Diolchaf i’r Dirprwy Lywydd ac Aelodau’r Cynulliad am eu dealltwriaeth y byddwn yn hwyr yn cyrraedd y Cynulliad oherwydd imi fynychu gwasanaeth dathlu’r Jiwbilî ym Mangor.

Mae cynnal digwyddiadau rhyngwladol yn rhan o’n strategaeth i godi proffil Cymru ac i hyrwyddo twristiaeth a masnach yng Nghymru. Yr wythnos diwethaf, cynhaliwyd tri digwyddiad rhyngwladol yng Nghymru yr oedd gennym ni ryw gysylltiad â hwy, sef Gŵyl y Gelli dan nawdd The Guardian, y bencampwriaeth golff amatur ym Mhorthcawl, lle bu golffwyr o 26 o wledydd yn cystadlu er mai cystadleuaeth amatur Brydeinig ydoedd mewn enw, ac Eisteddfod yr Urdd yng Nghaerdydd, a fynychwyd gan y Comisiynydd Ewropeaidd dros addysg a diwylliant, Viviane Reding. Cafodd dau o’r digwyddiadau hynny niferoedd uwch nag erioed o ymwelwyr. Cododd nifer mynychwyr y Gelli i 70,000 o’r ffigur uchaf blaenorol sef 55,000. Cafodd Eisteddfod yr Urdd ei hwythnos orau erioed gyda 117,000 o ymwelwyr, a’r nifer fwyaf erioed o ymwelwyr mewn dydd ar y dydd Mawrth, sef, fe gredaf, 29,500. Nid oes gennyf ffigurau ar gyfer y bencampwriaeth golff amatur ym Mhorthcawl, ond bu’n gystadleuaeth lwyddiannus dros ben. Gall digwyddiadau diwylliannol, chwaraeon, busnes a masnach rhyngwladol godi statws Cymru ar lwyfan y byd a rhoi manteision cymdeithasol, economaidd a diwylliannol.

Heb os y mae hynny’n dric anodd i’w gyflawni, er mai dim ond un o’r digwyddiadau a grybwyllais a gynhaliwyd yng Nghaerdydd neu dde-ddwyrain Cymru. Mae Porthcawl mewn ardal Amcan 1, ac er nad yw hynny’n wir am y Gelli, y mae ymhell o Gaerdydd, er nad mor bell ag y mae llawer o bobl Caerdydd yn meddwl, mae’n debyg. Mae’n bwysig gwasgaru’r manteision o gwmpas Cymru. Er mai yng Nghaerdydd y mae pencadlys rali Network Q, bydd ei drefnwyr yn edrych am yr amodau gyrru anoddaf mewn fforestydd ar fryniau a mynyddoedd sydd ymhell o Gaerdydd. Mae digwyddiadau eraill ar eu hennill o gael eu cynnal y tu allan i Gaerdydd, sef digwyddiadau hwylio rhyngwladol fel y Cwpan Un Dunnell, a noddir yn hael gan Gyngor Gwynedd ac a gaiff rywfaint o arian yn anuniongyrchol, fe gredaf, oddi wrth Awdurdod Datblygu Cymru a Bwrdd Croeso Cymru. Yr ydym yn awyddus i hyrwyddo Cymru gyfan, ond mae’n haws dod â rhai digwyddiadau i Gymru os cânt eu cynnal yng Nghaerdydd. Pe na chynhelid digwyddiadau fel Cwpan Ryder yng Nghaerdydd neu Gasnewydd, mae’n debyg na ddeuent i Gymru o gwbl am na fyddai digon o leoedd aros ar gael mewn gwestai.

I support that bid wholeheartedly and I am glad it has the support of Rhodri Glyn. He is a prominent member of the board organising the bid. The Urdd Eisteddfod succeeded in two ways. People from rural Wales could take advantage of the opportunity to visit the Eisteddfod, the national museum—where admission is free of charge—and the shops, and Cardiffians who may not have had the opportunity to experience this kind of Welsh culture before could do so while shopping or as part of a visit to the city centre. That is why the Eisteddfod was such a success.

Mae’r farchnad yn gystadleuol, felly cytunaf â chi. Dyna pam y gofynnais i’r Gweinidog dros Ddiwylliant, Chwaraeon a’r Gymraeg weithio gyda’r Gweinidog dros Ddatblygu Economaidd i ddatblygu strategaeth ddigwyddiadau a fydd yn gosod meini prawf ar gyfer pa bryd i wneud cais am gyllid ar gyfer digwyddiadau, a pha bryd i beidio, ac i sicrhau y cawn y budd mwyaf i Gymru gyfan o ddod â digwyddiadau i Gymru.

Ysgrifennwch ataf, os gwelwch yn dda, i ddweud wrthyf beth ydynt. Y pwynt allweddol yw pa mor helaeth yw’r cyfleusterau gwesty. Er mwyn denu ymwelwyr a chystadleuwyr, rhaid cael cyfleusterau gwesty. Gall hyd yn oed ardaloedd sydd wedi hen ennill eu plwyf fel trefi gwyliau, fel Porthcawl, gael trafferth os sicrheir digwyddiad mawr fel y bencampwriaeth golff amatur. Pe gwnaem gais i gynnal Cystadleuaeth Golff Agored Prydain, byddai cael digon o ystafelloedd gwesty yn broblem. Wedyn ceir cwestiwn y cyfleusterau wrth gefn, sef yr hyn y tybiaf yr ydych yn cyfeirio ato yn achos Llandarsi. Byddwn yn ddiolchgar, felly, am wybodaeth lawn ar y cynigion diweddaraf ar gyfer Llandarsi.

Yr oeddwn yn bresennol, gyda chi ac Alun Michael, pan gafodd ei lansio ar ei siwrnai hirfaith o amgylch y byd. Gan dybio y bydd yn parhau i fod mor llwyddiannus ag y bu hyd yma—er gwaethaf y tywydd ofnadwy a wynebodd ar brydiau—pan ddaw yn ôl, bydd wedi cario neges dda a phositif am Gaerdydd a Chymru yr holl ffordd o amgylch y byd.

Caf drafodaethau rheolaidd gyda’r Ysgrifennydd Gwladol ar nifer o faterion, gan gynnwys hwn, sydd wedi codi’n arbennig yn y tair wythnos diwethaf yn dilyn cyhoeddi’r Papur Gwyn. Y pwynt allweddol yw y cynigir model gwahanol ar gyfer datganoli rhanbarthau Lloegr. Yr hyn a gynigir i ranbarthau Lloegr yw democrateiddio swyddogaeth awdurdod ddatblygu yn hytrach na’r amrediad llawn o swyddogaethau sydd gennym ni yng Nghymru.

Cyfarfûm ag arweinyddion yr ymgyrch dros gynulliad i ogledd Lloegr ar eu hymweliad â Chaerdydd ddydd Gwener diwethaf. Trafodais y pwynt hwnnw gyda hwy. Y mater allweddol iddynt hwy yw rhoi’r peth ar waith. Fe all ddechrau’n fach: bydd y cyllid cychwynnol i ogledd-ddwyrain Lloegr, dywedir wrthym, oddeutu £500 miliwn. Dyna pam y gwnaf y pwynt mai democrateiddio swyddogaeth awdurdod datblygu fyddai’n digwydd. Byddai fel cael bwrdd wedi’i ethol yn ddemocrataidd ar gyfer Awdurdod Datblygu Cymru, ynghyd ag ychydig o swyddogaethau eraill. Dyna pam y cawn ni 20 gwaith yn fwy o arian. Cawn ni gyllid o £10 biliwn a chaiff rhanbarth gogledd-ddwyrain Lloegr £500 miliwn. Nid oes dim cymhariaeth. Fodd bynnag, gallai godi cwestiwn ynghylch adolygu fformiwla Barnett, na fyddwn i’n wrthwynebus iddo.

Ni fyddai’r trefniant yr un fath ag i Senedd yr Alban; nid pŵer i godi treth fyddai. Nid yw’n ddim gwahanol i bŵer benthyca Awdurdod Datblygu Cymru, a gymeradwyir gennym ni, neu bŵer awdurdod lleol braeseptu. Yr wyf yn siŵr y cytunech pe caem ddewis rhwng y £500 miliwn a gynigir i ogledd-ddwyrain Lloegr a’n £10 biliwn ni, y byddai’n llawer gwell cael y £10 biliwn.

Croesawaf finnau chi’n ôl, Richard. [AELODAU’R CYNULLIAD: ‘Clywch, clywch.’] Mae’n dda eich gweld chi yma; yn amlwg nid ydych wedi colli’ch awch am gwestiynau miniog. Mae sicrhau y gall rhanbarthau Lloegr ymgymryd â datganoli rhanbarthol, os mynnant, yn fater i bobl sy’n byw yn y rhanbarthau hynny. Yr wyf yn weddol hyderus mai’r rhanbarthau pellaf i ffwrdd o Lundain—fel gogledd-ddwyrain Lloegr, Swydd Efrog a Humberside, mae’n debyg, a’r gogledd-orllewin—fydd yn gwneud hynny gyntaf. Os arweinir y ffordd gan ogledd-ddwyrain Lloegr, bydd pobl mewn rhanbarthau eraill yn dweud os ydyw’n ddigon da i’r gogledd-ddwyrain, fod arnynt hwythau ei eisiau. Gall fod yn gymorth deall nad oes angen bod yn genedlaetholwr i fod yn ddatganolwr, yn y modd y bu ichi awgrymu.

That is what the Prime Minister, Tony Blair, said when he visited the Assembly in November. He was confident that Britain was ready to take another constitutional step, as devolution has worked so well in Scotland and Wales. He was ready to tell John Prescott—as someone who has always been an eager advocate of devolution in England—that he could go ahead. Since then, the White Paper has been published.

Un polisi allweddol yng nghymunedau’r Cymoedd fu ceisio lleihau diweithdra, sydd wedi gostwng yn raddol dros y ddwy neu dair blynedd diwethaf. Rhaid inni sicrhau hefyd fod mwy o ddewis o swyddi ar gael. Ni ddylai pobl dybio mai dim ond pyllau glo neu weithgynhyrchu oedd yn y Cymoedd ar un adeg, na meddwl na cheir fyth swyddi yn y diwydiannau gwasanaeth, gan y caiff y rheini eu lleoli bob amser yn ardaloedd arfordirol Caerdydd, Abertawe a Chasnewydd. Mae dyfodiad canolfannau galwadau—fel One 2 One ym Merthyr Tudful neu Elev8 Solutions yn Rhydaman—wedi helpu i greu amrywiaeth yn y dewis o swyddi sydd ar gael i bobl sy’n byw yng nghymunedau’r Cymoedd. Mae hynny’n gyson â’n polisïau ar gynhwysiant cymdeithasol a chyfle cyfartal.

Ffwlbri noeth yw hynny, Helen Mary. Mae eich cwestiwn yn cynnwys elfen o’r ffantastig. Cyfrifwyd y cwymp mewn diweithdra yn ôl nifer yr hawlwyr ac yn ôl mesur arolwg y llafurlu. Mae anweithgarwch economaidd yn dal i fod yn uchel yn y Cymoedd. Nid oes rheswm i dybio ein bod yn llaesu dwylo, nac y credwn fod y Cymoedd yn sydyn yn llifo o laeth a mêl—wrth gwrs, nid ydynt. Dyma’r ardaloedd mwyaf difreintiedig yng Nghymru. Byddwn yn parhau i dargedu’r amddifadedd hwnnw ac yn gwneud popeth a allwn i sicrhau bod y Cymoedd yn chwarae rhan lawn yng Nghymru’r dyfodol, ym meysydd iechyd, addysg a chyflogaeth.

Yr oedd unrhyw un a welai’r gwaith Phurnacite ar waith, wrth yrru o Bontypridd ac Abercynon drwy Aberpennar i Aberdâr, yn credu ei fod yn uffern ar y ddaear. Yr oedd i fod i gynhyrchu tanwydd di-fwg i Lundain, a hawdd credu hynny oherwydd gollyngwyd y mwg i gyd yng Nghwm Cynon. Mae’n anochel y bydd y gwaith glanhau yn cymryd amser maith. Yn ei gyflwr naturiol, yr oedd Cwm Cynon yn gwm prydferth iawn. Fe’i hanrheithiwyd yn llwyr pan oedd y gwaith Phurnacite ar waith. Ein gobaith ni i gyd yw gweld adfer Cwm Cynon i’w harddwch naturiol, a bod yr amgylchedd yn denu gweithgarwch economaidd newydd i’r ardal, yn hytrach na’i droi i ffwrdd.

It is difficult to generalise about Henry VIII powers. Whether a particular piece of Assembly subordinate legislation relies on the use of Henry VIII powers will depend on the terms of the Act conferring the power, and on the purpose of the subordinate legislation. There are hundreds of examples of the use of Henry VIII powers in our powers, in what we inherited when the Assembly was established and in the Acts drawn up since the Assembly’s inception three years ago.

During the nine years since 1993 we have learnt that it is much easier than expected to persuade the private sector to make the same use of the Welsh language as is mandatory in the public sector. That has been our experience and the lesson that we have learnt since 1993. There is no point in turning the clock back nine years, as if that period has not occurred. I do not see the need.

Cefais drafodaethau ynglŷn â’r newidiadau sy’n wynebu’r gwasanaeth post yng Nghymru gydag uwch reolwyr Consignia yn Ionawr 2002 a chyda phrif weithredwr Postcomm ym Mai. Nid wyf wedi cael unrhyw drafodaethau gyda Postwatch Cymru hyd yma.

Mae’r gwasanaethau a ddarperir mewn is-swyddfeydd post unigol yn dibynnu ar y trafodion masnachol a drefnwyd gyda darparwyr y cyfleustodau. Cyfrifoldeb darparwyr y cyfleustod ydyw fwy na thebyg. Nid wyf yn meddwl bod ar Swyddfa’r Post eisiau gweld hyn. Os ysgrifennwch ataf, mi af ar ôl y mater hwn. Mae’n resyn nad yw mwyach cyn rhated i dalu’ch bil trydan, nwy, dŵr neu ffôn yn eich swyddfa bost leol ag ydoedd yn nyddiau’r trafodiad giro, pan na chodid tâl.

Y nod cyffredinol yw disodli trefn talu budd-daliadau, drwy eu trosglwyddo i’w talu’n uniongyrchol i gyfrif banc, heb ddefnyddio swyddfa’r post felly. Bydd llawer o swyddfeydd post yn colli hyd at 80 y cant o’u busnes os ydynt mewn ardal lle mae dibyniaeth drom ar fudd-daliadau—er enghraifft, mewn ardal lle ceir llawer o bensiynwyr, pobl ddi-waith, neu bobl ar fudd-daliadau anabledd arbennig, ac ati. Amcan cyffredinol yr ymgais i gael ffurf arall ar fusnes i swyddfeydd post o’r fath yw eu gwneud yn ganolfannau cyffredinol ar gyfer gwasanaethau llywodraeth, fel y crybwyllasoch, a thrwy gyflwyno bancio cyffredinol. Dyna’r ddau nod. Disgwyliwn am ganlyniadau arbrawf swydd Gaerlŷr ar ganolfannau gwasanaethau cyffredinol llywodraeth cyn penderfynu a allem ninnau gyflwyno rhywbeth tebyg yn swyddfeydd post Cymru.

Monitoring data showing the gross number of new jobs created by Objective 1 will not be available until later this year. However, from the information available to the end of May, I understand that over 14,000 new jobs will be created. If you want to know how many of those jobs are truly additional, the first opportunity will be the mid-term evaluation of the programme next year.

I am not sure that that was the only lesson learned. That was one lesson but, during the first two or three years of the Objective 1 period, Ireland also talked of concentrating on getting any sort of employment, including jobs improving local community amenities, such as cleaning up old canals and so on, for people who had been unemployed for more than 10 years. That was the initial foundation laid at the beginning of the Objective 1 period in 1992-93. The quality jobs to which Dafydd referred were then built on that foundation.

Bydd yn rhaid imi gael mwy o wybodaeth ar yr hyn a ddigwyddodd yn Thermomax Cyf oherwydd daeth y stori allan heddiw ac nid yw’r manylion gennyf. Ymwelais â’r cwmni y llynedd pan oedd ganddo ryw 90 o weithwyr. Deallaf ei fod wedi dyblu ei weithlu ers hynny, ac yr wyf yn dyfalu efallai fod hynny wedi mynd o chwith a bod y cwmni’n awr yn dychwelyd at y niferoedd a oedd ganddo pan ymwelais i ag ef tua blwyddyn yn ôl. Yr ydych yn gywir ei fod yn allforio’n drwm i’r Almaen. Ni wn a yw problemau’r cwmni’n gysylltiedig â lefel y bunt a’r ewro. Mae lefel y bunt wedi gostwng yn eithaf sydyn yn y mis diwethaf; mae lefel yr ewro wedi codi, a disgwylir i hynny barhau. Credaf fod yr ewro wedi dringo o fod yn werth tua 58c neu 59c yn y bunt i ryw 65c yn y bunt yn y mis diwethaf, a fydd o fudd mawr i gynhyrchwyr yng Nghymru sy’n allforio i’r Almaen a gwledydd eraill yr ewro.

Ers fy natganiad ar 26 Chwefror nid wyf wedi gwneud unrhyw newidiadau i gyfrifoldebau aelodau’r Cabinet.

Byddwch chi ymhlith yr ail i gael gwybod, Pauline.

Bydd y Cyngor Partneriaeth Busnes yn cwrdd o leiaf dair gwaith y flwyddyn. Mae Llywodraeth y Cynulliad yn darparu cyllid hefyd i Uned Partneriaid Cymdeithasol Cymru Cyf i helpu partneriaid cymdeithasol i gysylltu’n fwy effeithiol fyth â’r Cynulliad a chyrff cyhoeddus eraill yng Nghymru. Mae gennym gysylltiadau agos ag amryfal fforymau sector, sef y fforwm modurol, y fforwm aerofod a’r fforwm electroneg.

Mae hyn yn ddiddorol. Bydd cynllun grant newydd a gyflwynir ledled Cymru heb nemor ddim tâp coch er mwyn cadw pethau’n syml yn dal i fod yn destun rheolau, oherwydd rhaid i’r cynllun gydymffurfio â rheolau’r Comisiwn Ewropeaidd ar gymorth gwladwriaethol. Pe na bai’n cydymffurfio, deuai’r comisiwn i lawr ar eich pennau fel tunnell o frics a byddai’n rhaid ichi fynnu bod pobl yn ad-dalu’r grantiau a roddwyd iddynt. Y cwbl yr ydym wedi’i wneud hyd yma yw sicrhau bod pawb yn ymwybodol o’r cynllun; nid ydym wedi mynd ati i bledu Cymru â rhaglen farchnata fawr. Fel y dywedasoch, bu’r ymateb yn dda, a bydd yn rhaid inni ystyried marchnata pan ddaw’r cam cyntaf i ben.

Yr wyf yn adnabod Roger Warren Evans yn dda, a hynny ers rhyw 30 mlynedd. Er hynny, nid wyf wedi ei glywed yn dweud hynny, ac nid wyf yn siŵr a yw diddymu llywodraeth leol yn rhywbeth a fyddai wrth fodd Llywodraeth Cynulliad Cymru.

I am keen, as I am sure you are, Dai, to ensure that the whole of Wales benefits from our health policies, and we have taken important steps to that end. One such step is the Townsend review of resource distribution, to ensure that the people of Wales receive a fair share of resources based on the needs in their areas. Another example is the health inequalities fund, which provides funding for projects in Wales’s most deprived areas.

Some parts of Wales are so rural that we must set reasonable targets that are different from those in urban areas. I believe that that is accepted by everyone, even by those who live in rural areas. They understand the principle of setting different targets in a vast, sparsely populated rural area from those in urban areas. Having said that, we are funding the ambulance service in a reasonable way but, if you have any any examples of areas where that is not happening, I would be happy to receive a letter from you on the subject.