Y tro diwethaf imi siarad ar drafnidiaeth, canolbwyntiais ar y llanast a wnaethpwyd o atafaelu’r rheilffyrdd a’r anhrefn a achosodd hynny. Y tro yma, canolbwyntiaf ar y diffyg buddsoddi yn ein rhwydwaith ffyrdd.

Rhoddwyd methiant y Llywodraeth i weithredu strategaeth drafnidiaeth gydlynol yn y cysgod i raddau helaeth gan y cynnydd yn rhestrau aros ysbytai, meintiau dosbarthiadau mwy, y modd di-glem yr ymdriniwyd ag argyfwng clwy’r traed a’r genau, sgandals ynglŷn â thalu am gael mynediad at Weinidogion, a’r sioe ‘Punch a Judy’ gwleidyddol parhaus rhwng Gordon Brown a Tony Blair. Nid yw’n syndod, felly, nad yw’r methiant i weithredu strategaeth drafnidiaeth gydlynol yn cyrraedd brig yr agenda newyddion yn aml.

Serch hynny, mae isadeiledd trafnidiaeth da yn hanfodol i greu economi gadarn. Yma yng Nghymru, lle dibynnwn yn arbennig o drwm ar dwristiaeth, gweithgynhyrchu ac amaethyddiaeth, mae effeithiau gwanychol system drafnidiaeth sy’n edwino yn fwy hyd yn oed nag a fyddent mewn rhannau eraill o’r Deyrnas Unedig.

Y pwynt sy’n achosi rhwystredigaeth yn y methiant hwn i gyflawni un o ymrwymiadau’r maniffesto yw nad arian yn unig yw’r broblem. Ni fydd Gweinidogion Llafur byth yn blino ar ddweud wrthym gymaint o arian ychwanegol sy’n nofio o gwmpas y wlad, ond, am ryw reswm, nid yw’r arian hwnnw byth yn cyrraedd y mannau iawn. Cymerwch enghraifft coridor yr M4 o gwmpas Casnewydd a thwneli Bryn-glas: byddai unrhyw gwmni sy’n meddwl am fuddsoddi yng Nghymru bron yn sicr yn cael ei droi i ffwrdd gan yr anhrefn llwyr bob bore a min nos o gwmpas Casnewydd. Pe bai modd cyfrifo faint o oriau a gollwyd wrth i bobl eistedd mewn tagfeydd traffig bob bore, mae’n debyg y byddai’n costio biliynau o bunnoedd.

Os ystyriwn faes awyr rhyngwladol Caerdydd, mae’n siŵr fod y ffaith nad oes gan faes awyr y brifddinas unrhyw gysylltiad rheilffordd na chysylltiad iawn â’r draffordd yn ddirgelwch i deithwyr rhyngwladol.

A dderbyniwch fod gan bob maes awyr llwyddiannus yn Ewrop, fel Schipol, Copenhagen a Genefa, gysylltiadau rheilffordd ardderchog, ac na allwn ddatrys problemau maes awyr Caerdydd dim ond drwy arllwys concrit?

Nid wyf wedi bod i’r meysydd awyr hynny, ond derbyniaf na fyddai creu ffordd ar ei phen ei hun yn ddigon. Byddwn yn hapus pe bai’r Llywodraeth yn cyflwyno cynigion ar gyfer cysylltiad rheilffordd. Mae arian ar gael; penderfynodd y Llywodraeth yn ddiweddar wario £20 miliwn ar gyfres o gerbydau di-yrrwr tebyg i greadigaethau ffuglen wyddonol, yn rhedeg ar fonoreilffordd rhwng adeilad y Cynulliad a swyddfeydd Cyngor Sir Caerdydd, sydd ryw bum munud o waith cerdded i fyny’r ffordd. Cafodd y cynllun hwnnw ei gondemnio fel un cwbl anymarferol ac eto fe benderfynwyd mynd ymlaen ag ef ar sail, mae’n debyg, cyngor arbenigwyr o Brifysgol Bryste. Nid oedd hyd yn oed y Prif Weinidog i’w weld yn rhy siŵr am y peth oherwydd pan holais ef am y cynllun yn y Siambr ychydig wythnosau’n ôl, ni wadodd ei fod yn risg, ond defnyddiodd eiriau i’r perwyl y dylem fod yn barod i gymryd siawns. Nid wyf yn derbyn hynny. Nid ni biau’r £20 miliwn hynny; arian y trethdalwyr ydyw. Mae wedi’i glustnodi i’r adran drafnidiaeth iddi ei wario i wella trafnidiaeth ledled Cymru gyfan er mwyn pawb sy’n byw yng Nghymru, sy’n golygu adeiladu ffyrdd osgoi newydd, cysylltiadau ffyrdd a rheilffyrdd ac uwchraddio a chynnal ffyrdd presennol, rhywbeth y mae’n amlwg nad yw’n digwydd ar hyn o bryd. Mae gwario £20 miliwn ar rywbeth na fydd yn ddim mwy na reid ffair fawreddog yn y bôn yn gywilydd. Os yw Rhodri Morgan a Sue Essex eisiau mynd ar reidiau ffair, yna beth am inni i gyd fynd i’n pocedi a’u hanfon i Ynys y Barri am y dydd a chawn wario’r £20 miliwn ar ysgolion ac ysbytai a materion eraill yng Nghymru.

Rhaid inni wella’r ffordd sy’n cysylltu’r De a’r Gogledd a’r ffyrdd i’r Gorllewin. Gallai’r cynlluniau ffyrdd osgoi sydd wedi’u dal yn ôl—oherwydd diffyg arian, yn honedig—gael eu hailddechrau’n syth. Tra mai da o beth a phriodol yw cefnogi trafnidiaeth gyhoeddus, mae’n hen bryd i Lafur a Phlaid Cymru roi heibio’u casineb dall tuag at y cerbyd modur. Yr wyf eisoes wedi sôn am yr anhrefn dyddiol ar yr M4, ond wrth gwrs, mae’r cyngor Llafur yng Nghasnewydd, yn unol â chanllawiau’r Cynulliad, wedi cynyddu’r digalondid gyda chynllun lonydd bysus cwbl amhriodol sy’n achosi mwy fyth o oedi. Dylai unrhyw lonydd bysus neu fesurau tawelu traffig orfod cael archwiliad llawn ac os nad ydynt yn gweithio’n iawn, dylid eu diddymu.

Un o lwyddiannau ysgubol oes aur y Ceidwadwyr—[Chwerthin.] Ie, y blynyddoedd ar ôl yr adeg pan fu raid i Ganghellor Llafur y Trysorlys fynd â’i gap yn ei law at y Gronfa Ariannol Ryngwladol am fod y wlad yn fethdalwr. Wedi hynny, cododd safonau byw’n aruthrol gan alluogi llawer o bobl i brynu car am y tro cyntaf.

A welwch chi unrhyw gysylltiad rhwng tagfeydd ar y ffyrdd a’r nifer o geir sy’n teithio ar y ffyrdd?

Yn amlwg mae cysylltiad, ond mae trydedd ran i’r hafaliad hefyd, sef faint o arwynebedd ffyrdd sydd ar gael iddynt deithio arno ac a ydyw’r arwynebedd ffyrdd hwnnw wedi’i gynllunio’n iawn ai peidio: nid felly y mae ar hyn o bryd. Wrth gwrs fe fu problemau ac fe fydd problemau, ond ni chânt eu datrys drwy geisio trethu pobl a busnesau oddi ar y ffyrdd. Achosir llygredd gan dagfeydd traffig a cherbydau mewn cyflwr gwael—

Bydd cynllun arloesol y cerbyd tehnoleg uwch ULTra yn lleihau llygredd yn y ddinas ac mae’n ddewis rhatach na chael cyswllt rheilffordd neu fws.

Nid wyf yn derbyn hynny. Bydd yn gyfleus i Aelodau’r Cynulliad sydd eisiau mynd i swyddfeydd y cyngor ac nad oes ganddynt amynedd cerdded, ac i gynghorwyr sydd eisiau dod i’r Cynulliad. Ni allaf am eiliad weld sut y gwnaiff ddatrys y problemau sy’n achosi cynhesu byd-eang.

Nid wyf yn ildio ar hyn eto.

Byddai adeiladu ffyrdd osgoi i atal tagfeydd traffig mewn trefi a chosbi’r lleiafrif anghyfrifol—a gwyddom i gyd ymhle y gallwch ddod o hyd i lawer ohonynt—sy’n diystyru rheoliadau cerbydau mewn modd digywilydd yn gwneud llawer mwy i helpu gwrthweithio cynhesu byd-eang nag unrhyw nifer o gynlluniau sy’n gwneud dim mwy na chosbi pobl am eistedd y tu ôl i lyw eu car.

Dylid cynnig cludiant cyhoeddus fel dewis arall i bobl ac os yw’r hyn a gynigir yn dda, bydd pobl yn ei ddefnyddio o’u gwirfodd. Ni ddylem ar unrhyw gyfrif orfodi pobl allan o’u ceir. Ar y pwynt hwnnw yr wyf yn hapus i ildio i’r Rhyddfrydwyr, sef y dihirod mwyaf oll yn hyn.

Yr wyf yn meddwl mai’r Democratiaid Rhyddfrydol a olygwch, David. A dderbyniwch mai dadreoleiddio’r bysus yn 1985 a phreifateiddio’r rheilffyrdd a achosodd yr anhrefn mwyaf yn nhrafnidiaeth gyhoeddus y wlad hon?

Nid wyf yn derbyn hynny, oherwydd arweiniodd dadreoleiddio’r bysus at well gwasanaethau bysus a phreifateiddiwyd y rheilffyrdd ryw ddwy flynedd cyn i’r Ceidwadwyr adael y llywodraeth. Mae’r Blaid Lafur wedi cael pum mlynedd i gywiro rhai o’r anawsterau cychwynnol, ond nid yw wedi gwneud dim amdanynt. Ei hunig ateb fu rhedeg y rheilffyrdd i lawr, cyfaddef eu bod wedi mynd yn waeth a chynnig rhyw fath o gynllun ailwladoli carbwl.

Sut allai neb fod wedi’i gywiro? Yr oedd yn gymaint o—feiddiaf i ddweud hyn eto—smonach llwyr. Yr oedd preifateiddio’r rheilffyrdd yn ffars llwyr. Mae gennych dipyn o wyneb i sefyll a gwneud y sylwadau hyn.

yn Saesneg Gyda’r parch mwyaf i’m cyd-Aelod o’r Gogledd, sydd efallai, yr wyf yn amau, ychydig o flynyddoedd yn hŷn na mi, er nad yw’n edrych felly—[Chwerthin.] Diau y bydd hi’n cofio, fel y cofiaf fi, fod Y Rheilffyrdd Prydeinig yn jôc reolaidd, ac na allasai fynd yn ddim gwaeth o gwbl dan breifateiddio nag yr oedd pan oedd yn ddiwydiant wedi’i wladoli.

in Welsh It is difficult to encourage businesses to come to Wales when our transport system is so poor. There are many problems but the Government wastes our money. We call on the Government to do something positive today. Cancel the monorail and spend the £20 million on matters that are relevant to everyone in Wales.

Ble mae dechrau ar ôl y fath araith? Soniodd David am fynd i ffair y Barri; yr oedd gwrando ar ei lith fel mynd i’r ‘siambr arswyd’. Ac am ‘oes aur y Ceidwadwyr’, wel, diflannodd honno ers talwm, os bu erioed, David. Efallai iddi fodoli yn eich breuddwydion, ond yn nhermau trafnidiaeth, yr hyn a adawodd inni oedd hunllef bur. Yr wyf yn rhyfeddu bod rhywun sydd wedi eistedd ar Bwyllgor yr Amgylchedd, Cynllunio a Thrafnidiaeth, wythnos ar ôl wythnos—â dweud y gwir, nid ydych yno bob tro, ond pan fyddwch yno, fe glywch yr un peth â ni—yn gallu dweud bod arnom angen cysylltiad rheilffordd â’r maes awyr. Yr ydym wedi cynllunio hynny—yr ydym wedi rhoi’r arian i mewn, ac yr ydym wedi dechrau ar y cysylltiad. Ble’r ydych chi wedi bod nad ydych yn gwybod y pethau hyn?

Nid oes gennyf broblem gyda’r cysylltiad rheilffordd; nid wyf yn meddwl y dywedais unrhyw beth i awgrymu hynny. Dim ond awgrymu ichi yr wyf na fyddai cysylltiad ffordd â’r M4 ddim yn syniad drwg ychwaith.

Yr hyn yr ymddengys eich bod wedi’i anwybyddu yn eich araith yw popeth yr ydym wedi’i wneud yn y ddwy flynedd diwethaf, yr af drostynt yn awr. Awn dros y rhestr eto dim ond er mwyn gwneud yn siŵr eich bod yn gwybod amdani. Yr wyf yn synnu eich bod wedi gorfod syrthio’n ôl ar y pwnc hwn am ddadl leiafrifol. Mae’n dangos mor brin yr ydych o syniadau a chyn lleied sydd gennych i’w gynnig. Nid oes amheuaeth nad yw’r Cynulliad wedi gwneud gwahaniaeth, yma ac ym Mhwyllgor yr Amgylchedd, Cynllunio a Thrafnidiaeth, y rhoddaf deyrnged i’w waith. Efallai nad yw’r Ceidwadwyr yn darllen The Western Mail; y llynedd, pan edrychodd ar beth oedd wedi digwydd ers datganoli, rhoddodd gydnabyddiaeth arbennig i’r newidiadau ym maes trafnidiaeth.

Rhestraf rai o’r pethau yr ydym wedi’u gwneud. Yr ydym wedi symud ymlaen i fabwysiadu polisïau newydd, newid systemau grant, a chreu trefniadau gweithio newydd gyda phartneriaid—a phwysleisiaf ein gwaith gyda phartneriaid. Manylaf ar y rhain. Yn gyntaf, y grant trafnidiaeth. Dyma’r arian a roddwn i’r awdurdodau lleol i ariannu pecynnau integredig, yn aml â hwy’n gweithio fel partneriaid. Yr ydym wedi cyhoeddi prosiectau trafnidiaeth o oddeutu £430 miliwn i ddechrau dros y pum mlynedd nesaf. Maent yn cynnwys cynlluniau ffyrdd osgoi, fel y rhai ar gyfer y Cwm ym Mlaenau Gwent, Gartholwg, Rhondda isaf, Bargoed, Llandysul, gwaith ar ffordd ddosbarthu ymylol Castell-nedd a chynlluniau yng Ngwynedd a Wrecsam, y bydd pob un ohonynt yn gwella integreiddio ar y ddaear.

Os ildiaf, a gaf fy nghosbi o ran amser?

Sue, cyfeiriasoch at gynlluniau ffyrdd osgoi. A ydych yn derbyn yr angen am ffordd osgoi i Landeilo? Mae mwyafrif y boblogaeth yn frwd o blaid hynny. A oes unrhyw obaith o weld y ffordd osgoi honno o fewn y 10 mlynedd nesaf?

Cytunaf fod rhaid gwneud rhywbeth i dynnu’r traffig trwm o ganol Llandeilo. Yr wyf yn hapus i gwrdd â chi ac eraill, gan fy mod yn meddwl y gwneir gwaith ychwanegol gyda Chyngor Sir Gaerfyrddin i geisio ateb yn y fan honno. Mae gennym anhawster gyda’r ateb a gynigiwyd o’r blaen. Fodd bynnag, mae honno’n rhan o raglen gyfan o ffyrdd osgoi sydd angen symud ymlaen.

Yfory, yng ngorsaf Hwlffordd, bydd cyfnewidfa bws a thrên newydd yn agor. Dyna beth yw cyflawni—

Ni wnaf ildio eto gan na fydd gennyf amser i fynd drwy hyn, Alun. Yr wyf wedi gwneud David a Rhodri Glyn—[AELODAU’R CYNULLIAD: ‘O.’] Nid yn llythrennol, wrth gwrs, er bod hynny’n demtasiwn weithiau yn achos David Davies.

Beth bynnag, mae cyfnewidfa bws a thrên newydd yng ngorsaf Hwlffordd yn dangos eto yr ymrwymiad i drafnidiaeth integredig. Mae nifer aruthrol o gynlluniau—a byddwn yma am amser maith pe awn drwy’r rhestr gyfan, sy’n cynnwys gwybodaeth amser real, technoleg cerdyn clyfar a llwybrau beicio integredig. Dyma’r cynlluniau bara menyn, David, nid y cynlluniau mawr eu bri, yr ydym yn eu cyflawni drwy’r pecynnau ariannu gyda’n partneriaid.

Nid oes gennyf amser, Owen, ac yr wyf yn siŵr y cewch eich cyfle.

Yr wyf yn siŵr nad oes arno ei angen. Gan nad oes gennyf amser, fe’i trafodaf gyda chi wedyn, Owen.

Cyflwynwyd y rhaglen llwybrau diogel i’r ysgol yn 1999. Anghofiodd David sôn am y cynllun hwn. Mae pob awdurdod lleol—ac eithrio Ynys Môn, na wnaeth gais—wedi elwa ar y cynllun hwn. Eleni yr wyf wedi dyrannu grant meddal £2.7 miliwn i’r cynllun hwn. Dywed y rhwydwaith beicio cenedlaethol fod Cymru’n arwain y maes ar y mater hwn. Yn ddiweddar agorais gynllun Ysgol Uwchradd y Dyffryn yng Nghasnewydd, sydd wedi cael cymorth grant sylweddol, i ddefnyddio cyfleoedd newydd i gerddwyr a beicwyr er mwyn yr ysgol a’r gymuned leol. Mae ysgolion unigol a rhai sy’n gweithio gyda’i gilydd—

A wnewch chi ildio?

Na wnaf. Mae ysgolion unigol a rhai sy’n gweithio gyda’i gilydd yn manteisio ar y cynllun ardderchog hwn.

Sonioch am reilffyrdd, David. Yr ydym wedi ymrwymo i ariannu strategaeth reilffyrdd Consortiwm Teithio Cyflym Integredig De Cymru ar Reilffyrdd y Cymoedd gyda thros £60 miliwn dros y pum mlynedd nesaf. Dyna fewnbwn gwirioneddol a fydd yn dwysáu ac yn ymestyn y cyfan o’r system deithwyr yn y De. Eto, gwelliannau ymarferol yw’r rhain. Prosiect ymarferol arall yw’r orsaf gyfnewid bws a thrên a adeiladwyd yn ddiweddar yng Nghaerffili, a fydd yn gwneud integreiddio’n bosibl. Bu’r cynllun tocynnau rhad yn gynllun newydd mawr, wedi’i arwain gan Gymru. Mae teithio am ddim i bensiynwyr a phobl anabl ar fysiau lleol drwy Gymru, ynghyd â gostwng yr oed cymwys i ddynion i 60 o Ebrill 2003, yn golygu y gall pobl ystyried cyfleoedd teithio newydd nad oedd ar gael iddynt gynt. Yr wyf yn cael ymateb gwych o Gymru benbaladr. Mae pensiynwyr, yn arbennig, yn gwneud teithiau sy’n cysylltu â’i gilydd mewn ffordd na wnaethant erioed o’r blaen. Bydd hynny’n rhoi gwir fanteision ymarferol, yr anghofiodd David sôn amdanynt eto, yn gyfleus iawn.

Mae’r grant gwasanaeth cludiant lleol yn helpu i redeg llwybrau bysiau cymdeithasol ddymunol mewn ardaloedd gwledig a threfol. Mae cynnydd mawr yn yr arian sy’n mynd i mewn i’r grant hwnnw i sicrhau y cynhelir llwybrau y mae dirfawr angen amdanynt ac, mewn rhai achosion, yr agorir llwybrau newydd ledled Cymru.

Bu diogelwch yn rhan hollbwysig o faterion trafnidiaeth. Cyflogwyd 22 o gydgysylltwyr hyfforddi plant sy’n gerddwyr yng Nghymru ac mae’r grant diogelwch y ffyrdd wedi helpu i sicrhau y gweithredir ar lawr gwlad yn lle cael pobl yn sefyll yn y Siambr yn gwneud datganiadau ac areithiau nad ydynt yn taro deuddeg. Yr ydym yn gweithredu cynlluniau ar lawr gwlad. Mae pum cydgysylltydd cynlluniau teithio rhanbarthol yn helpu asiantaethau, ymddiriedolaethau iechyd ac eraill i geisio annog eu gweithwyr i symud at drafnidiaeth fwy cynaliadwy. Yr ydym yn cymryd camau da, ymarferol.

Siaradodd David am ffyrdd, sy’n cael sylw gennym hefyd. Ar 21 Mawrth, cyhoeddais ein hymrwymiad i fynd ymlaen â’r rhaglen gefnffyrdd, gyda chynlluniau mawr yn dwyn ffrwyth ar hyd a lled y wlad, ynghyd â gwelliannau ffyrdd awdurdodau lleol. Cynlluniau ffyrdd osgoi oedd llawer o’r rhain. Ni wn pam nad ydych wedi eu hystyried, David. Yr oedd ar lawer o bobl eisiau gweld ffordd osgoi yn Nhalgarth. Dywedwyd wrthyf fod ei hangen pan ymwelais â Thalgarth a siarad gyda thrigolion yno. Mae cynllun yn Nhalgarth wedi’i gynnwys yn y rhaglen drafnidiaeth bresennol, ynghyd â llawer o gynlluniau ffyrdd eraill drwy’r canolbarth a’r Gogledd. Ni wn pam nad ydych wedi cynnwys y rheini, David.

Bydd trwydded rheilffyrdd Cymru a’r gororau yn gamp fawr—mae’n brosiect a hyrwyddwyd yn frwd drwy’r Cynulliad Cenedlaethol a Phwyllgor yr Amgylchedd, Cynllunio a Thrafnidiaeth. Er bod rhai agweddau ar gynllun strategol yr Awdurdod Rheilffyrdd Strategol, a gyhoeddwyd ym mis Ionawr, yn siomedig, fe’m calonogwyd gan yr ymrwymiad cryf i drwydded Cymru a’r gororau a’r gydnabyddiaeth i gyfraniad effeithiol y Cynulliad at y prosiect.

Yr wyf yn falch ein bod wedi ymgymryd â’r cynllun gwybodaeth teithio cyhoeddus, Llinell Deithio Cymru, sy’n gweithredu yn Llangefni, Abertawe a Chaerdydd. Mae’n rhoi gwybodaeth i bobl am lwybrau bysiau a pha wasanaethau sydd ar gael, a maes o law fe’i hestynnir i ffurfiau eraill o drafnidiaeth. Dyma fenter ymarferol, yn tynnu ynghyd arian gan awdurdodau lleol a chwmnïau bysiau i sicrhau y rhoddir y wybodaeth iawn i bobl.

Mae’r adwaith i system drafnidiaeth ULTra yn anghymesur. Prin bod hynny’n syndod o wrando ar David Davies yn siarad amdani. Fodd bynnag, cyhoeddasom yn glir yn y fframwaith trafnidiaeth y byddem yn croesawu cynigion blaengar i ddatblygu cludiant cyhoeddus. Gallaf ddychmygu ymateb David Davies i Isambard Brunel pe bai o gwmpas yn ei oes ef.

Mae Pwyllgor yr Amgylchedd, Cynllunio a Thrafnidiaeth wedi cefnogi ceisiadau blaengar, a chyhoeddwyd pedwar ohonynt yn y grant trafnidiaeth. Cafodd ULTra gefnogaeth ariannol gan yr Adran dros Drafnidiaeth, Llywodraeth Leol a’r Rhanbarthau, yr Adran Fasnach a Diwydiant a’r Comisiwn Ewropeaidd. Pwysleisiaf ein bod yn fodlon gyda gwerthusiad y cyngor sir o’r prosiect hwn. Mae fy nghyd-aelod, Lorraine Barrett, AC yr etholaeth, yn gobeithio trefnu cyflwyniad gan yr Athro Martin Lowson, i roi mwy o fanylion am y cynllun.

Yr oedd fy mab yn Perth, Gorllewin Awstralia yn ddiweddar, a daeth o hyd i erthygl ddiddorol mewn papur newydd. Ni ddaeth â chopi o’r papur adref, felly ni allaf ei ddyfynnu’n uniongyrchol, ond deallaf fod yr erthygl yn collfarnu Perth am ei diffyg dychymyg ym maes trafnidiaeth, yn wahanol i Gaerdydd yng Nghymru, lle’r oeddent yn datblygu prosiect o’r enw ULTra. Ni fydd rhai pobl byth eisiau gweld arloesi ac arweiniad. Yn Perth, maent yn sylweddoli bod yn rhaid ceisio gwneud pethau’n wahanol weithiau.

Yn anad dim, mae’n fframwaith trafnidiaeth yn cynnig gweledigaeth cynnydd.

A throi at y gwelliannau a gyflwynwyd gan Jocelyn, croesawaf y gydnabyddiaeth yng ngwelliant 3 i’r gwaith a wnaethpwyd gan Bwyllgor yr Amgylchedd, Cynllunio a Thrafnidiaeth ar gludiant cyhoeddus. Mae gwelliant 1 yn cydnabod ein gwaith yn sicrhau trafnidiaeth integredig drwy gyhoeddi’n fframwaith trafnidiaeth. Ni allaf gefnogi gwelliant 2, sydd mewn effaith yn ei ddileu. Er hynny, gwerthfawrogaf y teimladau sy’n sail iddo.

Ynghylch gwelliant 4, mae materion cymhleth i’w datrys, gan gynnwys ariannu rheilffyrdd. Gyda’r anawsterau sy’n wynebu’r diwydiant ar hyn o bryd, nid oes atebion syml. Fodd bynnag, yr ydym wedi cynnwys yn ein rhestr o ddyheadau, Fesur i sicrhau i’r Cynulliad y pwerau i gyfarwyddo’r Awdurdod Rheilffyrdd Strategol, gan gymryd cyfrifoldeb felly dros y cymhorthdal i drwydded Cymru a’r gororau. Cymeradwyodd y Cynulliad argymhellion adroddiad adolygu cludiant cyhoeddus Pwyllgor yr Amgylchedd, Cynllunio a Thrafnidiaeth, pan drafodwyd ef ar 11 Rhagfyr 2001. Byddaf yn adrodd yn ôl ar yr hyn a gyflawnir i fynd ymlaen â rhai agweddau ar y materion allweddol cyn gwyliau’r haf. Nid oes arnaf eisiau rhagfarnu trafodaeth y Pwyllgor. Anogaf bawb yn gryf i wrthwynebu’r cynnig.

Cynigiaf welliant 3. Ychwanegu fel pwynt newydd:

Cynigiaf welliant 4. Ychwanegu fel pwynt newydd:

Mae Plaid Cymru—The Party of Wales wedi cyflwyno’r gwelliannau hyn am ei fod o’r farn fod y cynnig yn gynamserol. Nid yw’r gwelliannau’n golygu ein bod yn argyhoeddedig y gwnaiff y Llywodraeth lunio polisi trafnidiaeth integredig digonol yn y diwedd. Cyhoeddwyd dogfen y fframwaith trafnidiaeth fis Tachwedd diwethaf ar ôl ymgynghori, a chyflwynodd Pwyllgor yr Amgylchedd, Cynllunio a Thrafnidiaeth ei weledigaeth ar gyfer dyfodol trafnidiaeth. Yr oeddent yn debyg yn fras.

Yn ôl a ddeallaf, mae’r Gweinidog yn ystyried argymhellion y Pwyllgor ac wedyn bydd yn cyflwyno ei chynigion. Hyd nes y gallwn astudio’r cynigion hynny, mae’r cynnig hwn yn rhag-ddweud y ddadl a ddylai ddod—os myn Llywodraeth y Cynulliad a Duw—gerbron y Siambr yn y dyfodol agos. Os na fydd y cynigion hynny’n cyfateb i weledigaeth y Pwyllgor, bydd Plaid Cymru’n eu beirniadu’n gadarnhaol lle bo’n briodol, yn eu herio ac yn ceisio’u gwella.

Tra bo’r ddadl hon wedi’i hamseru’n wael, yn awr ei bod yn digwydd, bydd Plaid Cymru—The Party of Wales yn cynnig sylwadau adeiladol fydd yn codi ambell fater sylfaenol ar y polisi trafnidiaeth integredig arfaethedig. Dechreuodd y Pwyllgor a’r Gweinidog gyda disgwyliadau mawr, a oedd angen buddsoddi mawr. Mae’n ymddangos fod y gofynion ar gyfer y weledigaeth wedi’u gostwng. Nid wyf yn siŵr a fydd y Gweinidog yn gallu gwireddu gweledigaeth y Pwyllgor.

Mae’r rhan fwyaf ohonom yn derbyn yr angen am bolisi trafnidiaeth cynaliadwy. Deallwn fod buddsoddi mewn cludiant cyhoeddus yn cyflawni gwell gwerth na buddsoddi mewn cludiant preifat. Mae’r Cynulliad Cenedlaethol wedi ymrwymo i gyfle cyfartal a chydlyniad cymdeithasol, yn ogystal â chynaliadwyedd. Mae gan bolisi trafnidiaeth integredig ran arwyddocaol i’w chwarae i gyflawni’r amcanion hynny.

I bobl ddefnyddio cludiant cyhoeddus o ddewis, mae angen llawer o welliannau. Rhaid iddo fod yn effeithlon, yn gyfforddus ac yn hawdd ei ddefnyddio. Mae’r rhan fwyaf ohonom wedi cael trafferth darganfod llwybrau ac amserau bysiau mewn dinasoedd dieithr—yr wyf wedi methu yn hyn o beth sawl gwaith yng Nghaerdydd. Er y cafwyd gwelliant eithaf dramatig yn y wybodaeth sydd ar gael, nid yw bob amser yn gwbl gywir.

Y Cynulliad yw hwyaden ungoes Prif Weinidog Cymru o ran polisi trafnidiaeth. Nid oes un polisi a chyllideb unigol ar gyfer holl faterion trafnidiaeth Cymru, ac mae hyn yn broblem fawr. Mae’n debyg fod Llywodraeth y DU, a lansiodd yr hwyaden hon o Lywodraeth Gymreig—ac mae’n rhaid fod gan y Prif Weinidog wybodaeth fewnol pan siaradodd am hwyaid ungoes—wedi torri un o’i choesau i ffwrdd a’i chlymu wrth Afon Tafwys, yn methu â chyrraedd Cymru. Hyd yn oed pe bai gan ein hwyaden ddwy goes yn padlo’n wyllt dan y dŵr, byddai digonedd o bethau o hyd i herio llunio’r polisi hwn. Gydag un goes ar goll, ni all ddilyn llinell syth tuag at ei nod.

Yr wyf yn bryderus a yw £100 miliwn a ddyrannwyd o arian Amcan 1 ar gyfer cynlluniau trafnidiaeth integredig wedi’i ymrwymo. Er hynny, y rhwystr sylfaenol i sefydlu a gweithredu polisi trafnidiaeth integredig a all wneud gwir wahaniaeth yw’r diffyg cyllideb unigol a chorff unigol gyda grym. Gwaethygir hyn gan ormodedd o gyrff trafnidiaeth.

Yr wyf yn rhyfeddu fod y Ceidwadwyr Cymreig, yr oedd eu rhagflaenwyr yn San Steffan yn gyfrifol am breifateiddio’r rheilffyrdd a dadreoleiddio’r bysiau, yn barod i fentro cwyno ei bod yn cymryd rhy hir i lunio’r drosolwg strategol. Hoffai Plaid Cymru—The Party of Wales hithau weld y peth yn dod yn ei blaen yn gynt, ond, yn bwysicach, mae arnom eisiau gweld polisi a fyddai’n gallu delio ag integreiddio’n fwy effeithiol ac a gâi gyllid digonol. Dengys gwybodaeth ddiweddar fod integreiddio’n dal i fod yn freuddwyd gwrach mewn llawer o drefi ac nad oes dim yn digwydd. Derbyniaf yr hyn a ddywedodd Sue ynghylch amryfal gynlluniau. Fodd bynnag, maent yn dal yn y lleiafrif pan ystyriwch y nifer sydd eu hangen.

Mae gwaith y consortia rhanbarthol yn ardderchog. Er hynny, mae angen partneriaeth cludiant teithwyr yng Nghymru i roi canolbwynt i’r strategaeth. Gobeithiwn weld hynny’n cael ei gynnwys yng nghynigion y Gweinidog pan y’u cyflwynir. Bydd hyn yn fater pwysig inni.

Yr wyf am ganolbwyntio ar ffordd fynediad y maes awyr a dyfodol Maes Awyr Rhyngwladol Caerdydd. Mae’n bwysig inni gael maes awyr o ragoriaeth safon byd ac o ragoriaeth ranbarthol ymhlith meysydd awyr Prydain. Fe’m siomwyd gan araith y Gweinidog. Ni soniodd, mewn gwirionedd, fod y maes awyr yn hanfodol i anghenion trafnidiaeth Cymru a’i datblygiad economaidd yn y dyfodol. Mae ar Gymru angen ffordd fynediad fodern i’r maes awyr os yw’r maes awyr am arwain ein heconomi a dod â buddsoddwyr i mewn. Dylem anelu at gynyddu nifer y teithiau hedfan rheolaidd a gweld y maes awyr yn ennill statws fel y prif faes awyr yng ngorllewin Prydain yn hytrach na’r uchelgais llai o dderbyn cangen reilffordd sydd, er ei bod yn angenrheidiol, yn ddim ond rhan fach o strategaeth i ddenu twristiaid, pobl fusnes a defnyddwyr i faes awyr.

Mae Cydffederasiwn Diwydiant Prydain wedi datgan fod y ffordd fynediad i’r maes awyr yn un o’r prif anghenion strategol yn y Deyrnas Unedig, nid dim ond yng Nghymru. Eto nid yw’n ymddangos yn rhaglen gefnffyrdd y Gweinidog am y 10 mlynedd nesaf. Nid yw wedi’i henwi fel cefnffordd. Nid yw’n derbyn y dylai fod yn gefnffordd er gwaethaf y ffaith fod gan y Llywodraeth bolisi ers tro byd o gysylltu prif feysydd awyr â rhwydweithiau ffyrdd drwy gyfrwng cefnffordd. Nid yw’n dilyn yr arweiniad hwnnw. Mae’n anwybyddu anghenion Maes Awyr Rhyngwladol Caerdydd. Mae’n broblem fawr. Nid oes unrhyw reswm pam nad yw’n dilyn y cyngor da hwnnw. Cuddiodd y Prif Weinidog heddiw y tu ôl i’r ffaith nad oes llwybr y cytunwyd arno. Unwaith y dywed y Llywodraeth y bydd y ffordd fynediad hon yn gynllun cefnffordd, fe gytunir ar lwybr. Rhaid ichi ddweud eich bod yn mynd i’w hadeiladu cyn y gallwch wedyn gytuno ar lwybr. Nid ydych ond—[Ymyriad.] Mae hwn yn fater difrifol ac yr ydych yn chwerthin yn foddhaus. Mae tystiolaeth mai’r peth cyntaf y bydd buddsoddwyr yn edrych amdano pan fyddant eisiau buddsoddi yn rhywle yw mynediad da i’r maes awyr. Pan ddeuant i Faes Awyr Rhyngwladol Caerdydd—

Ildiaf mewn munud.

Pan gyrhaedda buddsoddwyr Faes Awyr Rhyngwladol Caerdydd, wynebant siwrnai hir, droellog i Gaerdydd o gwmpas sawl cylchfan, y tu ôl i lorïau llaeth a thrwy dagfeydd traffig. Dyma beth a welant. Gofynnant a ydym ni o ddifrif, a yw Caerdydd yn un o’r prifddinasoedd Ewropeaidd newydd ac ai dyma’r math o faes awyr a phorth sydd gennym. Mae’n rhoi argraff wael, ddigalon, i’r bobl hyn. Mae’n berygl i dwf economi’r De yn y dyfodol.

Gyda’r anghofrwydd dewisol hwnnw y mae’ch plaid chi’n dioddef ohono, pam na wnaeth y Ceidwadwyr erioed drafferthu darparu ffordd fynediad i’r maes awyr cyn 1997? A ydych chi’n derbyn hefyd nad oes ffordd fynediad newydd i faes awyr Bryste?

Mae angen inni adeiladu ffordd fynediad i’n maes awyr. Bydd gan faes awyr Bryste broblem wirioneddol—mae ganddo broblem ddaearyddol yn barod, gallai natur y rhedfa ei gyfyngu yn y dyfodol. Os edrychwch ar y twf mewn meysydd awyr yn y wlad hon, un broblem fawr a wynebant yw llwybrau hedfan dros ardaloedd trefol. Ceir polisi erbyn hyn, a fydd yn cynyddu, i leihau nifer yr hediadau dros ardaloedd trefol. Nid oes gennym y broblem honno yng Nghaerdydd. Mae angen inni gydio yn y cyfle ac adeiladu’r ffordd honno. Yr oedd y ffordd honno ar y rhaglen dymor hir pan oeddem ni mewn grym, yr oeddem wedi’i dynodi fel un angenrheidiol yn y rhwydwaith cefnffyrdd, ac yr oeddem yn gwneud yr ymchwil ar ei chyfer. Mae’r Llywodraeth hon wedi gwadu’r statws hwnnw iddi. Cafodd ei thynnu o’r rhestr; nid yw’n gynllun cefnffordd.

Cewch fy ngwrth-ddweud pan fyddwch yn ateb. Nid ydych wedi derbyn y bydd yn gynllun cefnffordd. Yn lle hynny, dywedwch y dylai’r sir ei chefnogi, efallai gyda rhywfaint o arian menter cyllid preifat. Nid wyf yn erbyn PFI. Mae’r ffordd yn debygol o gostio rhwng £50 miliwn a £100 miliwn. Dyna tua’r cyfanswm a waria siroedd Cymru gyfan ar adeiladu ffyrdd. Mae awgrymu rywsut fod gan Fro Morgannwg y modd i adeiladu ffordd o’r fath yn druenus. Yr ydych yn gomedd inni’r posibilrwydd o gael maes awyr o safon byd yng Nghaerdydd. Os na wnawn ni, gwelwn fwy o ehangu yn Birmingham, neu Fryste efallai os gall ddatrys rhai o’i phroblemau. Ni wnaiff y byd aros amdanom. Mae angen ei wneud yn awr.

Soniwch am wario £50 miliwn i £100 miliwn ar wella’r ffordd o’r maes awyr i Gaerdydd. Mae hynny’n iawn i ddinas Caerdydd, ond beth am weddill Cymru? A ydych yn meddwl y byddent yn hapus fod cymaint o arian yn cael ei wario yng Nghaerdydd eto, a hwythau hefyd angen ffyrdd?

Dyna olwg nodweddiadol o gul a chyfyng gan y Democratiaid Rhyddfrydol. Nid ydynt yn weithredol ym Mro Morgannwg—ni welwn hwy yn y Barri’n aml—felly gwn nad ydynt yn deall y mater. Bydd y ffordd i’r maes awyr hefyd yn ffordd liniaru i’r Barri ac mae’n hanfodol i’w thwf economaidd. Mae’r holl asiantaethau o bwys yn cytuno â hynny. Anfonaf ychydig o’r deunydd briffio sylfaenol atoch. Mae’n flin gennyf nad yw wrth law gennych.

Os ydym o ddifrif ynglŷn â bod yn un o’r rhanbarthau mawr sy’n tyfu, os ydym am adfywio yn y modd y gwnaeth ein cyndadau a’n mamau yn niwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg, mae arnom angen maes awyr o’r radd flaenaf. Ar hyn o bryd nid oes gennym un. Mae gennym y potensial i gael un, mae hynny’n beth mawr, o leiaf. Fodd bynnag, os na chawn gysylltiad ffordd gwych ac os na roddwn ni drefn ar hyn ni ddenwn y buddsoddwyr a fydd yn buddsoddi ym mhobman yn y De a thu hwnt. Pan lania buddsoddwyr yn y maes awyr a chael eu cludo i Gaerdydd, fe welant yn syth ein bod o ddifrif ynghylch isadeiledd oherwydd cyflwr y ffordd newydd a’r cysylltiadau ardderchog i’r brifddinas. Dyna’r weledigaeth. Os ydych yn meddwl o ddifrif fod yr hyn sydd gennym yn awr yn ddigonol, mae hynny’n eich condemnio cyn i mi wneud unrhyw sylwadau diangen pellach.

Pan welais y cynnig hwn gan y Ceidwadwyr am y tro cyntaf, bu raid imi chwerthin. Rhagrith noeth yw cynnig gan y Blaid Geidwadol yn cystwyo Llywodraeth Cynulliad Cymru am fethu â datblygu polisi trafnidiaeth integredig. Cafodd y Ceidwadwyr 18 mlynedd mewn Llywodraeth i weithredu polisi trafnidiaeth integredig, ac ni wnaethant. Yn wir, gwnaethant i’r gwrthwyneb. Gwnaethant bopeth a allent i ddinistrio unrhyw arlliw o system drafnidiaeth integredig. Yr wyf yn deithiwr mynych, ac yn teimlo’n angerddol am deithio, a theithio’n dda.

Byddaf bob amser yn gwrando gyda diddordeb ar y sylw bendigedig hwn am 18 mlynedd o lywodraeth Dorïaidd, ac ati. Pum mlwydd oed oeddwn i pan aeth Margaret Thatcher i rif 10, ac yr oeddwn gryn dipyn yn hŷn na hynny pan adawodd ei swydd a phan adawodd fy mhlaid y Llywodraeth. Ni fu’r wyth Aelod Cynulliad Ceidwadol yma erioed yn y Llywodraeth yn San Steffan. Nid ydym yn gyfrifol am yr hyn a ddigwyddodd yn San Steffan. Yr ydym yn noddi dadl ar isadeiledd trafnidiaeth yng Nghymru. Fel un o’r pleidiau a etholwyd i’r Siambr hon mae gan bobl Cymru yr hawl i ddisgwyl inni allu noddi dadl mor bwysig. Mae’n fy nhristáu nad yw Aelodau eraill, gan gynnwys y Cabinet, yn trin y ddadl â’r difrifwch y mae’n ei haeddu.

Yr wyf yn ddiolchgar am y sylwadau diddorol a dadlennol am eich oed. Mewn gwirionedd, gwnaeth y Ceidwadwyr bopeth a allent i ddinistrio unrhyw arlliw o system drafnidiaeth integredig. Dadreoleiddiwyd y bysiau, gan arwain at wasanaeth annigonol ac annibynadwy i lawer o ardaloedd yng Nghymru, gan gynnwys y Gogledd. Cofiaf deithio o Gaer i Wrecsam ar y bws, pan ddechreuodd y gyrrwr yn sydyn yrru ar ryw 60 milltir yr awr, bron yn torri’r cyfyngiad cyflymder, dim ond i ymdopi â’r agwedd ddadreoleiddiedig—

Bai Margaret Thatcher oedd hynny, ie?

O bosibl, mae’n debyg. Preifateiddiwyd a darniwyd y gwasanaeth rheilffyrdd—y gwrthwyneb i unrhyw bolisi trafnidiaeth integredig. Nid wyf yn meddwl bod y Llywodraeth bartneriaeth yn berffaith—[AELODAU’R CYNULLIAD: ‘O’.] Natur ddynol yw hynny. O leiaf mae’n mynd i’r afael â’r llanast a adawyd ar ôl gan y Ceidwadwyr ac yn datblygu trafnidiaeth integredig drwy Gymru gyfan.

A wnewch chi ymhelaethu ar eich gosodiad drwy ddweud sut nad ydyw’n berffaith?

Na wnaf. Yr ydym yn trafod trafnidiaeth integredig.

Ni ellir cyflawni hyn dros nos. Yr ydym i gyd yn deall, fel y deallwch chi o’ch blynyddoedd yn bancio, Alun, am gyllid. Yn syml, ni allwch bwmpio cymaint o arian i mewn ag y mae’n ei haeddu dros nos. Gwneir y broses yn anos gan nad oes gan y Cynulliad bwerau llawn mewn meysydd arwyddocaol o’r polisi trafnidiaeth, er enghraifft, yr Awdurdod Rheilffyrdd Strategol.

Ni thrafferthaf restru pwyntiau da Llywodraeth y Cynulliad gan fod Sue eisoes wedi gwneud hynny. Fel teithiwr mynych sy’n angerddol dros wella cludiant cyhoeddus, fy marn i, fel y trafodasom yng nghynhadledd y Democratiaid Rhyddfrydol Cymreig dros y penwythnos—

Chi’ch dau?

Diolch am eich geiriau caredig.

Integreiddio yw’r allwedd i’n dogfen bolisi ar drafnidiaeth, a drafodwyd gennym yn y gynhadledd. Mae’n hanfodol, fel y bydd y rhan fwyaf o bobl synhwyrol yn sylweddoli, cysylltu trenau â bysiau yn iawn er mwyn inni allu annog mwy o bobl allan o’u ceir pryd bynnag y bo modd. Mae’r sefyllfa bresennol yn dal yn ddigyswllt ac yn llawn problemau a diffyg gofal cyflawn am y cwsmeriaid. Rhaid inni anelu at system drafnidiaeth sy’n ddiogel, yn ddibynadwy ac yn fforddiadwy yn ogystal â bod yn amgylcheddol gynaliadwy. Mae system drafnidiaeth dda yn hanfodol i fywyd cymunedol cadarnhaol, i gynnal busnesau lleol a’r economi leol. Bydd system drafnidiaeth integredig effeithlon ac effeithiol sy’n canolbwyntio ar y gymuned yn galluogi pobl i gyrraedd cyfleusterau cyhoeddus, cymdeithasol a diwylliannol ac yn sicrhau gwell ansawdd bywyd i bobl Cymru, rhywbeth y mae’n hen bryd iddo ddigwydd. Edrychaf ymlaen at weld gwelliannau cadarnhaol gyda’r cais am fasnachfraint i Gymru gyfan sydd i ddod ar gyfer y system drenau.

Cododd Plaid Geidwadol Cymru fater trafnidiaeth yn ein dadl plaid leiafrifol oherwydd ei fod yn aruthrol o bwysig. Yr oeddem wedi gobeithio y buasai pawb wedi croesawu hynny. Datblygu economaidd yw fy niddordeb pennaf mewn materion cyhoeddus ers dros 20 mlynedd, a hynny ar sail fy mhrofiad o fyw mewn cymuned a oedd yn gwbl ddibynnol ar ffermio teuluol, sydd bellach wedi diflannu. Felly, gwyddom fod yn rhaid inni ddatblygu economi amgen i gynnal cymunedau gwledig. Yn araith eithriadol o dda David Davies, yr oedd yn iawn i ddweud bod datblygu system drafnidiaeth yn hanfodol i’r economi, sy’n un rheswm pam y mae mor aruthrol o bwysig.

Croesawaf lawer o bethau sy’n digwydd yn y Pwyllgor. Dilynaf drafodaethau’r Pwyllgor ar faterion trafnidiaeth, a derbyniaf y gydnabyddiaeth y bu tanwario hanesyddol dros ddegawdau lawer, gan gynnwys y pum mlynedd diwethaf. O wrando ar lawer o Aelodau yn y Siambr—ac mae wedi digwydd yn barod yn ystod y ddadl hon—yr wyf yn rhyfeddu eu bod yn siarad am 18 mlynedd o Lywodraeth Geidwadol yn San Steffan, gan anghofio’n llwyr fod Llafur mewn grym ers pum mlynedd. Mae pum mlynedd yn amser hir. Ni chyffyrddwyd braidd ddim â’r problemau trafnidiaeth. Mae llawer o syniadau da’n dod ger bron, ond ar ryw adeg mae’n rhaid i’r Llywodraeth ddechrau cymryd cyfrifoldeb am ei chyfnod o lywodraethu, ac mae mewn grym ers pum mlynedd, sydd, yn nhermau llywodraeth, yn amser maith.

Ildiaf mewn munud. Mae arnaf eisiau gwneud un pwynt yn rhagor.

Croesawaf hefyd y cysyniad o gyfnewidfeydd.

Ildiaf mewn munud, Gareth.

Un o’r pryderon ynghylch system drafnidiaeth integredig yw nad ydyw wedi’i gwireddu. Rhaid datblygu cysylltiadau rhwng rheilffyrdd a ffyrdd fel eu bod yn gyfleus i bobl eu defnyddio. Gall cyfnewidfeydd chwarae rhan bwysig yn hynny.

I would like to praise the Tories’ record on transport. After all, they took us for a ride for 18 years.

in Welsh Such a comment does not deserve a reply.

yn Saesneg Yn drydydd, parodrwydd y Pwyllgor i ddysgu oddi wrth yr hyn sy’n digwydd mewn ardaloedd eraill, yn enwedig mewn rhannau eraill o’r byd. Nid wyf yn golygu syniadau arloesol. Nid yw arloesi ynddo’i hun yn werthfawr. Mae llawer o syniadau’n seiliedig ar brofiad o gynlluniau ymarferol, a chroesawaf y rheini.

yn Saesneg Y datblygiad a groesawaf fi fwyaf yw’r consortia rhanbarthol, sy’n hanfodol. Pan yr oeddwn yn ymwneud â hyn, treuliasom lawer iawn o amser yn datblygu consortiwm ar drafnidiaeth yn y Canolbarth, ac fe weithiodd yn wych. Cyfranogodd yr awdurdodau lleol i gyd, y cyn asiantaeth ddatblygu economaidd yn y Canolbarth a’r Llywodraeth. Yr oeddem wedi cyflawni pethau mawr. Heb y consortiwm buasem wedi gweld cau lein arfordir y Cambrian. Daeth pawb a oedd ynghlwm â hyn â’r buddsoddiad angenrheidiol ymlaen, a heb hynny, gallasai’r lein yn hawdd fod wedi cau.

yn Saesneg Mater pwysig arall oedd y canolbwyntio ar gynllun ffyrdd synhwyrol. Dyna un arall o bwyntiau David Davies yr wyf fi’n cytuno ag ef. Credaf fod symud i ffwrdd oddi wrth ffyrdd yn niweidio rhai rhannau o Gymru, ac yn enwedig y Gymru wledig. Soniaf am ddau gynllun y gobeithiaf y gwnaiff y Gweinidog eu cymryd o ddifrif. Mae hi’n cyfarfod â dirprwyaeth o Gyngor Sir Powys—efallai ei bod wedi cyfarfod â hwy’n barod—i ystyried gwella’r A458 o’r Trallwng i’r ffin â Lloegr, sy’n hanfodol i ddatblygiad y Canolbarth. Yn y cyfarfod hwnnw, gobeithiaf y gwnaiff wrando ar sylwadau pobl ac atgyfodi’r cynllun a gollwyd am resymau cwbl ddiangen, ryw 10 mlynedd yn ôl. Er bod rhesymau amgylcheddol, gobeithiaf y gwnaiff roi ystyriaeth ddifrifol i’r galw am barhau â’r cynllun hwnnw.

yn Saesneg Yn olaf, siaradaf, i ryw raddau, o blaid ffordd o’r Gogledd i’r De ac am gymryd argymhellion adroddiad Babtie o ddifrif. Mae’r cysylltiadau rhwng y Dwyrain a’r Gorllewin bron yn sicr wedi’u gyrru gan ystyriaethau economaidd. Fodd bynnag, mae a wnelo’r cysylltiad rhwng y Gogledd a’r De ag elfen o ddatblygu cysyniad o Gymru fel cenedl. Mae holl Aelodau’r Cynulliad eisiau cyfrannu tuag at hynny. Nid wyf yn golygu adeiladu traffordd o’r Gogledd i’r De, ond gellid defnyddio ffyrdd osgoi—

Ildiaf mewn munud, nid oes arnaf eisiau tewi ar ganol fy llifeiriant.

Gellid defnyddio ffyrdd osgoi, lle bo hynny’n synhwyrol, yn ogystal â lonydd goddiweddyd a gwelliannau synhwyrol eraill. Mae digonedd o enghreifftiau ac argymhellion. Er hynny, ni wnaiff unrhywbeth ddigwydd oni chymerwch y mater o ddifrif.

Mae’n ddrwg gennyf, Owen John, ond nid oes amser ar ôl.

I declare an interest as a frequent user of public transport, or, to be more precise, as a rail network user: the word ‘network’ is misleading. There is no rail network in Wales. Any shadow of a network was wrecked by Dr Beeching’s destructive work in the 60s. Only the remnants of a network remain, existing on the periphery of the British Isles and mainly benefiting those who wish to travel to and from London. Wales is completely peripheral to the system. Many services in the Valleys fell into disrepair at the same time. These neighbourhoods are naturally suited for rail, as most of the inhabitants live within walking distance of a railway line that will take them to the bottom of the valley. Now that we have our own Assembly we can finally begin to re-establish some of these services.

The train service should help unite Wales as a nation; Glyn Davies made a similar point about the roads. We should aim for that by establishing a service linking every part of Wales to Cardiff, as the capital. I can only hope that when we get the single franchise for train services in Wales, we will see a significant effort to provide convenient, frequent, comfortable, clean, reliable and fast trains from Holyhead to Cardiff and that local train and bus services will connect to them.

Do you agree that connections such as the ones you describe, from Holyhead via Wrexham to Cardiff, would put an end to Cardiff-phobia? Will it also mean that people from the south will be able to visit the north and enjoy the attractions there?

Certainly. If developments in Cardiff have that effect on people in north Wales, then one way to overcome the problem would be to make those developments more accessible to everyone.

Currently, train services between the north and south are virtually nonexistent and are dependent on connections in Crewe. A few weeks ago, I left my home in Caernarfon on Monday morning at 8.15 a.m. to travel to the Assembly, but I did not arrive until 4.15 p.m.—an eight-hour journey. I could have driven a car to Cardiff and back home in the same time. I had missed my connection in Crewe because the trains were running late. I have another example. A month ago, an INTERREG Monitoring Committee meeting was held for the first time in Narberth and I took a conscious decision to travel there by train. I do not know how many of you have travelled from Bangor to Narberth by train but it is an experience. I left my home at 5.45 a.m. and did not arrive in Narberth until 1.45 p.m.—another eight-hour journey. I could have travelled from Holyhead to Fishguard through Ireland in the same time. That is the farce of the train service.

We must have a new system in Wales. We must have one financial and policy-making body working at a strategic level. All means of travel must be co-ordinated and we must set up a network of local co-ordinating bodies. The Assembly must acquire the powers to do this and funding must be distributed more evenly. The Wales Transport Research Centre has estimated that £300 million a year for 10 years is required to establish a proper railway system. Professor Stuart Cole’s recommendation is to set up a Welsh passenger transport partnership with local co-ordinating boards. The sooner that happens the better.

Gwrandewais â diddordeb ar ymateb y Gweinidog i sylwadau David Davies yn gynharach. Pwysleisiodd y cynllun beicwyr, rheilffordd Glynebwy a’r cardiau teithio am ddim, a iawn hynny. Croesewir pob un, a chefnogodd y Blaid Geidwadol y cynlluniau hynny ar y pryd. Fodd bynnag, dim ond chwarae ar yr ymylon yw hynny, heb ymdrin ag anghenion a hwb mentrau trafnidiaeth, sy’n angenrheidiol i gau’r bwlch sy’n ymagor fwyfwy rhwng Cymru a Lloegr. Cyfeiriodd y Gweinidog hefyd at y rhaglen fonoreilffordd, sydd yn ei barn hi yn llwyddiant ysgubol i’r Cynulliad. Cost y rhaglen yw £20 miliwn. Os yw costau adeilad newydd y Cynulliad yn gynsail o gwbl, mae’r ffigur hwnnw’n debygol o godi i £40 miliwn. Mae’r amcangyfrif cyfredol o ymestyn y rhaglen i ganol y ddinas yn £40 miliwn, a allai gynyddu yn yr un modd â phrosiectau isadeiledd cyfalaf eraill.

Tynnodd David Melding sylw yn gymwys at yr angen am ffordd ddeuol gyflym o Faes Awyr Rhyngwladol Caerdydd i’r draffordd, gan osgoi cylchfannau, lorïau llaeth ac ati. Byddai cyfanswm cost cyswllt cyflym â Maes Awyr Rhyngwladol Caerdydd bron yn gyfartal â’r gost am ran gyntaf ac ail ran cynllun y fonoreilffordd. Os aiff gwariant cyfalaf ymhell dros y gyllideb, fel y gwnaeth yn y gorffennol, nid oes dim rheswm pam na allai’r rhaglen gyfan ar gyfer y cysylltiad cyflym gael ei ariannu o gyllideb rhaglen y fonoreilffordd.

A ydych yn cytuno, os bydd yr un bobl ag a oedd yn gyfrifol am siop siafins y twll £7 miliwn yn y ddaear a elwir yn safle adeilad newydd y Cynulliad, yn ymwneud ag adeiladu’r system fonoreilffordd hon, yna y bydd bron yn sicr yn draed moch a fydd wedi costio swm enfawr o arian? Yr ydym wedi mynd o Richard Rogers i Buck Rogers mewn wythnosau. Mae’n hen bryd inni gael ychydig o synnwyr cyffredin.

Mae David Davies yn llygad ei le wrth danlinellu’r sefyllfa wirioneddol bod prosiectau cyfalaf yn gorwario. Mae’r rhaglen fonoreilffordd yn debygol o wneud hynny a gallai ei chyllideb yn hawdd dalu am lawer o’r gyllideb ar gyfer y cyswllt cyflym â maes awyr Caerdydd.

Yr wyf fi’n cynrychioli pobl Abertawe, sydd yn gyfarwydd â gweld symiau mawr o wariant cyfalaf yn cael eu buddsoddi yng Nghaerdydd. Yn ddiweddar mynychais gyfarfod cynllunio Cymdeithas Ddinesig Abertawe, lle y datganwyd bod yr angen am gysylltiad cyflym â maes awyr Caerdydd yn flaenoriaeth. Mae ar bobl Abertawe eisiau gweld mwy o arian yn cael ei wario yng Nghaerdydd gan eu bod yn sylweddoli pwysigrwydd datblygu maes awyr gwirioneddol ryngwladol.

Mae’r Gweinidog yn sylweddoli bod angen rhyw faint o osod cefnffyrdd, fel y tanlinellodd yn y rhaglen ar gyfer cefnffyrdd 2002, sawl wythnos yn ôl. Er hynny, nid yw’r rhaglen osod ffyrdd, fel y saif, yn bodloni’r galwadau cynyddol a wynebwn.

Mae’r rhaglen gefnffyrdd yn cynnwys cynllun brys sy’n rhoi lle amlwg i Dalgarth, deuoli’r A40, Glandyfi, ac amryw rannau o’r A470. Mae hynny i’w groesawu, ac yr wyf yn falch o weld eu bod wedi’u cynnwys yn y rhaglen frys. Fodd bynnag, pam nad yw’r rhaglen frys yn dechrau tan 2008? Rhaid i fusnesau sy’n ystyried buddsoddi yng Nghymru ystyried safon y cysylltiadau ffyrdd, a byddant yn gweld nad yw’r cynlluniau brys i wella’r ffyrdd i fod i gychwyn tan 2008.

Tanlinellodd David Melding hefyd sylwadau cyfarwyddwr cyffredinol Cydffederasiwn Diwydiant Prydain, Digby Jones. Mynychais i, ac Aelodau eraill o’r Cynulliad, eu cynhadledd yn Birmingham yn ddiweddar, lle, yn y ganolfan arddangos genedlaethol, ac o flaen gwŷr busnes o’r DU a rhyngwladol, siaradodd Digby Jones am adael maes awyr rhyngwladol Caerdydd, a chael ei ddal y tu ôl i lori laeth wrth geisio mynd i mewn i ganol y ddinas. Pa fath o neges y mae hynny wedi’i rhoi i fuddsoddwyr rhyngwladol, a allai fod yn ystyried symud o Lundain oherwydd yr anawsterau yn y fan honno? Byddai symud i Gaerdydd yn golygu y byddent, yn hytrach na gorfod ymdopi â’r anhrefn traffig sy’n bodoli yn Llundain dan ei maer presennol, yn cael eu dal y tu ôl i lorïau llaeth.

Nid wyf wedi chwerthin cymaint ers cynhadledd y Democratiaid Rhyddfrydol dros y penwythnos nag a wneuthum wrth wrando ar y Ceidwadwyr y prynhawn yma. Dyna blaid y meirw byw gwleidyddol. Mae’n dal ei gafael yma drwy gynrychiolaeth gyfrannol, ac mae wedi canu arni. Ni wnaeth y Ceidwadwyr ddim byd pan oeddent mewn grym hyd at 1997, ac yn awr maent yn gwthio i lawr ein gyddfau yr hyn yr hoffent ei weld yng Nghymru—pa mor rhagrithiol all rhywun fod?

Ai cyfeirio yr ydych at y blynyddoedd pan oedd eich plaid chi’n awyddus i gael gwared â’n hatalrym niwclear, ein tynnu allan o’r Undeb Ewropeaidd a gwladoli pob diwydiant?

Ni wn ba berthnasedd sydd rhwng hynny â’r rhaglen drafnidiaeth a chefnffyrdd, ond mae’n rhoi cip inni ar y modd y mae meddwl David Davies yn gweithio.

Nid oes angen inni ymladd â melinau gwynt heddiw, fel y dymuna Plaid Cymru ei wneud. Rhaid inni arddel agwedd adeiladol at y pwerau sydd gennym fel sefydliad deddfwriaeth eilaidd, a dyna y mae Sue Essex wedi’i wneud. Ymddiddoraf yn fawr yn hynny oherwydd imi fod yno ar ddechrau hyn i gyd. Mae’r hyn a gyflawnwyd ym maes trafnidiaeth, yn enwedig o ran cefnffyrdd, yn rhyfeddol pan ystyrir ef dros gyfnod tair blynedd. Mae gennym ryw £300 miliwn yn mynd i mewn i’r fframwaith trafnidiaeth dros y pum mlynedd nesaf, a chadarnhawyd hynny gan Bwyllgor yr Amgylchedd, Cynllunio a Thrafnidiaeth—ni feddyliech fod unrhyw Geidwadwyr arno.

Cofiwch yr adeg pan oedd y Ceidwadwyr mewn grym, oherwydd fe hoffent hwy inni anghofio’r preifateiddio a’r dadreoleiddio a ddigwyddodd bryd hynny. Cofiwch y modd y gwerthwyd y rheilffyrdd yn rhad i hen lawiau’r Torïaid. Talodd y bobl am hynny, ac nid anghofiwn hynny byth, yn enwedig yn f’ardal i. Yr oedd prinder bysiau hefyd, sy’n broblem sy’n dal i fodoli mewn sawl lle. Mae problem arall hefyd: pan ddywed pobl eu bod yn aflan, yn hwyr, neu ddim yn bodoli, nid sôn am y Blaid Dorïaidd y maent, ond sôn am y trenau. Dyma’r problemau, a dyma beth yr ydym ni’n ceisio’u cywiro. Ni allai neb wneud mwy nag a wnaethom ni, gyda phwerau cyfyngedig y Cynulliad Cenedlaethol. Mae gennym raglen gryf y gallwn ymfalchïo ynddi.

Os darllenwch y rhaglen gefnffyrdd a gyhoeddwyd gan Sue Essex yn ddiweddar—rhywbeth na wnaeth neb ohonoch, yn ôl y sŵn—mae’n dangos ein bod yn cymryd camau cadarnhaol mewn lleoedd fel yr A470 o Ddolwyddelan i Fetws-y-Coed. Yr oeddwn yno dros y Sul, ac mae gwaith yn dechrau’n awr, yn 2002. Gwelsom fod y gwaith a wnaethpwyd ar yr A55 i Gaergybi’n llwyddiannus, gwyddom fod cam cyntaf yr A465 ar ffordd Blaenau’r Cymoedd wedi’i gymeradwyo a’i fod yn dechrau’n awr, ac y cyhoeddwyd deuoli’r A40 hefyd. Gwelsom ffordd osgoi Dinas—maddeuwch imi, Dafydd, ni allaf gofio ai ffordd osgoi Dinas yw ei henw, ond gwn ei bod yn eich etholaeth chi, yn agos at eich cartref. Gyrrais arni y dydd o’r blaen ac mae’n fendigedig. Mae wedi gwneud gwahaniaeth i bobl yr ardal honno. Yr ydym hefyd wedi cynnig ffordd osgoi Sageston-Redberth yn y Gorllewin, ac mae’r Gweinidog wedi siarad heddiw am chwe ffordd osgoi leol arall yn y grant trafnidiaeth. Darparwyd hyn i gyd gan y Gweinidog, sy’n gweithio’n galed i wneud y peth iawn i bobl Cymru o ran trafnidiaeth a phriffyrdd.

Ystyriwch y pethau eraill a gyflawnwyd: llwybrau diogel i ysgolion, y rhwydwaith beicio cenedlaethol, teithio am ddim ar fysiau i bensiynwyr a’r anabl—peidiwch ag anghofio hynny, oherwydd bu’n llwyddiant hynod—a’r fasnachfraint reilffyrdd a gawn ar gyfer Cymru gyfan.

Mae’r cynlluniau hyn i’w canmol, ac yr ydym yn hapus ein bod wedi cefnogi llawer ohonynt. Er hynny, oni sylweddolwch nad oes gan unrhyw fuddsoddwr allanol sy’n ystyried sefydlu cwmni yng Nghymru ddiddordeb arbennig mewn llwybrau diogel i ysgolion, er mor bwysig yw hynny? Mae ganddynt ddiddordeb mewn ffordd gyflym rhwng y maes awyr a’r ffatri.

Dyna sylw nodweddiadol Dorïaidd y dylech gywilyddio o’i blegid. Mae llwybrau diogel i ysgolion yn gynllun rhyfeddol sy’n arbed bywydau ac yn ei gwneud yn fwy diogel i’n plant fynd i’r ysgol. Yr wyf yn rhyfeddu atoch yn gwneud sylw mor wirion. Wedi gweld y llun amheus ohonoch gyda dafad ar y we yr wythnos diwethaf, ni allaf ddeall sut y gallech sefyll ar eich traed i wneud y sylw hwnnw. Nid oes dim yn fy synnu pan yw ffermwr treth-y-pen yn gyrru o gwmpas heb drowsus amdano. Beth allwn ni ei ddisgwyl gan blaid fel honno?

Ystyriwch y fasnachfraint reilffyrdd a negodwyd, y cynllun gwybodaeth reilffyrdd cynhwysfawr, y gwasanaeth dyddiol ychwanegol rhwng y De a’r Gogledd—yr oeddwn i’n falch o ymwneud ag ef—ac yn awr, ailagor y gwasanaeth trên i deithwyr rhwng Caerdydd a Glynebwy. Beeching, dan Lywodraeth Geidwadol, a gymerodd y rheini i gyd oddi wrthym, a dyna pam yr ydym wrth ein boddau bod Sue Essex yn gweithio’n galed i’w hadfer.

Onid yw’r Aelod yn ymwybodol y gweithredwyd toriadau Beeching yn y 1960au dan Lywodraeth Lafur?

Nid wyf yn meddwl y cawsant eu gweithredu yn ystod tymor Llywodraeth Lafur. Yn fy nghymuned i, cawsant eu gweithredu dan Lywodraeth Geidwadol.

Cymerasoch y lein oddi wrthym ac mae Sue Essex yn ei rhoi’n ôl. Yr ydym wrth ein boddau ac yn dathlu. Yr ydym wedi gweld y lein gymorth gymunedol ar drafnidiaeth. Faint ohonoch chi sy’n sylweddoli mai ni sy’n talu am honno? Mae’n bwysig i bobl mewn ardaloedd eithriedig, ac yr wyf yn falch o gefnogi’r Gweinidog y prynhawn yma. Mae Sue Essex a Llywodraeth Cymru yn gwbl ymrwymedig i wella’r adeiledd trafnidiaeth. Mae’r hyn yr wyf wedi’i ddweud wrthych i gyd yn ymwneud â pholisi Llafur, heb ddim gan y Democratiaid Rhyddfrydol.

Y pwnc mwyaf dadleuol ym maes trafnidiaeth yw’r cysylltiadau trafnidiaeth rhwng y De a’r Gogledd, yn ffyrdd—yr A470, er enghraifft—a rheilffyrdd. Fodd bynnag, ni wnaf drafod hynny, oherwydd tynnwyd sylw ato mewn llawer o ffyrdd eraill yn y Siambr hon. Mae’n hen bryd inni wneud rhywbeth amdano.

Mae’r fframwaith trafnidiaeth yn nodi’n gywir fod y galw am drafnidiaeth yn cynyddu gyda gweithgaredd economaidd. Yn yr un modd, mae gweithgaredd economaidd yn annhebygol o gynyddu os nad oes isadeiledd trafnidiaeth priodol. Mae twf economaidd yn dibynnu ar rwydwaith sy’n caniatáu dosbarthu nwyddau, ac yn caniatáu i gymudwyr deithio i’r gwaith ac oddi yno. Nid yw busnesau na phobl yn debygol o fuddsoddi mewn ardaloedd os nad yw’r isadeiledd trafnidiaeth yn eu cefnogi. Mae’n ymddangos yn od nad yw’r Gogledd wedi datblygu cystal ag y dylasai, o ystyried fod gennym yr A55 a phorthladd Caergybi, sy’n caniatáu cysylltiadau mor dda rhwng Iwerddon a Chymru, a dinasoedd mawr fel Lerpwl a Manceinion.

Mae potensial y rhanbarth heb ei gyffwrdd i raddau helaeth. Gall cysylltiad ffordd rhy dda fel yr A55 gael canlyniadau na fwriadwyd. Er enghraifft, ym Môn, gwelsom gwymp sydyn ym masnach busnesau lleol wrth i draffig basio heibio’r ardal. Un o’r prif resymau dros hynny oedd y methiant i sicrhau arwyddion digonol ar draws yr ardal yn hysbysu teithwyr am gyfleusterau lleol. Er mai canlyniad anfwriadol y ffordd newydd oedd hynny, dylasid bod wedi rhagweld y broblem. Mae’r ffaith na wnaethpwyd hynny’n dangos yr angen i fod yn ymwybodol o effaith penderfyniadau isadeiledd trafnidiaeth cyn cychwyn ar y gwaith.

Felly, er gwaethaf cysylltiadau ardderchog yn y rhanbarth, nid ydym wedi symud ymlaen ddigon. Rhaid bod hynny oherwydd diffyg gweledigaeth ac arweiniad ar lefel leol a chenedlaethol, yn y Cynulliad ac yn y cynghorau.

Dylai’r Gogledd fod yn lle delfrydol i redeg busnes. Dylai chwarae rhan economaidd ganolog o fewn economi ranbarthol gogledd-orllewin Lloegr. Mae arnom angen isadeiledd trafnidiaeth a fydd yn annog hyn yn ogystal â chaniatáu ac annog datblygiad entrepreneuriaid brodorol i wneud eu cyfraniadau eu hunain i’r economi gartref.

Clywsom gryn sôn am ffyrdd a rheilffyrdd, ac yr wyf fi am ganolbwyntio ar enghraifft lle y gellid datblygu trafnidiaeth integredig yn llwyddiannus. Mae tranc gwaith dur Glynebwy’n golygu, yn eironig, y bydd y lein nwyddau a ddefnyddid i gario coil dur o Lynebwy, bellach yn cario teithwyr. Yn fy ngweledigaeth i o drafnidiaeth integredig cysylltir gwasanaethau rheilffordd â bysiau, ceir, beiciau ac, os oes raid, camlesi. Mae’r cynllun a gynigir ar hyn o bryd gan y Llywodraeth yn dameidiog gan nad oes digon o graffter nac ymroddiad i’r Cymoedd. Dim ond £7 miliwn sydd wedi’i ddarparu i fynd â threnau o Lynebwy, drwy Islwyn, i Gaerdydd. Mae gennyf weledigaeth o wasanaeth cyflym, effeithiol, gydag arosfannau cyfyngedig, o Abertyleri i Gaerdydd, gyda gwasanaeth bob-yn-ail yn aros ym mhob gorsaf neu arosfan o Lynebwy i Gasnewydd.

Byddai trafnidiaeth integredig yn golygu bysuiau i gysylltu ardaloedd preswyl â’r orsaf reilffordd agosaf, i gludo pobl i’r orsaf ei hun, nid hanner milltir i ffwrdd, fel bod pobl yn teimlo ei bod yn wir yn system integredig. Gallai pobl sy’n defnyddio ceir eu parcio yn yr orsaf, lle, gyda theledu cylch caeedig 24 awr, byddent yn ddiogel yn ystod absenoldeb y perchenogion. Gallai’r rhai mwy egnïol gyrraedd yr orsaf ar eu beiciau, a’u gadael yno gan wybod y caent eu cadw’n ddiogel dan glo yno nes deuent yn ôl. Byddai teithwyr yn gallu ymuno â’r trên i deithio i’r gwaith neu i chwarae, am wibdeithiau hamdden neu siopa, a dod yn ôl i gael eu ceir. Ymhellach, byddai integreiddio’n sefydlu’r trefniant tocynnau trwodd. Gallai hyn fod yn gyfle arall i gynnwys y swyddfa bost leol a chynnal ein rhwydwaith o is-swyddfeydd post lleol a’r gwasanaethau cymunedol a ddarparant. Gellid prynu tocynnau yn yr orsaf hefyd. Byddai’r trenau a’r bysiau yn olau, yn lân, yn gyfforddus ac yn effeithlon, a gallai’r ddau ddefnyddio’r un lliwiau.

Mae’r cynllun yn un i’w ddeisyfu, a byddai’n costio oddeutu £40 miliwn. Gellid ei gyflawni; y cwbl sydd arnom ei angen yw’r weledigaeth a’r ymroddiad. Mae i’w ddeisyfu gan y byddai’n rhoi modd i bobl fynd i’r gwaith, teithio i’r Cymoedd neu o’r Cymoedd. Byddai’n ddefnyddiol ar gyfer hamdden, adloniant a thwristiaeth. Mae’n ddiddorol hefyd y byddai’r cysylltiad rheilffordd hwn yn rhedeg yn gyfochrog â chainc Crymlyn o gamlas Sir Fynwy ac Aberhonddu, ac felly y gallai fod yn atyniad gwych i dwristiaid.

Nid yw’r cynllun presennol yn integredig. Nid yw’n cynnwys yr agweddau a grybwyllais ac, ar ben hynny, nid yw’n cynnwys Casnewydd. Mae peidio â chynnwys Casnewydd yn gamgymeriad oherwydd bod cymoedd Gwent yn edrych ar Gasnewydd fel eu dinas hwy. A hithau’n awr yn ddinas, mae’n ddinas i Went, a rhaid ei chynnwys yn y cynllun hwn. Y rheswm a roddir inni dros beidio â chynnwys y ddinas yw nad oes digon o beirianwyr. Mae’r ateb i hynny gennyf hefyd. Mae gan gampws Cross Keys Coleg Gwent yn fy etholaeth enw da am gyrsiau peirianneg. Yr wyf wedi gofyn a ellid darparu cyrsiau peirianneg rheilffyrdd ac, os oes angen, gyrsiau ar beirianneg camlesi hefyd. Er bod peirianneg trafnidiaeth yn ddiwydiant traddodiadol, gallai fod yn ddiwydiant y dyfodol. Yr wyf wedi ysgrifennu at y Gweinidog dros Addysg a Dysgu Gydol Oes ac ELWa ynghylch y cynnig hwn, ac mae’r ddau wedi mynegi diddordeb.

Gellid datblygu fy ngweledigaeth o system drafnidiaeth integredig drwy Gymru gyfan gan ddefnyddio’r model hwn. Byddai’n drafnidiaeth gynaliadwy a fyddai, trwy ddarparu gwasanaeth da, yn cael yr effaith leiaf bosibl ar yr amgylchedd.

Os ystyriwn y system drafnidiaeth integredig, nid yw’n syndod nad oes ar y Ceidwadwyr Cymreig eisiau cofio blynyddoedd hir Llywodraethau Thatcher a Major a’u canlyniadau i drafnidiaeth integredig.

A wnewch chi ildio?

Mewn munud. Rhaid i bleidiau dderbyn y cânt eu barnu yn ôl eu record; dyna beth a wna pobl. Gallaf ddeall yn iawn pam y byddai hyn braidd yn anghyfforddus i Geidwadwyr Cymru, ond y mae’n rhaid iddynt ei dderbyn.

Yr wyf yn ddiolchgar i’r Aelod am ildio. Yr wyf yn hapus i gofio blynyddoedd gogoneddus oes Thatcher a Major. Yr oedd yn adeg pan oedd y gagendor rhwng y cyfoethog a’r tlawd yn llawer culach nag y mae’r weinyddiaeth Lafur hyd yn oed wedi breuddwydio amdano.

Mae hynny’n hurt, Alun. Pe edrychech ar yr ystadegau diweddaraf, fe welech nad yw’r hyn a ddywedasoch yn adlewyrchu’r sefyllfa heddiw. Yr hyn a gofiwn ni am gyfeillion Ceidwadwyr Cymru yn San Steffan yn ystod y 18 mlynedd hynny yw, wrth gwrs, y polisïau trychinebus i drafnidiaeth integredig sef dadreoleiddio’r bysiau a phreifateiddio’r rheilffyrdd. Ni allant guddio oddi wrth hynny, gan ei bod ar gof a chadw a bydd pobl yn cymryd amser hir i anghofio.

Yn wyneb yr hyn yr ydych newydd ei ddweud, er nad ydwyf yn cytuno ag ef, pam, yn y pum mlynedd diwethaf, nad yw’r Llywodraeth yr ydych chi’n gefnogwr balch iddi wedi gwrthdroi’r polisïau hynny?

Yr wyf yn siŵr eich bod yn ymwybodol o beth sydd wedi digwydd i Railtrack, Nick. Yr ydym yn cymryd camau i newid y sefyllfa a grëwyd gan y Ceidwadwyr drwy ailgyflwyno trafnidiaeth integredig. Gall ein record ni yn y Cynulliad wrthsefyll unrhyw feirniadaeth o du Ceidwadwyr Cymru. Yr ydym eisoes wedi clywed am lawer o’r camau pwysig a gymerwyd gan Sue Essex. Mae teithio ar fysiau am ddim i bensiynwyr yn enghraifft amlwg o’n hymrwymiad i gludiant cyhoeddus. Bu’n bolisi llwyddiannus a gaiff, gobeithio, ei ymestyn yn y dyfodol i gynnwys dynion 60 oed a throsodd, ac, efallai, i drafnidiaeth gymunedol. Bydd yn rhaid inni aros i weld. Dyma gynllun llwyddiannus sydd wedi’i werthfawrogi gan bobl Cymru.

Fel y dywedodd Peter Law ar sawl achlysur, a fyddai rhywun yn awgrymu o ddifrif y buasai’r Ceidwadwyr fyth wedi meddwl am sefydlu cyswllt rheilffordd i deithwyr o Lynebwy i Gaerdydd? Na, nid oes neb ohonom yn credu hynny. Mae’n bwysig ymestyn y cyswllt rheilffordd hwn i Gasnewydd, a pharhaf i ymgyrchu dros hynny.

Cytunaf â chi nad oes gan y Ceidwadwyr yr un goes i sefyll arni, nac olwyn i yrru arni, pan ddaw’n fater o drafod materion trafnidiaeth. A gytunwch â mi, yng nghyd-destun rheilffyrdd, nad yw Llywodraeth San Steffan yn rhoi’r fargen orau i Gymru? Pe caem ein cyfran deg o’r buddsoddiad a addawyd yn ddiweddar i’r system reilffyrdd, efallai y gallem sicrhau’r cyswllt rheilffordd hwnnw â Chasnewydd, y gwn eich bod yn credu ei fod yn bwysig, fel y gwna Brian Hancock, Jocelyn Davies ac Aelodau eraill sy’n cynrychioli’r ardal honno.

Y mae pob argoel bod Llywodraeth Cynulliad Cymru, gan gydweithio â’n cyd-aelodau yn San Steffan, yn cymryd camau gwirioneddol ymlaen i ddarparu gwasanaethau rheilffordd gwell yng Nghymru, ac edrychaf ymlaen at weld hynny’n parhau i ddatblygu.

Ymysg y polisïau clodwiw a gyflwynwyd gan Sue Essex yn y cyswllt hwn mae cynllun llwybrau diogel i’r ysgol, a pharthau cartref, sy’n bodoli yn f’etholaeth i. Gobeithiaf y gallwn barhau’r thema diogelwch ar y ffyrdd drwy osod cyfyngiad cyflymder 20 mya mewn stadau cyngor ac ardaloedd canol trefi. Cawsom enghraifft berffaith o olwg gul a chibddall y Ceidwadwyr Cymreig pan ddywedodd Alun Cairns nad oedd gan fuddsoddwyr oddi allan ddiddordeb mewn llwybrau diogel i ysgolion. Mae hynny’n anghywir; mae ganddynt ddiddordeb mewn amrediad eang o faterion sydd yn ychwanegu at ansawdd bywyd.

A wnewch chi ildio?

Mewn munud, Alun. Mae buddsoddwyr oddi allan yn poeni am ansawdd bywyd iddynt hwy’u hunain a’u teuluoedd. Mae hyn yn cynnwys pryder am faterion amgylcheddol, yn ogystal â llwybrau diogel i’r ysgol i’w plant. Yr oedd yr olwg a gyflwynodd Alun yn gul ac yn ffug.

Dylaswn fod wedi sylweddoli y byddai rhywun fel John Griffiths ac, heb amheuaeth, Aelodau eraill o’i blaid, yn ceisio llurgunio’r hyn a ddywedais. Yr wyf yn cefnogi’r cynllun llwybrau diogel i ysgolion, ond dywedais nad yw’n flaenoriaeth i fuddsoddwyr oddi allan pan benderfynant ym mhle i leoli eu diwydiannau gwasanaeth neu eu ffatrïoedd. Mae arnynt eisiau ffordd gyflym at y draffordd ac at eu gwaith fel y gallant fynd a dod o Gymru mor hawdd ag sy’n bosibl, er mwyn adfywio’r economi—

Yr hyn yr ydych newydd ei ddweud yw’r hyn yr hoffech pe buasech chi wedi’i ddweud yn gynharach, Alun. Beth a ddywedasoch yn gynharach mewn gwirionedd yw’r hyn a ddywedais i o’r blaen.

Nid wyf yn cilio oddi wrth y ffaith fod angen gweithio i sicrhau gwell systemau ffyrdd yng Nghymru. O ran yr anawsterau ar yr M4 o amgylch fy etholaeth i, mae angen ateb trafnidiaeth integredig, fel cynllun parcio a theithio, ac efallai rywfaint o ddatblygiadau ffyrdd newydd oherwydd sefyllfa Corus. Ffordd un gerbydlon sy’n teithio drwy bentrefi Magwyr, Undy, Rogiet a Chaldicot yn Nwyrain Casnewydd.

A wnewch chi ildio?

Nid oes gennyf amser, David.

Mae angen dirfawr am ffordd i gysylltu’r ffordd un gerbydlon honno â’r M48, sydd heb ei defnyddio’n agos ddigon. Felly, gobeithiaf y gwnaiff y Cynulliad a’r awdurdod lleol astudiaeth ymarferoldeb cyn bo hir.

Bu hon yn ddadl bwysig, ac yr oeddwn yn siomedig na chroesawyd hi felly gan y Gweinidog. Mae’n bwnc hollbwysig. Teimlaf yn aml fod y Blaid Lafur yn dangos ei bod mewn cyfyngder po fwyaf o weithiau y cyfeiria at 18 mlynedd o Lywodraeth Geidwadol. Gwyddoch nad oes ganddi fawr ddim cadarnhaol i’w ddweud am yr hyn a gyflawnodd yn y pum mlynedd diwethaf. Gadawodd Peter Law y gath allan o’r cwd oherwydd ymosododd ar yr holl gau rheilffyrdd o ganlyniad i Beeching. Mae ffigurau a geir o’r llyfrgell yn datgan y caewyd y nifer uchaf erioed o reilffyrdd gan Lywodraeth Lafur. O 1964 i 1970, caewyd 8,000 o filltiroedd o reilffordd. Os ydym yn edrych ar hanes—ac nid wyf yn awgrymu y dylem ymboeni â hynny’n unig—dyna record Llywodraeth Lafur yn y 1960au. Nid yw’n syndod fod ar Blaid Cymru eisiau edrych ar hanes—nid yw wedi gorfod rhedeg dim ar sail genedlaethol, ac nid oedd The Forsyte Saga hyd yn oed wedi’i ysgrifennu y tro diwethaf y bu’r Democratiaid Rhyddfrydol yn rhedeg unrhyw beth. Fe’u taflwyd allan o’u swydd am werthu anrhydeddau ac nid yw’r etholwyr byth wedi anghofio hynny.

A gytunwch â’ch cyd-Aelod Alun Cairns, a oedd yn frwd am y 18 mlynedd hynny, ynteu â Jonathan Morgan, sy’n honni nad yw’n ddigon hen i’w cofio, ond sydd fel pe bai’n datgysylltu ei hun â hwy? Byddai’n fuddiol i ni i gyd gael gwybod ym mhle y saif y grŵp Ceidwadol ar y record honno.

Yr wyf eisoes wedi ateb y cwestiwn hwnnw drwy ddweud fy mod yn cyfeirio wrth basio at hanes, ond nad ydyw’n rhywbeth y dylem ymboeni’n ormodol ag ef. Yr wyf yn siŵr y gwelwch mai diddordeb yn y dyfodol yn hytrach na’r gorffennol sydd gan bobl Llanelli. Ynghylch y dyfodol, gadewch inni edrych ar rai o’r materion sy’n hanfodol i Gymru. Mae’n hen bryd inni gael gweledigaeth. Er enghraifft, mae’n hen bryd inni gael gweledigaeth ynghylch y cyswllt â’r maes awyr—

Ildiaf mewn munud. Dywedodd Alun Cairns fod cysylltiad â’r maes awyr yn hanfodol i fusnesau. Mae Awdurdod Datblygu Cymru a’r Bwrdd Croeso eisiau’r cysylltiad hwnnw, a dylai fod arnom ninnau ei eisiau. Mae’n rhyfeddol fod Llywodraeth Cymru, sy’n honni bod ganddi weledigaeth, yn methu â gweld hynny a’i gynnwys yn y rhaglen gefnffyrdd.

Yr wyf yn falch, Nick, fod gennych ddiddordeb mewn gweledigaeth. Ai swm a sylwedd eich gweledigaeth chi yw’r 23 gair yn y cynnig hwn, heb yr un cynnig cadarnhaol ynddo?

Cofiwn eich cyfraniad chi, a oedd yn nodweddiadol o’r Democratiaid Rhyddfrydol. Mae arnoch eisiau maes awyr rhyngwladol i’r wlad yn rhywle i ffwrdd oddi wrth y brifddinas. Mae hynny’n nodweddiadol o agwedd wirion, gibddall eich plaid chi.

Gadewch inni sicrhau ein bod yn cael y ffordd hon, Weinidog. Os gall rhywbeth cadarnhaol ddod allan o’r ddadl hon, os gwelwch yn dda gwnewch ymrwymiad i faes awyr y gallwn fod yn wirioneddol falch ohono ac sy’n gwneud gwahaniaeth i swyddi ac i’r economi. Gallwn leihau’r gagendor sgiliau a chyflogau rhwng Cymru a Lloegr drwy gael maes awyr o’r safon uchaf. Mae busnesau i gyd yn dweud hynny, mae’r Bwrdd Croeso’n dweud hynny, ac ni allwch gau’ch llygaid iddo. Nodwedd arall o’r Llywodraeth hon a Llywodraeth San Steffan yw ymosod yn ddi-baid ar y car. Mae angen cludiant cyhoeddus, ond mae angen ffyrdd a ffyrdd osgoi hefyd. Mae eu hangen yn y Gymru wledig, yn Rhaeadr Gwy a Llanfair-ym-Muallt. Nid oes golwg ohonynt o hyd. Mae arnom eisiau buddsoddiad yn y rheilffyrdd, ond ni ddylai hynny fod yn ddechrau a diwedd y mater.

O ran syniad y fonorheilffordd—syniad mor dwp, amhriodol, gwirion a chibddall, nes fy mod yn argyhoeddedig mai arweinydd y Democratiaid Rhyddfrydol a feddyliodd amdano—gollyngwch ef a gadewch inni fuddsoddi mewn cefnffordd i’r maes awyr yn ei le. Dyna beth y mae ar bobl ei eisiau. Nid yw busnesau’n poeni am fynediad cyflym i ni gyrraedd yma. Maent yn poeni am fynediad cyflym i’r maes awyr er mwyn dod â chwsmeriaid, cleientau a thwristiaid i mewn. Beth bynnag arall a ddaw allan o’r ddadl hon, gadewch inni sicrhau y cawn y cysylltiad ffordd hwnnw. Mae’n weledigaeth y mae mawr ei hangen arnom, ond yn un nad yw’r Gweinidog, ysywaeth, wedi gallu ymrwymo iddi.