar gyfer gweithgynhyrchu, amaethyddiaeth a thwristiaeth; eglurder prisiau a fydd yn gwthio allan y rheini sy’n elwa ar anwybyddiaeth cwsmeriaid; dileu gwastraffu adnoddau a ddihysbyddwyd wrth drosi arian cyfred; creu disgyblaethau ariannol sy’n hanfodol ar gyfer rheolaeth economaidd dda; symud oddi wrth ddefnyddio’r dull di-lol o amrywio’r gyfradd llog fel y prif—ac weithiau, yr unig—ddylanwad ar yr economi, a rhoi chwarae teg i gynnyrch Cymru ym marchnadoedd Ewrop. Mae angen y buddiannau hyn ar Gymru yn awr. Mae angen un isgynnyrch terfynol arall: cael gwared ar y dyfalwyr arian cyfred—cyfnewidwyr arian sy’n elwa heb ychwanegu’r un ddimau goch at les ein pobl; y llu o ffug-gleifion y cynrychiolir eu buddiannau gan y Blaid Dorïaidd yn y Siambr hon heddiw.

yn Saesneg Yn olaf, trof at y broses ddemocrataidd, y mae’n rhaid ei pharchu. Gallwn ond ymuno â’r ewro—

Oni sylweddolwch y byddai’r manteision fel y’u gelwir a ddisgrifiwyd gennych yn gymwys ar gyfer y ddoler? A awgrymwch y dylem fod yn unfed dalaith wedi’r hanner cant yr Unol Daleithiau neu a gyfaddefwch fod eich dadl yn un hollol wleidyddol a’ch bod am inni ddod yn rhan o dalaith ffederal nad oes gennym unrhyw reolaeth drosti?

Edrychaf ymlaen at glywed y dadleuon yn cael eu hymarfer yn isetholiad Aberogwr. Hoffwn longyfarch y Blaid Dorïaidd ar fabwysiadu ymgeiswyr sy’n credu mewn Cymru hunanlywodraethol lwyr a sedd yn y Cenhedloedd Unedig—[Chwerthin.] Bydd yn isetholiad diddorol.

Yn olaf, trof at y broses ddemocrataidd, y mae’n rhaid ei pharchu. Gallwn ond ymuno â’r ewro drwy gydsyniad y cyhoedd. Os ydym i gael refferendwm, rhaid bwrw ati. Credaf yn gryf y bydd y mwyafrif o bobl yng Nghymru yn pleidleisio ‘ie’ pan welant beth sydd yn y fantol. Mae arolwg barn yr wythnos hon eisoes yn dangos tuedd sylweddol tuag at bleidlais ‘ie’. Felly, gadewch inni ei rhoi ar brawf, ac ni ddylem oedi mwyach cyn cymryd y camau angenrheidiol i addasu paredd sterling i’r perwyl hwnnw. Gadewch inni fynnu hefyd na chynhelir y refferendwm ar yr un diwrnod ag unrhyw etholiad i’r Cynulliad hwn. Caniatâ adran 3 o Ddeddf Llywodraeth Leol 1998 i ddyddiad yr etholiadau hynny gael ei symud ymlaen neu yn ôl un mis drwy gytundeb rhwng y Cynulliad ac Ysgrifennydd Gwladol Cymru. Felly, a wnaiff Prif Weinidog Cymru warantu heddiw y bydd ef, mewn cydweithrediad â Paul Murphy, yn defnyddio’r pwerau hynny, ac y bydd mis o seibiant o leiaf rhwng y ddwy bleidlais? Byddai gwelliant 7, a dynnwyd yn ôl gan Lafur, wedi darparu ar gyfer hynny. Gobeithiaf na fydd ei dynnu’n ôl yn golygu bod Llywodraeth Cymru wedi colli’r frwydr bwysig honno eisoes, oherwydd disgwyliwn iddi sicrhau fod pleidlais deg ar gyfer aelodau’r Cynulliad hwn ac ar sicrhau mynediad i’r ewro.

Cynigiaf welliant 3. Ym pwynt 2, dileu’r geiriau ‘niwed sydd wedi’i wneud’, ac yn eu lle rhoi ‘cyfleoedd a gynigir’. Ar ôl y geiriau ‘ardal yr ewro’ dileu gweddill pwynt 2.

Cynigiaf welliant 4. Dileu pwynt 3 ac yn ei le rhoi:

Cynigiaf welliant 5. Dileu pwynt 4 ac yn ei le rhoi:

Cynigiaf welliant 8. Ym mhwynt 5, dileu’r geiriau ‘sicrwydd na chynhelir’ ac ychwanegu ‘buan’ ar ôl y gair ‘refferendwm’. Ar ôl y gair ‘ewro’, ychwanegu ‘y gellid ei gynnal’.

Yn gyntaf, hoffwn fanteisio ar y cyfle hwn i ddymuno blwyddyn newydd hapus a ffyniannus i chi Ddirprwy Lywydd a’r Aelodau. Wrth gynnig y gwelliannau hyn mae’n bwysig imi roi fy nghyfraniad yn ei gyd-destun. Cyflwynaf yr hyn a ystyriaf yn ddadl economaidd gref iawn yn erbyn ymuno â’r ewro. Ni seilir fy nadl ar athrawiaeth, ideoleg nac estrongasedd—i’r gwrthwyneb a dweud y gwir; fe’i seilir ar gefnogi aelodaeth barhaus Prydain o’r Undeb Ewropeaidd a’r farchnad sengl. Fy niddordeb yw llwyddiant economïau Cymru a’r DU, yn arbennig busnesau Cymru a Phrydain, a dyma fydd fy niddordeb i am byth.

Chwalaf y ddadl y mae Dafydd Wigley wedi ceisio ei chyflwyno o blaid ymuno â’r ewro. Y ddadl gyntaf a’r un amlycaf yw’r un sy’n ymwneud â chostau trafodion. Mae’n siŵr mai dyma’r unig ddadl gredadwy y gall yr ymgyrch ‘ie’ ei chyflwyno. Fodd bynnag, ni ddylem orbwysleisio ei phwysigrwydd. Costau trafodion yw 0.1 y cant o gynnyrch mewnwladol crynswth y DU. Os cyflwynir hynny fel rheswm sylweddol dros droi cefn ar reoli ein heconomi, yna mae angen inni ystyried y £30 biliwn y byddai’n rhaid i economi’r DU ei wario i newid i’r ewro. At ei gilydd, felly, nid yw’n gwneud synnwyr.

Yr ail ddadl a gyflwynwyd dros ymuno â’r ewro oedd y ddadl dros sefydlogrwydd a diogelwch wrth brisio allforion a mewnforion. Cytunaf fod marchnad Ewrop yn bwysig i’n heconomi; mae ardal yr ewro yn llunio 43 y cant o’r fasnach dramor. Fodd bynnag, rhaid inni gofio mai’r UD yw ein partner masnachu mwyaf. Cododd rhai pobl eu pennau pan soniais am 43 y cant. Dadleua llawer o bobl fod y ffigur yn 60 y cant, ond ni ddylem anghofio fod llawer iawn o’n hallforion yn mynd i stordai Rotterdam ac Antwerp ac y cânt eu hallforio i wledydd nad ydynt yn ardal yr ewro.

A eglurwch a yw’r ‘ni’ y soniwch amdano yn cyfeirio at y DU, ac os felly gellir dadlau fod hynny’n wir, neu at Gymru, ac os felly yna yn sicr nid yw’n wir?

Mae’n ymwneud ag economi gyfan y DU, sydd er budd economi Cymru. Gwnaeth y Trysorlys hyd yn oed gyfaddef yn 1997 fod,

Ers hynny mae cyfran yr Undeb Ewropeaidd o fasnach y byd wedi gostwng, gan orliwio hyn ymhellach. Rhagwelodd rhai dadansoddwyr y bydd y gyfran yn gostwng i 35 y cant os bydd y cyfraddau twf gwael o fewn ardal yr ewro yn parhau. Felly, byddai ymuno ag arian sengl Ewrop yn rhoi sefydlogrwydd inni gyda lleiafrif o’n partneriaid masnachu. Pan edrychwch ar y darlun mwy, byddai ein sefyllfa mewn perthynas â mwyafrif ein masnach—allforion nad ydynt i’r Undeb Ewropeaidd—yn cael eu hamlygu i fwy o ansicrwydd o lawer. Mae gwerth yr ewro nid yn unig wedi gostwng yn sylweddol ers ei lansio, ond mae’r ansefydlogrwydd yn erbyn y sterling ac ariannoedd mawr eraill y byd yn rhoi busnesau’r DU a Chymru mewn sefyllfa anos hyd yn oed o ran cynllunio a chost.

Pan soniwch am ‘ein masnach’, tybiaf eich bod yn siarad am y DU yn hytrach na masnach Cymru. A ydych yn dadlau y bu cryfder sterling, yn ystod y degawd diwethaf, yn fuddiol i weithgynhyrchu ac amaethyddiaeth yng Nghymru?

Mae’n amlwg bod Plaid Cymru yn credu ei bod wedi dod ar draws rhywbeth ar hyn o bryd. Fodd bynnag, nid yw’n cydnabod y gosodir polisi ariannol ar gyfer y DU gyfan a bod gan economi Cymru fwy o ddiddordeb mewn bod yn economi’r DU, felly nid yw ei phwyntiau yn gwneud synnwyr.

Mae dulliau gwell o gyfathrebu, yn arbennig dros y rhyngrwyd, yn cynnig cyfleoedd haws i fasnachu gydag unigolion neu fusnesau unrhyw le yn y byd. I brynu copi newydd o The Wealth of Nations, llyfr y byddwn yn ei argymell i lawer o’r Aelodau, defnyddiais Amazon.com. Dosbarthwyd y llyfr yn uniongyrchol o’r UD.

Nid ildiaf. Yr wyf am barhau â’m haraith.

Mae trafodion syml o’r fath yn golygu bod nwyddau a gwasanaethau yn symud yn haws o amgylch y byd. Dengys hynny nad oes angen arian sengl i Ewrop i gefnogi masnach rydd a ffyniant economaidd. Mae’r ffeithiau yn syml: mae strwythur economi’r DU yn wahanol i’r un sydd yng ngweddill Ewrop.

Nid ildaf, gan fod fy amser yn dod i ben.

Cydnebydd y Trysorlys fod ein strwythur yn wahanol i weddill ardal yr ewro a’r Undeb Ewropeaidd, a dyna’r rheswm am un o’i bum prawf economaidd. Mae mwy o sensitifrwydd yn y DU tuag at newidiadau yn y gyfradd llog, y ffaith mai hi yw’r unig allforiwr olew net a’r unig wlad sydd wedi buddsoddi ar raddfa fawr mewn pensiynau yn dair enghraifft o’r gwahaniaethau rhwng y DU ac ardal yr ewro. Byddai ildio ein dylanwad economaidd allweddol—amrywio cyfraddau llog i ddylanwadu ar bolisi ariannol—yn ffôl. Gwyddom oll fod gosod cyfraddau llog i ddiwallu anghenion economi gyfan y DU yn ddigon anodd ynddo’i hun. Sut felly y gallai un cyfradd fod yn addas ar draws yr Undeb Ewropeaidd i gyd? Mae’r Almaen yn wynebu dirwasgiad tra bod Iwerddon yn ffynnu. Ni allwch ddiwallu anghenion y ddwy wlad yr un pryd—bydd un economi yn dioddef. Gellir cymharu gosod cyfradd llog i’r Undeb Ewropeaidd gyfan pan fo’r amodau economaidd ledled y wlad yn wahanol â cheisio glanio awyren yn Heathrow yn ôl y tywydd yn Frankfurt. Mae gan ardal yr ewro fwy o ddiweithdra, chwyddiant uwch, mewnfuddsoddiad is a chyfraddau twf is o’i chymharu â’n heconomi ni—hyd yn oed economi Cymru.

Mae’r ddadl a gyflwynais yn profi bod y ddadl dros uno Ewrop yn ariannol yn ddadl wleidyddol oherwydd, o dan yr amgylchiadau economaidd presennol, nid oes dadl economaidd dros ymuno â’r ewro. Gallwn yn hawdd ddyfynnu datganiadau diweddar gan Syr Eddie George, Sefydliad y Cyfarwyddwyr a hyd yn oed Adam Price, yn ogystal â llu o unigolion a busnesau eraill, ar y ddadl yn erbyn ymuno â’r ewro. Yn amlwg nid oes galw yng Nghymru nac yng ngweddill y DU am integreiddio Ewrop yn agosach. Wedi’r cyfan, y wlad gyfoethocaf yn Ewrop yw’r Swisdir, nad yw hyd yn oed yn aelod o’r Undeb Ewropeaidd.

I gloi, dywedodd ymgynghorydd economaidd:

Efallai fod y pleidiau eraill yn credu mai lol oedd hynny, a byddent yn gywir, oherwydd dyfyniad oedd hynny gan Ed Balls, prif ymgynghorydd economaidd Canghellor y Trysorlys, Gordon Brown.

Yn reddfol, cefnogaf Ewrop gryfach. Heddiw, mae gennym fwy o fasnach, mwy o ddewis i ddefnyddwyr, gwell safonau byw a heddwch rhwng gwledydd Ewrop—oll o ganlyniad i fwy o integreiddio.

A ildiwch?

Na wnaf, David, credaf ei fod ychydig yn rhy gynnar yn fy araith i ildio.

Mae’r amser yn dod i gymryd y camau nesaf tuag at Ewrop gryfach ac i Brydain wynebu’r cwestiwn o ymuno â’r ewro. Bydd y costau i ddiwydiant Prydain ac i swyddi yn uchel os caiff y penderfyniad hwn ei ohirio yn rhy hir. Gwyddom beth yw’r ddadl dros ymuno â’r ewro: cyfradd gyfnewid sefydlog, eglurder o ran prisiau a dim rhwystrau i fasnachu. Mae’r ddadl, os bodlonir yr hanfodion economaidd, yn ddiymwad.

Mae’r Llywodraeth yn iawn i fynnu bod y pum prawf economaidd yn cael eu cyflawni. Dim ond y Blaid Lafur sy’n sylweddoli mai penderfyniad economaidd yn bennaf yw hwn. Cydnabyddwn mai’r broblem wirioneddol yw’r brobem swyddi a buddsoddi—nid chwifio baneri neu guddio’r beiau yn y rhyfel cartref Torïaidd diweddaraf. Nid yw ychwaith yn gyfrwng cyfleus i’n symud yn ddyfnach i mewn i’r Undeb Ewropeaidd oherwydd rhyw atgasedd patholegol tuag at yr un llai yr ydym eisoes yn aelod ohono. Nid yw gwrth-Seisnigrwydd un blaid yn wahanol i wrth-Ffrengigrwydd un arall. Mae’r ddau ar fai i’r un graddau ac nid oes iddynt le mewn Cymru fodern, flaengar.

Mae’r Torïaid a Phlaid Cymru yn benderfynol o chwarae gwleidyddiaeth gyda’r arian sengl, ond ni allwch chwarae gwleidyddiaeth gyda swyddi pobl. Ymddengys mai dadl Plaid Cymru yw bod yn rhaid inni ymuno pryd bynnag y gallwn ac ar ba gost bynnag, ar yr amod nad ymunwn ym mis Mai 2003. Dywedodd ei chyn arweinydd, Dafydd Wigley, wrth Dŷ’r Cyffredin y dylai trethi godi i dalu am ymuno. Tybed ai hynny yw polisi Plaid Cymru o hyd. Os profir y ddadl economaidd dros ymuno—a chredaf y caiff ei phrofi—yna dylem gynnal y refferendwm ar y dyddiad pan fydd y nifer fwyaf yn pleidleisio. Nid economegydd ydwyf, ond mae’n amlwg y byddai o fudd inni ymuno â’r ewro yn gynt yn hytrach na’n hwyrach.

I’r 30 y cant o swyddi yn fy etholaeth sydd ym maes gweithgynhyrchu, mae’n iawn ymuno a chyflwyno’r ddadl dros ymuno cyn gynted â phosibl. Ni all gweithgynhyrchu ym Mhrydain barhau i gael ei wasgu rhwng yr UD ac ardal yr ewro am gyfnod amhenodol—rhwng y ddoler a’r ewro—heb fynd i gostau. Bydd canlyniadau difrifol i weithgynhyrchu os nad ymunwn yn ddigon buan. Bydd cynhyrchu a buddsoddiad newydd yn newid yn gynyddol i’r gwledydd hynny sydd eisoes yn defnyddio’r arian newydd. Os ychwanegwch y prisiau uchel y bydd defnyddwyr yn eu talu o’u cymharu â’r rheini yn ardal yr ewro bydd y ddadl dros ymuno yn cryfhau. Amserlen glir dros ymuno â’r ewro oedd un o argymhellion allweddol Cyngres yr Undebau Llafur yn ei strategaeth ar gyfer gweithgynhyrchu. Byddai hyn yn rhoi hyder i fusnesau ein bod o ddifrif ynglŷn ag ymuno, ac yn helpu i ddiogelu swyddi a buddsoddiad.

Ni all y 6,500 o’m hetholwyr sy’n dibynnu ar fasnachu gyda gweddill yr Undeb Ewropeaidd am eu bywiolaeth fforddio i’r ddadl dros fod yn aelod o’r Undeb Ewropeaidd beidio â chael ei chyflwyno. Dywedaf wrth y Torïaid fy mod wedi syrffedu ar wrando arnoch yn cwyno ac ochneidio nad yw’r Llywodraeth yn cymryd digon o arian mewn cymorthdaliadau amaethyddol Ewropeaidd, ac eto eich bod yn gwrthod cefnogi ein diwydiannau gweithgynhyrchu. Mae croeso ichi ochri gyda’r tirfeddianwyr os dymunwch; fe ochraf fi gyda’r gweithwyr.

Mae miloedd o swyddi ym maes gweithgynhyrchu, a gwerth biliynau o bunnoedd o fuddsoddiad, yn dibynnu ar aelodaeth a dylem fod yn fwy cadarnhaol ynglŷn â’i buddiannau a’n cefnogaeth iddi. Os bydd aelodaeth o’r arian sengl yn helpu i gynnal sector gweithgynhyrchu cryf a bywiog yn y DU, mae hynny ar ei ben ei hun yn rheswm digon da dros ymuno.

Mae’n amlwg bod sicrhau amodau byw safonol i bobl yn bwysicach nag ymlyniad rhamantaidd wrth y bunt. Ni all y siaradwr diwethaf honni hawliau Llafur yn unig ar hyn. Mae cyhuddiadau o wrth-Seisnigrwydd yn wirion—mor wirion â cheisio dweud y dylech gadw gwleidyddiaeth allan o’r penderfyniad ar yr ewro. Mae effaith ymuno â’r ewro ar weithgynhyrchu yng Nghymru—gan ei fod yn sector cyflogi pwysig yma o hyd—yn hollbwysig. Ar 6 Rhagfyr 2001, dywedodd Prif Weinidog Cymru fod y bunt gref yn achosi mwy o anawsterau i weithgynhyrchu. Aiff 71 y cant o’n hallforion i’r Undeb Ewropeaidd, gan roi £4.7 biliwn i economi Cymru bob blwyddyn.

Soniasoch fod 71 y cant o’n hallforion yn mynd i’r Undeb Ewropeaidd. A dderbyniwch fy mhwynt y caiff llawer o nwyddau eu hallforio i Antwerp neu Rotterdam ac yna i wledydd eraill, a bod y ffigur o 71 y cant yn cynnwys yr allforion hynny sy’n aros yn y stordai?

Yn gyntaf, trafod Cymru yr wyf fi ac yr oeddech chi yn trafod y DU. Yn ail, nid yw’n bwysig a yw’r nwyddau hynny yn cael eu hallforio i Antwerp neu lle bynnag, yr ydym yn parhau i siarad yn nhermau’r ewro.

Dibynna tua 155,000 o swyddi ar yr allforion hynny. O ran prynu The Wealth of Nations, prynais innau gopi oddi wrth Amazon ychydig cyn y Nadolig hefyd, ond prynais rifyn Prydain, nid un America—efallai y dylech fod wedi prynu’r rhifyn cywir, Alun.

A fydd newid o sterling i’r ewro yn darparu mwy o swyddi, swyddi gwell a swyddi wedi’u dosbarthu’n well? Neu, i newid y cwestiwn, a fydd glynu wrth y bunt yn achosi problemau buddsoddi yng Nghymru ac anhawster i werthu nwyddau dramor? Ni fydd newid mor fawr a chymhleth yn syml. Soniodd Dafydd Wigleu am rai problemau y mae’n rhaid ymdrin â hwy.

Mae angen inni ystyried safbwyntiau’r cwmnïau mawr ym maes gweithgynhyrchu yng Nghymru ar y mater hwn. Mae eu cytundeb barn yn drawiadol. Corus yw’r prif gwmni yng Nghymru o ran trosiant ac mae o blaid yr ewro, gydag amodau ynglŷn â’r gyfradd gyfnewid wrth ymuno. Nid Corus, mewn sawl ffordd, yw fy holl gwmni, ond cydnabyddaf y problemau a wyneba. Rhaid iddo weithredu yn wyneb ansefydlogrwydd y bunt o’i chymharu â’r ewro, gan fod 70 y cant o’i allforion yn mynd i’r Undeb Ewropeaidd. Mae’r diwydiant moduro yng Nghymru yn wynebu cystadleuaeth fawr yn fyd-eang. Yn yr ardal a gynrychiolaf, ble y byddem heb Bridgend Ford a Visteon? Ac eto, rhaid iddynt weithredu ar lai o elw i barhau mewn busnes. Caiff y diwydiant cemegion anhawster i brynu deunyddiau crai oddi wrth wledydd y ddoler, gan fod y bunt yn wan yn erbyn y ddoler. Fodd bynnag, mae’n gwerthu yn yr Undeb Ewropeaidd lle mae’r bunt yn gryf, sy’n ei gwneud yn anodd iddo osod prisiau cystadleuol. Nid effeithir mor ddifrifol ar y sector aerofod gan fod y ddoler yn dylanwadu ar y busnes, ond mae hefyd yn rhannu safbwyntiau tebyg. Mae’n trafod sefydlogrwydd mwy ardal yr ewro, gyda’i marchnad fwy o faint i helpu i ariannu prosiectau ar raddfa fawr a helpu busnesau bach a chanolig eu maint i ymdopi â rhai o’r costau sy’n gysylltiedig â diogelu datblygiad yn y dyfodol. Dywed y diwydiant aerofod fod bod yn rhan o’r ewro yn rhoi mwy o gyfle iddo gystadlu’n deg â’r ddoler yn y sector hwn.

Cyfeiriodd Alun Cairns at broblem yn un o economïau ardal yr ewro. Mae ymuno â’r ewro ar y lefel gywir yn hollbwysig, a methodd Alun â sôn am hyn. Fodd bynnag, ystyria pob sector a grybwyllais fod aelodaeth o’r ewro yn darparu sail fwy cadarn a sefydlog ar gyfer buddsoddi yn y dyfodol. Y lefel gyfnewid gywir wrth ymuno yw’r prif fater sydd heb ei ddatrys. Fodd bynnag, mae pob un o’r diwydiannau pwysig hyn o blaid ymuno mewn gwirionedd. Dywed Neil Kinnock fod yr ewro yn dylanwadu’n fawr iawn ar ein heconomi, pa un a ydym yn ymuno ai peidio.

Efallai fod y cyflog mawr y mae’n ei ennill fel Comisiynydd Ewropeaidd yn dylanwadu ar Neil Kinnock. Hoffwn eich atgoffa chi, a’r siaradwr blaenorol, a ddyfynnodd Neil Kinnock, fod y Blaid Lafur, yn 1983, am dynnu allan o’r Undeb Ewropeaidd pan gynigiodd y Blaid Geidwadol ein bod yn parhau yn aelod. Efallai y clywn yn awr a yw pob un ohonoch yn falch bod y Ceidwadwyr wedi ennill yr etholiad hwnnw yn 1983.

O gofio’r hyn a wnaeth y Blaid Geidwadol i Gymru yn y 1980au, ni fyddwn byth yn falch eich bod wedi ennill yr etholiad hwnnw. Mae braidd yn annheg ymosod ar rywun oherwydd maint ei gyflog ef neu ei chyflog hi. Gall hynny arwain at bob math o broblemau.

Cost wirioneddol methu ag ymuno, ym marn y sectorau gweithgynhyrchu hyn, fyddai colli swyddi o bosibl. Beth fyddai cost hynny i weithwyr, teuluoedd a chymunedau yng Nghymru?

Croesawaf y ddadl hon, ond mae’n drueni mai dim ond un person sydd yn yr oriel gyhoeddus. Cytunaf ei bod yn ddadl wirioneddol bwysig. Credais fod araith agoriadol Dafydd Wigley yn onest o leiaf pan ddywedodd fod hwn yn brosiect gwleidyddol—gwelaf nad oes neb yn yr oriel gyhoeddus yn awr. Oes, mae un person yno a chredaf mai ymchwilydd gyda Phlaid Cymru ydyw.

Yr oedd llawer o’r hyn a ddywedodd llefarydd Plaid Cymru yn wir. Cyfeiriaf at Adam Price a welodd, wrth gynnig cynnig yng nghynhadledd Plaid Cymru, fod 48 y cant o’r cynadleddwyr yn cytuno na fyddai’n dda i Brydain ymuno â’r ewro. Yr oedd y penderfyniad hwnnw yn un cywir ac mae’n drueni nad enillodd hanner y blaid y ddadl. Diolchaf hefyd i Dafydd am y cyhoeddusrwydd a roddodd i Guto Bebb, ei gyn asiant, sef ein hymgeisydd ni erbyn hyn yn Aberogwr. Os ymddiswyddodd o’ch plaid gan ei fod yn cytuno â’ch polisïau, dyma’r tro cyntaf mewn hanes i hyn ddigwydd mae’n siŵr.

Ildiaf mewn munud. Gadewch imi ddatblygu’r ddadl Cynog, oherwydd nid wyf wedi gwneud hynny eto. Mae’n fater economaidd a gwleidyddol. Byddai’n wirion awgrymu nad oes materion sofraniaeth. Nid ymdriniwyd â hwy yn y cynnig, felly, ni wnaf eu hystyried, ond yn fy marn i, maent yn hanfodol i’r mater hwn.

Wrth ystyried y mater economaidd, mae’n rhyfeddol bod Plaid Cymru—plaid sydd wedi dadlau dros amrywiad ariannol ar wahân i Gymru—yn dadlau y byddai un gyfradd llog i’r ardal ewro gyfan yn helpu diwydiannau, swyddi a ffermio yng Nghymru. Rhyfeddaf at y ffaith y byddai un gyfradd llog o’r môr Baltig i fôr y Canoldir er budd gweithgynhyrchu yng Nghymru.

Awgrymodd Lynne Neagle ein bod ond yn pryderu am ffermwyr Cymru. Mae’n iawn. Yr ydym yn pryderu am ffermwyr Cymru, ond nid amdanynt hwy yn unig. Fe gofia imi fynd i gyfarfod, a drefnodd yr wythnos hon ar dasglu’r glo, a siaradais yn gryf o blaid sefydlu corff o’r fath a chael triniaeth deg—

Ildiaf mewn munud. Fodd bynnag, fe gofiwch imi ddweud hyn o blaid glowyr Cymru na chânt ddigon o arian. Gresynaf na chefais ateb llawn gan y Gweinidog dros Gyllid, Llywodraeth Leol a Chymunedau ar y pwynt hwnnw ac nad oedd Prif Weinidog Cymru yn y cyfarfod hwnnw.

Diolch ichi am fod yn bresennol ddydd Mawrth, ond a fyddech yn cytuno â’r ddihareb un wennol ni wna wanwyn? Nid yw eich presenoldeb yn gwneud iawn am yr hyn a wnaeth y Torïaid i gymunedau’r pyllau glo yn ystod eu blynyddoedd mewn grym.

Diolch ichi am gydnabod fy mod yn bresennol—a siaradais yn gryf o blaid. Nid oedd Prif Weinidog Cymru yn bresennol a gresynodd y rhai a oedd yn bresennol na chafwyd ymateb cadarnhaol ganddo. I nodi ystadegau, yr Ysgrifennydd Gwladol dros Ynni a gaeodd y rhan fwyaf o’r pyllau glo oedd Tony Benn—y cefais y fraint unwaith o ymladd yn ei erbyn mewn etholiad.

Y prif fater yw pa un a yw hyn er budd economaidd Cymru, a chanolbwyntiwn ar hynny heddiw. Nid oes dim a glywais wedi fy argyhoeddi ei fod er budd Cymru. Mae’n annheg rhestru’r ystadegau hyn pan wyddom nad yw pobl yn y sector gweithgynhyrchu neu ffermio, ac yn ein cymunedau, am gael yr ewro. Maent yn ei erbyn.

Cawsom oll ein diddanu gan weledigaeth o arweinydd y Democratiaid Rhyddfrydol—yn feistr fel y mae bob tro ar y mater o ran yr agwedd bwysicaf ar y ddadl hon: a fyddai siop y gornel yn Nhredegar yn derbyn yr ewro? Ni wn ble y mae wedi bod, ond mae pa un a all rhywun wario ewros yn siop y gornel yn Nhredegar yn isel ar restr y materion sy’n pryderu pleidleiswyr. Y materion pwysig yw iechyd, swyddi ac addysg.

Nick, dywedasoch fod neb sy’n ffermio yn credu y byddai ymuno â’r ewro yn fuddiol iddynt. A ydych wedi colli’r holl ddatganiadau a wnaed gan yr undebau ffermio, sy’n dweud eu bod yn methu â chael grantiau cymorth oherwydd cryfder y sterling? Byddai ymuno â’r ewro o fudd mawr iddynt.

Mae’r rhan fwyaf o ffermwyr yn erbyn ymuno â’r ewro, er y byddai’r rhan fwyaf o ffermwyr yn dymuno aros yn yr Undeb Ewropeaidd a derbyniaf hynny. Yr ydych yn siarad â llawer o ffermwyr, fel yr wyf fi, a chydnabyddant fod materion economaidd a gwleidyddol yma. Nid yw’r rhan fwyaf o ffermwyr y siaradaf â hwy am ymuno â’r ewro. Ydynt, maent am inni fod yn rhan o Ewrop gref, ac yr wyf fi am weld hynny hefyd, ond nid ydynt am ymuno â’r ewro.

Soniaf am un pwynt. Nid yw hyn yn ymwneud â chryfder y bunt: mae a wnelo â gwendid yr ewro. Nid yw’r bunt yn gryf yn erbyn ariannoedd mawr earill. Mae pawb yn siarad am lwyddiant yr ewro, ond ni wnaed penderfyniad eto. Fe’i lansiwyd yn llwyddiannus—neu fe’i ail-lansiwyd yn llwyddiannus, oherwydd fe’i lansiwyd dair blynedd yn ôl—ar Ddydd D pan gafodd ei gyflwyno. Gadewch inni gyfaddef hynny. Mae gennym ddiddordeb mewn sicrhau ei fod yn arian llwyddiannus. Nid wyf am iddo fod yn fethiant, ond nid wyf yn argyhoeddedig ei fod er budd gorau Cymru neu’r DU i ymuno. Pe cawn fy argyhoeddi, yna wrth gwrs byddai fy marn yn wahanol. Fodd bynnag, nid yw er budd Cymru a dyna pam y pleidleisiwn yn ei erbyn heddiw.

In my opinion, the euro and the continuing integration and co-operation on a European level are exciting.

We are currently disposing of all that is unnecessary in the European Union, but in doing so, it is essential that we protect and promote what is valuable and necessary, such as democracy, subsidiarity, equality and the native languages and cultures of Europe. These are all political decisions; decisions which continue to build the inter-European relationship, including the decision to join the euro. In my opinion, this is a political decision, when it is considered in the long-term context. In the short term, it is a combination of an economic and political decision. Even Blair’s Government in the last weeks has begun to accept that the political rather than the economic decision is the most important factor regarding the euro, which might be news to Lynne Neagle. One of Gordon Brown’s advisers and a former Tory adviser admitted that it was almost economically impossible to expect to completely meet the five economic criteria at the same time, and for everyone to agree on that.

Economics is an imperfect science, and I would like to say to Lynne Neagle that it is almost impossible to separate politics from economics. The principles of a Thatcherite economic policy are totally different to those of a socialist government’s economic policy. On the other hand, a Thatcherite economic policy and a Blairite economic policy are similar in essence.

I will not give way because I was responding to other arguments.

One of the strongest arguments in favour of the euro, which is political and economic, is stability. The fact that an exchange rate experiences favourable and unfavourable periods for trading is an unstable factor for businesses and employment, in a business world that can change its buying and selling sources by pressing a button. This can have a devastating effect as factories and contracts move around and change more easily now than in the past. Over 2,000 jobs in my constituency are dependent on trading with the European Union, a relatively high percentage. When the exchange rate is unfavourable it affects prices for farmers, the number of visitors for the tourism industry, and other businesses that trade with the eurozone.

Farmers suffer a double whammy because of an unfavourable exchange rate. With their decreasing EU payments and with the disappearance of the green pound and the end of compensation in sight, farmers would benefit from joining the euro. Is it not time for farmers to start campaigning to receive their payments in euros, and for them to lead the way in trading in the euro? Perhaps Lynne Neagle would be willing to join farmers in that particular campaign.

The decision on the euro is important and far-reaching. I think that everyone in the Chamber would agree with that. It deserves a full and reasonable discussion. It does not deserve being complicated by any other discussion and that is why it is essential that a referendum is not held on the day of the Assembly elections. It is also important that the Welsh general election is held on its own specific day. In the words of the Minister for Finance, Local Government and Communities in the debate on local government elections in October 2001, the National Assembly should be given its own date for the election, where every political party is judged on what it can offer constituencies and the people of Wales.

It is important that we have a statement today from the Government stating that it will not allow those two votes to be held on the same day. That is within the Government’s power, along with the Secretary of State for Wales, to ensure that the two votes do not happen simultaneously.

We are facing an interesting situation today. This is the first time that the Labour Party has withdrawn all its amendments to a motion. The original amendments were slightly clumsy but we have seen clumsy amendments by the Labour Party before. Therefore, why is it that I could not help but think that someone in Millbank, or Peter Hain perhaps, had seen amendment 7 in the name of Andrew Davies, which was a clear statement that the two votes should not be held simultaneously, and had insisted that the amendment be withdrawn along with every other amendment in order to hide Labour’s embarrassment regarding this issue? Perhaps—

Perhaps Blair’s and Millbank’s poodles are alive and well in the Assembly Labour Government, two years after the original poodle’s disappearance.

Hoffwn longyfarch Dafydd Wigley ar gyflwyno’r cynnig hwn. Mae’n benderfyniad dewr o gofio’r cydbwysedd barn yn ei blaid. Yr wyf yn falch ei fod ar yr ochr fuddugol, yn wahanol i Nick, nad yw mor falch. Nid oes angen ichi bryderu cymaint am y Blaid Geidwadol oherwydd, fel y gwyddoch, nid oes unrhyw gynghorwyr Ceidwadol i’r gorllewin o Abertawe. Nid oes ganddynt ASau ychwaith. Nid oes gennych lawer i bryderu yn ei gylch.

Mae’r Democratiaid Rhyddfrydol yn ymrwymedig i’r Undeb Ewropeaidd. Cydnabyddwn ei fod yn hanfodol i wledydd gydweithio, i ddiogelu’r amgylchedd, masnach, twf economaidd, datblygiad byd-eang ac i sicrhau heddwch a diogelwch. Cydnabyddwn y bu’r diogelwch ers yr Ail Ryfel Byd yn ddylanwad mawr ar economïau ein gwledydd ac ar heddwch yn ystod ein hoes ni. Felly, rhaid inni gefnogi’r farchnad Ewropeaidd sengl. Unwaith y cefnogwch y farchnad Ewropeaidd sengl, dim ond rhai camau rhesymegol i ffwrdd yw ymuno â’r ewro. Ni allwch gael marchnad sengl heb arian sengl. Bydd ansefydlogrwydd arian a gallu aelod-wladwriaethau i ymgymryd â dibrisiadau cystadleuol yn parhau i fod yn rhwystrau i fasnach rydd.

A ildiwch?

Ildiaf mewn munud—pan gyrhaeddaf y man na fyddwch yn ei hoffi. Bydd aelodaeth o’r ewro yn fuddiol i economi Cymru, oherwydd bydd yn gwarantu buddsoddiad tramor, bydd yn sefydlogi allforion, ac yn dod â’r ansefydlogrwydd mawr a wynebwn ynglŷn â’r gyfradd gyfnewid i ben, gan wneud swyddi llawer o bobl yng Nghymru yn llawer mwy diogel.

Yr hyn a wnawn yn awr yw cwblhau marchnad sengl maint yr Unol Daleithiau o’r diwedd gan ddod â gallu cwmni i godi’r pris uchaf a all pob marchnad genedlaethol ei gynnal i ben. Deuaf at hynny ymhen munud pan soniaf am Mars ac Unilever, sydd yn ddau gwmni mawr sy’n pryderu ynghylch y gyfradd brisio ledled Ewrop. Felly bydd yn dda i ddefnyddwyr, nid i fusnes yn unig. Bydd cystadleuaeth yn null yr Unol Daleithiau mewn un farchnad fawr yn rhoi prisiau bargen drwy gydol y flwyddyn i ddefnyddwyr. Mae cwmnïau mawr fel Unilever eisoes yn unioni eu prisiau ar gyfer nwyddau fel powdwr golchi a hufen iâ ar draws ardal yr ewro, sydd ar hyn o bryd yn amrywio cymaint â 30 y cant o un wlad yr ewro i’r llall. Y tu allan i ardal yr ewro, bydd Prydain, a ni yng Nghymru, yn parhau i fod ar ein colled.

Trof at y profion economaidd, sydd yn hollbwysig. Nododd arolwg blynyddol economi Prydain a gyhoeddwyd ym mis Rhagfyr 2001 gan y Gymdeithas Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd fod economi Prydain wedi ei hunioni’n agos yn awr ag ardal yr ewro. Dangosodd hefyd mai Ewrop yw prif bartner masnachu Prydain a dyma lle y mae ein dyfodol. Rhoddaf rai ffigurau enghreifftiol ichi ymhen munud, a gobeithiaf y gallaf gymryd ymyriad Alun wedyn. Noda rhagolygon economaidd diweddaraf y DU, a gynhyrchir gan PricewaterhouseCoopers, y dylai fod digon o reswm i ddadlau bod profion economaidd y Canghellor wedi eu cyflawni ar gydbwysedd tebygolrwydd gweddol glir, er nad yn ddiamwys. Dyna lle y mae’r ddadl wleidyddol yn hyn i gyd yn dechrau cael dylanwad.

Felly, beth sydd ar ôl? Mae’n gadael y gyfradd gyfnewid. Fel y gwelsom, bu dau ostyngiad yn y gyfradd gyfnewid. Bu’r gostyngiad cyntaf ym mis Medi, pan roddodd y Prif Weinidog arwydd y byddem yn symud tuag at refferendwm. Yn union wedi hyn, newidiodd y cydbwysedd rhwng sterling a’r ewro yn sylweddol—cynnydd o bron 8 y cant. Yn yr un modd, daeth dyfodiad yr arian a welsom yn y 10 diwrnod diwethaf â pheth o’r adbrisiad rhwng sterling a’r ewro yn ôl. Bydd y math hwnnw o adbrisio yn digwydd yn ystod y ddadl hon yn yr ystyr y bydd y sbardun gennym o’r diwedd i’w gychwyn.

Yn nhermau economaidd, i wledydd a integreiddir yn agos drwy fasnach rynglwadol y mae buddiannau ymuno â dull cyfradd gyfnewid sefydlog ac arian sengl yn fwyaf priodol. Gwnaf y pwynt hwn yn glir. Yr wyf wedi edrych ar yr ystadegau gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol. Nid wyf wedi eu tynnu allan o het. Mae gan y rheini sy’n gwrthwynebu’r ewro, os ydynt am herio ystadegau’r ONS, beth ffordd i fynd oherwydd dyma ystadegau swyddogol y Deyrnas Unedig. Mae ffigurau diweddaraf y Swyddfa Ystadegau Gwladol yn glir—mae 71.8 y cant o allforion Cymru yn mynd i’r Undeb Ewropeaidd. Noda’r geiriad yn ystadegau’r ONS gyfanswm y gwerth am bob miliwn o bunnoedd o fasnach allforio’r DU i’r Undeb Ewropeaidd mewn nwyddau yn ôl rhanbarth. Os yw Alun yn awgrymu bod yr ONS yn anghywir, awgrymaf ei fod yn trafod hynny gyda’r ONS. Fod bynnag, mae’n amlwg mai felly y mae fel y nodwyd gan yr ONS.

Ni wadaf ffigurau’r Swyddfa Ystadegau Gwladol o 71.8 y cant, ond nid dyna’r darlun cyfan. Yr ydych yn anghofio y caiff llawer o’r cynnyrch a’r gwasanaethau hynny eu hanfon ledled y byd—o Antwerp a Rotterdam, fel dwy enghraifft o’r porthladdoedd hynny. Ni chânt eu didynnu o ffigurau’r ONS a gyflwynir gennych. Wrth gwrs nid wyf yn amau cywirdeb yr ONS. Soniodd Mike German hefyd—

Gadawaf i’r Swyddfa Ystadegau Gwladol gyflwyno’r ddadl ac nid Alun Cairns. Cefnogwn refferendwm gynnar ar yr ewro. Credwn ei fod yn dda i Gymru. Gyda £2 biliwn o fewnforion o’r Undeb Ewropeaidd, a £4 biliwn o allforion, bob blwyddyn, o Gymru i ardal yr ewro, mae’n amlwg yn fuddiol i ni. Yr ydym am gael refferendwm gynnar; yr ydym am i’r sbardun hwnnw gychwyn pethau gan y credwn y daw hynny â buddiannau economaidd. Po gyntaf y cawn refferendwm, gobeithio, gyntaf y byddwn yn ymuno.

Mae problem paratoadau annigonol ar gyfer polisi rhanbarthol yn y Cynulliad, ac o fewn ardal yr ewro. Po hwyaf yr arhoswn y tu allan, anoddaf y bydd i ni, po fwyaf y bydd ein busnesau yn dioddef, lleiaf y dylanwad a fydd gennym fel dinasyddion, a bydd yr effaith negyddol ar swyddi yn cynyddu.

Byddaf yn fyr. Hoffwn longyfarch y gwledydd a lwyddodd, dros y flwyddyn newydd, i reoli’r gwaith o gyflwyno arian yr ewro mor llwyddiannus. Tybed a fydd Nick Bourne a’i blaid yn gwadu eu gwelliant i ddileu’r gair ‘llwyddiannus’ o’r cynnig.

Efallai nad oedd yn deledu da dros y flwyddyn newydd, ac ni fydd wedi bod o unrhyw gysur i’r rheini a wrthwynebodd yr ewro, ond mae’r lluniau a welsom o siopwyr ar y cyfandir yn chwilio’n ddyfal am fargeinion dros y flwyddyn newydd wedi lleddfu’r ofnau a deimlwyd gan rai yn y wlad hon y byddai arian newydd yn anodd i’w reoli. Gwyddom yn awr na fyddai cyflwyno arian yr ewro yn bygwth buddiannau ein sector manwerthu o ran hyder cyhoeddus.

Ni siaradaf am y pum prawf economaidd, ond rhaid inni gydnabod y daw rhai o’r amodau hynny, yn enwedig y rhai sy’n ymwneud â hyblygrwydd a chysondeb, yn fwy eglur wrth inni ddadansoddi’r wybodaeth a ddaw o ardal yr ewro yn y misoedd i ddod. Mae’r cyfan yn y fantol yno.

Pan fodlonir yr amodau—a chredaf y cânt eu bodloni—rhaid inni beidio â chuddio y tu ôl i bryderon traddodiadol colli sofraniaeth. Yn yr un modd ag y bydd y Ffrancwyr yn parhau i fod yn Ffrancwyr, byddwn ni yn parhau i fod yn Gymry ac yn Brydeinwyr. Rhaid i ni ddeall bod yr ewro yma i aros. Mae eisoes yn effeithio ar ein bywydau. I’r rheini ag arian yr ewro sy’n teithio o Weriniaeth Iwerddon, gorllewin Cymru fydd eu man galw cyntaf, ac mae fy etholaeth yn eu croesawu’n gynnes fel cwsmeriaid. Addasodd rhai busnesau yn Ninbych-y-Pysgod er enghraifft, eu tiliau i dderbyn ewros dair blynedd neu fwy yn ôl, a’r rhesymeg oedd y byddai rhywun arall yn barod i dderbyn yr ewros pe na baent hwy. Rhaid inni ddefnyddio eu synnwyr da a’u rhagwelediad fel ein model.

Dechreuais drwy longyfarch ein partneriaid cyfandirol ar gyflwyno’r ewro yn llwyddiannus. Gorffennaf drwy longyfarch Cyngor Sir Penfro yn gynnes a helpodd busnes yn ariannol yn ddiweddar, drwy eu grant marchnata, i addasu eu tiliau i dderbyn ewros. Gyda mwy a mwy o draffig fferi yn dod drwy Ddoc Penfro a strategaethau synhwyrol i sicrhau bod y Gwyddelod a chwsmeriaid cyfandirol eraill yn parhau i wario arian yn ne Sir Benfro, cyn mynd i’r dwyrain ar hyd yr M4, yr wyf yn siŵr y bydd llawer o fusnesau eraill yn fy etholaeth yn addasu eu cyfarpar i dderbyn ewros.

Cefnogaf Elin Jones drwy ddweud bod y mwyafrif o ffermwyr am inni ymuno â’r ewro. Mae hynny’n glir. Bydd yn dda i ffermio ac i weithgynhyrchu. Fodd bynnag, ni allaf gefnogi disgrifiad llwfr Elin Jones o’r Prif Ysgrifennydd. Gadawaf hynny yn y gwter lle mae’n perthyn.

Gan ddychwelyd i dde Sir Benfro, credaf fod y busnesau yno yn ddoeth i groesawu’r ewro. Mae’n gam da i’r economi leol ei gymryd, ond yn bwysicach na hynny, mae’n elfen gyntaf yn y gwaith o chwalu rhagfarn—ein rhwystr mwyaf i dwf mae’n siŵr.

in Welsh Like Mike German earlier, I begin by congratulating Plaid Cymru on opening this debate today. We all accept that the debate will not come to an end today, but it has been opened and will continue for most of the next year or two.

in Welsh Today’s debate acknowledged the successful launch of euro notes and coins on 1 January, during our Christmas and new year holiday. Three hundred million people are now using the euro every day, and therefore an essential psychological leap has been taken over the last fortnight. Technically, the euro was established over three years ago as an instrument of credit, but this is the first time that the psychological leap, which is a difficult one, has been made. The introduction of the euro is not the difficult psychological leap but, rather, getting rid of familiar currencies such as the deutschmark and the franc. The same psychological leap will be difficult for us when we face a referendum.

in Welsh Three hundred million people in Europe, including our neighbours, Ireland and France, now use the euro. We must consider the effect of that on Wales. After Northern Ireland and Kent in England, there is more of a direct effect on Wales than on any other part of the United Kingdom.

yn Saesneg Nid yw’r ddadl yn ymwneud â’r cwestiwn a ddylai Prydain ymuno â’r ewro, a chydnabu cynnig Plaid Cymru hynny. Erys hynny’n bwynt academaidd tra bod y gyfradd gyfnewid mor anghyson o ran paredd pŵer prynu. Mae’r cynnig yn ymdrin â chwestiynau am y cyfeiriad y dylem ei ddilyn yn awr bod yr ewro wedi ei lansio. Mae’n debyg i ddyfyniad enwog Mallory ynglŷn â pham yr oedd am ddringo Everest: ‘because it is there’. Rhaid inni wynebu’r ffaith bod yr ewro wedi cyrraedd a’i bod yn cael ei defnyddio gan 300 miliwn o bobl. Bydd hynny’n effeithio ar ddefnyddwyr pan deithiant dramor. Daw pobl â’r arian yn ôl, ei gadw yn eu pocedi a’i wario yn y siopau lleol. Ni ddigwyddodd hynny o’r blaen gydag arian fel y franc a’r deutschmark.

yn Saesneg Yn yr un modd, fel y dywedodd Christine Gwyther, daw llawer o fusnesau bach ledled Cymru ar draws yr ewro. Efallai y daw busnesau yng Nghaerdydd ar ei thraws yn ystod yr ychydig fisoedd nesaf pan ddaw dilynwyr rygbi Ffrainc i’r ddinas. Bydd yn fanteisiol i fusnesau bach sydd wedi eu lleoli ger porthladdoedd fferi Caergybi, Abergwaun, Mostyn, Abertawe a Doc Penfro fasnachu mewn ewros fel y gallant gynnig y cyfleuster i yrwyr lori Iwerddon ac i dwristiaid o’r Almaen sydd ar eu ffordd i Iwerddon. Waeth a yw Prydain yn ymuno â’r ewro, disgwylir i fusnesau mawr sy’n cynnig am fusnes gyda Toyota, Airbus, Corus, Sony neu Ford wneud hynny mewn ewros, a bydd yn rhaid iddynt ymdrin â’r risg o ran arian. Felly, rhaid inni wynebu realiti’r ewro.

Beth y gallwch ei ddweud wrth etholwyr bwrdeistref sirol Caerffili ac Islwyn sydd wedi colli eu swyddi yn y diwydiannau gweithgynhyrchu am nad ydym wedi ymuno â’r ewro? Mae 76 o bobl eraill wedi colli eu swyddi yr wythnos hon. Aiff dwy ran o dair o allforion y diwydiant gweithgynhyrchu i ardal yr ewro. Beth y gallwch ei ddweud wrth y bobl hynny?

Ailadroddaf fy sylwadau cynharach sef bod sôn am ymuno â’r ewro yn awr yn academaidd, gan nad yw’r gyfradd gyfnewid yn iawn. Dywedodd Dafydd Wigley hynny ryw awr yn ôl. Nid oes diben ceisio cloi eich hun yn y gyfradd anghywir, neu byddai’n dinistrio’r diwydiant gweithgynhyrchu ar raddfa fawr ledled Cymru. Rhaid i’r ewro ddychwelyd i’w chyfradd lansio o leiaf, sef 70 o ewros i’r bunt, a oedd yn eithaf uchel. Fodd bynnag, o safbwynt busnesau Cymru, byddai’n well pe bai’r gyfradd gyfnewid yn 75 o ewros i’r bunt. Ar hyn o bryd, dim ond 62 o ewros sydd i’r bunt. Efallai y bydd yr ewro yn cryfhau yn awr o ganlyniad i ddod yn arian gwirioneddol, yn hytrach nag offeryn technegol o gredyd, fel y bu dros y tair blynedd diwethaf.

Anghytunaf â’r pwyntiau a wnaed yng nghynnig Plaid Cymru bod cynllwyn yn y modd y mae Llafur wedi cynnal ei pholisi economaidd. Nid bai Gordon Brown ydyw ei fod yn cael ei edmygu ledled y byd fel Canghellor y Trysorlys hynod o dalentog. Mewn trobwll o ansicrwydd ym myd economeg, mae pobl yn dal eu gafael ar Gordon Brown fel enghraifft berffaith o sefydlogrwydd. Mae hynny wedi codi gwerth sterling o’i gymharu â’r ewro, ond nid o’i gymharu â’r ddoler. Dylem fod yn falch o enw da Gordon Brown ledled y byd fel un o Gangellorion y Trysorlys gorau ym Mhrydain ers degawdau. Fodd bynnag, canlyniad hyn yw bod yr arian, yn ystod cyfnod o ansicrwydd ynglŷn â’r ewro, wedi mynd yn anghyson.

Nid ildiaf ar hyn o bryd, David. Gwelaf os bydd amser gennyf yn ddiweddarach.

Fel enghraifft dda o sefydlogrwydd, mae sterling wedi cryfhau mewn perthynas â’r ewro yn ystod y tair blynedd diwethaf. Dechreuodd llawer o hynny yn 1996, pan oedd y Ceidwadwyr mewn grym o hyd. Mae hyn yn rhoi pwysau mawr ar y diwydiant gweithgynhyrchu. Mae Gordon Brown ac Eddie George wedi dweud hynny, ac yn sicr ni fyddem yn anghytuno â hynny.

Mae’n allweddol ein bod yn gweithio allan ble i ddechrau wrth wneud yr asesiad i Gymru yn ystod y 16 mis nesaf. Ni chytunaf â llawer o’r termau yng nghynnig Plaid Cymru oherwydd yr ydych yn ceisio ei chael hi bob ffordd. Ni ddywed y cynnig y dylem ymuno â’r ewro. Yr wyf wedi ei ailddarllen hanner dwsin o weithiau ac nid yw’r cynnig yn dweud ‘argymhellwn y dylai Cymru neu Brydain ymuno â’r ewro’. Mae’r cynnig yn troi yn ei unfan o amgylch y mater, yn ceisio ei chael hi bob ffordd, heb egluro polisi Plaid Cymru ar ymuno â’r ewro. Waeth pa mor aml y darllenwch y cynnig, nid yw yno.

Yr hyn a wna cynnig Plaid Cymru, er mor hir a chymhleth ydyw, yw dweud dim mwy na’n bod am fynd i’r nefoedd ond nad ydym am farw yn gyntaf. Mae sawl sgîl-effaith yn bosibl o ganlyniad i ymuno â’r ewro, ond fe’u cynhwysir o fewn pum prawf economaidd Llafur, a nododd y Trysorlys y bydd yn cwblhau’r profion hynny o fewn hanner cyntaf y Senedd hon. Yna cyflwynir y mater i’r Cabinet, a fydd wedyn yn gwneud argymhelliad; bydd pleidlais yn y Senedd Brydeinig ac yna refferendwm. Gwnaiff pob un ohonom chwarae ein rhan yn y refferendwm yn ôl ein safbwyntiau.

Gwelais Cynog yn gyntaf, ond gan mai Dafydd a gynigiodd y cynnig i’w drafod derbyniaf ymyriad ganddo ef. Nid diffyg parch tuag at Cynog yw hyn.

You refer to the fact that there will be a referendum. I mentioned the problems that would arise should it fall on the same day as the Assembly elections. Will you give your word that you will do everything possible to persuade Paul Murphy to use the powers that he has to prevent that from happening?

in Welsh I have said that previously. That is, the purpose of not holding local elections on the same day is so that people would not be confused as to what would be the main questions before them. However, this is ultimately a matter for the Government; we do not have the power to change the date of our elections but rather it lies with the Secretary of State according to clause 3.3 of the Government of Wales Act 1998. If you have a different interpretation of the Act, then write to me. It is a matter for the Secretary of State to change the date, but also, it is a matter for the Government to decide when a referendum will be held. We have made it clear that we do not want anyone in Wales to be confused when the Assembly elections are held on 1 May 2003, or any other date, should there be important reasons to change that date.

yn Saesneg Mae’r Torïaid yn esgus cynnal dadl. Alun, yr oedd yn gyfraniad diddorol, ond dylid bod wedi cynnal y ddadl honno ar adeg cytundeb Maastricht. Mewn geiriau eraill, a ddylai fod un arian sengl o gwbl yn hytrach nag a ddylai Prydain ymuno nawr ei fod yn bodoli mewn gwirionedd. Y pwynt pwysig a fydd yn effeithio ar y ddadl dros y 12 mis nesaf yw nid a ddylid cael un arian sengl i Ewrop, ond a fydd Prydain ar ei hennill neu ei cholled os na fydd yn ymuno â’r arian sengl gan fod pawb yn gallu ei ddilyn nawr ei fod bellach yn cael ei ddefnyddio. Gwnaeth Plaid Cymru gyfraniad gwerthfawr wrth ddechrau dadl a fydd yn parhau ac yn tra-arglwyddiaethu ar lawer o wleidyddiaeth ac economeg y wlad hon yn ystod y 12 i’r 24 mis nesaf.

Yr wyf yn amheus o unrhyw un sydd â barn ffwndamentalaidd ar yr ewro. Cyfarfûm â ffwndamentalydd yn ystod isetholiad Ceredigion yn 2002. Safai ben ac ysgwyddau yn uwch na mi a gofynnodd a oeddwn am i senedd mewn gwlad dramor benderfynu ar fy mywyd. Ni wyddai ymgeisydd Plaid Annibynnol y DU beth i’w ddweud pan atebais fy mod yn deall a’n bod ni yng Nghymru wedi dioddef hyn ers 700 o flynyddoedd ac y byddwn yn aelod llawn o Ewrop cyn bo hir, ac wedyn bydd pethau’n gwella.

O safbwynt Cymreig, dyna’r dewis. A fyddai’n well i ni, fel gwlad fechan i fod yn y bloc sterling neu yn ardal yr ewro. Beth bynnag fo’r canlyniad, byddwn yn dal i wynebu dwy broblem gynhenid o ran arian cyffredin. Mewn unrhyw ardal sydd ag arian cyffredin mae tuedd i’r bwlch rhwng rhanbarthau ffyniannus a difreintiedig ehangu. Gellir gwrthsefyll hyn drwy gael polisi rhanbarthol effeithiol. Mae polisi rhanbarthol sylweddol ac effeithiol yn yr Undeb Ewropeaidd yn awr sydd â chyllideb a fydd yn fwy nag un amaethyddiaeth, y mwyaf ar hyn o bryd. Mae Amcan 1 a chronfeydd strwythurol eraill eisoes wedi lleihau’r bwlch yn sylweddol rhwng gwledydd cyfoethog a thlawd yr Undeb Ewropeaidd. Fodd bynnag, mae polisi rhanbarthol yn y DU bron wedi diflannu. Mae mwy o anghyfartalwch rhwng rhanbarthau cyfoethog a thlawd y DU nag mewn unrhyw wlad arall yn yr Undeb Ewropeaidd erbyn hyn.

Derbyniaf eich ymyriad yn ddiweddarach. Yn ddiweddar, cyhoeddodd Ewrop fynegai i fesur yr anghyfartalwch perthynol o ran ffyniant rhwng rhanbarthau gwahanol o fewn pob aelod-wladwriaeth. O wahaniaeth mawr, mae gan y DU yr anghyfartalwch mwyaf gyda mynegai o 33 y cant. Yr Eidal sy’n ail, â’i rhaniad hanesyddol rhwng y gogledd a’r de, gyda mynegai o 27.6 y cant. Dim ond 26.8 y cant yw’r anghyfartalwch yn yr Almaen, gyda’r rhaniad llwyr rhwng y dwyrain a’r gorllewin. Mae’r bwlch ffyniant rhwng Llundain a Chernyw yn fwy o lawer na rhwng Hamburg a Chebnitz ac yn y DU mae’r bwlch yn ehangu.

A dderbyniwch y bydd polisi rhanbarthol ar y raddfa y gofynnwch amdani yn arwain at drethi ledled Ewrop?

Credaf fod yn rhaid i adnoddau’r rhanbarthau cyfoethog gael eu defnyddio i gynyddu ffyniant ardaloedd fel Cymru. Yn sicr, byddwn yn cefnogi hynny.

Yn awr chwalaf y brif ddadl a gyflwynwyd gan Alun Cairns a Nick Bourne. Yr ail broblem gydag arian cyffredin yw ei fod yn gosod cyfraddau llog union yr un fath ar bob rhanbarth boed hwy wedi gordwymo’n economaidd neu yn ddirwasgedig. Naill ai bod y banc canolog yn gosod cyfraddau llog uchel i atal chwyddiant yn yr ardaloedd ffyniannus, neu gyfraddau llog isel i hybu’r economi mewn rhanbarthau dirwasgedig. Fodd bynnag, mae hyn yr un mor berthnasol i sterling ag yw i’r ewro. Felly pa un fyddai orau i Gymru?

Mae Banc Lloegr wedi gweithredu polisi Llafur sy’n ymddangos fel pe bai’n ymwneud yn bennaf â chwyddiant yn ne-ddwyrain Lloegr. Felly dioddefwn gyfraddau llog sy’n gyson uwch na’r rhai yn ardal yr ewro. Mae hyn yn cynnal punt sydd wedi ei gorbrisio a’r canlyniad yw—

Os na allwn sicrhau’r gyfradd llog gywir ar gyfer ardal maint y Deyrnas Unedig, sut y gwnawn hynny ar gyfer ardal yr ewro?

Mae’r ateb yn dod. Mae’r DU yn fwriadol yn cynnal cyfraddau llog uwch oherwydd problemau de-ddwyrain Lloegr. Cafodd hyn effaith ddinistriol ar weithgynhyrchu, amaethyddiaeth a thwristiaeth ledled y DU ond yn enwedig yng Nghymru lle mae’r sectorau hyn mor bwysig. Gadewch inni gymharu hynny gyda’r sefyllfa yn ardal yr ewro. Mae Banc Canolog Ewrop, wrth wynebu’r broblem dros ardal gyfan yr ewro, wedi ffafrio cyfraddau llog is yn gyson gyda’r nod bwriadol o hybu twf economaidd mewn gwledydd fel Iwerddon a Phortiwgal. Felly mae’r dewis yn glir. Mae angen inni fwynhau manteision hirdymor arian sefydlog, felly rhaid inni berthyn i un o’r blociau mawr. Ar hyn o bryd, yr ydym yn perthyn i floc arian cymharol fach o dan lywodraeth sydd wedi gwanhau polisi rhanbarthol ac wedi rhoi’r flaenoriaeth yn llwyr i wasanaethau ariannol ar draul gweithgynhyrchu, amaethyddiaeth a thwristiaeth. Mae gennym yr opsiwn amgen o ymuno â bloc arian mwy o faint o lawer gyda pholisi rhanbarthol effeithiol sydd yn ymrwymedig i hybu economi rhanbarthau llai ffyniannus ac a fu’n llwyddiannus wrth sicrhau cydlyniant rhwng yr aelod-wladwriaethau gwahanol. Yn ddiau, pe baem wedi ymuno â’r ewro ar y gyfradd wreiddiol, byddai economi Cymru yn gryfach o lawer. Rhaid i unrhyw un sy’n ymrwymedig i fuddiannau economaidd Cymru bwyso ar y Llywodraeth am refferendwm gynnar ac i’r Llywodraeth weithredu i sicrhau ein bod yn ymuno â’r ewro ar gyfradd ffafriol.

Cyfeiriodd Rhodri at y ffordd y mae’r ewro wedi sicrhau paredd, ond mae camau y gallai Gordon Brown eu cymryd a fyddai’n gwella ein cyfnewid cystadleuol yn sylweddol. Mae pobl gyffredin Cymru wedi dioddef digon o ganlyniad i ddiffyg penderfyniad a dihidrwydd Llywodraeth y DU. Hoffwn atgoffa Lynne Neagle fod gwleidyddiaeth yn ymwneud â swyddi pobl gyffredin. Dyna pam yr ydym yma; mae’n ymwneud â swyddi. Pam y dylai pobl Cymru ddioddef rhagor? Gofynnaf ichi gefnogi fy nghynnig.