Yr wyf wrth fy modd o weld tyrfa mor fawr y tu allan yn aros am fy nghyhoeddiad. Yr oedd yn haws cael tocynnau i Gwpan Rygbi’r Byd nag ydyw i ddod i mewn i’r fan hon. Felly mae’r achos dros Siambr newydd wedi’i wneud o safbwynt lle i’r cyhoedd.

Yr wyf eisoes wedi delio â rhai o’r pwyntiau technegol sydd yn codi o’r nodiadau a anfonais allan. Derbyniais nifer o gwestiynau gan Aelodau. Gobeithio eu bod i gyd wedi derbyn yr atebion priodol. Cynigiaf y gyllideb ar ran y Cabinet. Wrth ddatblygu’r cynigion hyn, yr ydym wedi ystyried barn y Pwyllgorau, yr ymatebion i’r papur ymgynghori ‘Gwell Cymru’ a’r ddadl ar y cynllun strategol ar 20 Hydref. Gobeithiaf, felly, fod yma eisoes gryn fesur o gonsensws ar ein cynigion.

Ar ôl y ddadl heddiw, bydd pob Ysgrifennydd Cynulliad yn ymgynghori â’u Pwyllgor Pwnc ar y cynigion ac yn cyflwyno eu sylwadau’n ôl i’r Cabinet. Byddwn ni’n cymryd y sylwadau hyn i ystyriaeth wrth gyflwyno’r gyllideb derfynol ym mis Rhagfyr, pryd y gofynnir i’r Cynulliad gytuno ar y manylion i lawr i lefel is-grŵp gwariant. Dyna pryd y gosodir y ffigurau yn y gyllideb.

Y mae’n bwysig ein bod yn cadw at yr amserlen hon fel y gall awdurdodau iechyd, cyrff a noddir gan y Cynulliad ac eraill gynllunio ymlaen ar gyfer y flwyddyn ariannol nesaf. Wedyn gofynnir i Bwyllgorau roi sylwadau ar y dyraniadau manwl, a gofynnir i’r Cynulliad gadarnhau’r gyllideb fanwl ym mis Chwefror. Mae’r broses gyfan wedi’i chynllunio i fod yn gynhwysol, ac yr ydym yn awyddus i annog hyn. Atgoffwyd fi ddoe gan Ron Davies y dechreuwyd natur gynhwysol y broses hon gan y Llywodraeth Lafur pan ddaeth i rym a dechrau ymgynghori ac agor cyfrinachau cyllidebu yng Nghymru.

Mae hon yn ffordd hollol newydd a radical o lunio cyllideb. Yn hytrach na chyflwyno fait accompli ichi, wedi’i wneud y tu ôl i ddrysau caeëdig mewn cyfrinachedd llwyr, fel a wneir yn San Steffan, mae gennym wleidyddiaeth newydd ar waith, cyllideb ragarweiniol sydd ei hun yn gynnyrch ymgynghori trwyadl, a gyflwynir i’w harchwilio’n fanwl a’i thrafod mewn pwyllgorau, cyn ffurfio cyllideb derfynol y gobeithiaf y bydd y Cynulliad cyfan yn ei chefnogi. Dyma broses wirioneddol agored a chynhwysol yr wyf fi, fel Ysgrifennydd Cyllid cyntaf y Cynulliad, yn falch o’i harwain.

Fodd bynnag, hoffwn bwysleisio o’r cychwyn cyntaf y datblygwyd ein cynigion o fewn swm penodol o arian, ac er ein bod yn croesawu awgrymiadau er gwella, mae’n rhaid mantoli’r llyfrau. Felly bydd angen i gyd-Aelodau ystyried, ynghyd ag unrhyw gynigion newydd, ffyrdd o’u hariannu.

Mae’n bwysig bod dyraniadau ariannol yn cael eu gyrru gan werthoedd a blaenoriaethau cyffredinol y Cynulliad. Cawsom ddadl ddefnyddiol ar y gwerthoedd a’r blaenoriaethau hynny ar 20 Hydref. Mae’r pwyntiau a godwyd yn ystod y drafodaeth honno wedi’u nodi’n ofalus ac fe’u hadlewyrchir yn y cynllun strategol drafft, y gobeithiwn ei gyhoeddi ar gyfer ymgynghori cyn y Nadolig. Mae’r gyllideb yr wyf fi’n ei chyhoeddi heddiw yn cymryd cam tuag at y blaenoriaethau sydd yn codi gan y Cynulliad, ond rhaid i Aelodau sylweddoli mai ychydig o le sydd i symud. Dylem gael lle ar gyfer ailddyrannu mwy arwyddocaol y flwyddyn nesaf, ar ôl yr adolygiad gwario.

Mae arnaf angen dweud gair neu ddau am yr adolygiad gwario. Cyhoeddwyd canlyniadau’r adolygiad gwario cynhwysfawr cyntaf ym mis Gorffennaf 1998. Gosododd gynlluniau tair blynedd i holl adrannau’r Llywodraeth ar gyfer y cyfnod 1999-2000 i 2001-02. Nid oes gennym linellau gwaelod ar gyfer 2002-03 a thu hwnt. I ddibenion cyllideb y Cynulliad, yr ydym wedi treiglo ffigurau 2001-02 ymlaen i 2002-03. Mae rhai o’r llinellau sylfaen yn cynnwys dyraniadau nad ydynt yn rhai rheolaidd, felly mae angen trin ffigurau 2002-03 â gofal.

Mae’r amserlen gyfredol ar gyfer yr adolygiad gwario nesaf yn golygu y dylem wybod y canlyniadau erbyn canol y flwyddyn nesaf. Bydd yr adolygiad yn ymdrin â’r cyfnod 2001-02 i 2003-04. Yr ydym eisoes wedi dechrau gwneud sylwadau i’r Trysorlys ar yr adolygiad gwario, gan gynnwys cwestiwn allweddol y cronfeydd strwythurol, y dywedaf fwy amdanynt yn ddiweddarach. Bydd y dyraniadau a fydd yn codi o adolygiad gwario’r flwyddyn nesaf yn rhoi mwy o le inni yng nghylch cyllideb y flwyddyn nesaf i ailddyrannu gwariant i gwrdd â blaenoriaethau’r Cynulliad.

Pwysleisiaf ein bod wedi cael llwyfan ardderchog i adeiladu arno. Yr oedd y dyraniadau a gyhoeddodd Alun Michael fis Rhagfyr diwethaf yn cynnwys codiadau uwch nag erioed o £844 miliwn ar gyfer addysg a hyfforddiant, a thros £1 biliwn ar gyfer iechyd dros dair blynedd. Cynigiwn ychwanegu at y dyraniadau hyn yng nghyllideb eleni. Mae’n hanfodol, wrth ystyried yr ychwanegiadau hyn, y dylid cofio am y codiadau sylweddol sydd eisoes wedi’u cynllunio.

Wrth ddatblygu ein cynigion, yr ydym wedi defnyddio arian oedd heb ei ddyrannu o’r gronfa foderneiddio gyfalaf, arian heb ei wario i’w gario ymlaen o flynyddoedd blaenorol, arbedion mewn rhai rhaglenni, a lle i ad-drefnu blaenoriaethau mewn modd synhwyrol rhwng rhaglenni. Soniaf am y manylion penodol. Yn gyntaf, iechyd. Cynyddodd y llinell sylfaen ar gyfer iechyd a gwasanaethau cymdeithasol fwy na £190 miliwn eleni a bydd yn cynyddu £181 miliwn yn ychwanegol y flwyddyn nesaf. Yn ogystal, cynigiaf £8 miliwn ychwanegol eleni i gwrdd â chost annisgwyl cyflwyno brechiad llid yr ymennydd yn gynnar. Caiff hynny ei ariannu o’r hyn nas gwariwyd ac a gariwyd ymlaen o flynyddoedd blaenorol. Yr wyf hefyd yn cynnig £12 miliwn ychwanegol dros y ddwy flynedd nesaf ar gyfer y rhaglen cyfalaf iechyd.

Yr wyf yn bwriadu gwneud dyraniad arbennig o £2 filiwn yn 2000-01 ar gyfer prosiectau Buddsoddi i Gynilo ym maes iechyd a gwasanaethau cymdeithasol. Mae’n allweddol ein bod yn datblygu gwasanaethau iechyd a chymdeithasol cost-effeithiol. Gobeithiaf y bydd y prosiectau hyn yn arwain at welliannau y gellir eu lledaenu dros Gymru gyfan. Hoffwn i’r prosiectau hynny wella effeithiolrwydd cydweithio rhwng gofal iechyd a gwasanaethau cymdeithasol, y cyfeiriodd Glyn Davies ac eraill ato yn y ddadl ar y cynllun strategol.

Mae’r arian cyfalaf newydd hwn, ynghyd â chyflymu’r broses o werthu safleoedd sydd yn weddill i ofynion, a dyraniad y gronfa gyfalaf bresennol ar gyfer moderneiddio, yn darparu cyllid cyfalaf ychwanegol o £54 miliwn i foderneiddio’r NHS. O fewn hyn, byddwn yn datblygu cynigion ar gyfer rhaglen gydlynol ac effeithiol o fuddsoddi cyfalaf ar draws yr NHS. Gyda’i gilydd, mae hyn yn golygu cynnydd arian o 7 y cant y flwyddyn nesaf i’r NHS.

Mae’r gwasanaethau cymdeithasol yn faes allweddol. Yr wyf wedi gwrando’n ofalus ar sylwadau ac ymatebion y Pwyllgor Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol i’r ymgynghori ar ‘Gwell Cymru’ ac yr wyf yn cydnabod yr angen i roi mwy o flaenoriaeth i wasanaethau cymdeithasol. Yr ydym yn darparu cyfanswm o £4.1 miliwn ychwanegol ar gyfer gwasanaethau cymdeithasol y flwyddyn nesaf.

Yr ydym yn dyrannu £3 miliwn o’r flwyddyn nesaf ymlaen i weithredu’r strategaeth gofalwyr genedlaethol yng Nghymru, sydd, fe wn, yn un o brif flaenoriaethau y Pwyllgor. Mae hynny’n uniongyrchol berthnasol i’n thema o gynhwysiant cymdeithasol a bydd yn darparu gofal seibiant ychwanegol. Yr ydym hefyd yn dyrannu £500,000 y flwyddyn yn ychwanegol ar gyfer gwasanaethau plant. Bydd hynny’n cynyddu cefnogaeth ganolog 50 y cant i £1.5 miliwn y flwyddyn, ac yn cynorthwyo awdurdodau yn eu hymdrechion i wella’r canlyniadau’n sylweddol i blant y gofelir amdanynt.

Bu croeso cyffredinol i’r syniad arfaethedig o gael comisiynydd plant, a hynny o fewn ac oddi allan i’r Cynulliad, a darperir £100,000 y flwyddyn ar gyfer datblygu hyn. Bydd angen i’r Pwyllgor ein cynorthwyo i ddatblygu’r fenter hon yn gynnig wedi ei addasu’n llwyr.

Bwriadwn fuddsoddi £500,000 y flwyddyn nesaf i dalu costau cychwynnol sefydlu trefniadau rheoleiddio newydd i wasanaethau gofal cymdeithasol a’r gweithlu gofal. Yr ydym yn dyrannu £500,000 yn ychwanegol i’r rhain yn y flwyddyn ganlynol a byddwn yn archwilio’r goblygiadau ariannu llawn am 2001 a 2002 ac wedi hynny mewn ymgynghoriad â’r Pwyllgor.

Yr ydym wedi gwrando’n ofalus ar y sylwadau gan y Pwyllgor a’r sector gwirfoddol a chynigiwn £500,000 y flwyddyn yn ychwanegol i’r sector gwirfoddol. Caiff hynny ei ariannu o’r swm a gludir ymlaen y flwyddyn nesaf ac wedi hynny drwy ddyraniad o’r gronfa ar gyfer cynhwysiant cymdeithasol. Dyna gam arwyddocaol tuag at gryfhau’r sector gwirfoddol yng Nghymru a phartneriaeth y Cynulliad gydag ef. Yn y cyd-destun hwn, yr ydym wedi cytuno i sefydlu cyd-weithgor rhwng y Cynulliad a’r sector gwirfoddol i ystyried materion ariannu strategol ar gyfer y sector gwirfoddol.

Ar y strategaeth iechyd meddwl, yr wyf wrth fy modd y trosglwyddir £1.6 miliwn o gyllidebau iechyd i wasanaethau cymdeithasol ar gyfer rhaglenni ailsefydlu er mwyn mynd ymlaen â’r cynlluniau ailsefydlu am 2000-01.

Yr wyf yn gwybod bod cefnogaeth i gyfle cyfartal yn flaenoriaeth uchel i lawer o Aelodau’r Cynulliad, ac yr wyf innau’n rhannu’r farn honno’n ddigymrodedd. Felly bwriadaf ddyrannu £100,000 i hyrwyddo materion cydraddoldeb. Defnyddir yr arian penodol hwn i godi ymwybyddiaeth o amrywiaeth o fewn y cwricwlwm cenedlaethol; i hybu buddiannau menywod yng Nghymru, yn enwedig menywod o leiafrifoedd ethnig; ac i ddwyn ymlaen argymhellion Ymchwiliad Stephen Lawrence, a drafodwyd gan y Pwyllgor Cyfle Cyfartal yn ei gyfarfod diwethaf.

Ar addysg a hyfforddiant, yr ydym eisoes wedi ymrwymo i fuddsoddi £844 miliwn yn ychwanegol. Mae hynny’n rhoi tystiolaeth glir o’n penderfyniad i godi safonau, disgwyliadau a chyrhaeddiad yn gyffredinol a thrawsnewid cyfleodd bywyd pawb yng Nghymru. Mae’n holl bwysig y caiff yr arian ychwanegol a ddarparwn ei ddefnyddio’n ddoeth ac i sicrhau gwelliannau sylweddol yn y canlyniadau flwyddyn ar ôl blwyddyn. Cynigiwn ddyraniadau pellach i alluogi ysgolion i ddod dros y gwaedlif o adnoddau a ddioddefwyd ganddynt yn y gorffennol. Cynigiwn £3.6 miliwn yn ychwanegol am 2001-02 i gyflawni’n hymrwymiad i leihau maint dosbarthiadau babanod i 30 disgybl neu lai erbyn Medi 2001.

Ar ben y £70 miliwn ychwanegol a ychwanegwyd at linellau sylfaen drwy grant cymorth refeniw’r awdurdodau lleol am eleni, bwriadwn ychwanegu £75 miliwn arall y flwyddyn nesaf. Bydd trafodaethau’n digwydd gyda Chymdeithas Llywodraeth Leol Cymru ynghylch monitro defnydd yr adnoddau hyn. Yr ydym yn disgwyl i’r rhan fwyaf ohonynt fynd i mewn i gyllidebau dirprwyedig ysgolion. Mae’r gwariant ychwanegol hwn ar wahân i’r ddarpariaeth ychwanegol yr ydym yn ei gwneud i gefnogi’r proffesiwn dysgu ac i gyflwyno strwythur gwobrwyo newydd i gydnabod cyfraniad athrawon at godi safonau yn ein holl ysgolion.

Ar wariant cyfalaf mewn ysgolion, bwriadwn ddarparu rhyw £69 miliwn i fod ar gael y flwyddyn nesaf, yn cynnwys hawliau credyd sylfaenol i awdurdodau lleol. Ynghyd â phrosiectau menter cyllid preifat, dylai hyn alluogi awdurdodau i wneud argraff arwyddocaol ar y rhestr waith sydd yn aros i’w wneud i wella cyflwr adeiladau ysgol, sydd yn destun pryder inni i gyd, yn enwedig y Pwyllgor Addysg Cyn-16, a llawer o bobl eraill y tu mewn a’r tu allan i’r Cynulliad.

Yr ydym hefyd yn bwriadu codi buddsoddiad mewn addysg bellach ymhell dros £200 miliwn i dros £213 miliwn. Heb gynnwys incwm o ffioedd hyfforddi, bydd buddsoddiad mewn addysg uwch yn fwy na £292 miliwn. O’u cymryd gyda’i gilydd, mae hynny’n golygu y bydd y niferoedd sydd yn cyfranogi mewn addysg bellach ac uwch yn codi 4,000 i 137,000 o fyfyrwyr yn ystod y flwyddyn nesaf yn unig.

Rhaid inni hyrwyddo dysgu am oes. Felly, yr ydym yn gwneud darpariaeth ar gyfer benthyciadau i fyfyrwyr rhan-amser yn y sector addysg uwch: £700,000 ar gyfer y flwyddyn nesaf ac £1.5 miliwn ar gyfer y blynyddoedd wedi hynny. Yr oedd hynny’n flaenoriaeth i’r Pwyllgor a byddwn yn ystyried yn ofalus y meini prawf ar gyfer derbyn benthyciad. Ar ben hynny, bydd darpariaeth ar gyfer hyfforddi a menter, ynghyd ag arweiniad i ieuenctid ac oedolion, yn codi o £147 miliwn i £154 miliwn. Yr ydym i gyd yn ymwybodol o’r angen i wella sgiliau gweithlu Cymru. Darperir arian i ehangu’r rhaglen brentisiaethau modern dros y ddwy flynedd nesaf fel y bydd 14,000 o bobl ifainc mewn hyfforddiant erbyn mis Ebrill 2002. Yr ydym wedi derbyn cynnig diddorol am ganolfan hyfforddi a gwirfoddol mewn un ym Mae Caerdydd. Yr ydym yn asesu’r cynnig yn ofalus. Os yw’n addas, byddwn yn darparu £400,000 y flwyddyn nesaf o’r gronfa foderneiddio gyfalaf i gefnogi’r prosiect.

Gan ddilyn cyngor, yn enwedig gan y Pwyllgor Addysg a Hyfforddiant Ôl-16, a chan y rheini a ymatebodd i’r ymgynghoriad ar ‘Gwell Cymru’, yr ydym wedi rhoi sylw manwl i ffyrdd o gynorthwyo ein sefydliadau diwylliannol cenedlaethol i gyflwyno mesurau i gefnogi cynhwysiad cymdeithasol a chreadigrwydd. Bwriadwn ddarparu’r arian angenrheidiol i ganiatáu mynediad am ddim i blant i amgueddfeydd ac orielau cenedlaethol Cymru. Bwriadwn neilltuo £1 filiwn i helpu’r Llyfrgell Genedlaethol yn Aberystwyth ddatblygu prosiect mynediad i ymwelwyr ar y cyd â Chronfa Dreftadaeth y Loteri a chyllid preifat. Bydd y prosiect cyffrous hwn yn creu awditoriwm a chyfleusterau arddangos a fydd yn cyfoethogi cyfleusterau addysgol, hamdden a thwristiaeth yn yr ardal. Croesawyd hyn yn wresog gan lywydd y Llyfrgell. Bwriadwn gynnig £100,000 ychwanegol i Gyngor Celfyddydau Cymru a £200,000 y flwyddyn yn ychwanegol i Fwrdd yr Iaith Gymraeg a’i brosiectau mentrau iaith. Gyda’i gilydd, mae buddsoddiad cyffredinol cynlluniedig yn y celfyddydau a chyrff chwaraeon a diwylliannol y flwyddyn nesaf yn codi i £54 miliwn—cynnydd o bron 12 y cant ar y cyllidebau perthnasol am eleni.

Troaf yn awr at faes pwysig datblygu economaidd. Yr ydym wedi cymryd camau breision gyda’r strategaeth genedlaethol a’r dogfennau rhaglennu ar gyfer Amcanion 1 a 3. Er y cymer ychydig fisoedd i gael cymeradwyaeth gan y Comisiwn Ewropeaidd i’r rhaglenni, mae’n hanfodol ein bod yn dechrau paratoi cynlluniau yn awr a fydd yn elwa ar y cyfle sydd ar gael inni. Rhaid inni greu mwy o swyddi, a rhai o ansawdd gwell, yng Nghymru.

Fel dyraniad cychwynnol, felly, bwriadwn neilltuo £5 miliwn y flwyddyn nesaf a £10 miliwn ar gyfer 2001-02 ymlaen o gronfa Ffordd i Ffyniant i gynorthwyo i ariannu rhaglenni datblygu economaidd newydd, a fydd yn cyfrannu at ein gallu i gael cyllid Ewropeaidd. Bydd angen i Rhodri Morgan a’r Pwyllgor baratoi’r cynlluniau, ond byddwn yn disgwyl gweld pwyslais a chefnogaeth i fentrau bach a chanolig eu maint ac i fentrau arloesol. Yr wyf yn sicrhau’r Aelodau ein bod wedi ymrwymo i gronfa fenter a datblygu a’n bod yn ystyried y ffordd y caiff ei hariannu.

Yr ydym hefyd yn ymwybodol o anghenion awdurdodau lleol. Cyhoeddodd Rhodri ddoe ein bod yn ailstrwythuro’r trefniadau trwsgl presennol drwy ddod â chynlluniau her cyfalaf Cymru a chynlluniau gwledig awdurdodau lleol sydd yn bodoli ar hyn o bryd i ben. Yn eu lle byddwn yn sefydlu cronfa adfywio lleol newydd y gall cynghorau lleol ei defnyddio i sicrhau arian o Ewrop. Fel rhan o’n hymrwymiad parhaus i’r sector gwirfoddol, byddwn yn neilltuo cyfran o’r gronfa newydd hon ar gyfer cyrff gwirfoddol. Bydd yr arian hwn yn ychwanegol at y dyraniadau i brosiectau gwirfoddol a wneir gan awdurdodau lleol dan y trefniadau a gymerodd le’r cynllun datblygu strategol.

Hefyd, yng nghyd-destun Ewrop, yr ydym yn bwriadu dyrannu £400,000 i dalu am nifer o fentrau Ewropeaidd, gan gynnwys aelodaeth, os cytunir, o Ganolfan Ewropeaidd Cymru. Yr ydym hefyd yn darparu £3 miliwn i ariannu’r corff a fydd yn rhedeg y rhaglenni cronfeydd strwythurol.

Ni fyddai unrhyw ystyriaeth o ddatblygu economaidd yn gyflawn heb gyfeirio at y cronfeydd strwythurol. Gobeithiaf ein bod wedi dangos i’r Pwyllgor Datblygu Economaidd ac eraill fod gennym ddigon o arian ar gael o gyllid heb ei wario a gariwyd ymlaen o flynyddoedd blaenorol i gwrdd â gofynion gwariant cyhoeddus y flwyddyn nesaf. Felly mae gennym £56 miliwn yn y tablau i’w tynnu i lawr ar gyfer cronfeydd strwythurol y flwyddyn nesaf. Dylwn egluro bod hyn yn cynnwys y £35 miliwn o arian heb ei glymu a ddygwyd ymlaen a £21 miliwn o arian a neilltuwyd o gronfa ddatblygu rhanbarthau Ewrop a ddygwyd ymlaen.

Gan droi at Awdurdod Datblygu Cymru, yr ydym yn cydnabod ei bwysigrwydd yn natblygiad economaidd Cymru. Yr ydym hefyd yn awyddus i weithio gyda’r Awdurdod Datblygu i ailffocysu ei ymdrechion ar orllewin Cymru a’r Cymoedd. Er ein bod yn bwriadu torri £3.5 miliwn ar ei gymhorthdal yn 2000-01 a £10 miliwn yn 2001-02, pan wneir lwfans am ei incwm o dderbyniadau bydd yr Awdurdod yn dal i fod â rhaglen gros o £163 miliwn y flwyddyn nesaf. Rhoddir hwb i’w allu i wario drwy ddileu yn raddol y ddarpariaeth sylweddol y bu’n rhaid iddo’i wneud mewn blynyddoedd diweddar ar gyfer prosiect LG, sef prosiect Microelectroneg Hyundai Cymru Cyfyngedig bellach. Felly bydd maint ei raglen i’w gymharu â’r hynny ydoedd yn y dyddiau cyn LG.

Yr ydym hefyd yn cydnabod rôl arwyddocaol Bwrdd Croeso Cymru yn hyrwyddo Cymru o fewn y DU a thramor ac yn sylweddoli pa mor bwysig y bydd hynny er mwyn elwa ar ddigwyddiadau proffil-uchel diweddar yng Nghymru. Felly bwriadwn gynnal ei gyllideb gyfredol er mwyn sicrhau y gall y blaenoriaethau strategol a ddaw i’r golwg gael eu gweithredu’n llawn.

Yn olaf, adroddodd y Prif Ysgrifennydd am y trefniadau ar gyfer dyfodol Bae Caerdydd ar 20 Hydref. Gyda phrosiect mor fawr a chymhleth, mae’n anochel fod rhywfaint o ansicrwydd ynglŷn â’r dyraniadau ariannu terfynol. Fodd bynnag, ar ragamcanion cyfredol yr ydym yn gallu gostwng llinell sylfaen Bae Caerdydd £6.5 miliwn ymhellach am y flwyddyn nesaf. Efallai y bydd angen adolygu’r ffigurau hyn yn ddiweddarach, ond dyma’n hamcangyfrifon gorau.

Ynghylch tai, yr ydym yn sylweddoli’r pwysigrwydd y mae’r Pwyllgor Pwnc a’r Aelodau yn ei roi yn gyffredinol i wella’n stoc dai. Bu sawl trafodaeth a sylw am hyn yn y Siambr hon. Dangosodd yr arolwg o gyflwr tai Cymru yn 1997-98 welliannau sylweddol yn lefel addasrwydd a chost atgyweiriadau ers 1993. Ein blaenoriaeth yw canolbwyntio adnoddau ar adnewyddu ardal, yn enwedig cymunedau difreintiedig.

Dim ond drwy asesu cyllid preifat y gellir yn realistig fynd i’r afael â’r atgyweiriadau tai cyngor sydd yn aros i’w gwneud gan lawer o awdurdodau lleol. Hoffwn bwysleisio fod trosglwyddo i feddiant cymunedol yn fodel posibl. Byddai hynny’n galluogi awdurdodau i ddelio â’r gwaith atgyweirio a moderneiddio sydd yn aros i’w wneud o fewn ychydig flynyddoedd i’r trosglwyddiad. Anogwn awdurdodau lleol a thenantiaid i roi ystyriaeth ddifrifol i feddiant cymunedol. Byddwn yn edrych tuag at weithio gyda chynghorau a grwpiau tenantiaid i ganfod ffyrdd ymlaen sydd yn dderbyniol gan bawb. Yr ydym yn cydnabod y byddai cost i’r Cynulliad ynghlwm wrth hyn, a dyna pam y bwriadwn warchod llinell sylfaen cyfalaf awdurdodau lleol yng nghyllideb eleni.

Ar gwestiwn tai cymdeithasol, mewn llawer o awdurdodau lleol gwelir tuedd gyffredinol i leihau’r galw am dai cymdeithasol. Caiff grant tai cymdeithasol ei dargedu at ardaloedd difreintiedig. Bydd symudiad mawr mewn buddsoddiad tuag at gymunedau difreintiedig yn cymryd amser i’w gyflawni, sydd yn lleihau’r pwysau byrdymor ar y rhaglen grantiau tai cymdeithasol. Wrth ystyried hyn, yr ydym wedi cwtogi £5 miliwn oddi ar y grant tai cymdeithasol. Yr ydym hefyd yn cymryd y cyfle i drosglwyddo £1.5 miliwn o’r gyllideb hon i ddarparu arian i gyrff gwirfoddol ddelio â chysgu ar y stryd; mudiadau gofal a thrwsio i roi cymorth i’r henoed a’r anabl; a’r rhaglen cymunedau cynaliadwy ar gyfer prosiectau ar raddfa fechan mewn cymunedau difreintiedig.

Yn ogystal â hyn, bwriadwn ddefnyddio £5 miliwn o’r gronfa cynhwysiant cymdeithasol o 2001-02 ymlaen ar gyfer dibenion cymunedol. Mae hyn yn cyd-fynd yn dda gyda’r bwriad i symud canolbwynt y rhaglenni cyfalaf tai i ardaloedd difreintiedig. Bydd yn creu cyfleoedd ymarferol i fynd i’r afael â’r diffygion cymdeithasol ac economaidd gwaelodol mewn ardaloedd difreintiedig ochr yn ochr â gwelliannau ffisegol i dai a’r amgylchedd. Mae gennym nifer o gynigion mewn golwg, yr hoffem eu trafod ymhellach gyda Phwyllgor yr Amgylchedd a Llywodraeth Leol a chyrff sydd â diddordeb.

Ar drafnidiaeth, yr ydym wedi ymrwymo i ddatblygu trafnidiaeth integredig, ond yr ydym hefyd yn deall yr angen i barhau i wella’r isadeiledd ffyrdd sylfaenol. Cynigiwn £3.4 miliwn ychwanegol y flwyddyn nesaf ar gyfer y grant trafnidiaeth. Defnyddir hwn ar gyfer y prosiectiau trafnidiaeth integredig ac ar gyfer prosiectau ffyrdd diogel i’r ysgol. Yr ydym hefyd yn bwriadu buddsoddi £8.4 miliwn yn ychwanegol yng nghyllideb ffyrdd y Llywodraeth Ganolog o 2001-02 ymlaen, a bydd £5 miliwn ohono ar gael o’r gronfa Ffordd i Ffyniant. Bydd hynny’n rhoi hwb calonogol i’r rhaglen gefnffyrdd, ar ôl blynyddoedd o ddirywio dan weinyddiaeth y Torïaid. Defnyddir swm o £3.4 miliwn ar gyfer y cynllun ad-daliad treth tanwydd bysus.

Yr wyf yn falch hefyd o gyhoeddi dyraniadau i ddau brosiect a ddylai helpu i ddatblygu trafnidiaeth integredig yn y tymor hwy. Yn gyntaf, yr ydym yn darparu £1.5 miliwn dros ddwy flynedd i’r Rhwydwaith Beiciau Cenedlaethol i ddatblygu 10 o groesfannau ar brif gefnffyrdd, a nifer ar gefnffyrdd llai, ar hyd a lled y Gymru wledig. Defnyddir y rhain nid yn unig gan feicwyr ond gan gerddwyr a’r anabl. Yn ail, yr ydym yn cynnig £600,000 i dalu am gynllun peilot cerdyn cludiant cyhoeddus yn ne-ddwyrain Cymru. Bydd y cynllun hwn yn galluogi pobl i gyfnewid tocynnau rhwng trenau a bysus a gobeithiwn y caiff ei weithredu drwy’r rhanbarth. Mae’r camau hyn yn tanlinellu’n hymroddiad i sefydlu system drafnidiaeth integredig fodern.

Ar gyfer llywodraeth leol, darparwn gynnydd mewn cymorth refeniw ymhell o flaen chwyddiant. Yn gyffredinol, mae ein cynlluniau’n caniatáu i gynghorau gynyddu bron 6 y cant ar eu gwariant. Bydd cyllido cyfalaf cyffredinol, lle mae cynghorau’n pennu eu blaenoriaethau eu hunain, yn ffurfio cyfran fwy o’r cyfanswm cyllid cyfalaf nag eleni. Yr ydym yn ariannu sawl menter mewn llywodraeth leol. Mae’n hanfodol ein bod yn sicrhau cychwyn cywir i’r drefn Gwerth Gorau i awdurdodau lleol. Yr ydym felly yn darparu £2.8 miliwn yn ychwanegol i dalu cost arolygon Gwerth Gorau y Comisiwn Archwilio. Yr ydym hefyd yn darparu £1 filiwn yn ychwanegol bob blwyddyn i’r Asiantaeth Swyddfeydd Prisio i ariannu’r gwaith ar apeliadau yn erbyn rhestr brisio 2000. Bydd swm o £200,000 ar gael hefyd ar gyfer y comisiwn safonau arfaethedig.

Ar amaethyddiaeth, yr ydym i gyd yn ymwybodol o’r pwysau sydd yn wynebu’r gymuned amaethyddol a’r angen i roi’r cyfle i’r diwydiant ddatblygu dyfodol cynaliadwy o fewn economi wledig fodern. Mae Ieuan Wyn Jones, fel Cadeirydd y Pwyllgor Amaethyddiaeth a Datblygu Gwledig, wedi cyflwyno ei sylwadau imi. Mae’n amlwg fod angen symud yr agenda amaethyddol ymlaen. Felly cynigiaf £3.5 miliwn yn ychwanegol y flwyddyn nesaf a £3.9 miliwn ar gyfer 2001-02 ymlaen fel y gall 600 o ffermydd ddod i mewn i gynllun amaeth-amgylchedd Tir Gofal bob blwyddyn. Cyfeiriodd Mick Bates at yr angen i ddatblygu delwedd ar gyfer bwydydd Cymreig. Byddwn yn darparu £1.3 miliwn yn ychwanegol y flwyddyn nesaf a £2 filiwn ar gyfer 2001-02 ymlaen i’r strategaeth fwyd amaeth, gan roi arian ychwanegol ar gyfer cynlluniau prosesu a marchnata a chynlluniau datblygu marchnata, sydd mi wn yn uchel ym mlaenoriaethau’r Pwyllgor Amaethyddiaeth a Datblygu Gwledig. Bydd £1.4 miliwn yn ychwanegol y flwyddyn nesaf a £900,000 y flwyddyn wedyn i helpu ffermwyr i droi at gynhyrchu organig, lle mae cyfleoedd y farchnad yn glir. Clywsoch ddatganiad Christine Gwyther yn gynharach ynghylch ffermio organig a’r arian posibl gan gronfa gil-dwrn organig Nick Brown. Yn ogystal, bydd £500,000 ychwanegol bob blwyddyn i helpu ffermwyr i addasu i ffyrdd newydd o weithio.

Yr wyf yn ymwybodol bod y Pwyllgor Amaethyddiaeth a Datblygu Gwledig wedi rhoi blaenoriaeth i sefydlu cynlluniau ar gyfer newydd-ddyfodiaid i ffermio. Yr ydym wedi meddwl yn ofalus am hyn. Mae’n syniad newydd a hyd yma nid oes fawr o gonsensws o fewn y diwydiant ynghylch a fyddai cynllun o’r fath yn helpu ffermwyr ifanc. Felly, cynigiaf £50,000 i dalu am astudiaeth i briodoldeb cynllun newydd-ddyfodiaid a hoffwn i Christine a’r Pwyllgor Amaethyddiaeth a Datblygu Gwledig weithio ar hyn. Gobeithiaf fod Aelodau’n cytuno mai dyma’r ffordd orau ymlaen.

Bwriadaf ddarparu £50,000 ar gyfer astudiaeth o effeithiau amgylcheddol ac economaidd polisi pysgota, ac ystyried a ellid gwella gweinyddiad pysgodfeydd yng Nghymru.

Trof yn awr at yr amgylchedd. Mae gan y Cynulliad gyfrifoldebau pwysig yn nhermau datblygiad cynaliadwy. Yr oedd hynny’n flaenoriaeth glir yn ein dadl ar y cynllun strategol. Felly, yr ydym yn cynnig £100,000 yn flynyddol ar gyfer datblygu cynllun datblygiad cynaliadwy’r Cynulliad. Yr ydym yn gwerthfawrogi’r dyletswyddau amgylcheddol Ewropeaidd ychwanegol sydd yn cael eu gosod ar Asiantaeth yr Amgylchedd a byddwn yn dyrannu £500,000 y flwyddyn yn ychwanegol i’r asiantaeth. Yr ydym yn cynnig £500,000 ychwanegol ar gyfer parciau cenedlaethol i warchod rhai o brif ardaloedd ansawdd amgylchedd Cymru. At hynny, bwriadwn roi £200,000 ychwanegol i Gyngor Cefn Gwlad Cymru i adlewyrchu ei faich gwaith ychwanegol oherwydd cyfarwyddeb cynefinoedd y Cyngor Ewropeaidd a deddfwriaeth sylfaenol newydd.

Esgusodwch fi. Rhaid imi gymryd llymaid o ddŵr. Dŵr Cymru ydyw.

Yr oedd tropyn o lodnwm.

Yn olaf, trafodaf werth am arian, thema sydd yn ailgodi o hyd yn ein dadl ar y cynllun strategol. O gael terfyn arian penodedig, yr unig ffordd y gallwn sicrhau llawer o’n blaenoriaethau yw drwy gael y gwerth gorau o bob punt sydd gennym i’w gwario. Amlinellaf heddiw rai o’r pwyntiau gweithredu gwerth am arian a gynhwysir yn y cynllun strategol dan y pennawd ‘gwell, symlach llywodraeth’. Nid yw’n rhestr gyflawn eto. Mae swyddogion yn paratoi agenda gynhwysfawr ar gyfer gweithredu a bydd crynodeb wedi’i chynnwys yn y cynllun drafft a gyhoeddir gennyf ar y rhyngrwyd cyn y Nadolig. Fodd bynnag, rhoddaf syniad o’r materion y disgwyliaf eu trafod.

Fel Cynulliad, yr ydym wedi penderfynu cyflwyno gofynion Gwerth Gorau ar awdurdodau lleol i fod yn weithredol o fis Ebrill 2000 ac yr ydym yn ymgynghori ar fesur perfformiad. Yn y gyllideb ddrafft yr wyf wedi darparu ar gyfer cost ychwanegol archwilio cynlluniau Gwerth Gorau.

Hoffwn ganolbwyntio yn awr ar dri maes arall: prynu; adolygu’n cyrff ac asiantaethau cyhoeddus a noddir gan y Cynulliad; a moderneiddio llywodraeth. O’r grant bloc £8 biliwn, caiff efallai gymaint â £2 biliwn, neu 25 y cant, ei wario ar brynu, un ai gan y Cynulliad ei hun neu gan y cyrff y mae’n eu noddi—sef yn bennaf llywodraeth leol ac awdurdodau iechyd. Mae hyn yn fuddsoddiad anferth a rhaid i unrhyw ymgyrch i sicrhau gwerth am arian edrych yn hir a chaled ar ba welliannau y gallwn eu gwneud yn y ffordd y mae’r sector cyhoeddus yng Nghymru yn prynu nwyddau a gwasanaethau. Yr wyf yn ystyried y ffordd orau y gallwn ddatblygu cynllun cenedlaethol i sicrhau gwell gwerth a gwneud y defnydd gorau yn y farchnad o’r cryfder sydd gan y sector cyhoeddus yn ddiamau yn nhermau ei rym prynu. Gobeithiaf wneud cyhoeddiad ar hyn yn yr ychydig wythnosau nesaf. Mae sawl pwyllgor wedi cyfeirio at drefniadau prynu ac yr wyf yn gwybod y caf eich cefnogaeth wrth ddilyn y mater hwn.

Yr ydym wedi etifeddu arfer o adolygu cyrff cyhoeddus ac asiantaethau gweithredol a noddir gan y Cynulliad bob pum mlynedd. Mae’r Cynulliad eisiau gweithio’n agos gyda’r cyrff hyn, ond mae’n rhaid inni fodloni’n hunain hefyd eu bod yn gweithio’n effeithlon ac yn effeithiol. Cyn hir byddwn yn sefydlu gofyniad ffurfiol am i’r cyrff hyn gynnwys yn eu cynlluniau dystiolaeth o sut y bwriadant sicrhau gwerth gorau o’r adnoddau sydd ar gael iddynt a beth y maent wedi’i gyflawni hyd yn hyn. Byddwn hefyd yn ymgynghori cyn hir ar drefniadau newydd ar gyfer yr adolygiadau pum mlynedd, a fydd yn profi’r cyfiawnhad dros bob corff ac yn delio â’u heffeithiolrwydd a’u heffeithlondeb strategol. Rhaid i ni yn y Cynulliad ei hun arfer y disgyblaethau a osodwn ar eraill.

Mae’r Ysgrifennydd Parhaol yn rhoi ei arweiniad o ran cynllunio sut y gall y Cynulliad gymryd gafael gadarn ar agenda moderneiddio Llywodraeth, mewn modd fel y gallwn osod ein busnes yn y gêr priodol. Yr ydym hefyd yn gofyn bod holl raglenni a pholisïau’r Cynulliad yn cael eu hadolygu a’u harchwilio ar raglen ledaenu. Yr wyf eisiau gweld lleihau’r nifer o wahanol raglenni a mentrau, cysylltiadau cryfach ag amcanion a mwy o bwyslais ar y canlyniadau sydd yn deillio o’n hymyriadau. Rhaid inni sicrhau bod yr arian a fuddsoddwn yn rhoi’r canlyniadau a ddymunwn. Rhaid inni sicrhau hefyd nad yw’r rhai yr ydym yn ceisio’u helpu yn eu cael eu hunain yng nghanol llu dryslyd o gynlluniau, mentrau a pholisïau grant, pob un gyda’i reolau a’i ofynion ei hun.

Gyda’i gilydd, bydd hyn yn cyfuno i lunio rhaglen weithredu sylweddol. I gloi, pwysleisiaf eto fod yn rhaid i’n blaenoriaethau cyllideb fod yn fwyfwy cysylltiedig â blaenoriaethau cyffredinol y Cynulliad. Ychydig o le i symud sydd gennym eleni, ond mae’n cynigion yn arwydd clir ein bod yn benderfynol o wneud i’r polisi yrru’r arian, nid fel arall.

Ni allwn ateb dyheadau pawb, ond yr ydym wedi ceisio cyflwyno pecyn cytbwys yr hoffwn i’r Cynulliad a’i Bwyllgorau ei ystyried ymhellach. Fodd bynnag, rhaid imi eich atgoffa eto ein bod yn gweithredu o fewn swm penodol. Felly, os oes gennych gynigion i gynyddu gwariant mewn un maes, mae angen inni wybod ym mha feysydd eraill y bwriadwch gwtogi gwariant. Gyda’r her honno, cyflwynaf y gyllideb ddrafft ragarweiniol i chi.

in Welsh After ‘Assembly’ in line 1 add

in Welsh regrets that the draft budget fails to provide funding for certain key proposals recommended by Assembly Committees and others; notes that attempts to revitalise Wales are frustrated by the deficiencies of the Barnett formula, UK government policies on public expenditure, interest rates and the European structural funds; recognises that the implementation of the additionality principle and provision of adequate match funding would go some way towards counteracting those difficulties and calls upon the First Secretary to make representations to the UK Government in this regard, and

in Welsh I am pleased to have the opportunity to propose this amendment and to participate in this historic debate. This is the new Assembly’s first budget. I would have been delighted to present the budget myself. I am pleased to have the opportunity to listen to Edwina’s explanation and although there remain quite a few traces of London’s fingerprints on the budget, it opens the door to a future with new patterns.

in Welsh I thank Edwina for her courtesy in ensuring that the papers were available to us on Thursday. I know that some colleagues have had difficulties, but we in Plaid Cymru received the papers in good time. That makes it much easier to have an opportunity to study them.

in Welsh I am also grateful for the opportunity to have a debate on the budget, which helps us to understand where exactly we disagree with the Government. Naturally, there are disagreements in places. It would be helpful, at the close of this debate, to have an explanation of when the budgetary process ends. Edwina referred to the fact that figures will be frozen in December. The process will, to all purposes, end then. Therefore, why wait until February to confirm the figures? I would like to hear an interpretation of this.

in Welsh There are fundamental and central weaknesses in this budget, and I will return to those shortly. Many of the headings in Edwina’s comments are to be welcomed. However, as often happens with headings on acceptable developments, the money invested is relatively minute. However, they point in the right direction.

in Welsh First, I will set the budget in context. That should be part of our discussions as we establish a tradition of dealing with budgets. This is quite a limited budget. We do not have the right to vary taxes nor to raise income. The smallest community council in Wales has more rights to vary revenue than us.

in Welsh We have quite a substantial amount to spend. This sum was specified to a large degree by the Barnett formula which was set up as long ago as 1978. The Presiding Officer and I remember the debate in the House of Commons. Warnings were given then that the formula would be deficient. We see that in the situation today.

in Welsh The Barnett formula has used expenditure patterns in Wales and England in 1978 as a basis for expenditure patterns ever since. Population size is the only factor that has varied. However, our block grant increase is based on the increase in the English block grant. It is no more and no less. No consideration has been given to the changing circumstances of Wales and England. Substantial changes to our circumstances have occurred since 1978, in the coal, steel and agriculture industries.

in Welsh Consider the past 10 years. In 1988 gross domestic product per capita in Wales was 87 per cent of the UK’s GDP per capita. By now, the figure has decreased to 82 per cent. The Barnett formula was not changed to recognise the changing needs that were sure to arise from this. GDP per capita has increased in Scotland from 93 per cent in 1988 to almost 100 per cent in 1994 with almost exactly the same percentage. Scotland also receives its share of money based on the circumstances of 1978. This is unjust, inequitable and unreal. Lord Barnett himself admitted that the formula should be reviewed. I hope that we have an opportunity, Edwina, to look at the formula in order to secure a budget that responds to our circumstances in Wales in a more realistic way than a budget that follows the pattern of 20 years ago.

in Welsh The level of public expenditure in Britain should also be a consideration. If that level were high enough, perhaps we would not have some of our current concerns. Over the years, we have seen a decrease in the level of public expenditure as part of the UK’s GDP. When the Tories came to power in 1979, public expenditure was 43 per cent of Britain’s GDP. The figure was 40 per cent of the GDP when the Labour Party came into office in 1997 and by last year the figure had decreased to 38.5 per cent of the GDP. Due to the state of its economy, Wales depends on public expenditure to a great extent. We expected a greater emphasis on public expenditure from a Labour Government.

in Welsh The level of public expenditure defines our budget. If there had not been a decrease since 1997 in the percentage of GDP that goes to the public sector, we would have an extra £350 million in our budget to spend on health, education and housing. I look to some of our friends on the Labour benches when I consider the effects of New Labour’s London policies.

in Welsh The size of the cake is inadequate. We agree on that although we will fight for the increase that we would like to see. Questions also arise about the way the cake is shared and whether that is done in a satisfactory manner. We saw an increase of about 14.6 per cent in health expenditure, compared with an increase of 15.8 per cent in the figures for Britain announced by Gordon Brown yesterday.

in Welsh We can ask how the Cabinet came to some of its decisions on how to share the money. We expected a newer, more inclusive attitude. Perhaps this will be seen in the process that follows. However, many of the Committees’ suggestions and requirements have so far been ignored. We welcome what Edwina has said about the Agriculture and Rural Development Committee and the priority given to a plan to help young people start a career in farming. Implementing such a scheme would cost £3 million a year. I welcome the £50,000 provided to fund a study of the scheme but I would like to see the development of the scheme itself.

in Welsh The Economic Development Committee suggested establishing a development bank. We have moved in that direction but we have not had a statement on a development bank.

in Welsh I am concerned about the reduction in the budget for the Welsh Development Agency. At a time when we want to see the economy regenerated, there is a reduction of £3.5 million in the Agency’s funding. I understand the background arising from LG-Hyundai but the resources were needed in every part of Wales. The resources could have been used.

in Welsh The Health and Social Services Committee pressed for free eye tests, but that is not on the agenda. The Environment and Local Government Committee emphasised the need to improve the condition of houses, but we see a reduction in the budget for housing.

yn Saesneg Y diffyg mwyaf yn y gyllideb hon yw’r methiant i ddarparu ar gyfer defnyddio cronfeydd strwythurol Ewrop, ac ni fyddwch yn synnu os trafodaf hynny. Gadewch inni ystyried y ffeithiau. Mae rhaglen Amcan 1 Ewrop yn dyrannu rhyw £187 miliwn ar gyfer y flwyddyn 2000-01 i Gymru. Mae’n dibynnu ar arian cyfatebol punt am bunt. Felly, gallai’r cyfanswm a werir ar brosiectau fod gymaint â £380 miliwn yn y flwyddyn honno. Mae Llywodraeth Cymru wedi derbyn y ffigurau hyn drwy rinwedd tabl 3.2 yn y ddogfen raglennu sengl, a gyflwynwyd i’r Cynulliad ac a anfonwyd, dybiaf i, i Frwsel. Yr oedd ffigur ar gyfer cyfraniad cenedlaethol o £152.8 miliwn am y flwyddyn 2000 i gyfateb i £187 miliwn o arian yr Undeb Ewropeaidd a £52 miliwn o gyfraniadau preifat. Pam nad yw’r £152 miliwn hwn wedi’i ddangos yn y gyllideb? Mae angen gwario’r arian hwn y flwyddyn nesaf. Ni ellir caniatáu iddo lifo drosodd i ryw ddyddiad amhenodol yn y dyfodol.

Efallai y bydd o gymorth i Dafydd gael gwybod y caiff y gwariant ar arian Ewropeaidd ei rannu rhwng ymrwymiad a gwariant gwirioneddol. Mae’ch ffigurau’n gywir o ran ymrwymiad ond yr ydym yn rhagweld y bydd y gwariant gwirioneddol gryn dipyn yn llai. Ym mlwyddyn gyntaf rhaglen Amcan 1 Glannau Mersi, ni wariwyd dim arian. Nid yw hynny’n dweud y byddem ni am wneud yr un fath, ond dyna’r realiti. Caiff arian Ewropeaidd ei wario ar ddiwedd prosiect, yn hytrach nag ar ei ddechrau. Tybed a ydych wedi ystyried fod yna, o fewn y gyllideb hon, ddarpariaeth sylweddol dan addysg a hyfforddiant, amaethyddiaeth a’r strategaeth gofalwyr cenedlaethol. Bydd yr arian hwnnw ar gael ar gyfer prosiectau sydd yn ffitio’n dwt i’r rhaglen Amcan 1. Tybed ai meddwl yn nhermau’r gyllideb ddatblygu economaidd yn unig yr ydych chi? Rhaid inni edrych y tu hwnt i hynny.

Yr wyf yn ddiolchgar am yr ymyriad hwnnw ond, â siarad yn blaen, nid oes arnaf angen gwersi ar y gwahaniaeth rhwng ymrwymiad a gwariant. Yr wyf yn deall y gwahaniaeth hwnnw’n iawn ac yn deall yn iawn fod yna gwestiynau llif arian. Fodd bynnag, yn nhabl 3.2 nid oes dim llifo drosodd i’r blynyddoedd ar ôl diwedd y rhaglen. Mae’n ymddangos yma ac ym Mrwsel mai dyna’r rhaglen yn ei chyfanrwydd. Mae’r cyflwyniad yn wahanol yng Nghymru i’r hyn a ddigwyddodd i Lannau Mersi, de Swydd Efrog a Chernyw, a ddarparodd ffigurau arian cyfatebol llawn. Felly, y mae gwahaniaeth ond y mae llawer o bethau y gellid, y dylid ac y byddid yn eu cyflawni yn ystod y flwyddyn i ddod pe bai penderfyniad cadarnhaol i sicrhau fod hynny’n digwydd. Deuaf yn ôl at hynny.

Ar hyfforddiant, efallai bod arian yn y gyllideb a all ddenu adnoddau o Ewrop. Derbyniaf hynny a byddaf yn falch o weld a gaiff y gyllideb yn ei chyfanrwydd ei throsglwyddo i’r Cynulliad. Ar hyn o bryd mae’n mynd drwy’r Adran Addysg a Chyflogaeth yn Llundain. Deuaf yn ôl at rai o’r agweddau hynny.

Dylai’r gwariant fod yn ychwanegol, uwch law a thros ben yr hyn a fyddai wedi digwydd fel arall. Mae hynny’n sylfaenol i’n hymdriniaeth ni ag Ewrop, ac ymdriniaeth Ewrop â ni. Os ydym am gael y cynllun hwn i weithio, rhaid inni wneud hynny a rhaid iddo fod yn dryloyw. Dangosodd sylwadau Val fod yna eitemau yn llechu dan amryfal benawdau cyllideb, a all ffitio i mewn i raglen gyllido Ewrop neu beidio. Nid yw’r ddogfen gyllideb hon yn dryloyw.

Mae angen tryloywder nid dim ond inni allu gweld yn union sut y mae’r arian yn adio i fyny, ond er mwyn i bobl yn Ewrop ac yn y Trysorlys allu gweld ym mhle y mae’r diffyg gennym. Mae’n werth edrych ar y gyllideb Gymreig a luniwyd ar ddechrau’r flwyddyn—cynlluniau gwariant y Llywodraeth am 1999-2000. Lluniwyd honno cyn inni wybod beth fyddai ffigurau Amcan 1. Dangosir cyfanswm y gwariant am 2000-01 yn Atodiad 1A yn £7,908 miliwn. Mae’r ddogfen gyllideb gyfredol yn dangos bod y cyfanswm hwnnw yn £7,909 miliwn—dim ond £1 filiwn yn fwy—sef cynnydd o 0.03 y cant. Yn y gyllideb honno nid oes dim cynnydd i ddelio â’r rhaglen Amcan 1. Nid yn unig nad oes dim arian ar gyfer ariannu cyfatebol, ond nid oes dim llinell gyllideb i ganiatáu i’r arian o Ewrop ganfod ei ffordd i mewn i’r prosiectau sydd eu hangen arnom yng Nghymru. Mae hynny’n wendid sylfaenol. Os nad yw’r safle cyllidebol wedi symud un iot ers yr hyn ydoedd cyn inni wybod ein bod wedi ennill statws Amcan 1, pa fudd a gawn ni o’r arian Ewropeaidd hwn? Y realiti yw—

Gwnaf. Yr wyf yn teimlo’n hael.

Yr wyf yn poeni ychydig. A yw Dafydd yn ymwybodol ein bod hyd yma wedi darparu arian cyfatebol i arian Ewropeaidd o’n cyllideb gyfredol bob amser? Dyna sut y mae wedi gweithio erioed. Byddwn yn cael yr adolygiad gwariant cynhwysfawr a fydd, gobeithio, yn dod ag arian ychwanegol a byddwn yn batio dros hynny. Yr ydych chi’n siarad fel pe baem bob amser wedi bod ag arian newydd i dalu am brosiectau cronfa datblygu rhanbarthol Ewropeaidd. Ni fu gennym erioed o’r blaen.

Yr wyf yn ymwybodol o hynny. Diolch i chi am danlinellu gwendid y sefyllfa yr ydym wedi’i hetifeddu. Gallem fyw gyda’r gwendid hwnnw i raddau mwy neu lai yn wyneb y ffordd y gweithiai’r rheolau pan ddeuai’r arian i mewn i’r DU gyfan ac mai cyfran gymharol fach o hynny a ddeuai i Gymru. Fodd bynnag, unwaith y mae’r arian sydd yn dod i mewn i Gymru yn sylweddol o gymharu â’r swm sydd yn mynd i’r tair ardal yn Lloegr, mae gweithrediad rheolau Barnett, sydd yn penderfynu’r mater hwn, yn gwneud nonsens o’r holl rifyddeg yr ydym yn delio â hi. Efallai yn 2001-02 y bydd yr adolygiad yn gallu delio â hynny, ond mae hynny’n golygu aros am flwyddyn arall. Hefyd, yn ddiddorol, mae’r ffigurau a roddir yng nghyllideb Edwina’n rhagdybio’r un ffigurau ar gyfer y flwyddyn honno; nid oes dim cynnydd.

Yr wyf yn deall y mecanwaith yn iawn. Yr ydym yn gaeth mewn mecanwaith a luniwyd cyn inni ennill statws Amcan 1. Dyna pam y mae arnom angen llinell gyllideb ychwanegol i ddelio â hyn. Yr wyf yn credu ein bod yn gytûn ar hyn. Dylem gytuno ar draws y pleidiau, er lles Cymru ac er mwyn cael yr arian o Ewrop y mae gennym hawl iddo ac y mae arnom ei angen yn yr economi Cymreig, fod yn rhaid inni gael mecanwaith sydd yn darparu arian uwch law a thros ben yr arian a ddaw drwy fformwla Barnett, fel a ddangoswyd yn y cyfansymiau gwariant a sefydlwyd o’r blaen. Rhaid i’r arian cyfatebol hefyd fod yn ychwanegol ato, fel na chaiff arian ei ddwyn oddi wrth addysg, iechyd a llinellau cyllideb eraill. Rhaid inni fynd i’r afael â hyn a rhaid inni gytuno ar hyn fel Cynulliad, os ydym am gael y dylanwad angenrheidiol ar y Trysorlys yn Llundain—

Yr wyf yn sylweddoli eich bod yn deall mecanwaith y sefyllfa, ond nid wyf yn siŵr a ydych yn deall gwleidyddiaeth y sefyllfa. [AELODAU’R CYNULLIAD: ‘O’.] Fe egluraf. Fel llawer o Aelodau’r Cynulliad, yr wyf yn brysur yn fy etholaeth yn ceisio hyrwyddo ac ennyn brwdfrydedd mewn partneriaeth leol i gynhyrchu syniadau ar gyfer prosiectau a allai gael arian Ewropeaidd y flwyddyn nesaf. Bob tro y bydd gwleidyddion y gwrthbleidiau’n pedlera’r lein y mae Dafydd yn ei phedlera’n awr, caiff morâl y bartneriaeth honno gyllell yn ei chefn. Mae’r arian yno ar gyfer y flwyddyn nesaf, dim ond bod angen y morâl, brwdfrydedd a syniadau. Apeliaf ar wleidyddion y gwrthbleidiau i roi’r gorau i bedlera’r lein hon oherwydd mae’n tanseilio popeth yr ydym yn ei gynllunio ar gyfer y flwyddyn nesaf.

Apeliaf ar Aelodau i roi’r gorau i baratoi eu hesgusodion cyn i’r cynllun fethu. Yr ydym yn benderfynol o gael yr arian hwnnw am y rheswm syml fod angen yr arian hwnnw ym Merthyr Tudful, fel yng Nghaernarfon ac ym mhob rhan o Gymru. Mae ei angen yn y flwyddyn ariannol nesaf hon ac nid rywbryd yn y dyfodol pell yn rhedeg drwodd i 2006. Mae Brwsel wedi caniatáu dros £170 miliwn y flwyddyn inni. Fodd bynnag, ni allwn ei gymryd am na wnaiff y Trysorlys yn Llundain ddarparu’r arian cyfatebol. Yn waeth fyth, hyd yn oed pe bai gennym yr arian cyfatebol hwnnw, pe baem yn gwasgu rhaglenni gwariant eraill fel iechyd ac addysg—ac nid oes arnaf eisiau gweld hynny’n digwydd—byddai Llundain yn dal i wrthod trosglwyddo’r arian strwythurol Ewropeaidd y mae’n ei dderbyn o Frwsel ac y mae’r UE wedi’i glustnodi ar gyfer Cymru, ac y mae gan Gymru hawl i’w gael ac angen ei gael. Mae’r Trysorlys yn dal i fynnu cyfyngu’r arian a roddir i Gymru am y flwyddyn sydd i ddod, 2000-01, i’r swm a gyfrifwyd gan fformwla Barnett. Dim ond 6 y cant o’r cynnydd yng Nghymru a Lloegr y caiff Cymru ei dderbyn. Mae hynny’n 6 y cant o ryw £500 miliwn a ddaw o’r rhaglen hon i Gymru a Lloegr, sef rhyw £30 miliwn yn lle’r £380 miliwn y mae gennym hawl iddo ar sail y gyllideb lawn a ddarparwyd gan yr UE.

Ydych chi’n cytuno ei bod yn afrealistig disgwyl i ni a sefydliadau fod yn frwdfrydig ynghylch yr arian hwn os na allwn addo i sefydliadau y byddant yn derbyn yr arian hwnnw os deuant ymlaen â chynlluniau? Ydych chi hefyd yn cytuno y byddai’r syniady gallai arian a fyddai’n cael ei roi yn arferol i ddarnau mawr o Gymru y tu allan i ardaloedd Amcan 1 ac Amcan 2 gael ei seiffno i ffwrdd fel arian cyfatebol, yn gwbl annerbyniol ganddynt? Nid oes unrhyw ran o Gymru mor gefnog fel y gall fforddio cael arian wedi’i seiffno i ffwrdd fel yna.

Yr wyf yn ddiolchgar am yr ymyriad hwnnw. Mae angen inni ddatgan yn glir a chroyw i bobl sydd yn datblygu prosiectau, boed yn y sector cyhoeddus neu breifat, y bydd yr arian ar gael. Nid yw’r gyllideb hon yn rhoi’r datganiad hwnnw gan nad yw’r llinellau cyllideb yn darparu ar gyfer y ffigurau a ddyfynnais. Mae perygl o ddwyn o linellau cyllideb eraill er mwyn darparu’r arian os digwydd y ffrwydrad hwn yr ydym yn gobeithio amdano mewn diddordeb ac ymrwymiad gan y sector cyhoeddus a phreifat. Gadewch inni fod yn glir. Nid cwestiwn o arian cyfatebol yn unig yw hwn. Nid oes darpariaeth ychwanegol yn y gyllideb hon ar gyfer yr arian sylfaenol y mae’n rhaid ei roi i Gymru o Ewrop. Mae fel pe na bai’r cyhoeddiad erioed wedi’i wneud. O leiaf mae rhyw gysondeb yn y gyllideb. Os na chawn yr arian Ewropeaidd yna, am wn i, nid oes angen yr arian cyfatebol ychwaith. Fodd bynnag, dyna agwedd nad oes arnaf i eisiau’i gweld. Un cynllun sydd yn cael ei danseilio yw’r angen—ac fe gytunwyd ar draws y pleidiau ar hyn—am fanc datblygu i Gymru. Nid wyf yn siŵr a gyfeiriodd Edwina at symudiad i’r cyfeiriad hwnnw. Fodd bynnag, edrychwch ar y potensial. Yr ydym wedi gweld beth y mae Glannau Mersi wedi’i gyflawni. Yr oeddent hwy flwyddyn yn hwyr yn cychwyn oherwydd iddynt lusgo’u sodlau ac mae arnaf ofn y bydd yr un peth yn union yn digwydd yng Nghymru. Mae arnom eisiau osgoi’r senario honno. Mae eisiau inni ddysgu oddi wrth Lannau Mersi ac achub y blaen yn awr. Gallwn wneud hynny ar sail eu profiad hwy. Mae Glannau Mersi wedi creu 300 o fentrau bach a chanolig newydd a 3,750 o swyddi newydd. Dyna beth sydd ei angen arnom yng Nghymru.

Mae’r UE yn caniatáu inni gymryd 7 y cant o gyfanswm yr arian Amcan 1 ymlaen llaw dros y ddwy flynedd gyntaf. Mae hynny’n 7 y cant o £122,000 miliwn, sef £86 miliwn dros ddwy flynedd neu £43 miliwn yn y flwyddyn ariannol nesaf. Gallai’r arian hwnnw fod ar gael i ddarparu’r arian angenrheidiol i fanc datblygu lansio’i hun mewn partneriaeth â sefydliadau ariannol eraill. Byddai’n sicrhau bod arian ar gael ar gyfer y prosiectau hyn ym Merthyr Tudful a Chaerdydd neu, o leiaf, yn yr ardaloedd Amcan 1 o amgylch Caerdydd. Mae angen yr arian yn awr er mwyn symbylu’r sector bach a chanolig. Mae’r arian yno, gallwn ei gael, ond nid oes llinell cyllideb ar ei gyfer. Ar y gorau un, felly, dim ond ffracsiwn bach ohono y gallwn ei gael. Yr ydym yn colli cyfle euraid. Nid yw’n tycio i’r Llywodraeth ddweud bod popeth yn iawn ar gyfer y flwyddyn nesaf, oherwydd ni ellir dweud hynny ar sail y gyllideb hon. Y gyllideb fynegol ar gyfer 2001-02 yw £8,335 miliwn, o gymharu â’r £8,334 miliwn yn y ddogfen a luniwyd bron flwyddyn yn ôl. Ni ddylai Gweinidogion y Llywodraeth ddweud nad oes arnom angen yr arian am 2000-01 am na fyddai’n cael ei wario.

Mewn gwirionedd, petai’r arian wedi’i addo a phe bai sicrwydd, nid oes amheuaeth y byddai prosiectau yng Nghymru, yn y sectorau cyhoeddus a phreifat fel ei gilydd, yn gallu defnyddio’r arian. Dwli gwangalon llwyr, ac osgoi cyfrifoldeb, yw dweud na fydd angen yr arian. Ym mhob sir yng Nghymru, mae cynlluniau ffyrdd strategol yn aros i gael eu datblygu. Gellid datblygu cynlluniau amgylcheddol, parciau diwydiannol, cynlluniau addysg a hyfforddiant a phrosiectau arbed ynni yn y flwyddyn ariannol nesaf petai gennym y cymhelliant a’r arian yn y gyllideb i alluogi hynny i ddigwydd.

Y rheswm pam na wnaiff prosiectau ddigwydd yn 2000-01 yw na wnaiff y Trysorlys yn Llundain ganiatáu inni gael yr arian Ewropeaidd y mae gennym hawl iddo ond nad oes gennym fecanwaith i’w sicrhau. Gordon Brown yw’r dyn sydd yn sefyll rhwng Cymru a’r arian Ewropeaidd y mae gennym hawl iddo. Etholwyd Alun Michael yn arweinydd y Blaid Lafur yng Nghymru ar y sail mai ef oedd yn y safle gorau i gyflawni’r addewid am fod ganddo glust Tony Blair a dylanwad yn Llundain. Alun, daeth yr awr i gyflawni. Nid ydym yn gofyn am ddim nad yw’n hawl inni. Yr ydym yn gofyn am yr arian Ewropeaidd a ddyrannwyd i Gymru. Mae arnom eisiau i’r arian o Ewrop gael ei drosglwyddo i Gymru yn llawn ac nid ei bocedu’n rhannol gan y Trysorlys yn Llundain. Mae arnom eisiau’r arian yn ychwanegol at ddyraniad bloc fformwla Barnett. Mynnwn gynyddu’r bloc i ddarparu arian cyfatebol fel nad oes rhaid inni ddwyn o gyllidebau ysbytai ac ysgolion. Mynnwn hynny am bob blwyddyn rhwng eleni a 2006. Mynnwn y dyraniad yn y flwyddyn i ddod, y mae’r gyllideb i fod i ddarparu ar ei chyfer.

Fe roddwn i chi, Alun, bob cefnogaeth yn eich brwydr chi ac Edwina gyda’r Trysorlys am y flwyddyn sydd i ddod a’r blynyddoedd wedi hynny. Yn awr mae arnom angen sicrwydd gennych eich bod yn derbyn fod problem yn bodoli, fod angen gweithredu ac y gwnewch chi symud nefoedd a daear i ddatrys y broblem hon. Os gwnewch hynny, bydd Cymru’n manteisio’n llawn o’r arian Ewropeaidd. Os na wnewch, bydd Cymru’n talu pris enfawr. Alun, mae gennych chi a’ch Llywodraeth rhwng hyn a chanol Chwefror fan hwyraf i ganfod yr arian hwn i Gymru.

Mae llawer o bethau da yn y gyllideb. Fodd bynnag, yr wyf wedi ceisio canolbwyntio yn fy ngwelliant ar dair blaenoriaeth allweddol: yr angen i leihau maint dosbarthiadau ymhellach i blant saith i 11 mlwydd oed; yr angen i leihau’r gwaith cynnal a chadw sydd yn aros i’w wneud ar adeiladau ysgolion; a’r angen i leihau amserau aros am wasanaethau iechyd.

Mae’r gyllideb yn siomedig mewn rhai ffyrdd ar y materion hynny. Er gwaethaf y brolio a dyled o £72 miliwn, mae’r codiadau a fwriadwyd ar gyfer awdurdodau iechyd ac ymddiriedolaethau’r gwasanaeth iechyd gwladol wedi’u cwtogi, gan ddargyfeirio’r arian i fannau eraill. Un effaith bosibl yn sgîl hyn fyddai cynyddu’r ddyled hon i £80 miliwn erbyn 2002 tra bod amserau aros, a gynyddodd yn gynt a chynt ers 1997, yn dal i godi. Fel arall, os defnyddir yr arian i ddileu dyledion ymddiriedolaethau’r NHS, ni fydd ond digon ar ôl i dalu am godiad 3 y cant mewn gwariant. Mae nifer y cleifion allanol sydd yn aros mwy na chwe mis am apwyntiad cyntaf fel cleifion allanol yng Nghymru wedi codi 386 y cant ers yr etholiad cyffredinol diwethaf. Mae nifer y cleifion sydd yn aros mwy na 12 mis a 18 mis am driniaeth claf mewnol neu achos dydd wedi codi 29.2 y cant a 117.5 y cant yn y drefn honno. Rhaid i’r Cynulliad roi blaenoriaeth i leihau’r amserau aros hynny a rhaid darparu adnoddau ar gyfer gwneud hynny.

Mae’n amlwg hefyd fod yr £16.1 miliwn ychwanegol i lywodraeth leol wedi’i bridiannu i dalu am gostau Gwerth Gorau a’r cynllun tâl yn ôl perfformiad i athrawon. O’r £101 miliwn ychwanegol a ddyrannwyd i gynghorau lleol rhwng eleni a’r flwyddyn nesaf, clywsom fod £75 miliwn ar gyfer addysg. Croesewir hyn i gyd.

Fodd bynnag, mae hyn yn golygu mai dim ond £26 miliwn sydd ar ôl ar gyfer llywodraeth leol yng Nghymru y flwyddyn nesaf i’w ddefnyddio ar gyfer y gwasanaethau cyffredinol y mae’n rhaid iddynt eu darparu. Mae hynny i bob pwrpas yn gynnydd o 1 y cant i wasanaethau cynghorau ar wahân i addysg. Mae’n annigonol i ateb y pwysau lawer ar gyllidebau ar gyfer gwasanaethau cymdeithasol, cymorthdaliadau cludiant cyhoeddus, cynnal priffyrdd, gwasanaethau iechyd yr amgylchedd a llawer o wasanaethau llinell flaen eraill, a gwtogwyd yn gyson dros flynyddoedd lawer. Nid yw’r cynnydd o 6 y cant mewn gwariant, chwedl Edwina, yn gynnydd ariannol gwirioneddol; telir am lawer o hwnnw gan y cynnydd o 10 y cant mewn treth cyngor.

Rhaid inni fod yn glir am hynny. Digon hawdd yw dweud fod gan lywodraeth leol 6 y cant yn ychwanegol i’w wario, ond y trethdalwr fydd yn gorfod talu hwnnw tra’n talu mwy o arian am lai o wasanaethau. Mae hynny’n annerbyniol.

Mae yma fater pwysig o ran cynlluniau dampio, sydd wedi golygu yn y bôn fod rhai cynghorau lleol yn noddi eraill, ond llawer iawn pwysicach yw’r angen am ariannu gwasanaethau llinell flaen yn iawn, sydd yn allweddol i fynd i’r afael â chynhwysiant cymdeithasol. Gofynnodd Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru am gyfraniad o £5 miliwn gan y Cynulliad tuag at y cynllun dampio. Petai hynny wedi’i ganiatáu, byddai’r arian hwnnw wedi mynd i bedwar neu bum cyngor yn unig. Byddai’n llawer gwell gennym weld rhoi’r arian hwnnw i mewn i’r grantiau cynnal refeniw, fel bod y 22 cyngor i gyd yn elwa, yn hytrach na dim ond ychydig. Mae angen inni daclo’r broblem hon.

Hefyd, o ystyried ein hymrwymiad i gynhwysiant cymdeithasol, mae’r methiant unwaith eto i daclo argyfwng tai Cymru yn arbennig o siomedig. Unwaith eto, yr ydym wedi methu â gwneud y cysylltiad rhwng tai gwael a iechyd gwael, addysg wael, troseddu ac anhrefn a’r llu ffactorau eraill sydd yn arwain at allgáu. Yr ydym wedi lleihau’r arian ar gyfer codi tai newydd, rhoi mwy i mewn i daclo cysgu ar y stryd, ond heb neilltuo dim ar gyfer grantiau adnewyddu, grantiau cyfleusterau i’r anabl na gwella tai cyngor. Torrwyd y gyllideb bob blwyddyn ers 1992. Ni ellir caniatáu i hynny barhau. Gallwn, gallwn dargedu grantiau’n well a buddsoddi mewn tai, fel rhan o ailadeiladu cymunedau lleol, ond rhaid i’r adnoddau fod yno i wneud hynny’n iawn a hyd nes y byddant, bydd dieithrwch cymdeithasol yn parhau a bydd costau ychwanegol yn cronni i gyllidebau eraill.

Gan symud ymlaen at addysg, dylwn gydnabod y gwaith sydd eisoes wedi’i wneud i gwtogi maint dosbarthiadau. Nodaf fod dosbarthiadau i blant saith i 11 oed, a phlant pump i saith oed, yn mynd yn llai. Mae angen inni ganolbwyntio’n hadnoddau ar barhau’r duedd honno. Rhaid inni hefyd ganfod cyllid ychwanegol ar gyfer y rhestr warthus o waith sydd yn aros i’w wneud o ran cynnal adeiladau ysgolion, maes sydd fel petai wedi’i dorri er gwaethaf pryderon addysgwyr proffesiynol a rhieni.

Fel y dywedais yn fy nadl fer yn gynharach eleni, mae gwerth rhwng £325 miliwn a £500 miliwn o waith cynnal a chadw ar adeiladau ysgolion yn aros i’w wneud. Nid oes digon o arian wedi’i neilltuo ar gyfer hyn, felly bob blwyddyn byddwn yn mynd ymhellach ar ei hôl hi, gan beryglu disgyblion a gorfodi athrawon a phlant i weithio mewn amodau annioddefol. Ni allwn ganiatáu i’r sefyllfa hon barhau a nenfydau’n cwympo, fel y soniodd Jonathan Morgan y prynhawn yma.

Y mae’n wir fod ein hadnoddau’n gyfyngedig a bod angen inni, os am sicrhau canlyniadau, nodi blaenoriaethau fel y rheini a amlinellir yn fy ngwelliant, a’u targedu’n effeithiol.

Mae methiant Canghellor y Trysorlys i ddarparu arian newydd ac ychwanegol ar gyfer cyllid cyfatebol Amcan 1 y flwyddyn nesaf yn ein llyffetheirio yn y trafodaethau hyn ar y gyllideb. Os derbyniwn ragamcanion yr Ysgrifennydd Cyllid, yna defnyddir £25 miliwn o’n grant bloc ar gyfer darparu arian cyfatebol y flwyddyn nesaf. Mae hynny’n bitw o’i gymharu â’r £187 miliwn y gobeithiwn ei wario ond mae’n arian y gellid ei ddefnyddio ar gyfer gwasanaethau hanfodol petai Gordon Brown yn barod i roi ei law yn ei boced.

Ers dechrau’r Cynulliad, mae’r weinyddiaeth wedi ceisio’n twyllo ar y cwestiwn hwn gyda mwg a drychau. Cafwyd tric Calan Gaeaf yn rhodd o £35 miliwn oddi wrth Downing Street, a suddodd yn ôl i’r crochan gyda’r holl addewidion gwag. Cafwyd hefyd y sicrwydd y byddwn yn olreit gyda Tony, cyn datgelu ein bod yn rhagweld defnyddio’n harian grant bloc ein hunain yn gyllid cyfatebol i Amcan 1 eleni. Yn amlwg, mae Tony wedi’n gadael i lawr.

Dywedir wrthym yn awr fod llawer o’r arian cyfatebol mewn cyllidebau presennol, gan roi mwy o bwysau ar yr Awdurdod Datblygu a’r Bwrdd Croeso pan gaiff eu cyllidebau eu torri mewn termau real. Mae hyn hefyd yn rhoi mwy o bwysau ar lywodraeth leol, na all obeithio canfod y math o arian cyfatebol a ragwelwyd.

Mae’n hanfodol dod â’r £25 miliwn hwn yn ôl i wasanaethau’r rheng flaen a datgan yn glir i Ganghellor y Trysorlys beth yw cost ei wrthodiad i ddarparu arian newydd i gyfateb i arian Amcan 1 ar addysg, iechyd, llywodraeth leol a thai. Byddai’r arian hwn yn ddigon, o’i gynnal am bedair blynedd, i leihau amserau aros a meintiau dosbarthiadau a chwyddo’r setliad llywodraeth leol. Mae’r frwydr honno’n parhau, a dyna pam y credwn ei bod yn dal i fod yn bosibl gwireddu’r dyheadau yn ein gwelliant.

Dyma achlysur hanesyddol: dadl ar y gyllideb gyntaf erioed yn y Cynulliad hwn, ac yr wyf yn ddiolchgar am y cyfle i gymryd rhan. Yr wyf yn cytuno â’r holl sylwadau a wnaethpwyd gan arweinyddion y ddwy blaid leiafrifol arall ar gronfeydd strwythurol yr UE, ac felly ni ailadroddaf y pwyntiau hynny.

Dywedodd Dafydd Wigley ei fod yn cael yr argraff fod olion bysedd Downing Street ar y gyllideb hon. Af ymhellach—mae’r gyllideb hon wedi’i gwneud yn Downing Street. Ers dydd Iau diwethaf mae’n deg dweud hefyd mai cyllideb ydyw a gyflwynwyd mewn arddull nodweddiadol o Downing Street—gyda mwy o ofal tuag at gelfyddyd ddu’r sbin nag at ateb gwir anghenion Cymru.

Efallai y dywed yr Ysgrifennydd Cyllid wrthym, yn ei haraith gloi, a drafodwyd y gyllideb ddrafft ragarweiniol gyda chanolfan reoli San Steffan cyn cynhadledd dydd Iau diwethaf i’r wasg ai peidio.

Fel un sydd yn cynrychioli plaid a fu’n deyrn dros Gymru o’r tu ôl i ddrysau caeëdig am 18 mlynedd, mae gennych dipyn o wyneb yn gwneud y sylwadau hynny.

Pe bawn i wedi gwybod mai dyna oedd yr ymyriad ni fyddwn wedi ei gymryd. Serch hynny, o leiaf fe alluogodd Richard i gymryd rhan yn y ddadl.

Fe’n gwahoddwyd i nodi cyllideb werdd. Yr oedd yn araith hir llawn manylder ac mae angen ei harchwilio. Fodd bynnag, nid yw’n mynd i’r afael â’r materion mawr sydd yn effeithio ar ac yn poeni pobl Cymru. Ni fydd, er enghraifft, yn ei gwneud yn ddim llai tebygol na fydd yn rhaid i’n hysbytai wynebu toriadau. Ni fydd yn ei gwneud yn ddim llai tebygol ychwaith na fydd rhestrau aros yng Nghymru’n parhau i godi. Nid yw’n ymdrin â chwestiwn cyllid cyfatebol ond drwy ostwng disgwyliadau a sicrhau y bydd cyn lleied o gynlluniau’n dod ymlaen y flwyddyn nesaf fel y bydd cyllid cyfatebol yn llai o bwnc llosg.

Ni fydd yn gwneud unrhyw wahaniaeth i allu ffermwyr ifanc i fynd i mewn i’r diwydiant ffermio—mater a nodwyd gan y Pwyllgor Amaethyddiaeth a Datblygu Gwledig fel un sydd o bwys tyngedfennol i ddyfodol cefn gwlad Cymru. Mae gan y weinyddiaeth hon lawer mwy o ddiddordeb mewn tarfu ar fywyd gwledig Cymru drwy wahardd gweithgareddau traddodiadol cefn gwlad a chreu gwrthdaro nag mewn ateb problem cwymp yr economi wledig. Gallwn fynd ymlaen ond nid wyf eisiau bod yn ddiangen o negyddol, er gwaethaf y cyfle digonol y mae’r gyllideb werdd hon yn ei gynnig.

Yr wyf eisiau parchu’r ysbryd y cyflwynir y gyllideb ddrafft ragarweiniol ynddo, neu o leiaf y dylid ei chyflwyno ynddo, fel cyfle i’r gwrthbleidiau, Aelodau’r Cynulliad a Phwyllgorau godi cwestiynau sydd yn eu poeni a dylanwadu, gobeithio, ar y canlyniad terfynol. Mae’r Blaid Geidwadol yng Nghymru eisiau awgrymu ffyrdd i wella’r gyllideb. Gobeithiwn y gellir ei gwella i’r graddau y gallwn ni ei chefnogi. Cawn weld.

Mynegwyd pryderon gan Aelodau’r gwrthbleidiau ddydd Iau diwethaf ac yn y Cynulliad ddoe fod y gyllideb ddrafft wedi’i sbinio i’r cyfryngau cyn i Aelodau’r Cynulliad ei gweld. Hoffwn ddweud wrth y Trefnydd, er nad ydyw yma, fod hyn yn poeni rhai o Aelodau ei blaid ei hun yn y Cynulliad a fu’n siarad â mi ers ddoe. Nid af i fanylder ynghylch pam yr oeddem mor flin. Hoffwn awgrymu mewn ffordd gadarnhaol i’r Ysgrifennydd Cyllid y dylai yn y dyfodol roi gwybod ymlaen llaw i holl Aelodau’r Cynulliad beth y mae hi’n bwriadu ei wneud a pha bryd y mae hi’n bwriadu rhyddhau’r papurau iddynt. Bydd hynny’n osgoi helynt. Mae teimlad cyffredinol o gyfrinachedd bron cyn waethed â chyfrinachedd ei hun.

Llywydd, gobeithio y caniatewch imi ddweud rhywbeth am y cyd-destun yr ydym yn ystyried y gyllideb hon ynddo. Yr wyf yn gofyn am ganiatâd am eich bod chi weithiau’n feirniadol o’r math hwn o beth. Yn yr achos hwn, yr wyf yn gwybod na fyddwch yn feirniadol. Yr wyf yn siarad yn erbyn cefndir o lefelau trethiant sydd yn codi’n aruthrol yng Nghymru, a hynny’n cael ei orfodi ar bobl Cymru gan Ganghellor y Trysorlys. Gwyddom o ffigurau a ryddhawyd yn ddiweddar gan y Sefydliad er Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd fod gan Brydain a Chymru, ers i’r Llywodraeth Lafur ddod i rym yn 1997, y baich treth sydd yn tyfu gyflymaf yn Ewrop. Am y tro cyntaf mewn cenhedlaeth mae canran y CMC a gymerir mewn treth yn uwch yn yr Almaen nag y mae ym Mhrydain. Mae’r Llywodraeth hon wedi cyflwyno £40 biliwn o drethi lladradaidd ychwanegol. Gwyddom fod Llafur draddodiadol, neu ‘Classical Labour’, fel y cofiaf yr Ysgrifennydd Datblygu Economaidd honni unwaith iddo’i harddel—

Classic’.

Diolch am y cywiriad yna. Safai ‘Classic Labour’ dros drethi uchel a gwariant uchel ar wasanaethau cyhoeddus. Mae Llafur Newydd yn sefyll dros drethi uchel, trethi lladradaidd uchel a gwariant uchel ar gist ryfel ar gyfer ymgyrch ailethol Llafur Newydd. Dan iau trethiant Llywodraeth Blair, mae pawb yng Nghymru yn dioddef y gwaethaf o bob byd. Ni wnaiff y Blaid Geidwadol yng Nghymru ddim ond cefnogi cyllideb sydd yn ymateb i broblemau Cymru. Mae’r argyfwng sydd yn bodoli yn yr NHS yng Nghymru, yr argyfwng ariannol sydd wedi taro Cymru—

Mae’n anhygoel y gallwch chi sefyll yn y fan honno fel aelod o’r Blaid Geidwadol a dweud nad ydym yn gwneud dim dros yr NHS pan mai eich gweinyddiaeth chi a dorrodd yr NHS i lawr i’r asgwrn. Yn San Steffan, mae’ch cyd-Geidwadwyr wedi galw’r adolygiad gwariant cynhwysfawr yn fyrbwyll am ei fod yn darparu gormod ar gyfer ein gwasanaethau cyhoeddus. Heddiw yr ydych chi’n dweud y gwrthwyneb. A wnewch chi ddweud wrthym dros beth y mae’r Blaid Geidwadol yng Nghymru yn sefyll?

Bwriadaf adael fy nghyd-aelod dysgedig David Melding yn rhydd ar hynny yn nes ymlaen.

Rhaid imi gario ymlaen. Mae gennyf bwynt pwysig i’w wneud. Ni wnaiff y Blaid Geidwadol yng Nghymru ddim ond cefnogi’r gyllideb—

Wnewch chi gymryd ymyriad?

Gwnaf.

Yr wyf yn ddiolchgar i’m cyfaill. Dan y weinyddiaeth Geidwadol, cynyddodd yr NHS yng Nghymru fwy nag erioed. Dangosir hyn gan y nifer o ysbytai a adeiladwyd gennym, a oedd yn record flwyddyn ar ôl blwyddyn. Can miliwn—

Dyna’r union ateb y buaswn i wedi’i roi pe na bawn i wedi bwriadu ei adael i David Melding.

A gaf fi eglurhad, Llywydd?

Yr wyf am symud ymlaen. Ni wnaiff y Blaid Geidwadol yng Nghymru ddim ond cefnogi cyllideb sydd yn ymateb i broblemau Cymru. Yr wyf wedi trafod yr NHS, cyllid cyfatebol, a thynnu cronfeydd strwythurol yr UE i lawr. Nid yw’r gyllideb yn ateb yr her yr ydym yn ei hwynebu. Yr ydym yn poeni’n ddirfawr fod yr arian a ddyrennir i awdurdodau ac ymddiriedolaethau iechyd yn cael ei gwtogi ar adeg pan fo’r cyrff hyn eisoes yn methu â gweithredu heb leihau eu gwasanaethau. Gobeithio, Llywydd, fod amser ar ôl inni wneud cyfraniad mwy ystyriol am fwy o amser ar y mater hwn.

Mae’r Ysgrifennydd Cyllid wedi ochr-gamu argymhellion y Pwyllgor Amaethyddiaeth a Datblygu Gwledig. Heriaf sylwadau Edwina Hart ynghylch faint o sylw a roddodd hi i’r argymhellion hynny. Dyma’r agwedd bwysicaf ar y ddadl heddiw. Mae’n ymwneud yn fwy â phroses nag â chyllid ond mae’n ymwneud â’r egwyddor sylfaenol o sut y mae’r Cynulliad hwn yn gweithredu a pha rôl y mae’r Pwyllgorau’n ei chwarae. Oes unrhyw bwynt inni gael Pwyllgorau? Mae’r Blaid Geidwadol yn credu fod gan y Pwyllgorau rôl weithredol allweddol o ran pennu blaenoriaethau a pholisïau i’r Cynulliad. Edrychaf ymlaen at sylwadau’r Ysgrifennydd Cyllid i gloi. Yr wyf yn amau ei bod yn credu mai rôl y Pwyllgorau yw dal y Cabinet i gyfrif, fel y gwna Pwyllgorau Dethol. Mae’r grŵp Ceidwadol yn anghytuno.

Enwodd y Pwyllgor Amaethyddiaeth a Datblygu Gwledig chwe blaenoriaeth yn nhrefn eu dewis. Ar ôl ystyriaeth fanwl a gofalus, rhoddwyd cefnogaeth i ffermwyr ifanc sydd yn mynd i mewn i amaethyddiaeth ar ben y rhestr, gyda chefnogaeth pob plaid. Bach iawn o sylw a gymerodd yr Ysgrifennydd Cyllid o hyn, a dim ond ochrgamu’r cwestiwn y mae’r swm pitw a gynigiwyd ganddi. Dim ond swm pitw o gefnogaeth ariannol yn y flwyddyn nesaf a gaiff ei roi i’r mater a farnwyd yn unfrydol gan y Pwyllgor Amaethyddiaeth a Datblygu Gwledig fel y mater pwysicaf sydd yn wynebu cefn gwlad yn y mileniwm.

Nid wyf yn gwybod pa mor rymus y dadleuodd yr Ysgrifennydd Amaethyddiaeth a Datblygu Gwledig dros achos y Pwyllgor yn y Cabinet. Fodd bynnag, mae’r neges mai’r Cabinet sydd wrth y llyw yn glir ac yn groyw i’r Pwyllgorau Pwnc. Gobeithio y gwnaiff yr Ysgrifennydd Cyllid edrych eto ar y mater pwysig hwn. Derbyniaf ei geiriau cadarnhaol, ond gobeithio y gwnaiff hi ystyried oblygiadau—

Yn wyneb hynny, sut ydych chi’n esbonio mai gan amaethyddiaeth y mae’r cynnydd uchaf yn y gyllideb, sef 21.6 y cant? Rhaid i’r cynnydd hwnnw, bid siŵr, adlewyrchu effeithiolrwydd Christine Gwyther wrth ei gwaith.

Nid oeddech yn gwrando ar fy mhwynt. Yr wyf yn trafod y berthynas allweddol rhwng y Cabinet a’i Bwyllgorau.

O iesgob, ydych chi’n cael ymyrryd yn ystod ateb i ymyriad?

Nid wyf am gymryd mwy o ymyriadau ond hoffwn orffen fy ateb i Brian Gibbons. Dylai prif flaenoriaeth y Pwyllgor Amaethyddiaeth a Datblygu Gwledig fod wedi’i nodi gan y Cabinet. Mae hynny’n dyngedfennol i weithrediad sylfaenol y Cynulliad. Gobeithio y gwnaiff yr Ysgrifennydd Cyllid edrych ar hyn eto, gan fyfyrio ar oblygiadau ei gweithredoedd a chofio’r egwyddorion y crëwyd y Cynulliad hwn arnynt.

Yr ydym yn croesawu rhai agweddau ar y gyllideb. Yr ydym yn falch o weld ymrwymiad cadarn i’r strategaeth genedlaethol i ofalwyr. Mae David Melding wedi ymgyrchu dros hyn ers amser maith ac yr wyf yn sicr yr hoffai ef gyfle i roi sylw arno. Yr oeddwn yn falch o glywed yr Ysgrifennydd Cyllid yn mynnu y dylai rhan helaethaf yr arian a fwriadwyd ar gyfer cyllidebau datganoledig ysgolion fynd i’r cyllidebau hynny. Yr ydym yn cefnogi hynny a gobeithio eich bod yn golygu hyn. Byddai’n newid mawr o’r llynedd.

Yn gyffredinol, cyllideb ddrafft yw hon sydd angen llawer mwy o waith cyn y gellir ei disgrifio fel y gyllideb iawn i Gymru. Mae angen mwy o fewnbwn a chyfarwyddyd gan y Pwyllgorau yn arbennig. Fel y saif y gyllideb ddrafft, ni allwn hyd yn oed bleidleisio o blaid ei nodi.

yn Saesneg Wedi misoedd o ymlafnio i wneud gwahaniaeth i fywydau pobl, mae’r Cynulliad yn cychwyn yr un broses a all brofi i bawb beth yw gwerth datganoli. Y gyllideb yw ein cyfle i ddangos i bobl Cymru y gall y Cynulliad benderfynu a gweithredu ar sail blaenoriaethau Cymru. Gallwn gytuno ar ein cynlluniau gwario ein hunain i ateb anghenion penodol Cymru. Nid proses hawdd yw hyn. Nid yw cyllideb byth yn hawdd, gan y ceir galwadau am fwy o arian bob amser mewn unrhyw sefydliad.

yn Saesneg Mae’r Democratiaid Rhyddfrydol yn glir ynghylch eu blaenoriaethau. Mae fy nghyd-aelod, Peter Black, eisoes wedi galw’n fedrus am roi mwy o sylw i leihau amserau aros ysbytai a meintiau dosbarthiadau i blant saith i 11 oed a gwella safonau adeiladau ysgolion.

yn Saesneg Y broblem a wynebwn, serch hynny, wrth inni gychwyn ar y ddadl hon a phroses y gyllideb, yw fod y lle sydd gennym i symud yn cael ei gyfyngu’n llym gan y ffordd yr ymdrinnir â’r cronfeydd Ewropeaidd. Mae’r cronfeydd Ewropeaidd wedi cael eu llunio yng nghysgodion y nos ac nid yng ngolau’r dydd. Mae angen eglurder a thryloywder ar ddarpariaeth cyllid cyfatebol a chronfeydd Ewropeaidd. Mae angen inni i gyd ddeall y broses. Fe’i cuddiwyd rhagom oherwydd y bwriadwyd ei guddio ac mae’n niwlog oherwydd y bwriadwyd iddo fod yn niwlog. Mae angen bod yn agored a thryloyw.

yn Saesneg Yr wyf yn rhyfeddu fod pobl yn meddwl fod Glannau Mersi yn esiampl i’w dilyn. Cafodd Glannau Mersi ail gyfle i gael ei dynodi’n ardal Amcan 1 oherwydd methodd yn y rownd gyntaf. Methodd Glannau Mersi â thynnu’r holl arian i lawr. Ni all y Cynulliad fynd ymlaen yn yr hen ffordd o weithio. Nid yw’n gweddu i Gymru. Mae gennym gyfle unwaith-ac-am-byth ac ni allwn fforddio ei golli. Nid yn unig y cyflwynwyd cyllideb inni sydd yn adlewyrchu llawer o’r blaenoriaethau a bennwyd ym maniffesto etholiad 1997 y blaid Lafur ar gyfer y DU gyfan ac nid Cymru ei hun, ond mae’n rhaid inni ymdopi ar ein pennau ein hunain heb ddim cymorth ar lefel y DU i dynnu arian cyfatebol hanfodol Ewrop i lawr. Statws Amcan 1 a’r arian a all ddod yn ei sgîl i Gymru yw’r mater pwysicaf ger ein bron. Mae angen inni dynnu £187 miliwn i lawr dros y flwyddyn nesaf ac am bob blwyddyn drwy’r rhaglen fwy neu lai. Eto ni all cyllideb Edwina ond cynnig £25 miliwn o gyllid cyfatebol inni, a hynny o’n coffrau ni’n hunain.

in Welsh It is a fact that this money comes from the budget that was given to us by London. This fact is extremely important because we could invest this money to provide an important service for the people of Wales. If this money was given consistently over a period of four years it could make a real difference. It could make a real contribution to reducing waiting lists for patients, reducing school class sizes and paying for maintenance work on school buildings.

yn Saesneg Cymryd arian oddi wrth wasanaethau’r llinell flaen yw dyrannu £25 miliwn o’r grant bloc ar gyfer arian cyfatebol. Pwrpas y gwelliant yw sicrhau nad oes rhaid inni wneud hyn a bod digon o arian cyfatebol sydd yn arian ychwanegol, glân, newydd yn ychwanegol at y dyraniad a ddarperir gan fformwla Barnett. Rhaid inni i gyd ddeall hyn. Mae arnom i gyd angen yr eglurder a gymylwyd gan y broses sydd yn ein hwynebu. Yn y gorffennol, yr ydym wedi gorfod chwilio a chwalu yng nghyllidebau’r Swyddfa Gymreig am gyllid cyfatebol, ond mae’r raddfa’n hollol wahanol bellach. Ar ei leiaf, am bob blwyddyn y mae’r rhaglen hon yn ei lle mae angen inni ddyblu’r arian cyfatebol a ddarperir. Pe baem yn gwneud hynny o’n cyllidebau ein hunain, byddai’n cael effaith barlysol ar gyllideb sydd eisoes yn dynn ar gyfer ysgolion, ysbytai a gwasanaethau cyhoeddus eraill.

yn Saesneg Dywedir wrthym fod Cymru wedi methu â gwario’r arian Ewropeaidd a roddwyd iddi ers 1994. Bu’r record yn gywilyddus. Bu’n hynod o anodd darganfod y ffeithiau. Fodd bynnag, dros y rhaglen chwe blynedd ddiwethaf, methodd Cymru â gwario £100 miliwn a oedd yn ddyledus o gronfa ddatblygu rhanbarthau Ewrop yn unig, am nad oeddem yn gallu canfod y cyllid cyfatebol. Mae hynny heb ystyried y problemau a achosir gan gyllid cyfatebol ar gyfer cronfa gymdeithasol Ewrop, na’r cronfeydd amaethyddol.

yn Saesneg Dywedir wrthym nad oes digon o brosiectau i fodloni’r cyflenwad. Fodd bynnag, ym mhob rownd flaenorol, bu cynigion am gyllid yn destun cystadleuaeth. Bu mwy o gynigion bob tro nag yr oedd arian ar gael, a chymeradwywyd mwy o gynigion prosiect nag yr oedd ceisiadau ar gael. Nid cwestiwn o’r cynigion heb fod yno ydyw felly. Methwyd â gwario oherwydd bod pobl wedi gorfod chwilio a chwalu mewn cyllidebau sector cyhoeddus a ddyrannwyd eisoes i ganfod y cyllid cyfatebol, a’u bod wedi methu â gwneud hynny.

yn Saesneg Ni chafwyd yr arweiniad i wneud i’r broses weithio. Dyna pam y mae’n rhaid i bethau fod yn wahanol y tro hwn. Ni allwn fforddio llaesu dwylo a ninnau’n gwybod fod record Cymru a rhannau eraill o’r DU am dynnu arian Ewropeaidd i lawr yn y gorffennol wedi bod yn echrydus. Dywedir wrthym heddiw y dylem ymddiried yn Tony. Dywedir wrthym, pan geir adroddiad yr adolygiad gwario cynhwysfawr, y rhoddir arian i Gymru. Ni ellir gwneud hyn, wrth gwrs, cyn i’r adolygiad gwario cynhwysfawr ddigwydd yn Ebrill 2001, beth ffordd drwy’r rhaglen. Yr hyn sydd ei wir angen ar Gymru yw nid adolygiad gwario cynhwysfawr hwyr, ond adolygiad synnwyr cyffredin. Nid fy mod i’n galw am chwyldro synnwyr cyffredin, er fy mod yn cynnig y gwelliant hwn ar y cyd â Nick Bourne. Fe wnaiff adolygiad brys y tro, oherwydd mae synnwyr cyffredin yn dweud os oes angen yr arian ychwanegol hwn y flwyddyn nesaf ac i mewn i’r flwyddyn Ewropeaidd wedi hynny—a pheidiwch â chymysgu blynyddoedd Ewropeaidd gyda’r blynyddoedd cyllideb yr ydym ni’n eu trafod—rhaid i’r arian fod ar gael y flwyddyn nesaf ac ar ddechrau’r flwyddyn wedi hynny.

yn Saesneg Ni ellir addo’r arian ar ymddiriedaeth. Ni ellir disgwyl i fusnesau, cyrff gwirfoddol ac awdurdodau lleol Cymru dderbyn Ewrosiec os nad oes ganddo sicrwydd cerdyn gwarant gan y Trysorlys. Nid wyf yn twyllo fy hun ynghylch yr anawsterau y mae Alun Michael ac Edwina Hart yn eu hwynebu. Mae’n glir fod Gordon Brown â’i fryd ar gynyddu ei goffr rhyfel ar gyfer yr etholiad heb ei agor tan fydd yr etholiad yn nes. Efallai mai dyna’r agenda ar gyfer canol Lloegr, ond nid yw’n ddigon da i Gymru. Mae’n glir hefyd fod gan y Trysorlys bob cymhelliad i atal gwario arian Ewropeaidd yng Nghymru, oherwydd bydd arian nas gwariwyd yn mynd yn ôl, trwy Frwsel, i bot y Trysorlys i’w ddefnyddio yn rhywle arall. Mae’n ysgrifenedig yn y rheolau, po fwyaf yw’r arian a dynnir i lawr o’r Undeb Ewropeaidd a’i wario yn y DU, lleiaf o arian fydd y Trysorlys yn ei gael yn ôl yn ei ad-daliad o Frwsel.

yn Saesneg Mae’r cynnydd mewn arian Amcan 1 yn dda i Gymru, ond yn ddrwg i ganol Lloegr. Mae gan Gordon Brown ddewis: gall gefnogi Cymru neu gefnogi canol Lloegr. Gall lynu at yr egwyddorion ailddosbarthol y seiliwyd ei blaid arnynt, neu gall gymryd y drydedd ffordd a phoeni am bleidleisiau yn Siroedd de-ddwyrain Lloegr.

yn Saesneg Rhaid i’r Cynulliad weithredu gyda’n gilydd. Rhaid inni sefyll dros Gymru. Rhaid inni wneud hynny cyn dwyn o’n cyllidebau’n hunain, a chymryd arian oddi wrth ein gwasanaethau llinell flaen. Mae gan bawb ohonom gyfrifoldeb yn hyn, a dyna pam yr ydym yn cynnig ymuno ag Alun Michael i gyflwyno achos unedig i Gordon Brown. Cynigiaf y dylai pedwar arweinydd y pleidiau yn y Cynulliad fynd i Downing Street gyda’n gilydd i gyflwyno’r achos dros Gymru—

Ai cais yw hwn am ffurfio cynghrair gyda’r weinyddiaeth Lafur?

Yr wyf yn awgrymu bod pedwar arweinydd y pleidiau yn y Cynulliad, ac os ydyw Nick Bourne yn dymuno ymuno â’r gynghrair honno yr wyf yn siŵr y gwnaiff ei ystyried yn ei ffordd ei hun, yn cyflwyno ffrynt Gymreig unedig ac yn mynd i Downing Street gyda’n gilydd i gyflwyno’r achos dros Gymru. Y mae’r ewyllys yn y Cynulliad. Gadewch inni gyflwyno ffrynt unedig dros gyllideb unol. Yr wyf yn falch o gynnig y gwelliant. [Cymeradwyaeth.]

Thank you for the opportunity to participate in this extremely important debate on the first budget. It is a historic occasion and, naturally, we expected great things from the budget. First, we expected to see a clear and definite indication of this Government’s vision on the needs of Wales and an indication that the Labour Party in Wales has realised the true message of the Assembly election results in 1999. It was an unambiguous message that the priorities of New Labour in London are not the priorities of the people of Wales. The voters wanted the Assembly Government to reflect the mainstream of politics in Wales, which is the need for a more equitable society, social justice and fair opportunities for all. We wanted the budget to reflect that mainstream.

However, we have been disappointed to a susbstantial degree. There is not much difference between the content of this budget and what the Secretary of State for Wales would have proposed in the Welsh Office in the past. Under the old order, that budget would have had to have received the seal of approval of the Prime Minister himself.

We understand that this is only a draft budget, but it suggests that there is a question mark over the Government’s commitment to truly inclusive consensus politics. I hope that it is not an indication of the idea that the Government will govern and the opposition parties will agree with it. We were given the impression that we were giving birth to a new kind of politics; a more open system of government where the opinion of the other parties would be afforded serious consideration. The Government must accept that each party in the Assembly is a minority party and that co-operation and mutual understanding is essential to ensure not only the success of the budget, but also the success of the Assembly.

That co-operation has been happening at Committee level. We have tried to co-operate and to achieve a consensus on the main priorities for agriculture and the rural economy in the Agriculture and Rural Development Committee.

A wnaiff Ieuan Wyn Jones ddelio â her Edwina Hart? Os oes ganddo flaenoriaethau gwahanol, o ble y gwnaiff gymryd yr arian i dalu amdanynt?

yn Saesneg Deliaf â hynny mewn munud.

in Welsh The Committee itself, including Labour Members, formulated a list of priorities to be put before the Cabinet for discussion, but what happened to those priorities? Why have those priorities been rejected in the order they were submitted by the Committee?

in Welsh I agree with Glyn Davies about the importance of giving priority to young farmers. There was total consensus across the parties on this point. I accept that Edwina Hart has made a statement today that a report will be commissioned to consider a scheme to help young entrants into farming. However, I would prefer to see money being earmarked in the budget to enable us to implement that scheme next year. Our greatest disappointment is that there is nothing in the budget for that.

in Welsh I welcome the additional funding for Tir Gofal and the organic aid scheme. However, the reality is that the Committee drew up a list of priorities and they have been rejected. Consequently, the Committee must consider, with Christine Gwyther, the need to take this forward.

Yr wyf yn siŵr fod gan Blaid Cymru lawer o ymchwilwyr, ond tybed a yw Ieuan wedi adio hyn i fyny. Yn ôl fy symiau i, mae wyth allan o naw cais gan y Pwyllgor Amaethyddiaeth a Datblygu Gwledig wedi’u hateb.

Nid yw hynny’n wir. Penderfynodd y Pwyllgor ar drefn flaenoriaeth. Byddai pob Aelod o’r Pwyllgor yn cydnabod y byddai wedi bod yn amhosib cyflawni’n holl gynlluniau yn y flwyddyn gyntaf. Fodd bynnag, gwnaethom yn glir mai’r brif flaenoriaeth oedd rhoi hyder i bobl ifainc sydd yn dechrau yn y diwydiant ffermio. Nid ydym wedi cael eglurhad o ran pam y gwrthodwyd y cynnig hwnnw. Os ydym ni fel Pwyllgor yn rhoi cynlluniau ymlaen i’w hystyried gan y Cabinet, mae gennym hawl o leiaf i gael gwybod pam eu bod yn cael eu hisraddio. Dyna’r cyfan yr ydym yn ei ofyn yn y ddadl hon. Buaswn wedi hoffi gweld ffigur yn y gyllideb ar gyfer y cynnig hwnnw. Fodd bynnag, mae’n amlwg y bydd angen i’r Pwyllgor ystyried y gyllideb ddrafft sydd ger ein bron.

Pan gyhoeddodd Edwina Hart y datganiad i’r wasg yn cyhoeddi’r gyllideb ddrafft, dywedodd ei bod yn gydnaws â blaenoriaethau’r Cynulliad. Gyda’r parch mwyaf i Edwina, nid yw’r gyllideb hon hyd yma yn adlewyrchu blaenoriaethau’r Cynulliad. Mae’n adlewyrchu blaenoriaethau’r Llywodraeth o fewn y Cynulliad. Os ydyw am adlewyrchu blaenoriaethau’r Cynulliad, rhaid i’r Llywodraeth fod yn barod i wrando ar yr hyn y mae Aelodau eraill y Cynulliad yn ei ddweud.

Cofiwn hyn. Rhaid i’r Weinyddiaeth Lafur yn y Cynulliad hwn beidio ag ymddwyn fel petai ganddi fwyafrif. I’r gyllideb hon fynd yn ei blaen mae angen ewyllys da Aelodau eraill a phleidiau eraill. Rhaid i’r gyllideb hon adlewyrchu barn y pleidiau ar draws y Cynulliad hwn os yw am adlewyrchu blaenoriaethau’r Cynulliad yn gyfan.

Gadewch inni ystyried y gyllideb hon yn ein pwyllgorau ac yn ein pleidiau. Fy mhrif neges i i’r Llywodraeth yw bod yn rhaid i’r gyllideb hon fod yn eofn. Rhaid iddi gynnwys mentrau sydd un ai’n amlwg Gymreig neu sydd yn faterion—

Ydych chi’n cytuno na wnaiff y gyllideb hon ddim i gymunedau’r Cymoedd? Mae’r cymunedau a ddioddefodd fwyaf dan y Torïaid yn cael mwy o’r un driniaeth. Bu cwtogi mewn meysydd hanfodol, fel ysbytai, tai, datblygu economaidd ac nid oes dim sôn am arian cyfatebol Ewropeaidd. Bydd hyn yn caniatáu i’r Cymoedd barhau i ddioddef. Ydych chi’n cytuno felly fod yn rhaid cael ailasesiad radicalaidd o’r gyllideb hon er mwyn sicrhau y caiff y Cymoedd ddyfodol llewyrchus yn y mileniwm newydd?

Dyna bwynt wedi’i wneud yn dda a gobeithio y gwnaiff yr Ysgrifennydd Cyllid nodi’r pryderon a deimlir mewn sawl man yn y Cymoedd. Mae angen inni ddelio â blaenoriaethau’r ardaloedd hynny o fewn y gyllideb hon. Yr wyf yn ddiolchgar i Geraint Davies am ddod â hynny i sylw’r Cynulliad.

Gadewch inni, felly, sicrhau fod y polisïau a hyrwyddwn yn y gyllideb yn gydnaws â dyheadau pobl Cymru ac yn gydnaws â’r ffordd y gwnaethant bleidleisio ym Mai 1999. Byddwn yn barnu’r gyllideb hon ar y ffordd y mae’r Llywodraeth yn ymateb i ddyheadau pobl Cymru fel y’u gwelir drwy eu cynrychiolwyr etholedig yn y Cynulliad. Ar ddiwedd y dydd, caiff y gyllideb ei barnu er lles gorau pobl Cymru.

Mae’n fraint cymryd rhan yn nadl gyllideb gyntaf Cynulliad Cenedlaethol Cymru.

Cyllideb Lundeinig yw hon, er iddi gael ei chyflwyno yng Nghaerdydd. Edrychais, bron yn ofer, am bethau i’w croesawu yng nghyflwyniad Edwina. Yr oedd yn gyflwyniad nodweddiadol o gryf ac yr wyf yn falch mai dŵr Cymru yr oedd Edwina’n ei yfed. Yr wyf yn croesawu’r arian i Tir Gofal, y cynllun ar gyfer rhai sydd yn cysgu ar y stryd a’r strategaeth ofalwyr. Dywedodd Edwina, nid yn afresymol, os edrychwn am godiadau rhaid inni egluro o ble y daw’r arian. Fodd bynnag, sylwais ei bod hi wedi dweud wrthym am y codiadau mewn gwariant ond nid am ffynhonnell y codiadau hyn. Mae’r lle cyfyng i symud y soniodd hi amdano yn golygu bod yn rhaid bod arian wedi’i symud o un categori i’r llall. Felly bydd rhywun yn colli allan. Ychydig iawn a ddywedodd Edwina am y codiadau anferthol yn nhreth cyngor llywodraeth leol, a wrthwynebir gennym ni ac y dylid bod wedi’u crybwyll. Mae’r codiadau treth hynny, mae’n siŵr, yn cael eu defnyddio i ariannu rhai o’r prosiectau hyn.

Mae’r dyraniad i’r gwasanaeth iechyd yn rhoi’r camargraff y bydd ysbytai ar eu hennill o’r gyllideb hon. Ni fyddant, oherwydd ceir toriad yn yr arian sydd yn mynd i ysbytai ac awdurdodau iechyd. Ceir cynnydd yn y swm a aiff i wasanaethau’r NHS, wedi’i arwain gan y galw ar y gyllideb gyffuriau. Mae hwnnw wedi cynyddu’n rhannol oherwydd diwygio trefn cyllidebau meddygon teulu ac yn rhannol oherwydd y pecynnau cleifion drutach y mae’n rhaid eu cynhyrchu oherwydd y gyfarwyddeb Ewropeaidd a lofnodwyd gennym beth amser yn ôl ac a weithredwyd gan y Llywodraeth hon.

A yw Nick Bourne yn cytuno mai camarweiniol oedd i David Melding ddangos rhestr inni o ysbytai a agorwyd gan y Torïaid, tra bod rhestr o ysbytai a gaewyd ganddynt, ond y dewisodd beidio â’i dangos inni?

Yr wyf yn cofio iddo ddangos inni hefyd restr o ysbytai a agorwyd dan y Llywodraeth Lafur yn ystod y ddwy flynedd a hanner ddiwethaf, ac mai dalen wag o bapur oedd honno. Nid oes gennym ddim byd i deimlo cywilydd yn ei gylch yn y mater hwnnw.

Gofynnais yn y Llyfrgell am restr o ysbytai a gaewyd yn ystod teyrnasiad y Llywodraeth Geidwadol ddiwethaf oherwydd gwyddwn y byddai’r Ysgrifennydd Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol yn cyfeirio at y 73 honedig a gaewyd yn ystod yr amser hwnnw. Yr oedd mwyafrif llethol yr ysbytai hynny a gaewyd yn cael eu disodli gan ysbytai ac unedau newydd modern. Fodd bynnag, yr oeddwn yn gwybod y câi’r ffigur pennawd ei daflu atom.

Hyd yn oed os oedd yn rhaid inni aros wythnos neu ddwy cyn i’r geiniog ddisgyn. Symudaf at y prif gwestiwn. Mewn gwirionedd, dyma gyllideb Hamlet heb y tywysog a chyfeiriwyd ati gan arweinydd y brif wrthblaid—yn nhermau niferoedd o leiaf—fel cyllideb y ‘mint with a hole’. Cyllideb twll du ydyw mewn gwirionedd, achos nid oes un dim ynddi am arian Ewropeaidd. Dyna’r brif her fydd yn ein hwynebu yn y misoedd a’r blynyddoedd o’n blaenau. Mae’n warthus, ar ôl ein holl holi a’r atebion gwag a gawsom na fyddai’r Prif Weinidog yn ein siomi, mai’r cwbl a wyddom yn awr yw y caniateir inni ddefnyddio’n harian presennol at ddibenion cyllid cyfatebol. Diolch am ddim byd, Brif Weinidog. Yr oeddem yn gwybod hynny o’r blaen. Bydd y cwestiwn allweddol hwnnw’n dod yn gwestiwn o hyder. Gobeithio y gwnaiff Edwina ddelio ag ef oherwydd mae’n rhaid ei bod yn gwybod fod y gwrthbleidiau i gyd yn unedig yn ei herbyn a bod llawer o’i meinciau cefn yn poeni hefyd. Gall yr Aelod dros Ferthyr Tudful frygowthan am bedlera sibrydion, ond y gwir yw’r hyn sydd yn cael ei bedlera. Os na dderbyniwn yr arian, ni ellir rhedeg prosiectau ar hyd a lled Cymru am y saith mlynedd nesaf a byddwn wedi colli’r cyfle unwaith-ac-am-byth hanesyddol hwn. Dywedwch y gwir, os gwelwch yn dda, Edwina. Dywedwch beth yw’r sefyllfa, a ydych chi’n lobïo San Steffan, ac os ydych, beth yw’r ymateb. Petai hon yn gyllideb Caerdydd, wedi’i chyflwyno yng Nghaerdydd gyda chydweithrediad Llundain, byddai gennym ymrwymiad i ddarparu cyllid cyfatebol, ond tawelwch llethol yw’r cwbl a gawn. Dyna’r prif bryder ynghylch y gyllideb hon.

Nid wyf yn gonsuriwr, Mike ac nid wyf yn bodoli yn y cysgodion, ond ar ôl gwrando arnoch chi drwy’r dydd heddiw, byddai’n dda gennyf pe bawn i. Byddwn wedi hoffi gallu consurio’r holl arian angenrheidiol i wireddu’ch holl obeithion a disgwyliadau. Yr wyf wedi ceisio dod i ben o fewn cyfyngiadau’r swm gosod. Nid yw’n hawdd rheoli’r pwysau gwrthdrawiadol, fel y gwyddoch i gyd o’ch bywydau cyn dod yn Aelodau’r Cynulliad, boed mewn diwydiant neu addysg, neu o reoli’ch cyllidebau eich hunain yn eich cartrefi’ch hunain. Proses gynhwysol yw hon ac yr wyf yn ceisio bod yn gynhwysol.

Yr wyf yn deall pwyntiau Ieuan Wyn Jones a’r angen i Bwyllgorau gael rhan. Nodir hynny’n glir yn y Rheolau Sefydlog. Gobeithio y sylweddolwch fy mod wedi ceisio ystyried ac ymateb i sylwadau’r Pwyllgorau. O’r 33 o argymhellion a wnaethpwyd yn ffurfiol gan Bwyllgorau, cyflawnwyd 29, cyflawnwyd dau yn rhannol ac ni chyflawnwyd dau. Y ddau hynny oedd profion llygaid a deintyddol am ddim a’r cynllun ymddeol yn gynnar i ffermwyr. Yr wyf wedi ymdrin yn rhannol â materion y ffermwyr ifanc. Mae trafodaethau’n siŵr o godi ynghylch o ble y daw’r arian. Byddai wedi bod yn braf petai’r Mr Brown clên wedi dweud ddoe y gallem gael yr holl adnoddau a fynnwn ar gyfer iechyd, amaethyddiaeth, cronfeydd strwythurol ac yn y blaen. Fodd bynnag, yr ydym i gyd yn gwybod bod geiriau o’r fath, waeth pa mor dda y’u mynegir a faint bynnag o ewyllys da sydd y tu cefn iddynt, yn ddiystyr. Yr adolygiad gwario fydd yr amser pwysig i ystyried arian. Gallaf gadarnhau—

O dan bennod 5, adran 1 y ‘Vademecum ar gyfer Cynlluniau Cronfa Strwythurol a Dogfennau Rhaglennu’, mae 7 y cant o’r arian Ewropeaidd ar gael fel blaen-daliad ariannol o ddechrau’r rhaglen. Felly mae £86 miliwn, wedi’i glustnodi ar gyfer Cymru, ar gael mewn arian parod ym Manc Lloegr, i’w ddosbarthu ar ddechrau’r rhaglen. Onid yw hynny ar gael i’ch cyllideb?

Dyna’r arian y cyfeiriwyd ato fel arian ‘o flaen llaw’. Yr ydym wedi trafod hyn o’r blaen, felly mae Phil yn gwybod yn dda fod arian o flaen llaw i gychwyn prosiectau wedi ei gymryd i ystyriaeth. Yr wyf eisiau ateb rhai o’r cwestiynau am gronfeydd strwythurol.

Byddwn i gyd yn cynhyrfu ac yn cyffroi am y ddadl ar gronfeydd strwythurol. Fodd bynnag, mae’r arian yno ar gyfer ei gyflwyno. Y lefel ymrwymiad a ragwelir am 2000 yw £187 miliwn. Dyna’r ymrwymiad, ond amseriad y taliad yw’r peth pwysig. Dyna’r cwbl y gallaf ei ddweud. Yr wyf yn sylweddoli, i’r rhan fwyaf ohonoch, y bydd beth bynnag a ddywedaf am gronfeydd strwythurol yn annerbyniol. Fodd bynnag, yr ydym wedi ymrwymo i wneud ein gorau i gael yr adnoddau angenrheidiol, fel y mae’r Cynulliad wedi mynegi inni, i sicrhau y gall rhaglen y cronfeydd strwythurol fynd yn ei blaen. Mae Dafydd, Mike ac eraill wedi gwneud sawl pwynt am gronfeydd strwythurol, ond ni wnaf aros ar hyn ddim hwy. Yr wyf wedi dweud yn glir y byddaf yn gwneud cynigion a byddaf yn trafod gyda’r Trysorlys ac mewn mannau eraill. Yr ydym ni, gymaint â neb yma, eisiau datrys cwestiwn y cronfeydd strwythurol pan ddeuwn at yr adolygiad gwariant.

Hoffwn wneud pwynt cyn i chi adael cwestiwn y cronfeydd strwythurol. Ydych chi’n derbyn, beth bynnag fydd canlyniad yr adolygiad ar gyfer y dyfodol, fod y fformwla a’r mecanweithiau ar gyfer 2000-01 yn annerbyniol ac yn anymarferol pan fo’r swm o arian sydd yn dod i Gymru mor sylweddol o gymharu â’r swm sydd yn mynd i Loegr? Ydych chi hefyd yn derbyn os na cheir llinell ar wahân yn y gyllideb sydd yn ychwanegol at fformwla Barnett, ei bod yn amhosib inni fanteisio’n llawn ar arian o Ewrop?

Yr ydych yn gwybod na allaf dderbyn y pwynt yr ydych newydd ei leisio mor dda. Credaf fod y gyllideb yn ddigon i ddelio â’r materion hyn ym mlwyddyn un. Mae’n siŵr gennyf i fod yr ateb hwnnw’n siom i rai yma, ond dyna fy ateb.

Yn awr trof at y gwelliannau. Deliaf yn gyntaf â gwelliant 1 gan Peter Black ynglŷn â maint dosbarthiadau, cynnal ysgolion ac amserau aros. Mae llinell sylfaen yr awdurdodau lleol ar gyfer y flwyddyn nesaf yn darparu £75 miliwn ychwanegol i addysg ar ben y £70 miliwn a ddarparwyd yn barod. Ceir addewid hefyd i leihau maint dosbarthiadau babanod, ac nid ar draul plant saith i 11 oed. Ym mis Ionawr 1998, yr oedd 38 y cant o ddisgyblion Cyfnod Allweddol 2 mewn dosbarthiadau o dros 30 disgygbl o gymharu â 31 y cant ym mis Medi 1999. Mae cynlluniau yn y gyllideb hefyd ar gyfer cynnal ysgolion sydd yn cynnwys £145 miliwn ar gyfer gwaith cyfalaf dros y ddwy flynedd nesaf. Dylai’r codiadau sydd wedi’u cynllunio yn y cytundebau refeniw llywodraeth leol alluogi awdurdodau lleol i gynyddu lefelau ariannu ar gyfer gwaith atgyweirio a chynnal a chadw. Ar restrau aros, mae’r Pwyllgor Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol wedi comisiynu strategaeth amser aros i’r tymor canolig yng Nghymru ac mae swyddogion yn sefydlu grŵp datblygu strategaeth. Mae gwelliant 3 gan Glyn Davies yn trafod ymddiriedolaethau’r NHS ac yn dweud y bydd toriad o £4.7 miliwn. Newid net yn dilyn addasiadau technegol yw’r lleihad £4.7 miliwn ymddangosiadol hwnnw. O dan hyn mae tair elfen. Bydd £8 miliwn ychwanegol i adlewyrchu’r gronfa foderneiddio gyfalaf ychwanegol, a throsglwyddir £1.8 miliwn i’r grŵp is-wariant o’r llinell gwella iechyd yn sgîl symud rhaglen llid yr ymennydd yn ei blaen. Hefyd trosglwyddir £14.5 miliwn o arian wrth gefn i’r llinell gwasanaeth iechyd teuluoedd o gyllideb y gwasanaeth iechyd teuluoedd, a gyhoeddwyd gan Jane ym mis Gorffennaf.

Bydd y weinyddiaeth yn atal pleidlais ar y gwelliannau oherwydd mai cyllideb ragarweiniol yw hon. Mae arnom eisiau clywed barn Aelodau’r Cynulliad. Proses gynhwysol yw hon a chynnig cyntaf ar y gyllideb ydyw. Yn awr caiff ei drafod mewn mannau eraill a rhoddir ystyriaeth i sylwadau pellach wrth ddatblygu strategaeth derfynol y gyllideb. Cododd Peter a Dafydd bwyntiau ar y grant tai cymdeithasol. Mae awdurdodau lleol yn nodi tuedd gyffredinol i leihau galwadau ar gyfer tai cymdeithasol. Mae rhai awdurdodau lleol yn cymryd y mater gymaint o ddifrif fel eu bod yn comisiynu ymchwil yn y maes hwn. Bydd ailffocysu arian gyda’r rhaglen gymunedol £5 miliwn yn ein helpu ni gyda newid yr agenda yn nhermau tai. Yr wyf yn deall y sylwadau a wnaethpwyd ynghylch amaethyddiaeth. Yr wyf yn falch fod pobl yn hapus gyda rhai mannau lle rhoddwyd arian ychwanegol. Yr wyf yn deall y siom a fynegwyd yn y Siambr ynglŷn â chynllun ffermwyr ifanc. Fodd bynnag, mae’n hanfodol ein bod yn gwybod beth yr ydym yn ei wneud os ydym am ddatblygu cynllun ffermwyr ifanc. Byddai’n fuddiol i’r Pwyllgor Amaethyddiaeth a Datblygu Gwledig a’i Ysgrifennydd edrych ar y mater hwn eleni. Gwnaeth Peter sylw am y grant dampio a achosodd gryn drafodaeth yng nghylchoedd llywodraeth leol ond, fel y mae’n gwybod, mae’r grant dampio’n agored i drafodaeth bellach o fewn y Cyngor Partneriaeth. Holodd Glyn fi am rôl y Pwyllgorau. Mae eu rôl yn nhermau cyngor a chymorth wedi’i diffinio’n glir o fewn proses y gyllideb. Mae gennym Bwyllgorau a strwythur Cabinet a bydd tensiynau’n codi yn anochel rhwng y ddau yn nhermau blaenoriaethau. Diolch i Mike German am gynnig ein harwain at ddrws y Canghellor i wneud cyflwyniad ar ran y Cynulliad a byddaf yn trosglwyddo’r cynnig hwnnw ymlaen i’r Prif Ysgrifennydd.

Nid brenhines sbin mohonof. Yr wyf yn delio’n onest gyda phawb yn y Siambr hon. Nid wyf yn plygu glin i unrhyw wleidydd yn San Steffan pwy bynnag y bo. Cafodd y gyllideb hon ei gwneud yng Nghymru i Gymru. Nid oes arnaf angen unrhyw ddarlithoedd ynghylch beth sydd eisiau i ni ei wneud fel gweinyddiaeth. I mi, pobl Cymru sydd yn dod gyntaf, ail, trydydd, pedwerydd a phumed ac mae a wnelo’r gyllideb hon â rhoi gwerth ychwanegol iddynt hwy. Dyma ddechrau’r broses. Pan ewch yn ôl i’ch Pwyllgorau i drafod y materion hyn, os bydd unrhyw bwyntiau’n codi fe’u trafodaf ymhellach â chi. Mae gennym dri chynnig ar hyn oherwydd, fel y soniodd Dafydd, mae proses yn bodoli. Awn i ryw lefel o gytundeb y tro nesaf ac awn i lefel llinellau gwariant cyllidebol oddi tanodd er trafodaeth y Pwyllgorau erbyn yr amser y byddwn yn cadarnhau ym mis Chwefror. Mae ffyrdd a dulliau o ddelio â’r broses hon. Bu’n bleser cymryd rhan yn yr hyn a fu’n ddadl wirioneddol. Codwyd nifer o faterion ac yn amlwg mae pobl wedi cymryd amser i edrych ar y gwahanol bwyntiau yn y gyllideb. Yr wyf yn ddiolchgar am hynny. Mae hwn yn achlysur hanesyddol ac yr wyf yn falch ac yn ei theimlo’n fraint o fod wedi cael bod yn rhan ohono.