Mae hwn yn ddatganiad ar fy mhapur ymgynghori, ‘Strwythur Strategol ac Ymgynghorol i Amgueddfeydd, Llyfrgelloedd ac Archifdai yng Nghymru’, yr wyf yn ei lansio heddiw. Mae’n nodi dechrau proses bwysig dros ben i ddarganfod y trefniadau gorau ar gyfer penderfynu a lledaenu polisi a chanllawiau strategol i’r 500 a mwy o amgueddfeydd, llyfrgelloedd a gwasanaethau archifau ledled Cymru. Y nod sydd gennyf yw darganfod atebion a chyfleoedd tymor hir a fydd yn arwain at well gwasanaethau i ddefnyddwyr.

Mae amgueddfeydd, llyfrgelloedd ac archifdai’n chwarae rôl ganolog ym mywyd diwylliannol ac addysgol Cymru. Yr ydym eisoes wedi rhoi newidiadau ar waith, fel darparu mwy o arian ar gyfer cyfleusterau TGCh ar lefel leol a chyflwyno safonau llyfrgelloedd cyhoeddus.

Yn y gorffennol, yr oedd nifer o gyrff a chanddynt rolau cynrychioli a llunio polisi, rhai ohonynt ar gyfer Lloegr yn unig, ac eraill ar gyfer y DU gyfan mewn rhai neu’r cyfan o’u gweithgareddau. Yn y ddwy flynedd diwethaf cymerwyd eu lle gan Resource: Y Cyngor Amgueddfeydd, Archifdai a Llyfrgelloedd. Noddir Resource gan yr Adran dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon. Mae ganddo gylch gwaith amrywiol, tebyg i un y cyrff a’i rhagflaenodd. Er bod cynrychiolydd o Gymru ar ei fwrdd, mae llawer o’i weithgaredd yn berthnasol i Loegr yn unig.

Yr wyf wedi cytuno ar goncordat drafft rhwng Resource a Llywodraeth Cynulliad Cymru, sydd ar gael ar wefan y Cynulliad. Mae’n nodi’r amcanion cyffredin ac yn sefydlu’r prif egwyddorion gweithredol. Fodd bynnag, nid yw’r concordat wedi’i gadarnhau gan fwrdd Resource, a bydd yn rhaid ei newid yng ngolwg unrhyw strwythur a sefydlir o ganlyniad i’r ymgynghoriad hwn. Yr wyf wedi penderfynu adolygu’r trefniadau strategol ac ymgynghorol yng Nghymru ar y cefndir hwnnw, mewn partneriaeth â’r awdurdodau lleol, a chyda’r amrywiaeth eang o gyrff a mudiadau yn y sector. Yr wyf hefyd yn croesawu barn y Pwyllgor Diwylliant.

Nid wyf yn bwriadu newid y trefniadau sy’n bodoli rhwng Llywodraeth y Cynulliad a’r cyrff cyhoeddus gweithredol a noddir gan y Cynulliad yn y sector hwn, sef Amgueddfeydd ac Orielau Cenedlaethol Cymru a Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Er hynny, mae’n hollbwysig bod unrhyw strwythur yn y dyfodol yn cadw’r cysylltiadau hanfodol â’r ddau sefydliad cenedlaethol pwysig hyn.

Paratowyd y papur ymgynghori mewn trafodaeth ag aelodau fy ngrŵp ymgynghorol ar Resource, a hwythau’n gweithredu yn rhinwedd eu swyddi unigol, ac yr wyf yn ddiolchgar i bob un ohonynt. Maent yn cynnwys cadeiryddion neu gyfarwyddwyr yr holl gyrff yn y sector a ariannir gan Lywodraeth Cynulliad Cymru, a chynrychiolydd o Gymdeithas Llywodraeth Leol Cymru.

Mae Llywodraeth y Cynulliad yn ariannu’r Cyngor Amgueddfeydd yng Nghymru, sy’n gweithio gyda’r amgueddfeydd nad ydynt yn rhai cenedlaethol. Mae ganddo 10 o staff. Y corff cyhoeddus a noddir gan y Cynulliad—y Cyngor Gwasanaethau Llyfrgell a Hysbysrwydd (Cymru)—sy’n fy nghynghori ar lyfrgelloedd. Yr ydym yn darparu ysgrifennydd rhan amser i’r cyngor hwnnw, ond nid oes ganddo unrhyw staff eraill. Nid oes unrhyw gorff ar gyfer archifdai a ariannir neu a noddir gan Lywodraeth Cynulliad Cymru. Manteisiaf ar y cyfle hwn i ddiolch i’r Cyngor Amgueddfeydd a Chyngor Gwasanaethau Llyfrgell a Hysbysrwydd (Cymru) am eu gwaith rhagorol.

Fodd bynnag, yr wyf yn ymwybodol bod pryder wedi’i fynegi am y strwythurau presennol yng Nghymru, yn enwedig bod y rhan fwyaf ohonynt yn fregus ac yn ddiddilyniant, ac nad oes ganddynt ddigon o staff ac adnoddau i gyflawni’r mentrau polisi a fyddai’n arwain at welliannau yn y gwasanaethau i ddefnyddwyr.

Credaf fod angen i strwythur strategol ac ymgynghorol newydd fod yn effro iawn i anghenion y defnyddwyr; bod â digon o staff ac adnoddau eraill i’w alluogi i berfformio’i ddyletswyddau’n effeithiol ac yn effeithlon; ennyn parch a hyder yn y sector; a sicrhau canlyniadau a gweithredu ei strategaeth yn gyflym. Dylai hefyd allu darparu cyngor awdurdodol ar bolisi i mi; cynghori a chynorthwyo amgueddfeydd, llyfrgelloedd ac archifdai; a dynodi a gweithredu polisïau sy’n addas i Gymru.

Mae’r papur ymgynghori’n nodi tri dewis ar gyfer y dyfodol. Y dewis cyntaf yw peidio â chael dim newid strwythurol, ac i Resource barhau â llawer o’r meysydd gwaith ar sail y DU. Fel y gwnaf yn awr, byddwn yn dal i osod y fframwaith polisi cyffredinol, ac yn darparu arian i’r Cyngor Amgueddfeydd yng Nghymru a’r Cyngor Gwasanaethau Llyfrgell a Hysbysrwydd (Cymru). Yr ail ddewis fyddai sefydlu Resource newydd i Gymru, wedi’i leoli o fewn Llywodraeth Cynulliad Cymru. Byddai’n ymgorffori’r swyddogaethau sydd gan y Cyngor Amgueddfeydd y mae Llywodraeth y Cynulliad yn talu amdanynt, swyddogaethau Cyngor Gwasanaethau Llyfrgell a Hysbysrwydd (Cymru), ac yn gofalu am y sector cyfan, gan gynnwys archifdai. Byddai’n annibynnol ar Resource, ond byddai’n dal i alw ar arbenigedd Resource, pan fyddai’n briodol. Byddai’n datblygu neu’n addasu polisïau i Gymru, a châi ei staffio’n briodol gan arbenigwyr yn y sector. Mae’r trydydd dewis yr un fath â’r ail, ond gyda chyngor ymgynghorol o tua 10 aelod, y byddwn i’n gadeirydd arno. Byddai’r cyngor hwn yn darparu mewnbwn ffurfiol i’r broses polisi o’r tu allan i Lywodraeth y Cynulliad. Byddai gweithredu’r naill neu’r llall o’r ddau ddewis olaf yn dibynnu ar ddarparu adnoddau ar gyfer staff, grantiau ac ariannu prosiectau yn y cylch cynllunio cyllideb.

Mae’r papur ymgynghori’n codi nifer o faterion, gan gynnwys a gâi meysydd yr amgueddfeydd, y llyfrgelloedd a’r archifdai eu gwasanaethu’n well gan un corff; pa un o’r dewisiadau y dylid ei ddilyn; ac a oes dewisiadau eraill y cred yr ymatebwyr y dylid eu hystyried. Caiff y papur ei gylchredeg yn eang i’r rhai sydd â buddiant mewn amgueddfeydd, llyfrgelloedd ac archifdai yng Nghymru. Caiff ei osod hefyd ar wefan y Cynulliad a bydd copïau ar gael yn y Llyfrgell. Mae’n ofynnol derbyn yr ymatebion erbyn 28 Mehefin.

Dymunaf i’r sector allu cyfrannu’n llawn at y weledigaeth a nodais yn fy strategaeth ddiwylliannol, ‘Creative Future: Cymru Greadigol’, er mwyn cyfrannu at ein bywyd diwylliannol ac addysgol, a hyrwyddo a chryfhau hunaniaeth Gymreig. Mae amgueddfeydd, llyfrgelloedd ac archifdai, a leolir yng nghanol ein cymunedau, mewn sefyllfa ardderchog i fwrw ymlaen â mentrau dysgu gydol oes a chynhwysiant cymdeithasol Llywodraeth Cynulliad Cymru, a sicrhau bod diwylliant yn chwarae rhan bwysig wrth ddatblygu ac adfywio’r cymunedau lle’r ydym yn byw.

Thank you for this statement. It is an important statement for culture in Wales, and I am glad that you will consult further on this. It is also important to ensure, as you say, that the current structure is maintained so that links with museums and libraries are maintained in the future.

I have not yet had an opportunity to read the lengthy consultation paper in detail. However, it is important that we in Wales are free to develop fully the potential of the resources that we have in our museums and libraries, because there is potential there to bring more work, and tourism in particular, to every part of Wales.

I have considered the three options in the consultation paper. I am in favour of having a body specifically for Wales in this area. I have not yet had an opportunity to look at points 2 and 3 in enough detail to say whether I am in favour of them, but the consultation is ongoing. Certainly, the tourism industry across Wales, as well as promoting local resources to raise the quality of life in our communities, will benefit from this. I like the idea of spreading good practice throughout the 500 museums and libraries that you listed.

You mention the lack of resources that prevents these people from achieving the full potential. Have you considered using the Heritage Lottery Fund to find more money to help them?

Yr wyf yn falch eich bod yn croesawu’r ymgynghoriad hwn. Mae’n fenter bwysig i ddiogelu’n treftadaeth ar gyfer y dyfodol. Croesawaf y ffaith eich bod wedi nodi’r cysylltiad pendant rhwng pwysigrwydd ein treftadaeth i ni ac i’r economi a thwristiaeth yng Nghymru. Yr wyf bob amser yn tynnu sylw at bwysigrwydd yr amgueddfeydd nad ydynt yn rhai cenedlaethol, yn ogystal â phwysigrwydd ein llyfrgelloedd a’n harchifdai. Mae’r archifdai wedi’u diystyru bron yn y strwythur presennol, ac nid yw hynny’n ddigon da. Yr wyf yn awyddus inni gael ein mentrau ein hunain sy’n addas i Gymru, a gobeithiaf mai hynny sydd wedi’i gyflwyno yma.

Ynghylch diffyg adnoddau, os adiwch hyn oll at ei gilydd yn y strwythur presennol, mae 10 aelod staff yn delio â hyn. Wrth gwrs, mae staff ar lefel leol mewn llyfrgelloedd, ond, o ran y cyd-destun strategol, mae 10 aelod staff. Nid yw hynny’n ddigonol. Fodd bynnag, fe geir arian loteri’n eithaf aml ar gyfer ein hamgueddfeydd, ein harchifdai ac yn y blaen. Buont yn defnyddio’r arian hwnnw ar sail unigol, unwaith ac am byth, o’r naill ddiwrnod i’r llall, ond bu diffyg o ran y cyd-destun strategol. Yr hyn y buom yn ceisio’i wneud yn y misoedd diwethaf yw cynnwys y mentrau loteri yn ein ffordd gyffredinol o feddwl yn y Cynulliad, yn hytrach na’u cael yn atodiad dewisol ar y diwedd. Yr ydych wedi tynnu sylw at y mater allweddol hwnnw, ac yr wyf yn croesawu hynny.

Croesawaf y datganiad hwn. Mae’n cydnabod y ffaith bod gennym rwydwaith cyfoethog o amgueddfeydd, llyfrgelloedd a gwasanaethau archifau ledled Cymru sy’n darparu adnodd dysgu ffurfiol ac anffurfiol pwysig. Dylem adeiladu ar sail yr hyn sydd gennym, yn hytrach na’i dynnu oddi wrth ei gilydd, ac yr wyf yn sicr mai hynny yw’ch bwriad.

Edrychaf ymlaen at ganlyniadau’r ymgynghoriad. Er bod cryfderau aruthrol yn y gwasanaeth, gobeithiaf y bydd y corff newydd, wrth iddo ddatblygu, yn achub ar y cyfle i archwilio’r diffygion sylweddol a geir yn y gwasanaeth hefyd—nid lleiaf yn y Gogledd-ddwyrain, lle y mae gennym hanes cymdeithasol, diwylliannol a diwydiannol cyfoethog nas adlewyrchir mewn modd eglur o gwbl. A wnewch chi ystyried, o ganlyniad i’r adolygiad helaeth hwn, y dull gorau inni ddarparu cyfleuster ar gyfer addysg ac arddangos, ac a wnewch chi gychwyn trafodaethau â’r awdurdodau lleol yn y rhanbarth hwnnw i sicrhau y bydd hynny’n digwydd?

Mae’r pwynt olaf yn un penodol, a byddwn yn falch o gael unrhyw syniadau penodol sydd gennych mewn ymateb i’r ymgynghoriad hwn.

Ynghylch y Gogledd-ddwyrain, fel y gwyddoch, yr wyf yn ymweld yn aml ag amgueddfeydd lleol. Dywedant wrthyf yn aml fod arnynt angen canllawiau, ac y byddent yn gwerthfawrogi cymorth drwy fentrau penodol. Credaf iddi fod yn anodd darparu hynny o fewn y strwythur presennol. Mae’r papur yn egluro bod y nifer o staff sy’n ymwneud â hyn ar hyn o bryd, sef 10 a hanner, yn annigonol, ac mae opsiynau 2 a 3 yn sôn am gynyddu nifer y staff i tua 20. Byddai hynny’n golygu bod y Cynulliad yn cyflogi 20 o arbenigwyr yn y gwasanaethau dan sylw, yn hytrach na rhagor o weision sifil i ddelio â gwaith gweinyddol.

Diolch i chi am eich datganiad. Yr ydych yn iawn wrth ddweud bod amgueddfeydd, llyfrgelloedd ac archifdai’n hynod o bwysig, ac, er eu bod yn ganolog ym mywyd diwylliannol ac addysgol Cymru, maent hefyd yn ganolog ym mywyd economaidd Cymru. Nid ydym erioed wedi ystyried pob agwedd ar ddiwylliant yn briodol, a chydnabod eu holl botensial economaidd, a chredaf eich bod yn iawn wrth gyfeirio atynt fel hyn. Mae ynddynt y potensial i adfywio’r ardaloedd tlotaf yng Nghymru, a dylai’r Cynulliad, a chithau fel Gweinidog, fabwysiadu’r strategaeth honno ym mhob achos.

Yr wyf fi, ac eraill, yn croesawu’r adolygiad o’r trefniadau strategol ac ymgynghorol, yn enwedig, fel y gwnaethoch nodi, y pwysigrwydd o gydlynu’r buddsoddiadau anferth a ddaw oddi wrth y Loteri Genedlaethol, o ran amcanion cyffredinol y Cynulliad a’ch Llywodraeth. Edrychaf ymlaen at y trafodaethau a fydd yn digwydd yn y Pwyllgor Diwylliant; gobeithiaf y byddant yn helaeth, ac y bydd y Pwyllgor yn chwarae rhan bwysigyn y mater hwn.

Mae’n rhy fuan ar hyn o bryd imi ddweud pa un o’r opsiynau—os yr un, yn wir, neu gyfuniad ohonynt—y byddai’n well gennyf weld ei weithredu. Fodd bynnag, gwn fod arnom angen trefniadau clir ac effeithiol yn y sector hwn, yn gymesur â’r costau gweinyddol y gall unrhyw staff ychwanegol, neu unrhyw beth arall a geir yn yr opsiynau hyn, ei olygu.

Yr ydych yn iawn wrth ddweud ei bod yn bwysig bod beth bynnag a wnawn yn ennyn parch a hyder yn y sector ledled Cymru. Gwelsom anawsterau mewn agweddau eraill ar ddiwylliant lle y collwyd parch, a rhaid inni ystyried pawb sydd am ddefnyddio a mwynhau’r cyfleusterau y byddwch yn eu trafod.

Gobeithiaf y byddwch yn cymryd dwy agwedd i ystyriaeth wrth feddwl am hyn. Yn gyntaf, rhaid inni sicrhau sylw priodol i’r holl sefydliadau llai—nid yn unig i’r cyfleusterau mawr yng Nghymru. Yr ail bwynt sydd gennyf, gan ddilyn sylw Tom Middlehurst, yw y dylem sicrhau bod unrhyw strategaeth gan y Cynulliad yn canolbwyntio ar Gymru gyfan, ac nad yw’n crynhoi’r adnoddau yng Nghaerdydd a’r De-ddwyrain yn unig, sef yr hyn yr wyf wedi cyhuddo’r Llywodraeth hon o’i wneud yn aml.

Yr wyf yn falch eich bod wedi codi mater pwysigrwydd y sector hwn i’r economi. Drwy Cymru’n Creu, y mae’r Cyngor Amgueddfeydd yng Nghymru a’r Cyngor Gwasanaethau Llyfrgell a Hysbysrwydd (Cymru) yn aelodau ohono, buom yn ystyried yr ystadegau annigonol ar y sector diwylliannol a’r diwydiannau creadigol, a’u pwysigrwydd i’r economi. Yr ydym yn ceisio datrys y broblem honno. Mae’n bwysig cael ystadegau cyfredol er mwyn tynnu sylw at bwysigrwydd y sector, sy’n tyfu ar ddwywaith cyfradd yr economi yng ngweddill y DU. Mae hyn yn dod yn bwysicach bob dydd.

Bu ichi gyfeirio at y ffaith ei bod yn bwysig i’r ardaloedd tlotaf gael budd o hyn. Yr ardaloedd yng Nghymru sy’n dlotach yn economaidd yw rhai o’r cyfoethocaf o ran treftadaeth, a rhaid inni wneud y cysylltiad pwysig hwnnw.

Yr wyf yn barod i ystyried awgrymiadau gwahanol i’r tri dewis a nodir. Y rhain a oedd yn ymddangos yn fwyaf ymarferol i’r grŵp ymgynghorol, y cyfeiriais ato yn fy natganiad, sydd â chysylltiad agos â’r sector. Yr wyf yn awyddus i gryfhau’r sector, a byddai hynny’n sicr o olygu costau ychwanegol, ond fe’u hystyrir fel rhan o gylch y cyllideb.

Yn olaf, cysyniad y corff hwn yw rhoi mwy o rym i sefydliadau a chyrff llai. Yr wyf yn hynod ymwybodol nad yw llyfrgelloedd a gwasanaethau archifau a’n hamgueddfeydd llai yn cael sylw yn aml yng nghanol ein trafodaethau. Mae’n bwysig ein bod yn tynnu sylw at eu pwysigrwydd ac yn eu helpu drwy gydweithredu.

Yr wyf finnau’n croesawu’r datganiad hwn. Mae cydlynu polisi amgueddfeydd, llyfrgelloedd ac archifdai ledled Cymru’n bwysig, a gobeithiaf y bydd y strwythur newydd a ddaw o’r ymgynghoriad hwn yn ystyried hynny, gan ddod â thair elfen y gwasanaeth at ei gilydd.

Croesawaf ddull gweithredu’r Gweinidog gan ei bod yn ymddangos nad yw’n dilyn yr un polisi â Lloegr drwy sefydlu cwango newydd. Wrth ystyried sefydlu corff ymgynghorol neu uned sy’n ymwneud â’r ymgynghoriad hwn, a wnaiff y Gweinidog ystyried y polisi a gyhoeddwyd gan Lywodraeth y Cynulliad o geisio lleoli staff y tu allan i Gaerdydd lle y bo modd? Mae’n bwysig gwneud hynny pan fo cyrff newydd yn codi o’r Cynulliad.

Gan fod llawer o amgueddfeydd, llyfrgelloedd a gwasanaethau archifau’n cael eu rhedeg un ai gan gynghorau lleol, yn breifat, neu mewn partneriaeth—fel yr amgueddfa ddiwydiannol a morol newydd a gynigir ar gyfer Abertawe—sut y byddant yn ffitio i unrhyw strwythur newydd a gynigir?

Yn gyntaf, ni ddilynais yr awgrym o gymryd llwybr Resource yn Lloegr, oherwydd, ar wahân i unrhyw ystyriaethau eraill, nid oeddwn am greu rhagor o gyrff cyhoeddus a noddir gan y Cynulliad. Pam y mae gennym Gynulliad os oes angen inni greu nifero gyrff newydd eraill? Weithiau, mae angen inni newid ein trefniadau, ond nid yw cynyddu niferoedd yn genhadaeth gennyf. Byddai creu CCNC i ofalu am 20 o staff yn gost weinyddol ormodol, ac mae’n bwysig ystyried hynny.

Ymdrinnir â lleoliad y staff arbenigol hyn yn y papur, a byddwn yn falch o gael sylwadau ar hynny. Yr wyf yn awyddus, fel mater o egwyddor, lle y bo’n briodol, i sicrhau y caiff staff eu lleoli fwyfwy y tu allan i Gaerdydd, a chredaf fod yr achos hwn yn gyfle priodol i wneud hynny. Yr wyf yn gwrando’n astud.

Yr wyf yn awyddus i weithio mewn partneriaeth â llywodraeth leol. Yr oedd cynrychiolydd o Gymdeithas Llywodraeth Leol Cymru’n aelod o’r grŵp ymgynghorol a gyflwynodd y cynigion y mae’r papur hwn wedi’i seilio arnynt. Byddwn am weithio drwy ymgynghori â llywodraeth leol ar unrhyw strwythur newydd.

Byddaf mor gryno ag y gallaf. Datganaf fuddiant fel cadeirydd yr Amgueddfa Forol a Diwydiannol Genedlaethol yn Abertawe. Mae’n anrhydedd gennyf ddal y swydd honno.

Mae hon yn ddogfen ddiddorol ac yr wyf yn eich llongyfarch ar ei chyflwyno. Y bore yma, mae Aelodau wedi sôn am ddatblygu economaidd, a dyna yw pwnc sych, ond, yn fy mhrofiad i, fe all ymweld ag amgueddfa fod yn fodd i newid eich bywyd a gall fod yn llawer o hwyl a dod â llawenydd. Dylem drin y mater hwn fel modd i ddatblygu, nid yn unig yr ardaloedd mwyaf difreintiedig yng Nghymru, ond gweddill Cymru hefyd. Fel aelod o’r Pwyllgor Diwylliant caf gyfle i ystyried hyn a gobeithiaf y bydd y Pwyllgor yn treulio cymaint o amser ar hyn ag a wnaeth yn adolygu’r Gymraeg. Gan fod y Cadeirydd wedi gosod cynsail bellach ar y cyfnod a dreuliwn yn trafod pwnc, yr wyf wrth fy modd mai felly y bydd yn y dyfodol.

Dymunaf sôn am Resource, oherwydd myfi oedd cynrychiolydd Cymru ar y Comisiwn Amgueddfeydd ac Orielau, ac er mai corff Seisnig yw Resource yn bennaf, mae’n bwysig bod gan Gymru lais oherwydd gall fod yn ffynhonnell ariannol ychwanegol o ran y Llywodraeth yn gwarantu arddangosfeydd celf. Mae arnom angen safonau Ewropeaidd i amgueddfeydd, nid rhai i’r DU yn unig. Rhaid i amgueddfeydd Cymru fod ar y brig ymysg y nifer helaeth o amgueddfeydd rhyngwladol. Rhaid inni ystyried beth a gynigir ar gyfer y corff cenedlaethol hwn. Nid wyf ond newydd weld y ddogfen hon, ac nid wyf yn fodlon ar rai rhannau ohoni. Rhaid inni sicrhau ein bod yn cydnabod rôl llywodraeth leol ac amgueddfeydd annibynnol yn ogystal â’r amgueddfeydd cenedlaethol.

Mae archifau’n bwnc diddorol. Mae llawer o archifau rhyfeddol yng Nghymru, sydd o’r golwg, ac mae angen inni roi sylw i’r mater hwnnw. Gobeithiaf y bydd pawb yn cymryd rhan yn yr ymgynghori ar y ddogfen hon ac, os cyflogwn fwy o bobl, na fyddant o reidrwydd yn weision sifil, ond yn unigolion â gwybodaeth am amgueddfeydd, addysg ac archifau’n benodol. Gwnaethoch sôn am y loteri, mae hynny’n iawn—

Nid wyf ond yn bod yn gryno.

I wneud un pwynt sydyn, rhaid gwneud hyn drwy ariannu craidd.

Ynghylch eich pwynt olaf, gallaf eich sicrhau nad oeddwn yn meddwl dibynnu ar y loteri, ond gellid ystyried arian y loteri a wariwyd yn dda eisoes mewn dull mwy strategol a’i wario’n fwy effeithiol byth.

Ynghylch amser y Pwyllgor Diwylliant, mae hynny’n fater i’r Cadeirydd, ond yr wyf wedi dechrau trafod gydag ef yr angen i ddarparu digon o amser i drafod y pwnc hwn. Cytunaf mai un rheswm dros beidio â sefydlu rhywbeth sy’n cyfateb yn union i Resource yw nad ydym am ein torri ein hun oddi wrtho. Yr ydym am rannu ei arbenigedd. Mae’n cyflogi dwsinau o bobl i ystyried polisi ac yn y blaen. Byddai’n gwbl amhosibl inni gyfateb o ran y math o fanylder y gall ei ddarparu. Mae rhywfaint o’i waith yn berthnasol i Gymru ac mae angen inni gyfranogi o hynny a manteisio arno. Yr wyf wedi ymrwymo i sicrhau rôl i lywodraeth leol. Mae’n bartner pwysig yn hyn, fel y mae ym mhob agwedd ar fy mhortffolio. Yr wyf am roi ar ddeall y bydd y bobl ychwanegol y cyfeiriais atynt yn uned o arbenigwyr ar amgueddfeydd, llyfrgelloedd ac archifau. Ni fydd yn fater o weinyddu cyffredinol, ond yn uned o arbenigwyr o fewn Llywodraeth Cynulliad Cymru, os, o ganlyniad i’r ymgynghori, taw hynny y mae pobl am ei gael. Nid yw ond yn gynnig ar hyn o bryd.

Weinidog, yr ydych yn ymwybodol fy mod wedi cysylltu â chi, ac fe wyddoch efallai fy mod wedi cysylltu hefyd â chyfarwyddwr Amgueddfeydd ac Orielau Cenedlaethol Cymru, ynghylch sefydlu oriel gelf yn y Gogledd. Yr ydych hefyd yn ymwybodol o’r prif reswm dros yr angen, ac wedi gwneud sylw ar hynny, sef bod mantell aur yr Wyddgrug i’w dychwelyd i’w lle priodol. Mae hyn yn bwnc llosg yn fy etholaeth ac mae rhai o’ch sylwadau wedi dwysáu’r gobaith y caiff y fantell ei dychwelyd. A wnewch chi sylw ar unrhyw gynnydd pellach ar hyn?

Ni allaf wneud sylw ar y cynnydd, ond pe byddai gennym gorff fel yr un a gynigir gan opsiynau 2 a 3 yn y papur hwn, gallech ystyried mewn dull strategol ddarparu cyfleusterau yn y rhannau hynny o Gymru sydd heb gyfleusterau o’r fath. Dylai adlewyrchu’r sefyllfa ledled y wlad. Mae pwnc mantell aur yr Wyddgrug yn ymwneud yn y bôn â’r ffaith y byddai arnoch angen gwell diogelwch, tymereddau rheoledig mewn amgueddfeydd ac yn y blaen. Dyna’r math o gyfleuster y byddech yn ei ystyried yn strategol o ganlyniad i’r ad-drefnu arfaethedig hwn.

I join my fellow Members in welcoming this statement today. I welcome the review, the consultation and the Minister’s desire to create a Welsh response to this need, which is exceptionally important.

On Rosemary Butler’s point, I cannot promise to allocate as much time for this consultation as has been afforded to the Welsh language review. They are very different. However, this is an important matter and I look forward to discussing it in Committee on 15 May. Will you ensure that the Committee is given adequate time to respond in full to this important consultation?

Fel y dywedasoch, bydd y Pwyllgor Diwylliant yn ystyried hyn ar 15 Mai. Mae amser rhwng yr ystyriaeth gyntaf honno a diwedd Mehefin—diwedd y cyfnod ymgynghori swyddogol. Fodd bynnag, fe sylwch mai’r bwriad wrth bennu’r cyfnod ymgynghori hwn yw rhoi amser imi feddwl am hyn cyn cylch cynllunio’r gyllideb. Bydd y Pwyllgor hefyd yn awyddus i drafod y mater hwn cyn hynny.

Mae’r datganiad hwn yn rhoi’r diweddaraf ar y sefyllfa bresennol wrth ddatblygu cyfleusterau technoleg gwybodaeth a chyfathrebu yng Nghymru. Ym Mawrth, cyhoeddodd Llywodraeth y DU ganolfannau dysgu Ukonline ychwanegol, gan ddod â’u nifer i gyfanswm o 2,841. Mae gennym 281 o ganolfannau dysgu TGCh eisoes yng nghronfa ddata genedlaethol Cymru. Yr ydym yn disgwyl y bydd gennym dros 600 o ganolfannau dysgu TGCh yng Nghymru erbyn diwedd 2002. Mae gan Gymru bron ddwywaith y nifer o ganolfannau dysgu â Lloegr am bob pen o’r boblogaeth.

Bydd y canolfannau dysgu TGCh yn bont bwysig rhwng dysgu yn yr ysgol a dysgu yn y gymuned, gan roi mynediad i ddisgyblion at well cyfleusterau TGCh yn ystod, a’r tu allan i, oriau ysgol yn ogystal â darparu adnodd i gynorthwyo gweithgareddau dysgu i deuluoedd ac unigolion. Ar hyn o bryd yr ydym yn mapio’r wybodaeth am ganolfannau dysgu yn ôl trwch poblogaeth a’r pellter a deithir er mwyn gwneud penderfyniadau strategol ynghylch lle y dylid lleoli canolfannau ychwanegol, os bydd angen. Yr ydym hefyd yn rhoi rhaglenni ar waith a fydd yn sicrhau eu bod yn gwbl hygyrch ac yn cael eu defnyddio’n effeithiol.

Yn ogystal â sefydlu’r canolfannau dysgu, yr ydym hefyd yn gofalu am y seilwaith technegol, y strwythurau cynnal a’r gallu i gynnig y cyfleusterau. Mae gan dechnoleg gwybodaeth a chyfathrebu rôl bwysig wrth geisio codi safonau mewn ysgolion ac ehangu’r mynediad at ddysgu gydol oes, a’r cyfranogiad ynddo. Os ydyw i lwyddo, mae arnom angen seilwaith technegol cadarn sy’n gallu ymdopi â’r galw cynyddol a chynnig adnoddau a chymorth dysgu o ansawdd da Dyna pam y cyhoeddwyd y strategaeth band llydan uchelgeisiol gan Lywodraeth Cynulliad Cymru fis Hydref diwethaf. Yr wyf wrth fy modd â chynnydd cyflym y fenter honno.

Yn ogystal â sicrhau darparu byrddau gwyn ac offer TGCh eraill i bob ysgol yng Nghymru, arwyddwyd cytundeb gan fy nghyd-aelod cabinet, Andrew Davies a minnau â Logical (UK) Ltd ym Mawrth, gan gomisiynu’r cwmni hwnnw i greu elfen graidd y ‘Rhwydwaith Dysgu Gydol Oes’ band llydan yng Nghymru. Bydd hynny’n darparu mynediad band llydan cyflym drwy’r rhyngrwyd ym mhob awdurdod lleol, gan ddatblygu’r ddarpariaeth addysg bellach ac uwch bresennol.

Mewn partneriaeth â’r awdurdodau lleol, yr ydym yn datblygu’r rhwydwaith hwn er mwyn cysylltu’r holl ysgolion, llyfrgelloedd a chanolfannau dysgu cymunedol. Bydd hynny’n cynnwys y canolfannau dysgu TGCh a sefydlais y llynedd. Mae’r seilwaith band llydan newydd yn cynnig cyfle aruthrol i ddefnyddio TGCh i helpu i godi safonau mewn ysgolion a gweithredu’r Cwricwlwm Cymreig.

Ynghylch sefydlu strwythurau cymorth perthnasol i hyrwyddo’r agenda, yr wyf wedi sefydlu panel ymgynghorol TGCh i roi cyngor ar ddatblygu a gweithredu polisi mewn ysgolion. Bydd y panel hwn yn adolygu’r lefelau mwyaf ffafriol o offer a chysylltedd sydd eu hangen i godi safonau a sicrhau mynediad cyfartal mewn ysgolion. Bydd y panel yn cydweithio’n agos hefyd â grŵp arbenigol e-ddysgu ELWa. Cyn hir byddaf yn penodi tasglu TGCh i fapio strategaeth ar gyfer gwella’r ddarpariaeth TGCh yn ysgolion Cymru, ynghyd â thîm newydd, y Grid Cenedlaethol ar gyfer Dysgu Cymru, i ganfod a datblygu adnoddau cwricwlwm electronig i wneud y defnydd mwyaf posibl o’r cyfleoedd a greir gan rwydwaith band llydan Cymru.

Mae TGCh yn cynnig cyfle pwysig i drawsffurfio’n ffordd o fyw, o ddysgu ac o drafod busnes. Fodd bynnag, ochr yn ochr â chyfle o’r fath y mae’r her o sicrhau bod sgiliau TGCh pobl Cymru yn ddigon i’w galluogi i fanteisio arni yn eu bywyd bob dydd. Mewn partneriaeth ag ELWa, byddwn yn cymryd camau strategol i hybu sgiliau TGCh yng Nghymru. Yr ydym am wneud dysgu gydol oes yn realiti bob dydd i bobl Cymru; mae e-ddysgu’n hanfodol i gyflawni’r nodau hyn. Yn ‘Y Wlad sy’n Dysgu’, datganais fy mwriad i sefydlu grwpiau arbenigol i ymchwilio i e-ddysgu a sgiliau TGCh. Yr oedd yr ymrwymiadau hynny wedi’u cynnwys yn Cymru Ar-lein—fframwaith strategol yr oes wybodaeth a luniwyd gan Lywodraeth y Cynulliad i Gymru.

Mae Andrew Davies a minnau wedi sefydlu un grŵp arbenigol e-ddysgu a sgiliau TGCh i’n cynghori ar y camau allweddol y dylid eu cymryd i gynyddu nifer y rhai sydd â sgiliau TGCh uwch a’u cadw yng Nghymru, ac i ganfod ffyrdd posibl i wella e-ddysgu yng Nghymru. Mae panel ymgynghorol TGCh, y mae Alun Pugh yn ei gadeirio ar fy rhan, a’r grŵp arbenigol e-ddysgu a sgiliau TGCh yn cydweithio’n agos. Ar y cyd, maent wedi datblygu cynlluniau i ddarparu gwasanaethau cymorth a hyfforddi TGCh integredig i athrawon a hyfforddwyr ledled Cymru er mwyn cynnal y rhaglen band llydan ar gyfer dysgu gydol oes.

Ochr yn ochr â’r arian a ddarperir i’r rhwydwaith dysgu gydol oes band llydan, mae £2 filiwn o arian ELWa a £2 filiwn o arian y Cynulliad y flwyddyn wedi’i neilltuo dros y tair blynedd nesaf i ddarparu cymorth TGCh. Bydd yr arian hwn yn darparu strwythur cymorth TGCh integredig i’r holl athrawon a hyfforddwyr yng Nghymru, a chymorth ychwanegol i wirfoddolwyr a hyfforddwyr yn y sector preifat, a fydd yn gweithio yn y canolfannau dysgu ac mewn mannau eraill yn y gymuned. Mae ELWa yn bwrw ymlaen â’r cynlluniau hynny ar hyn o bryd.

Bydd y rhaglen gymorth hon yn ategu’r canolfannau dysgu TGCh drwy beri bod rhagor o staff hyfforddedig ar gael i drosglwyddo’u gwybodaeth i eraill sy’n gysylltiedig â’r canolfannau. Bydd yn arwain at sylfaen graidd o wybodaeth a phrofiad y gallwn adeiladu arni. Mae’r grŵp arbenigol e-ddysgu a sgiliau TGCh yn helpu ELWa ar hyn o bryd i ddatblygu’i strategaeth e-ddysgu ar y cyd. Bydd hefyd yn helpu, ym Mai, gyda’r strategaeth sgiliau TGCh sy’n gysylltiedg â hi.

Yn olaf, rhaid inni gynyddu’r gallu a’r adnoddau er mwyn agor y canolfannau y tu allan i oriau ysgol a chynnwys ein cymunedau mewn gweithgareddau yn ymwneud â TGCh. Gwnawn hynny drwy’r rhaglen e-gymunedau, a arweinir ar hyn o bryd gan Awdurdod Datblygu Cymru ar ein rhan. Yn ogystal â hynny, mae ELWa yn rhagbrofi e-leoliadau, a fydd yn lleoli myfyrwyr addysg uwch a phellach yng Nghymru mewn cymunedau ledled y wlad i hybu sgiliau TGCh drwy’r gymuned. Yr wyf yn falch o roi gwybod i chi fod ein dull gweithredu cydgysylltiedig wedi mynd ymhell tuag at gynnal addysg a dysgu gydol oes yn y gymuned ledled Cymru.

I welcome your statement on these exciting developments in Wales. There is clear progress on this and I am glad to be able to acknowledge that. You give deserved attention to this area and to the fact that these centres should be accessible and available to everyone. You also said that you would ensure that they are used effectively, which is also important.

The level of funding required for these developments not only includes the costs of linking centres but also the cost of human and technical resources required to support the schemes. I recently met with representatives from Cynnal in Gwynedd—I need not remind you that Cynnal is renowned throughout Wales for its work in introducing new technology—and I understand that, following the First Minister’s announcement in October 2001, it undertook some modelling work to link primary schools only to the local network. It came to the conclusion that some £1 million in capital and £200,000 of revenue would be required annually for Gwynedd alone in order to implement the Assembly’s recommendations. It is estimated that a similar sum will be required for Anglesey. Were that the case in every part of Wales, it is obvious that, if we are to succeed in this field, the sums referred to in today’s statement would be insufficient. Are you convinced that this sum reflects and takes into consideration the all-important factor of rurality, which we have heard so much about, and is it central to the funding? Will you reconsider the level of funding in light of Cynnal’s findings? Finally, and a number of Members have asked this question, is this Government making full use of the Objective 1 funding available in this area?

Diolch ichi am gydnabod y cynnydd a wneir. Yng nghynhadledd ryngwladol ddiweddar y BBC ar e-ddysgu, yr oedd yn ddiddorol clywed yr Athro Stephen Heppell o Ultralab, a ystyrir yn un o arweinyddion datblygiad TGCh, yn dweud ei fod o’r farn bod y datblygu yng Nghymru, o ganlyniad i’n ffordd gydgysylltiedig o feddwl, yn ein rhoi ymysg y tair gwlad orau yn y byd. Mae hyn yn newyddion gwych. Dywedodd hefyd mai hynny yw un o’r manteision o fod yn wlad fach. Yr unig fannau eraill yn y byd sy’n gallu cystadlu â ni ar hyn o bryd yw Singapôr a Seland Newydd. Mae’n bwysig, felly, ein bod yn bwrw ymlaen â hyn.

Yr oeddwn am wneud y datganiad hwn heddiw fel modd i ddangos i’r Aelodau fod gennym ddull cydgysylltiedig o weithio. Nid yw popeth ar waith ar hyn o bryd, ac mae gennym ddiddordeb yn y rhagamcaniadau o gostau sydd gan bobl. Yr ydym wedi buddsoddi £40 miliwn yn y gwaith o ddatblygu TGCh yn y tair blynedd diwethaf, i sicrhau bod y cysylltiadau ar waith. Mae’r holl ysgolion wedi’u cysylltu bellach â’r Grid Cenedlaethol ar gyfer Dysgu. Un o’r tri argymhelliad allweddol a oedd gan y Pwyllgor Addysg a Dysgu Gydol Oes oedd y dylem sefydlu panel ymgynghorol fel y gallem gael y math o gyngor a oedd yn sail i’r polisi a’r materion ariannu. Mae’r panel wedi’i sefydlu bellach, o dan gadeiryddiaeth Alun Pugh, ac mae’n gweithio gydag arbenigwyr addysg a thechnoleg gwybodaeth a chyfathrebu. Mae sefydlu’r tasglu TGCh wedi’i gynnig ar dendr, yn union fel y gwnaethpwyd â’r Grid Cenedlaethol ar gyfer Dysgu, a gobeithiaf wneud cyhoeddiad am hynny ddechrau mis Mai. Mae hyn yn golygu y bydd popeth yn ei le, a fydd yn sicrhau y gallwn weithredu’r strategaethau caffael sy’n briodol o ran ymorol ein bod yn defnyddio’r arian yn effeithiol. Y pwynt allweddol i’w gofio yw bod y Cynulliad wedi ymrwymo yn strategaeth gyffredinol Cymru Ar-lein i sicrhau y caiff Cymru gyfan ei chysylltu o fewn tair blynedd. Mae’r ymrwymiad hwnnw’n parhau, ac mae’n gyffrous gweld cymaint yr ydym yn ei wneud ar addysg a dysgu gydol oes i gyfrannu at hynny.

Trof at eich cwestiwn olaf ar Amcan 1. Yr wythnos diwethaf cyhoeddodd Andrew Davies gynnig e-fasnach gyffrous, a fydd yn gweithredu ledled ardal Amcan 1. Mae Prifysgol Morgannwg wedi llwyddo mewn cais anferth o dan Amcan 1 sy’n ymwneud â dysgu gydol oes a menter. Gwneir llawer o waith ar draws Amcan 1, a rhaid ei gysylltu â’n cynigion ar gyfer dysgu gydol oes.

Croesawaf y datganiad hwn ar ran miloedd o bobl yn fy etholaeth a fydd yn elwa o gael mynediad at dechnoleg gwybodaeth a chyfathrebu. Ar ôl ymweld â chyfleusterau addysg gymunedol Cyngor Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr yn y ganolfan dysgu gydol oes yng Nghwm Ogwr, gwn fod y rhai sy’n defnyddio’r ganolfan wedi cael agor drws i fyd newydd o ganlyniad i dechnoleg gwybodaeth a chyfathrebu. Hoffwn godi mater lleol, a adlewyrchir ledled Cymru yn ôl pob tebyg. Mae neuadd les Pen-coed newydd ei hadnewyddu gan ddefnyddio arian cyhoeddus. Mae’n gyfleuster cymunedol newydd rhyfeddol a ddefnyddir gan bawb yn nhref Pen-coed. Fodd bynnag, fe’i rheolir, yn bennaf, gan y cyngor tref. Mae mewn partneriaeth â’r awdurdod lleol er mwyn darparu rhai cyrsiau TG, ond nid yw’n gallu cynnig mynediad di-dor i’r rhyngrwyd, sy’n peri anhawster i’r rhai sy’n dymuno mynychu’r cyrsiau hynny. Mae’r cyrsiau wedi’u gordanysgrifio i gyd. Pa gyngor y gallwch ei gynnig i reolwyr y neuadd honno o ran mynediad i’r rhyngrwyd? Mae’r gost yn ormodol, fel y gwyddoch yr wyf yn siŵr, a dyna’r anhawster a wynebant, ac yr wyf yn siŵr yr adlewyrchir hynny ledled Cymru.

Mae ELWa ar fin cychwyn adolygiad cyllid mawr. Bydd yn ystyried ei flaenoriaethau, o ran yr agenda addysg cymwysterau a’r agenda addysg dysgu gydol oes ledled Cymru. Gwaetha’r modd, bu’n rhaid inni atal y cyfrifon dysgu unigol y Nadolig diwethaf, ond yr ydym yn disgwyl ailgyflwyno cynllun tebyg i’r cyfrifon dysgu unigol yn ddiweddarach eleni. Bydd cynllun o’r math hwnnw’n bwysig i’r ganolfan y gwnaethoch ei disgrifio. Os dymunwch ysgrifennu ataf am yr achos unigol hwn, byddwn yn falch o’i ystyried. Fodd bynnag, y mater allweddol, fel y dywedais yn y datganiad, yw bod ELWa yn gweithio ar y pegwn sgiliau uwch a’r pegwn dysgu gydol oes wrth ddatblygu’r strategaeth cynnal TGCh. Yr ydym yn rhoi arian hefyd at e-gymunedau oherwydd yr ymrwymiad i ddarparu gwasanaethau. Mae’r cyfleoedd a gynigir gan rai sydd â sgiliau TGCh o’r sector addysg bellach ac uwch i gynnig cymorth i’n cymunedau’n bwysig hefyd. Yr ydym am ddod â’r holl elfennau hyn at ei gilydd yn y dyfodol.

Fel aelod o’r Pwyllgor Addysg a Dysgu Gydol Oes, sydd wedi ymddiddori’n frwd yn y datblygiadau hyn, diolchaf yn fawr i chi am y datganiad y bore yma. Datblygiadau i’w croesawu yw’r rhain ac mae hon yn adeg gyffrous o ran datblygu’r agenda TGCh yn y system addysg yng Nghymru.

Mae sawl cwestiwn yn codi o’r datganiad; mae rhai’n ymwneud ag ystyriaethau polisi ac eraill ag ariannu. Yn gyntaf, o ran sefydlu ac adolygu’r lefelau mwyaf ffafriol o offer a chysylltedd mewn ysgolion, o ran yr ystyriaethau polisi, a welwn symudiad oddi wrth switiau TGCh mewn ysgolion? Yn hanesyddol bu symudiad tuag at sicrhau bod gan bob ystafell ddosbarth fynediad llawn at offer a meddalwedd TGCh. Os yw TGCh i ddod yn rhan annatod o ddysgu a datblygu’r cwricwlwm, rhaid ei gweld yn rhan o’r norm yn yr ystafelloedd dosbarth. Wrth gwrs, mae cwestiwn yn codi ynghylch capasiti. Mae rhai adeiladau ysgol nad ydynt yn arbennig o addas i’w haddasu ar gyfer offer TGCh o ran cysylltu llinellau a gosod meddalwedd. Mae hynny’n fater i’w archwilio gan y Cynulliad yng nghyswllt addasrwydd y stoc ysgolion a sicrhau y gellir defnyddio offer TGCh yn y math o adeiladau sydd ar gael.

Yn ail, ynghylch gwaith y tasglu TGCh wrth ddatblygu cwricwlwm ar sail electronig, gobeithiaf y byddwn yn dysgu gwersi oddi wrth yr Albanwyr, yn enwedig oddi wrth gyn Gyngor Technolegau Addysgol yr Alban. Gwnaeth waith rhagorol wrth hyrwyddo datblygiad defnyddiau TGCh sy’n seiliedig ar y cwricwlwm. Yr oedd ar y blaen. Gobeithiaf y bydd y panel ymgynghorol TGCh yn dysgu gwersi oddi wrth yr Alban, yn datblygu rhai themâu ac yn elwa ar lawer o’r gwaith a wnaeth y corff hwnnw.

Yn drydydd, a oes modd cynnwys y sector busnes yn y grŵp arbenigol a sefydlwyd i archwilio sgiliau TGCh? Y sector busnes fydd yn meddu ar lawer o’r arbenigedd electronig a thechnoleg gwybodaeth a chyfathrebu, a dylem geisio’i harneisio. Gall ddweud wrthym a yw’r amrediad o sgiliau TGCh a ddatblygir ar hyn o bryd, yn enwedig o ran cymwysterau, yn addas ar gyfer y diwydiannau sydd ohoni a’r marchnadoedd TGCh sy’n datblygu. Gall ddarparu dadansoddiad, yr wyf yn gobeithio, ar gyfer unrhyw archwiliad o sgiliau a chymwysterau TGCh, ynghylch a yw’r amrediad hwnnw o gymwysterau’n addas ar hyn o bryd.

Yn bedwerydd, ynghylch yr arian a ddarperir, cyfeiriodd eich datganiad at neilltuo £4 miliwn dros y tair blynedd nesaf. A yw hynny ar ben arian y gronfa cyfleoedd newydd, sydd ar gael ar hyn o bryd i hyfforddi athrawon mewn ysgolion? A fydd yr arian hwn yn cymryd lle’r gronfa cyfleoedd newydd yn y dyfodol, am mai oes gyfyngedig sydd i’r gronfa? Dywedodd eich swyddogion yn y Pwyllgor ddoe y gellid defnyddio arian cynnal addysg a hyfforddiant yn y dyfodol i helpu i hyfforddi athrawon, gan y bydd angen rhaglen dreiglol barhaus o gymorth i athrawon i ddiweddaru’u sgiliau TGCh yn barhaus. A gynhwysir yr arian ychwanegol yn llinell gyllideb grantiau cefnogi addysg a hyfforddiant, neu a ydyw yno eisoes ac wedi’i gynllunio ar gyfer y blynyddoedd nesaf hyn? Bydd goblygiadau cyllidebol. Bydd yn costio mwy, yr wyf yn amau, na £4 miliwn neu £5 miliwn y flwyddyn. A ydym yn bwriadu rhoi mwy o arian yn y llinell gyllideb GEST, ynteu a ddaw o’r gyllideb bresennol?

Diolchaf i chi ac i Huw Lewis am eich gwaith ar ran y Pwyllgor wrth yrru’r adroddiad hwn drwodd. Croesawaf eich sylwadau. Cytunaf fod hon yn adeg gyffrous. Rhaid inni elwa ar y buddsoddiad a wnaethom hyd yn hyn. Rhaid inni ei ddefnyddio’n effeithiol ar gyfer y dyfodol. Mae’ch cynigion ynghylch y lefelau mwyaf ffafriol o gysylltedd, ac a ydym yn sôn am gyfrifiaduron unigol mewn ystafelloedd unigol yn hytrach switiau, yn faterion eithaf lleol. Bydd yn dibynnu hefyd i raddau helaeth ar faint o ddefnydd sydd i’r ysgol y tu allan i oriau. Mae’r dull swît, lle y defnyddir yr ysgol y tu allan i oriau ysgol, yn fuddiol o ran diogelwch a chymorth. Mae’r ysgolion wedi dweud wrthyf eu bod yn ystyried yn ofalus ym mhle y maent yn rhoi eu switiau cyfrifiaduron er mwyn sicrhau’r diogelwch, a’r cyfle, mwyaf posibl. Felly, yr ydym yn ystyried adeiladau a allai fod â mynedfa ar wahân y gellir eu defnyddio felly. Yr ydym wedi rhoi’r fenter byrddau gwyn ar waith, sy’n golygu bod gallu TGCh cyflawn mewn tair ystafell ddosbarth yn ein holl ysgolion uwchradd, wedi’u hariannu’n uniongyrchol gan y Cynulliad, yn ogystal â’r arian a ddarperir ar lefel leol. Mae sawl ysgol yn cynyddu nifer y byrddau gwyn sydd ganddi. Ystyriwn hynny’n ofalus i weld a yw’n briodol inni fuddsoddi yn yr un modd mewn byrddau gwyn at y dyfodol, er enghraifft.

Ynghylch y gwersi o’r Alban, neu o fannau eraill, yr wyf wedi addo lawer gwaith yn y Pwyllgor y byddaf bob amser yn ystyried yr arferion gorau o fannau eraill. Mae’n bwysig bod cyfleoedd i ddysgu oddi wrth fannau eraill sy’n ymddangos eu bod yn gweithio’n debyg i ni. Byddaf yn ysgrifennu at Singapôr a Seland Newydd i sôn am yr hyn y maent yn ei wneud, fel y gallwn ddefnyddio’u profiad. Nid yw aelodaeth y grŵp sgiliau TGCh wrth law gennyf; yr wyf yn sicr bod y pwyntiau a wnaethoch wedi’u cymryd i ystyriaeth, ond ysgrifennaf atoch ynghylch yr aelodaeth.

Ynghylch ariannu, mae’r arian yn ychwanegol at arian y gronfa cyfleoedd newydd. Mae’r gronfa cyfleoedd newydd wedi cyfrannu swm aruthrol: tua £13 miliwn ar gyfer hyfforddiant TGCh i athrawon a llyfrgellwyr; £13 miliwn ar gyfer mynediad cymunedol at ddysgu gydol oes; £13 miliwn ar gyfer dysgu y tu allan i oriau; a £50 miliwn ar gyfer digideiddio cynnwys i’r rhyngrwyd. Mae llawer o arian o’r gronfa cyfleoedd newydd yn mynd at gyflawni hyn hefyd. Yr ydym wedi cynyddu arian GEST eleni. Mae’r pennawd y rhestrir cymorth i fentrau addysg a thechnoleg gwybodaeth a chyfathrebu oddi tano wedi codi i £10 miliwn bellach. Cadwn hynny dan sylw, gan fod GEST yn fodd i ofalu am hyfforddiant a gynhelir gan yr awdurdodau lleol. Mae gan yr athrawon fynediad hefyd, drwy Gyngor Addysgu Cyffredinol Cymru, at raglenni dysgu unigol a all gynnwys TGCh, fel y dywedwyd wrth y Pwyllgor ddoe. Mae’r dyfodol yn obeithiol ar y mater hwn.

Diolch i chi am y diweddariad hwn, Weinidog. Yr wyf yn sicr ein bod oll yn cydnabod pa mor bwysig yw TGCh mewn economi fyd-eang sy’n seiliedig ar wybodaeth. Soniaf am dri mater sy’n codi o’r datganiad. Yn gyntaf, a fydd rhan o’r broses mapio trwch poblogaeth yn edrych hefyd ar y dull priodol o ddarparu’r band llydan, oherwydd gellir ei ddarparu drwy gopr, opteg ffibr, neu hyd yn oed microdonnau? Mae hon yn agwedd bwysig ar gyflenwi gwybodaeth mewn ardaloedd gwledig.

Yn ail, yr wyf yn falch bod yr arian wedi’i neilltuo, a’i fod yn ychwanegol at arian y gronfa cyfleoedd newydd. Fodd bynnag, hoffwn gael mwy o fanylion am y modd y bydd yr awdurdodau lleol yn cynorthwyo ysgolion o ran effaith y gost ychwanegol o gysylltu ar eu cyllidebau unigol. Yr ydym oll yn cydnabod y gall TGCh gadw a datblygu cryfderau, a helpu ysgolion a chymunedau gwledig drwy gynnig gwasanaethau newydd. Gall ysgolion wasanaethu’r gymuned ehangach, a helpu i gadw adnoddau cymdeithasol ac economaidd pwysig. A ydych yn cytuno, Weinidog, fod ysgolion gwledig yn rhan hollbwysig o’u cymunedau, ac y gall TGCh eu helpu yn eu rôl o fod yn rhan hanfodol o’r gymuned honno?

Defnyddiais y gair ‘strategol’ yn ystyriol wrth sôn am fapio a’r ymateb i hynny. Ar hyn o bryd, yr ydym yn gweithio gyda’r awdurdodau lleol, yr ysgolion a chanolfannau dysgu cymunedol eraill i gael y gorau o’r cynigion ar gyfer canolfannau dysgu cymunedol, gan ein bod am sicrhau na fydd unrhyw fylchau. Byddwn hefyd yn ystyried y dull cysylltedd mwyaf priodol.

Cytunaf â chi ynghylch pwysigrwydd TGCh i ysgolion, ac i ysgolion gwledig yn arbennig. Yn ein strategaeth i ysgolion gwledig—y buom yn ymgynghori arni y llynedd, ac y byddwn yn darparu rhagor o arian ar ei chyfer yr wythnos nesaf—gwnaethom nodi y gallai TGCh fod yn offeryn arbennig o ddefnyddiol i ysgolion gwledig o ran datblygu cynigion am ffederasiynau neu wahanol fathau o ddeialog, ac o ran mynd i’r afael â rhai o’r meysydd gweinyddol. Mae’n werth nodi bod adroddiad PricewaterhouseCoopers i’r corff adolygu athrawon ysgol wedi pwyso’n helaeth ar allu TGCh i fynd i’r afael â’r beichiau biwrocrataidd ar athrawon. Felly, yr ydym am ddefnyddio popeth sydd dan sylw’n effeithiol.

Yr wyf yn sicr y cytunwch nad oes synnwyr mewn dysgu disgyblion i ddefnyddio holl botensial technoleg gwybodaeth os nad oes darpariaeth iddynt ddefnyddio’r dechnoleg honno gartref neu yn y gwaith. Felly, yr wyf yn croesawu cynlluniau Llywodraeth y Cynulliad, ond yr wyf yn bryderus nad oes cynlluniau llawn i sicrhau’r un cysylltedd mewn adeiladau yn yr un dref neu bentref. Mae hyn yn bwysig oherwydd, os defnyddir y dechnoleg anghywir i gysylltu canolfannau dysgu, ni all y cysylltiadau hynny wasanaethu’r gymuned gyfan wedyn. Pa drafodaethau a gawsoch—

Mae’n ddrwg gennyf. Yr oeddwn yn dod at y cwestiwn ar ddiwedd y frawddeg.

Pa drafodaethau a gawsoch i sicrhau bod y cynlluniau i gysylltu canolfannau dysgu’n ffitio i gynllun cyflawn ar gyfer cysylltedd?

Dyna oedd holl ddiben y datganiad.

Ymddiddoraf yn arbennig yn y datganiad am bwysigrwydd e-ddysgu oherwydd, mewn ardaloedd sydd o dan anfantais addysgol, lle nad yw’r lefelau llythrennedd a rhifedd yn uchel ar hyn o bryd, mae mwy o bosibiliad fyth o gael rhaniad digidol. Yng ngolwg hynny, pa gynigion penodol yr ydych yn eu rhagweld i fynd i’r afael â’r mater hwn, yn ogystal â’r mater o bobl hŷn a allai gael mwy o broblemau wrth fynd at dechnoleg newydd?

Gobeithiwn y bydd ein cynigion i ddarparu canolfannau dysgu TGCh, nid yn unig mewn ysgolion, ond mewn canolfannau yn y gymuned ehangach, yn mynd i’r afael â rhai o’r materion hynny. Bydd strategaeth ELWa, a fydd yn ymddangos cyn hir yng nghyd-destun e-ddysgu, yn mynd i’r afael â’r mater hwnnw. Mae gan ELWa ddwy elfen allweddol o ran ei gylch gwaith: un yw cynhwysiant a’r llall yw cadw ac ymestyn sgiliau uwch, a rhaid ystyried y ddwy ohonynt.

Datganaf fuddiant fel cadeirydd corff llywodraethu Ysgol Arbennig Meadowbank. A wnewch sicrhau y rhoddir sylw penodol i anghenion ysgolion arbennig? Er enghraifft, mae technoleg y bwrdd gwyn yn cynnig cyfle i weddnewid dysgu mewn ysgolion arbennig, ond bydd ar lawer ohonynt angen mwy nag un bwrdd gwyn.

Fel y dywedais mewn ymateb i gwestiwn blaenorol, byddwn yn ystyried hyn eto yn y blynyddoedd i ddod. Mae’r ysgolion a’r awdurdodau lleol yn rhoi byrddau gwyn mewn ysgolion hefyd, a rhaid inni weithio mewn partneriaeth i gyflawni hyn.

O ran anghenion addysgol arbennig, mae arian ar gael o dan GEST ar gyfer offer TG i ddisgyblion sydd ag anghenion addysgol arbennig, ac mae’n bwysig iddo gael ei ddefnyddio’n effeithiol.

Mae’n debyg y gallwch fy nghyfeirio at ateb cynharach ond yr wyf yn awyddus y dylai adnoddau cymunedol eraill chwarae rhan wrth gynnig y cyfleoedd cyffrous hyn a chael at y cyllid. Er enghraifft, mae cyfleusterau TG gan y siop wybodaeth i bobl ifanc ym Mhenarth— datganaf fuddiant fel cyfarwyddwr—gan Fyddin yr Iachawdwriaeth yn Grangetown, sydd â chanolfan gyfrifiaduron yn ei chanolfan gymunedol, a chan y ganolfan fenter yn Llaneirwg. Yr wyf am sicrhau eu bod yn gallu cael at y cyllid hwn a bod yn rhan o gyfle cyffrous y canolfannau dysgu TGCh.

Byddai’n rhaid ichi ysgrifennu ataf gan roi manylion. Nid wyf yn barod i ymrwymo y caiff pob corff yng Nghymru fynd at y cyllid hwn. Yr ydym yn gwneud hyn yn strategol, ond yr ydym yn gweithio mewn partneriaeth i’w gyflawni. Un agwedd allweddol yw ein bod yn dod â hyn i lawr at y lefel gymunedol fel y bydd pobl yn cael mynediad am ddim at y peiriannau ac yn dysgu sgiliau TGCh.

I do not understand why you have not referred to the provision made by the University for Industry and Learndirect. Are you closely monitoring their activities to ensure that they are integrated into the system of learning centres? Will you also ensure that there is collaboration with the Wales Digital College? Do you agree that it would, ultimately, be sensible to transfer responsibility for the University for Industry, and its funding, to Wales so that we can create an effective integrated system?

Yr ydym yn cydweithio’n agos â’r Brifysgol i Ddiwydiant, Cyswllt Dysgu a’r coleg digidol. Maent yn cynorthwyo yn y gwaith a wnawn; maent yn hybu’r cyfleoedd i ddysgu a byddant yn cydweithio’n agos â ni ar y strategaeth hon. Ni chyfeiriais at hynny am eu bod wedi’u cynnwys eisoes ac yr wyf yn dod â holl bolisïau’r Cynulliad ar gysylltedd at ei gilydd. Ynghylch cwestiwn Phil Williams, Cymru Ar-lein yw’r ateb cyffredinol o ran cysylltedd ac yr wyf yn edrych ar yr elfen addysg a dysgu gydol oes yn hynny. Mae’r Cynulliad yn arwain ar hynny gyda’r cyrff cyhoeddus yr ydym yn eu noddi.

Tynnaf sylw at un pryder: nid yw cyfrifiaduron ond o werth i ysgolion pan ydynt yn gweithio. Un broblem yw na chyflogir digon o dechnegwyr i gynnal y cyfrifiaduron. Yr wyf wedi ymweld ag ysgolion lle na fu’r cyfrifiaduron yn gweithio am ryw dri mis, neu lle y mae switiau cyfrifiaduron wedi methu a gormod o blant i’r cyfleusterau sydd ar gael. A allwn sicrhau bod arian ar gael i dechnegwyr i gynnal y cyfrifiaduron hynny, yn enwedig yn yr ysgolion cynradd?

Bydd hynny’n faes allweddol i’w ystyried gan y grŵp ymgynghorol dros y flwyddyn nesaf oherwydd, yn ogystal â gosod y caledwedd, mae arnom angen hyfforddiant i sicrhau y gall pobl ei ddefnyddio’n effeithiol, a chymorth i sicrhau ei fod yn gweithio. Rhaid inni gael y seilwaith hyfforddiant a chymorth yn iawn. Dyna pam y cyhoeddais y bydd arian ar gael ar gyfer hynny dros y tair blynedd nesaf.