Mae hon yn ddadl bwysig. Gan gydnabod y bwlch rhwng y cynnig i drafod trafnidiaeth a gyflwynwyd yn wreiddiol a’n dadl yn y Cyfarfod Llawn yma heddiw, mae’r cynnig wedi ei ailwampio i adlewyrchu’r gwelliannau a gyflwynwyd i’r cynnig gwreiddiol. Diolchaf i’m cyd-aelodau am gytuno i hynny.

Trafnidiaeth yw un o’n blaenoriaethau pennaf. Cafwyd tair dadl fer mewn Cyfarfodydd Llawn ar faterion trafnidiaeth a bu trafod helaeth ym Mhwyllgor yr Amgylchedd a Llywodraeth Leol. Credaf fod tir cyffredin rhwng yr Aelodau fod i drafnidiaeth rôl allweddol wrth symud polisïau ar gynhwysiant cymdeithasol a datblygu cynaliadwy yn eu blaenau. Yn y ddadl hon, a fydd mae’n siŵr yn cwmpasu’r holl ystyriaethau, byddaf yn cyflwyno’r weledigaeth a drafodasom yng nghyfarfodydd y Pwyllgor.

Yn ei hanfod, yr ydym am sefydlu system drafnidiaeth sydd yn ddiogel, effeithlon, glân a theg; un sydd yn integredig o fewn, a rhwng gwahanol fathau o drafnidiaeth fel y gellir cynllunio teithiau’n effeithiol. Dylai’r system gael ei hintegreiddio gyda’r system cynllunio defnydd tir, i geisio lleihau’r angen i deithio ac i gefnogi datblygiad lle mae amrywiaeth o ddewisiadau teithio ar gael. Dylai’r system drafnidiaeth ystyried yr amgylchedd, dylai gefnogi ein polisïau o safbwynt addysg, iechyd a chreu cyfoeth, a helpu i lunio cymdeithas decach a mwy cynhwysol.

Yn ‘Gwell Cymru’, cynigiwn y bydd trafnidiaeth gyhoeddus llawer gwell a mwy o lwybrau beicio yn golygu, erbyn 2010 fan hwyraf, mai tua un o bob pedwar ohonom fydd yn cymudo i’r gwaith, o’i gymharu â thua un o bob pump heddiw. Yr ydym hefyd am i’r rheilffyrdd gario cyfran uwch o nwyddau.

Y thema allweddol gyntaf yn ‘Gwell Cymru’ yw sicrhau gwell cyfleoedd dysgu. Mae gan bawb hawl i addysg pan fônt yn ifanc a dylai’r cyfle hwnnw i gael addysg a hyfforddiant fod ar gael gydol ein hoes. Fodd bynnag, i lawer, mae eu hamgylchiadau yn eu hamddifadu o’r cyfle hwn. Mae’r lle maent yn byw ynddo yn eu cau allan lawn gymaint â ffactorau eraill. Gall trafnidiaeth gyhoeddus wneud gwahaniaeth gwirioneddol weithiau, gan ganiatáu mynediad i gyfleoedd addysg a hyfforddiant.

Yr ail thema allweddol yn ‘Gwell Cymru’ yw gweithredu i sicrhau gwell a chryfach economi. Daw cysylltiadau trafnidiaeth da â busnes yn nes i’r farchnad, mae’n ehangu’r gronfa lafur a gall ehangu ei sylfaen busnes. Gallwn roi busnesau Cymru ar lwyfan y byd, ond, yn y mwyafrif o achosion, bydd angen o hyd i fusnesau gludo eu deunyddiau crai a’r cynnyrch gorffenedig. Bydd datblygu system drafnidiaeth integredig, gan wella’r rhwydweithiau trafnidiaeth a mynd i’r afael â thagfeydd yn dod ag arbedion gwirioneddol a phendant yn ei sgîl.

Crybwyllasoch y geiriau hud, wrth gyfeirio at integreiddio trafnidiaeth a’r rheilffyrdd a symud teithwyr gyda nwyddau. A ydych chi’n cytuno y bydd hyrwyddo trafnidiaeth sydd wedi ei hintegreiddio’n llwyr, gyda chymysgedd o fysiau, ceir a rheilffyrdd, yn brosiect delfrydol a allai helpu pobl? Byddai’r prosiect hwn ar drafnidiaeth integredig, o Lynebwy i Gasnewydd, a Chaerdydd drwy Islwyn, yn brosiect delfrydol ar gyfer arian Amcan 1.

Yr wyf yn cytuno, Brian. Yr wyf yn ddiolchgar ichi am godi’r pwynt. Mae’n uchelgais i mi—a gwn fod y Pwyllgor o’i blaid—i weld y gwasanaeth trenau teithwyr o Lynebwy ac Abertyleri i Gaerdydd a Chasnewydd yn cael ei ailsefydlu a, hefyd, gweld ailgyflwyno gwasanaeth i deithwyr ar hyd lein Bro Morgannwg. Yr ydym yn dod yn nes at wireddu hynny. Gellid defnyddio arian Amcan 1 cyn belled ag y mae lein Glynebwy i Gaerdydd yn y cwestiwn. Croesawaf hynny ac yr wyf yn siŵr y byddwch yn mynd ar ei drywydd yn ddygn, gan ei fod yn effeithio ar eich etholaeth.

Mae’r drydedd thema i’r Cynulliad weithredu arni yn ymwneud â gwell iechyd a lles. Mae afiechyd yn aml yn deillio o amddifadedd cynyddol. Mae cyfraniad system drafnidiaeth dda o ran dod ag addysg, hyfforddiant a swyddi o fewn cyrraedd i bobl yn amlwg yn berthnasol. Yr ydym wedi ymrwymo i hybu a gwella diogelwch y ffyrdd a gostwng cyflymder law yn llaw â’n polisi trafnidiaeth integredig.

Mae mynd i’r afael â thagfeydd a’r llygredd sydd yn deillio o hynny drwy hybu mwy o drafnidiaeth gyhoeddus o safon uwch, a hybu darpariaeth ar gyfer beicio a cherdded fel dewisiadau yn lle defnyddio’r car ar gyfer siwrneiau byr yn ffactor allweddol wrth fynd i’r afael ag allgáu cymdeithasol, hybu twf economaidd a chreu ffyrdd iachach o fyw. Dim ond un rhan o’r darlun yw trafnidiaeth, ond mae’n rhan bwysig o’r ateb drwyddo draw.

Yr ydym am weld mwy o wasanaethau trafnidiaeth gyhoeddus, o safon uwch, yn cael eu darparu fel y bydd bysiau a threnau, yn arbennig, yn dod yn fwy deniadol fyth fel dewis realistig yn lle’r car preifat ar gyfer mwy o teithiau. Mae’r Mesur Trafnidiaeth yn tanlinellu pwysigrwydd gwasanaethau bws a thrên—

Ydych chi’n cytuno, Peter, o ran trafnidiaeth integredig, ei bod hi’n bwysig cael tocynnau o-un-pen-i’r-llall, fel y gall pobl brynu un tocyn ar gyfer eu taith pa un yr ydynt yn teithio ar fws neu drên, pa un bynnag sydd yn fwyaf hwylus? Mae’n ddrud os ydych yn newid bysiau ac yna’n teithio ar drên. Onid yw hi’n bwysig eich bod yn annog y gwahanol gwmnïau cydweithredol i ddod at ei gilydd i lunio polisi integredig i ddarparu tocynnau o-un-pen-i’r-llall?

Mae hynny’n bwysig ac yr wyf yn ei gefnogi’n llwyr. Gwn fod y Pwyllgor hefyd o’r un farn. Rhaid inni fynd ar ôl hynny fel rhan o bolisi trafnidiaeth integredig. Ceir enghreifftiau ac, yn wir, yn un o’r ceisiadau a ystyriais yn ddiweddar am fasnachfraint reilffordd—yr wyf yn siŵr y bydd eraill yn dweud yr un peth—cyfeirir yn benodol at docynnau o-un-pen-i’r-llall ledled Cymru. Dyma’r ffordd ymlaen.

Bydd y Mesur Trafnidiaeth yn symud yr agenda i wireddu trafnidiaeth integredig yn ei blaen. Mae’r ddarpariaeth yn cynnwys sefydlu’r Awdurdod Rheilffyrdd Strategol, rhoi cynlluniau trafnidiaeth awdurdodau lleol ar sail statudol, cyflwyno ystod eang o bwerau newydd i’r awdurdodau lleol, ymuno mewn partneriaethau answadd a chontractau bysiau, a chyflwyno system o godi tâl ar ddefnyddwyr y ffyrdd a chynlluniau toll barcio yn y gweithle.

Bydd y pwerau newydd hyn yn atgyfnerthu’r polisïau a’r camau gweithredu sydd eisoes ar waith yng Nghymru ac yn galluogi trafnidiaeth i chwarae rhan uniongyrchol er gwireddu’r prif themâu i’w rhoi ar waith yn ‘Gwell Cymru’.

Mae’r Cynulliad eisoes wedi datgan ei farn yn glir ac adlewyrchir hynny yn y cynnig heddiw. Yr ydym wedi cysylltu ag Ysgrifennydd Gwladol Cymru yn gofyn am ystyriaeth bellach i farn y Cynulliad y dylai benodi cynrychiolydd i’r Awdurdod Rheilffyrdd Strategol ac y dylai’r Mesur Trafnidiaeth gynnwys grym galluogi, yn caniatáu i’r Cynulliad sefydlu awdurdodau trafnidiaeth teithwyr yng Nghymru os yw’n dymuno. Yr ydym hefyd wedi cyfleu barn y Cynulliad ar weithrediad yr Awdurdod Rheilffyrdd Strategol, a’r cynnig y dylai’r Cynulliad, os cytunir ar un fasnachfraint trenau teithwyr i Gymru, fod â’r grym i gyfarwyddo’r Awdurdod Strategol yn unol â’r darpariaethau cyffredinol yn y Mesur ar gyfer Gweithrediaeth yr Alban. Yr ydym yn dal i geisio’r newidiadau hyn gyda’r Ysgrifennydd Gwladol. Bydd y Pwyllgor Dethol ar Faterion Cymreig yn ystyried effaith y Mesur ar Gymru ac maent yn ymwybodol o’n barn ar y materion hyn.

A rhoi sail ffurfiol a statudol ein sefyllfa o’r neilltu, dylai’r Cynulliad gydnabod bod camau sylweddol wedi eu cymryd yn barod o ran cyflwyno ein hachos. Fel y gŵyr yr Aelodau, mae’r Awdurdod Strategol cysgodol eisoes yn edrych ar gynigion yn y cylch newydd o fasnachfreintiau rheilffordd newydd, ac mae wedi dangos yn glir ei fod am weithio’n agos gyda’r Cynulliad. Mae cynrychiolydd yr Awdurdod wedi cwrdd â Phwyllgor yr Amgylchedd a Llywodraeth Leol i glywed barn yr Aelodau, a cheir deialog reolaidd ac adeiladol yn y dyfodol. Croesawaf yn arbennig fwriad yr Awdurdod i ystyried anghenion Cymru ar ei haeddiant ei hun. Byddai masnachfraint i Gymru, yn cynnwys gwasanaethau ar wahân i’r rhai a ddarperir gan First Great Western a Virgin West Coast, yn rhoi hunaniaeth glir. Os yw’r syniad yn gost effeithiol ac yn cynnig gwell gwasanaethau, dylem gefnogi unrhyw gais o’r fath i’r Awdurdod, ond bydd angen inni weld y manylion cyn llunio barn derfynol.

Mae trafnidiaeth gyhoeddus yn neilltuol o bwysig yn rhannau diarffordd Cymru, ond mae niferoedd y teithwyr sydd yn talu a’r pellterau a deithir yn golygu bod angen atebion trafnidiaeth gyhoeddus llai traddodiadol yn aml i anghenion penodol cymunedau gwledig. Dyna pam y mae gan drafnidiaeth gymunedol ran holl bwysig i’w chwarae i ategu’r dulliau confensiynol yng nghefn gwlad Cymru, a pham yr ydym yn darparu £150,000 dros dair blynedd i gyllido swydd gweithiwr trafnidiaeth wledig i Gymru a llinell ffôn i roi cyngor. Yr wyf wrth fy modd ei fod wedi ei leoli yng Nghaernarfon, am newid. Mae’n gwneud gwaith rhagorol ar hyd a lled Cymru wledig. Mae hwn yn gynllun rhagorol a gall y gymdeithas trafnidiaeth gymunedol ymfalchïo yn hynny. Yn ogystal, yr ydym yn darparu £250,000 yn y flwyddyn ariannol gyfredol dan gynllun Grant Trafnidiaeth Wledig Cymru i gefnogi prosiectau trafnidiaeth gymunedol wedi eu teilwra i anghenion lleol yng nghefn gwlad Cymru. Yr wyf yn falch nad y Cynulliad yw’r unig gorff sydd yn cydnabod rôl trafnidiaeth gymunedol, a chroesawaf benderfyniad Bwrdd Elusennau’r Loteri Genedlaethol i ddarparu £9 miliwn dros dair blynedd i gynorthwyo prosiectau trafnidiaeth gymunedol yng Nghymru.

Mae cysylltiadau da yn ganolog i’n nod o wella’r rhwydwaith trafnidiaeth, yn cludo pobl i’r gwaith ac oddi yno, a nwyddau a gwasanaethau i farchnadoedd ac oddi yno. Dim ond rhan o’r stori yw sicrhau bod y gwasanaethau o fewn cyrraedd i bobl mewn cymunedau. Mae angen hefyd i’n system drafnidiaeth gynnig mynediad effeithlon a chynaliadwy i fusnesau newydd a rhai sydd yn tyfu yng Nghymru. Sefydlwyd partneriaethau rhwng y Cynulliad, y WDA, cwmnïau cludo nwyddau ac awdurdodau lleol i ddatblygu partneriaethau cludo nwyddau o safon. Mae’r WDA hefyd wedi comisiynu astudiaeth fawr newydd ar y posibiliadau o ehangu cludiant nwyddau ar y rheilffyrdd yng nghanolbarth a gogledd Cymru, ac astudiaeth arall i ystyried a ellid datblygu cyfleoedd i gludo nwyddau ar reilffordd de Cymru i borthladdoedd gorllewin Cymru.

Gallwn sôn am lwyddiant yn barod yn y ffordd y mae busnesau yng Nghymru wedi cael trosglwyddo cludiant nwyddau oddi ar y ffyrdd i’r rheilffyrdd yn hyfyw yn fasnachol. Cludir dros 80 y cant o’r holl nwyddau sydd yn cael eu swmp-gludo yn ne Cymru ar y rheilffyrdd. Mae angen bellach inni adeiladu ar hyn ac ehangu ystod y nwyddau a gludir, gwella’r cysylltiadau â’n porthladdoedd ar arfordir y gogledd a’r de ac annog mewnfuddsoddiad ar ddatblygiadau sydd yn dibynnu ar y rheilffyrdd, a fydd yn darparu swyddi a sicrwydd i’r cymunedau lle lleolir hwy.

Wrth ddatblygu economi llewyrchus yng Nghymru rhaid inni beidio ag anwybyddu’r rhan y gall awyrennau ei chwarae. Mae Llywodraeth y DU wedi comisiynu cyfres o astudiaethau ar wasanaethau hedfan rhanbarthol i helpu i oleuo datblygiad polisi ym maes hedfan dros y 30 mlynedd nesaf. Mae’r Cynulliad yn chwarae rhan lawn yn hynny, ac un nod i’r polisi hwnnw fydd cynyddu i’r eithaf y cyfraniad y gall meysydd awyr Cymru ei wneud tuag at economïau lleol a rhanbarthol.

Fodd bynnag, rhaid inni gydnabod y bydd mwyafrif y teithiau, gan bobl a nwyddau, yn parhau i gael eu gwneud ar y ffyrdd ac yn y car. Y rhwydwaith ffyrdd yw’r unig rwydwaith trafnidiaeth sydd ar gael dros rannau helaeth o Gymru. Yr ydym yn buddsoddi i wneud y defnydd gorau o’r rhwydwaith sydd gennym, ac yr ydym yn buddsoddi mewn gwelliannau bychan a gwelliannau diogelwch. Mae polisi trafnidiaeth wedi symud oddi wrth yr ymateb awtomatig traddodiadol i dagfeydd o adeiladu mwy o ffyrdd ond, dan rai amgylchiadau, ffyrdd newydd neu well ffyrdd yw’r ateb gorau o hyd. Mae angen inni sicrhau nad yw traffig yn dinistrio cymunedau, drwy wella llinell ffyrdd, cyflwyno mesurau i dawelu traffig ac, mewn rhai achosion, drwy osgoi cymunedau yn gyfan gwbl. Mae angen hefyd inni sicrhau bod mynediad i ardaloedd datblygu yn effeithlon ac effeithiol, gan gadw cerbydau nwyddau trwm allan o gymunedau pa le bynnag y mae hynny’n bosibl. Yr oeddwn yn falch o gyhoeddi ddoe fy mod wedi cytuno ar elfennau craidd y rhaglen buddsoddi mewn cefnffyrdd am y flwyddyn ariannol nesaf. Ymysg y cynlluniau gweddol fychain y byddwn yn ymgymryd â hwy mae gwella cyffordd wastad ar yr A55 ym Mhenmaen-mawr, ffordd fechan i osgoi Tafarn y Gelyn ar yr A494 a rhan gyntaf y gwelliant i’r A483 i’r gogledd o Lanfair ym Muallt ym Mryn Sadwrn.

Mae cyfyngiadau cyllid yn cyfyngu ar fy ngallu i ddechrau ar gynlluniau mwy yn y flwyddyn ariannol nesaf. Fodd bynnag, yr wyf wedi llwyddo i ganfod digon o arian i allu dechrau, yn hwyr yn y flwyddyn, ar ffordd osgoi Sageston Redberth ar yr A477, a oedwyd hyd nes y byddai canlyniad yr astudiaeth goridor i’r A40 a’r A477 i’r gorllewin o Sanclêr yn hysbys. Bydd hwn yn gynllun pwysig o gofio’r anawsterau a wynebir gan bobl yr ardal. Gwn fod y gymuned leol yn ei groesawu’n gynnes. Cafwyd adroddiad ar yr astudiaeth erbyn hyn gan gadarnhau’r angen i wella’r A477 i safon ffordd gerbydau un-lôn. Yr wyf, felly, yn ailgynnwys y cynllun yn rhaglen y tymor byr. Mae’r A477 yn cysylltu coridor y dwyrain-gorllewin yn ne Cymru â phorthladd Penfro ac Iwerddon ac mae’n llwybr Rhwydwaith Ffyrdd Traws Ewropeaidd. Bydd y cynllun yn barhad o’r ymdrechion diweddar i wella’r cysylltiadau ffyrdd yn ne-orllewin Cymru. Cafodd ffyrdd osgoi Caerfyrddin ac Abergwaun groeso eang.

Cadarnhaf hefyd fod ffordd osgoi Robeston Wathan yn cael ei hailgynnwys yn rhaglen y dyfodol fel ffordd ddeuol. Mae’n flin gennyf weld fod holl Aelodau’r ardal honno wedi gadael y Siambr. Mae’r cynlluniau hyn yn pwysleisio ein hymrwymiad i beidio â gadael i leoliad ymylol fod yn llestair, i wella’r rhwydwaith a delio â phroblemau diogelwch mewn cymunedau ar y prif rwydwaith. Cadarnheais hefyd y byddai cam cyntaf y cynllun £250 miliwn i ddeuoli ffordd Blaenau’r Cymoedd yr A465 a chynllun cam 2 yr A470 Dolwyddelan i Bont yr Afanc, Dyffryn Lledr yn aros yn ein rhaglen tymor byr, gyda’r bwriad o osod contractau yn 2002. Gwn y cânt eu croesawu mewn ardaloedd sydd wedi eu hallgáu o gymdeithas gyhyd.

Hanfod ein polisi ni yw rhoi dewisiadau teithio gwirioneddol i bobl Cymru: dewisiadau i’r nifer sylweddol o aelwydydd yng Nghymru nad oes car ar gael iddynt—dros 32 y cant, yn ôl ffigurau Ebrill 1991—a chefnogi defnyddio ceir yn gyfrifol gan y rhai sydd â char ar gael iddynt. Yr oeddwn yn falch i gylch cynllunio’r gyllideb arwain at adnoddau ychwanegol i’r rhaglen gefnffyrdd a’r grant trafnidiaeth, sydd yn gydnabyddiaeth o’r rhan y gall gwell trafnidiaeth ei chwarae o ran creu cymdeithas fwy cynhwysol ac economi cryfach. Yr wyf yn ddiolchgar i’r Ysgrifennydd Cyllid am ei dealltwriaeth o’r mater hwn.

O’r herwydd, bu modd i mi gymeradwyo ystod eang o brosiectau awdurdodau lleol ar gyfer 2000-01 yn fy nghyhoeddiad yr wythnos diwethaf. Byddant yn fodd i gymryd camau sylweddol tuag at sicrhau trafnidiaeth integredig ac yn cyfrannu at wireddu amcanion y Cynulliad i frwydro yn erbyn allgáu cymdeithasol ac amddifadedd, hyrwyddo gwell iechyd ac ansawdd bywyd ynghyd â darparu ar gyfer economi cryfach. Mae gan awdurdodau lleol rôl allweddol wrth roi’r polisïau hyn ar waith a’u cynlluniau trafnidiaeth hwy fydd yn llywio’r cwrs buddsoddi yn y dyfodol.

Yr oeddwn yn falch o gyhoeddi fy mod yn cefnogi dechrau ar y gwaith o adeiladu gwell ffordd fynediad i Ystâd Ddiwydiannol Wrecsam yng ngogledd Cymru a ffordd osgoi Cwm yn ne Cymru yn 2000-01. Bydd y ddau gynllun yn hwb mawr i economi lleol y ddwy ardal. Cyhoeddais hefyd gefnogaeth tuag at gostau paratoi 10 o gynlluniau ffyrdd eraill. Bydd llawer o’r rhain yn ymgeiswyr am gefnogaeth Amcan 1 o’r flwyddyn ariannol nesaf ymlaen i’w cynorthwyo gyda chyllid adeiladu. Yr wyf yn awyddus i weld cynllun yr A497 Aber-erch i Lanystumdwy yn dechrau yng Ngwynedd pan fydd yr adnoddau ar gael. Mae hwn yn gynllun pwysig i economi twristiaeth yr ardal a bydd hefyd yn ymdrin â phroblemau diogelwch. Gallaf sicrhau’r Aelodau yr af ar drywydd pob cyfle i ennill arian Amcan 1 i roi’r cynlluniau hyn ar waith cyn gynted â phosibl oherwydd bod cyfle o’n blaenau na ddylem ei golli ar unrhyw gyfrif.

Mae’n amlwg bod angen inni ymdrin â phroblemau trafnidiaeth yn gyfannol. Yr wyf, felly, wedi penderfynu neilltuo mwyafrif adnoddau’r grant trafnidiaeth, yn y flwyddyn ariannol nesaf, at becynnau trafnidiaeth integredig—mae £22 miliwn yn ddwbl yr hyn a ddarparwyd yn y setliad diwethaf. Bydd hynny’n mynd tuag at gefnogi 24 o brosiectau yn y flwyddyn nesaf. Bydd yn galluogi awdurdodau i fwrw ymlaen yn gyflym gyda’u prosiectau cyfredol ac ymgymryd â chynlluniau newydd. Ceisiais sicrhau bod ystod yr anghenion ar draws Cymru yn cael sylw yn yr hyn sydd, fe gredaf, yn setliad cynhwysfawr i awdurdodau lleol.

Fel rhan o’m cyhoeddiad, yr oeddwn wrth fy modd o allu adeiladu ar y buddsoddiad yn y fenter lwyddiannus Ffyrdd Diogel i’r Ysgol. Bu hyn o bwys yn hyrwyddo arferion byw iachach i blant ysgol a threchu’r tagfeydd a geir mewn ardaloedd trefol wrth i bobl hebrwng plant i’r ysgol. Cefnogaf 14 prosiect eleni gyda dyraniad o £1.4 miliwn, cynnydd o 75 y cant ar yr adnoddau a ddarparwyd o dan y setliad diwethaf.

Bydd y fenter hon yn chwarae rhan bwysig er helpu awdurdodau i wrthdroi’r duedd gynyddol i ddefnyddio ceir ar gyfer y daith i’r ysgol. Drwy bolisïau trafnidiaeth fel hyn yr ydym hefyd yn helpu i wella iechyd y genedl. Mae’r gwaith ar ffyrdd diogel i’r ysgol yn cael ei gydlynu â’r gwaith y mae Adran Hybu Iechyd y Cynulliad yn ei wneud ar ysgolion iach. Dyma enghraifft ragorol o lywodraeth gydgysylltiedig yn dod ag adnoddau iechyd, addysg a thrafnidiaeth ynghyd i ymdrin â mater sydd o bwys i’r tair agenda. Gall trafnidiaeth wneud gwahaniaeth a chyfrannu tuag at gyflawni ein hamcanion dan ‘Gwell Cymru’, ac mae yn gwneud hynny.

Croesawaf y cynigion ger ein bron heddiw. Mae’n dangos gymaint yw dylanwad polisïau trafnidiaeth Plaid Cymru ar bolisïau’r Cynulliad. Mae creu Awdurdod Trafnidiaeth Teithwyr i Gymru, un fasnachfraint reilffordd i Gymru a bod y Cynulliad i benodi cynrychiolydd Cymru i’r Awdurdod Rheilffyrdd Strategol i gyd wedi eu cynnig gan Blaid Cymru. Yr elfen bwysicaf yw datganoli i’r Cynulliad yr holl bwerau a’r cyllid sydd eu hangen i gyflawni polisi trafnidiaeth integredig yng Nghymru. Mae hyn yn newid mawr mewn polisi, rhywbeth y mae Plaid Cymru—The Party of Wales wedi ei gymell ers blynyddoedd lawer ac mae i’w groesawu. Pam y mae mor bwysig? Mae rheolaeth a chydlyniad trafnidiaeth yng Nghymru yn annigonol i ddiwallu anghenion y wlad yn y mileniwm newydd. Mae cydlyniad rhan mor allweddol o’r seilwaith economaidd a chymdeithasol yn arwydd truenus o’r diffyg cynllunio rheolaeth sylfaenol ar yr economi dros y 40 mlynedd diwethaf.

Nid oes trafnidiaeth integredig yng Nghymru. Ysgarmes anarchaidd gyda’r comisiynwyr trafnidiaeth yn refarî arni yw’r diwydiant bysiau. Penderfynir ar y diwydiant rheilffyrdd y tu allan i Gymru gan gyrff nad ydynt yn atebol i Gymru. Tin-droi a methu â phenderfynu sydd yn nodweddu’r rhaglen adeiladu ffyrdd ac nid oes strategaeth synhwyrol hirdymor. Bu’r Swyddfa Gymreig mewn bodolaeth ers 40 mlynedd ond ni allwn ni drefnu cyswllt ffordd digonol rhwng gogledd a de Cymru o hyd. Nid oes yr un wlad arall yn yr Undeb Ewropeaidd â system gefnffyrdd sydd wedi ei threfnu mor wael.

Gyda dogn bychan o synnwyr cyffredin, gall y Cynulliad wneud gwahaniaeth sylweddol. Mae’r defnydd o drafnidiaeth gyhoeddus yng Nghymru yn dirywio neu’n ddigyfnewid am fod y drafnidiaeth yn cael ei chynllunio’n wael. Gydag ychydig o gydlynu sylfaenol a chynllunio syml, bydd y refeniw’n cynyddu ac yn talu am welliannau.

Erbyn i’r Mesur Trafnidiaeth ddod i ben ei daith drwy’r Senedd rhaid iddo ddarparu’n ddigonol ar gyfer anghenion Cymru i’n galluogi i lunio polisi trafnidiaeth integredig. Yr amcanion y byddem ni’n eu pennu ar gyfer hyn fyddai amddiffyn yr amgylchedd a gwella diogelwch; darparu cysylltiadau digonol â marchnadoedd ym Mhrydain ac Ewrop; cryfhau undod cenedlaethol ac economi Cymru drwy gysylltiadau mewnol, yn enwedig rhwng y gogledd a’r de; ac integreiddio gwahanol ddulliau cludiant, gan ffafrio trafnidiaeth gyhoeddus a chyfyngu ar draffig ar y ffyrdd. Bydd yn rhaid i bolisi sydd wedi ei integreiddio’n llawn ystyried pedair prif berthynas: rhwng trafnidiaeth a defnydd tir; rhwng trafnidiaeth gyhoeddus a phreifat; rhwng dulliau trafnidiaeth â motor a heb fotor—cerdded a beicio; ac o fewn trafnidiaeth gyhoeddus ei hun.

Tasg holl bwysig arall yw newid y pwyslais fel ei fod ar drafnidiaeth gyhoeddus, i annog pobl i newid o ddefnyddio’r car. I gyflawni hyn rhaid inni gwtogi’r amseroedd teithio trenau, gwella gwasanaethau bysiau a’u hansawdd, gwella’r rheolaeth ar draffig, rhoi blaenoriaeth i fysiau a buddsoddi mewn cyfleusterau disgwyl, cyfnewidfeydd a darparu gwybodaeth. Er mwyn gwireddu polisi trafnidiaeth integredig, rhaid wrth integreiddio hefyd rhwng buddsoddi mewn ffyrdd a rheilffyrdd—seilwaith a threnau; bysiau, gorsafoedd drwodd a cherbydau; cyfnewidfeydd trafnidiaeth gyhoeddus; cyfleusterau cerdded a beicio; rheolaeth ffisegol ac ariannol dros draffig a phrisiau tocynnau a lefelau gwasanaeth trafnidiaeth gyhoeddus.

Er mwyn integreiddio’r gwariant, rhaid wrth un awdurdod polisi a chyllid: corff cydlynu ar gyfer pob dull trafnidiaeth, a chyrff cydlynu ar lefel weithredol i sicrhau cyfnewid di-dor rhwng dulliau trafnidiaeth, o fewn dulliau, rhwng dulliau a defnydd tir a gweithgareddau dynol.

Nid oes gan y Cynulliad y pwerau angenrheidiol i gyflawni hyn. Dyna pam y mae’n rhaid datganoli swyddogaethau pellach i’r Cynulliad i’w alluogi i roi polisïau ar waith. Rhaid hefyd newid y Mesur Trafnidiaeth. Mae angen gwelliant bach i adran 9 Deddf Drafnidiaeth 1968 i alluogi’r Cynulliad i ddod yn awdurdod trafnidiaeth teithwyr. Byddai’n gweithio gyda’r awdurdodau lleol, drwy fyrddau rhanbarthol, i hyrwyddo trafnidiaeth integredig. Ynghyd â hyn, dylid trosglwyddo cyfran Cymru o gymhorthdal y gwasanaeth trenau—tua £100 miliwn—i gyllideb y Cynulliad i sicrhau bod yr arian yn cael ei wario yng Nghymru. Mae’r cynnig ger ein bron yn ymgorffori hyn. Rhaid penderfynu hefyd i gynllunio masnachfraint i holl wasanaethau rheilffordd Cymru, ar wahân i’r llwybrau Intercity, ar sail Cymru a’r gororau.

Mewn unrhyw bolisi trafnidiaeth, rhaid gwneud penderfyniadau anodd. Rhaid inni ystyried y ffordd orau o greu cyswllt cyflym rhwng gogledd a de Cymru; sut mae gwella’r cysylltiadau rhwng Cymoedd de Cymru a’r brifddinas; sut mae gwella cysylltiadau â’r gorllewin a sut mae gwella’r gwasanaethau o Gymru i’r prif gyrchfannau lleol yn Lloegr megis Manceinion, Birmingham a Bryste. Rhaid inni hefyd newid meddylfryd y rhai sydd yn defnyddio’r car drwy eu perswadio i newid i drafnidiaeth gyhoeddus a bod defnyddio’r bws, beicio neu gerdded yn ffasiynol. Rhaid hefyd wrth fuddsoddiad mewn trafnidiaeth gyhoeddus o ansawdd uchel, sydd yn rhedeg yn fynych, gyda chynlluniau blaenoriaeth ar lwybrau bysiau a chyfnewidfeydd cyfforddus, o ansawdd uchel rhwng ceir, trenau a bysiau. Dengys profiad aelod wladwriaethau eraill Ewrop fod angen buddsoddi mewn trafnidiaeth gyhoeddus cyn cyflwyno cyfyngiadau parcio a thollau ffordd. Rhaid sicrhau mai lleihau’r traffig ar y ffyrdd yw nod sylfaenol cynlluniau trafnidiaeth leol. Fodd bynnag, nid yw’n dderbyniol i weision sifil y Cynulliad gynhyrchu adroddiad sydd yn gwneud dim ond efelychu Adran yr Amgylchedd, Trafnidiaeth a’r Rhanbarthau.

Rhaid inni gofio, fodd bynnag, mai problem drefol yw tagfeydd ar y cyfan a chan fod cymaint o Gymru yn wledig ei natur, rhaid inni greu rhwydwaith ffyrdd craidd mewn modd sensitif, nid dim ond cyswllt rhwng gogledd a de, ond rhwydwaith ar ffurf ffigur wyth gyda chysylltiadau gogledd-de a dwyrain-gorllewin da â chanolfannau a ffynonellau. Mae angen cysylltiadau da arnom o ganol Cymru, un ai i’r A40, yr A48, coridor yr M4 neu wibffordd yr A55. Bydd hyn yn cynorthwyo symudiadau i mewn ac allan o ardaloedd fel Ceredigion, gogledd Sir Gaerfyrddin a Gwynedd. Fodd bynnag, rhaid rhoi’r pwyslais ar ddatblygu trafnidiaeth gyhoeddus. Lle nad oes trafnidiaeth reilffordd ar gael yn y tymor byr, byddai datblygu gwasanaethau bws o ansawdd uchel yn cyflawni’r lefelau gofynnol o drosglwyddo o’r car i drafnidiaeth gyhoeddus. Dylid annog hyn a dylai fod yn rhan o’r fasnachfraint reilffordd Cymru-gyfan a gyflwynir i’r Awdurdod Rheilffyrdd Strategol.

Mae’r cynigion diweddar am system integredig o drenau a bysiau i Gymru yn fan gychwyn. Fodd bynnag, gyda chefnogaeth o Ewrop gall fynd ymhellach. Gellir trosi rheilffyrdd y Cymoedd yn rheilffyrdd ysgafn wedi eu trydaneiddio, fel ym Manceinion, Sheffield, Birmingham a llawer lle arall. Gellid cynnwys Bae Caerdydd yn y rhwydwaith. Gellir ymestyn rheilffyrdd wedi’u trydaneiddio o Lynebwy i Gasnewydd, Abertawe, ar hyd y brif lein a Bro Morgannwg i roi i glymdrefi de Cymru y system reilffyrdd orau ym Mhrydain. Mae defnyddio nawdd Ewropeaidd ar system reilffyrdd Dulyn yn enghraifft.

Ynghlwm wrth hyn, gallai’r awdurdod trafnidiaeth teithwyr fasnachfreinio llwybrau bysiau i osgoi dyblygu di-fudd, gorfodi safonau uwch a sicrhau tocynnau o-un-pen-i’r-llall gyda’r holl wasanaethau bws a thrên. Byddai cwmnïau bysiau yn gwneud cais i gynnal trafnidiaeth yng Nghymru am gyfnod penodol yn unig. Byddai’r fasnachfraint yn cynnwys cynnal gwasanaethau ymylol ac arbrofol fel rhan o ymrwymiad y fasnachfraint, fel sydd yn digwydd yn awr gyda chwmnïau rheilffordd. Mae system debyg yn gweithio’n llwyddiannus yn Llundain. Gellid defnyddio arian Ewropeaidd i wella gwybodaeth am fysiau i’r holl deithwyr, i greu rhwydweithiau bysiau-yn-unig, i ddyblu neu dreblu’r maint y gellir ei gludo ar adegau brig ac i dalu am gyfnewidfeydd trafnidiaeth newydd neu well.

Os yw Cymru i gystadlu’n fyd-eang yn yr 20 mlynedd nesaf, mae arni angen system drafnidiaeth gyhoeddus o ansawdd uchel i wneud y wlad yn fwy deniadol i fewnfuddsoddwyr ac i wella’r enillion i fusnesau Cymru. Mae trafnidiaeth o ansawdd da yn hanfodol i lwyddiant economi Cymru ac mae’n un maes lle gall y Cynulliad wneud gwahaniaeth.

Rhoddaf ichi gyfarchion ac ymddiheuriadau ein llefarydd trafnidiaeth. Yn anffodus, mae amgylchiadau tu hwnt i’w reolaeth wedi ei ddal yn ôl. Mae system drafnidiaeth integredig yn syniad canmoladwy. Dylai pob gwlad gynnig y cyfle i’w dinasyddion ddefnyddio rhwydweithiau teithio sydd yn fodern, effeithlon ac effeithiol. Mae amrywiaeth yn eithriadol o bwysig a dylai dinasyddion allu dewis defnyddio trafnidiaeth gyhoeddus neu breifat o ansawdd cydradd. Mawr groesawn y rhaglen sylweddol o welliannau ffordd a gyhoeddwyd yn ddiweddar a byddwn yn cefnogi cynlluniau eraill angenrheidiol.

Fodd bynnag, gyda pheth anesmwythder yr ystyriwn ganlyniadau trafodaethau’r Pwyllgor yr Amgylchedd a Llywodraeth Leol y bore yma. Ni fydd llawer o’r awgrymiadau yn y cynnig ger ein bron heddiw yn gwneud dim ond cosbi defnyddwyr ceir. Efallai y ceir cydraddoldeb drwy hynny ond, o ganlyniad i’r cynigion hyn, bydd y car yn mynd mor anneniadol ac aneffeithiol ag yw trafnidiaeth gyhoeddus ar hyn o bryd. Yn ôl pob golwg, dim ond os caiff ceir eu prisio oddi ar y ffyrdd y gwnaiff trafnidiaeth integredig weithio. Deuai trafnidiaeth gyhoeddus wedyn mewn rhyw ffordd ddirgel a gwyrthiol yn ddull amgen addas o gludiant.

Rhoddwn gryn bwyslais ar drydydd cymal y cynnig ac edrychwn ymlaen at eglurhad pellach gan Ysgrifennydd y Cynulliad ar sut y’i rhoddir ar waith. Mae’n anodd egluro rhesymeg codi tâl am ddefnyddio’r ffyrdd yn ardaloedd prysuraf Cymru. Achosir tagfeydd pan fo’r galw ar ffordd brifwythiennol yn rhy uchel. Yr ateb amlwg yw darparu dewisiadau amgen o ran dulliau trafnidiaeth neu ffyrdd. Ni fyddai codi tâl am ddefnyddio’r ffyrdd yn gwneud dim ond codi pris yr unig ddewis hyfyw i lawer o bobl. Mae’n amheus gennyf a fydd codi ar gymudwyr i eistedd mewn tagfeydd traffig yn fesur doeth yn wleidyddol. Nid dim ond mewn trefi a dinasoedd y codir tâl o reidrwydd. Mae amheuaeth ynghylch y sefyllfa mewn ardaloedd gwledig, nad ymosodir arnynt na’u hamddiffyn yn y Papur Gwyn, ‘Cludo Cymru i Mewn i’r Dyfodol’. Ni fyddai codi tâl mewn ardaloedd lle nad oes seilwaith trafnidiaeth gyhoeddus ond yn chwalu’r rhaglen annoeth hon ymhellach.

Nid oes angen inni drafod cynlluniau a chynigion i ddangos dirmyg y Llywodraeth Lafur tuag at ddefnyddwyr y ffordd. Er mis Mai 1997, mae lefel y dreth ar danwydd wedi cynyddu’n frawychus. Yn anffodus, ni fu buddsoddiad cyfatebol yn y seilwaith ffyrdd na thrafnidiaeth gyhoeddus.

Rhaid i’r Awdurdod Rheilffyrdd Strategol ganolbwyntio ar ofynion a barn Cymru. Ers i Lywodraeth Lafur Harold Wilson roi argymhellion Dr Beeching ar waith, mae cysylltiadau rheilffordd Cymru yn rhedeg bron yn gyfan gwbl o’r dwyrain i’r gorllewin, sydd yn codi cwestiynau perthnasol am yr angen am awdurdod rheilffyrdd strategol i Gymru. Fodd bynnag, ymddengys nad oes gan y Cynulliad y grym i benodi’r cynrychiolydd o Gymru i’r Awdurdod. A yw hyn yn golygu nad yw’r Llywodraeth yn cymryd yr Awdurdod o ddifrif, ynteu ai barn isel sydd ganddi o’n Cynulliad? Anogwn yn gryf y penodir o leiaf un aelod gan y Cynulliad. Pa ddiben sydd i’r Cynulliad onid yw i hybu achos Cymru a dewis cynrychiolwyr ein tywysogaeth? Dyma enghraifft arall eto o Millbank a San Steffan yn anwybyddu lleisiau Cymru.

Croesawaf yr addewid a roddwyd i adeiladu ar record ragorol y Llywodraeth ddiwethaf yn gostwng lefel damweiniau traffig. Dros y cyfnod 1985 i 1996, cafwyd gostyngiad o 51 y cant yn nifer y bobl a anafwyd ar ffyrdd Cymru. Os bwriedir gweithredu yn unol â’r addewid hwn, bydd yn golygu cyflwyno mesurau llym i ostwng cyfyngiadau cyflymder ar ffyrdd peryglus, monitro a chosbi modurwyr sydd yn goryrru a pharhau i ddatblygu polisi cynaliadwy yn erbyn yfed a gyrru, ynghyd â chynllun effeithiol i brofi am gyffuriau, nad yw ar gael yn awr.

Mae polisi trafnidiaeth sydd ynghlwm wrth bolisi cynllunio yn parhau i fod yn ffordd sicr o gawlio pethau. Bydd lleihau nifer y lleoedd parcio drwy bolisïau cynllunio a phrisiau rhy uchel yn caniatáu’r un problemau ag sydd wedi digwydd mewn atyniad twristiaeth mawr—sef y Gromen—na ellir ei gyrraedd mewn car preifat, ac eithrio mewn limwsîn â chauffeur.

Fel plaid, yr ydym yn siomedig yn y polisïau o’n blaenau sydd ag ôl diffyg meddwl arnynt. Mae modurwyr eisoes yn talu llawer gormod o dreth a dylid eu harbed rhag codiadau treth pellach hyd nes y ceir gwelliannau sylweddol mewn trafnidiaeth gyhoeddus. Yr ydym yn gwaredu bod y car yn cael ei drethu fel moethusrwydd pan fo, i gynifer o bobl, yn anghenraid. Yn ardaloedd gwledig Cymru, y car yw’r unig ddull addas o drafnidiaeth o hyd.

Nid yw Plaid Geidwadol Cymru yn credu y ceir unrhyw welliant sylweddol mewn trafnidiaeth gyhoeddus yng Nghymru. Pan fo Caerdydd â rhwydwaith trafnidiaeth gyhoeddus ac iddo ddiffyg disgyblaeth a chysylltiadau gwael, pa obaith sydd yna i Lanbedr Pont Steffan, Dinbych neu Lanfair ym Muallt ar ôl i geir gael eu prisio oddi ar ein ffyrdd?

Efallai mai diwygio’r system drafnidiaeth yw un o’r sialensiau mwyaf sydd yn wynebu’r Cynulliad Cenedlaethol. Mae’r rheini ohonom sydd yn gwasanaethu ar Bwyllgor yr Amgylchedd a Llywodraeth Leol wedi bod at ein clustiau yn y broblem o’r diwrnod cyntaf pan laniodd tair cyfrol drwchus ar ein desgiau, gyda mwy o lyfrynnau, papurau trafod, llythyrau swyddogol a chyflwyniadau yn eu sgîl. Dadrithiodd hynny fi rhag unrhyw syniad oedd gennyf ein bod yn Gynulliad di-bapur.

Yr wyf yn falch bod y cynnig wedi ei ddiwygio i gydnabod yr holl welliannau a gyflwynwyd i’r gwreiddiol. Mae hynny’n arwydd clir ein bod yn mynd i fod yn fwy cynhwysol a cheisio llwyfan polisi cyffredin er mwyn symud y Cynulliad hwn yn ei flaen.

I’r rhai sydd yn meddwl bod polisi trafnidiaeth integredig yn elyniaethus i’r car, rhaid inni ei gwneud yn glir na all polisi trafnidiaeth integredig realistig fforddio bod yn elyniaethus at y car os yw i gael ei dderbyn yn gyffredinol neu i weithio’n iawn. Mae angen inni weithio gyda pherchenogion ceir i’w perswadio, nid i’w cyfarwyddo, i ddefnyddio llai ar eu ceir.

Mae pawb yn cytuno bod y system drafnidiaeth yng Nghymru yn annigonol a heb gyllid digonol. Pa un yr ydym yn teimlo y dylai fod yna well trafnidiaeth gyhoeddus neu y dylai’r Llywodraeth fod yn cynnig mwy o help i yrwyr ceir, yr wyf yn siŵr bod pawb ohonom yn cytuno bod tagfeydd yn broblem, bod prisiau’n rhy uchel a’i bod yn amhosibl teithio o amgylch Cymru yn hawdd.

Nid yw gwella gwasanaethau trafnidiaeth gyhoeddus ynddo’i hun yn ddigon i annog pobl i ddefnyddio trafnidiaeth gyhoeddus. Mae angen integreiddio gwasanaethau fel y gellir gwneud taith gyfan ar drafnidiaeth gyhoeddus. Os nad yw trenau’n cwrdd â bysiau a bod bysiau’n methu awyrennau, ni ddefnyddir y gwasanaeth. Integreiddio manwl yw’r allwedd i gael pobl oddi ar y ffyrdd ac ar drafnidiaeth gyhoeddus. Rhwydwaith trafnidiaeth gyhoeddus integredig a dibynadwy yw’r allwedd hefyd i wella cynhwysiant cymdeithasol, yr amgylchedd, yr economi ac ansawdd bywyd.

Un o broblemau pwysicaf y rhwydwaith trafnidiaeth gyhoeddus yng Nghymru yw’r diffyg cysylltiadau rhwng y gogledd a’r de. Ar hyn o bryd, mae’n gyflymach ac yn haws mynd o Gaerdydd i Lundain nag o Gaerdydd i ogledd Cymru. Ar ddechrau’n unfed ganrif ar hugain, mae hon yn sefyllfa chwerthinllyd. Cyn gynted ag y derbyniwn y cynlluniau trafnidiaeth leol oddi wrth gynghorau Cymru, rhaid inni ddatblygu targedau cenedlaethol ar leihau traffig ac annog trafnidiaeth werdd. Mae darparu dewis addas yn lle teithio yn y car yn rhan bwysig o hyn. Nid dim ond darparu bws a olygir gan hynny, ond darparu bws sydd yn mynd i’r man y mae pobl am fynd iddo ar adeg pan fônt am deithio, ac edrych ar y daith yn ei chyfanrwydd.

Mae’n bwysig ein bod yn lobïo’n gryf am i’r Cynulliad allu gweithredu polisïau trafnidiaeth sydd yn unol â’i raglen wleidyddol a’i fod yn cael cymryd drosodd y cyfrifoldeb am ddosbarthu arian cyhoeddus oddi wrth gyrff yng Nghymru. I ymgymryd â’r cyfrifoldebau hyn, rhaid inni gael y cyllid angenrheidiol gan Lywodraeth y DU. Fodd bynnag, rhaid peidio â throsglwyddo arian oddi wrth gynghorau lleol i’r Cynulliad. Mae’r cynghorau eisoes yn brin o arian i ddelio â phroblemau trafnidiaeth lleol. Rhaid cofio hynny os, neu pan, y sefydlwn ni awdurdod trafnidiaeth teithwyr. Rhaid wrth bartneriaeth. Yn ddelfrydol, dylid cyllido datblygiadau drwy arian newydd yn hytrach nag arian sydd yn cael ei ailgylchu yng Nghymru.

Mae’r Democratiaid Rhyddfrydol wedi gweithio’n hir i annog dulliau trafnidiaeth integredig a chynaliadwy. Yn araith William Graham yn gynharach, nodais ei fod ef yn credu ein bod yn mynd ar ôl polisïau sydd yn elyniaethus i’r car. Rhaid peidio ag annog ‘carmagedon’: sefyllfa hunllefus gyda chylch dieflig o dagfeydd, ffyrdd newydd a mwy o dagfeydd, nad yw’n gynaliadwy hyd yn oed yn y tymor byr. Mae hynny’n egluro penderfyniad y mwyafrif ar Bwyllgor yr Amgylchedd a Llywodraeth Leol y bore yma ar estyniad yr M4 ger Casnewydd.

Cydymdeimlwn â’r awgrym y dylid sefydlu trafnidiaeth gyhoeddus fel dewis amgen yn lle ceir cyn eu prisio oddi ar y ffyrdd. Y ffordd orau ymlaen yw torri treth car yn hytrach na’r dreth ar danwydd er budd y rheini sydd yn defnyddio’u ceir am nad oes dewis arall ar gael iddynt. Byddai hynny’n annog y rhai sydd yn defnyddio’u ceir ar gyfer teithiau hir a byr i beidio â defnyddio’u ceir.

Fodd bynnag, mae amgylchiadau arbennig mewn ardaloedd gwledig lle mae bysiau yn brin a phobl yn ddibynnol ar eu ceir. Rhaid inni edrych yn garedig ar hynny. Er enghraifft, dylem geisio defnyddio cerbydau glanach â phŵer deuol a dyfeisio polisïau trafnidiaeth sydd yn gweddu i’r amgylchiadau arbennig hynny.

Er mwyn inni allu cyflawni newid gwirioneddol yn nhrafnidiaeth gyhoeddus Cymru, rhaid trosglwyddo mwy o rym inni o San Steffan. Yr ydym yn gwbl briodol yn ceisio’r hawl i sefydlu awdurdod trafnidiaeth teithwyr i Gymru, os ystyriwn fod angen hyn angenrheidiol. Byddai’r awdurdod hwnnw yn cynnwys pob math o drafnidiaeth gyhoeddus, nid dim ond trenau. Byddai’n rhoi inni y grym angenrheidiol i gyflawni’r integreiddio sydd ei angen arnom. Mae arnom hefyd angen y fasnachfraint sengl sydd wedi ei siglo mor ddeniadol o’n blaenau, a’r grym i gyfarwyddo’r Awdurdod Rheilffyrdd Strategol ynglŷn â sut y mae’r fasnachfraint honno i gael ei chyflenwi.

Rhaid wrth fwy na dim ond geiriau cynnes. Yr ydym mewn gwell sefyllfa na Llywodraeth y DU i benderfynu beth sydd orau i bobl Cymru, ac i gyflawni’r hyn y mae pobl Cymru ei eisiau. Dyna pam yr wyf yn falch ein bod yn cytuno i’r fath raddau, fel y dengys y cynnig hwn, ar yr hyn y mae angen ei wneud.

Fel y dywedais yn y Cyfarfod Llawn ddoe wrth gyflwyno adroddiad Pwyllgor yr Amgylchedd a Llywodraeth Leol, rhoddodd y Pwyllgor bwyslais arbennig ar drafnidiaeth integredig gan fod hynny mor bwysig i iechyd, lles, economi ac amgylchedd Cymru. Yr wyf wrth fy modd ein bod yn trafod y mater y prynhawn yma. Trafnidiaeth integredig yw teitl y ddadl. Mae’r drafodaeth wedi ymledu i agweddau eraill ar drafnidiaeth, ond byddaf yn canolbwyntio ar drafnidiaeth integredig.

Mae integreiddio yn golygu integreiddio ffyrdd a thrafnidiaeth gyhoeddus, gan gynnwys gwasanaethau fel parcio a theithio a throsglwyddo o un dull trafnidiaeth i ddull arall. Mae’n golygu integreiddio o fewn y dulliau cludiant hyn fel y gall pobl symud o fysiau i’r rheilffordd, i feicio, cerdded, tramiau cyflym ysgafn neu beth bynnag. Mae hefyd yn golygu edrych ar y rhyngwyneb rhwng defnydd tir a gweithgarwch, rhywbeth nas ystyriwyd yn ddigonol yn y gorffennol. Rhaid inni ddatblygu cynlluniau a fydd yn galluogi pobl i wneud teithiau integredig mewn ffordd fwy hwylus a haws. I ategu pwynt Geraint, mae integreiddio hefyd yn cynnwys y gwasanaethau sydd ynghlwm wrth drafnidiaeth: tocynnau, gwybodaeth, yr holl wasanaethau hynny sydd yn hwyluso bywyd i’r teithiwr. Edrychaf ar y materion hyn.

Yr wyf yn falch o ddweud bod gennym, o’r diwedd, Lywodraeth sydd wedi ymrwymo i hyrwyddo trafnidiaeth integredig. Mae hynny mor bwysig oherwydd ei fod yn cynnig gweledigaeth ar gyfer y dyfodol sydd yn wahanol i weledigaeth yr 20 neu’r 30 mlynedd diwethaf. Fel plentyn, cyn amser Jonathan Morgan, gallaf gofio’r pum degau—

Yr oedd hynny ymhell cyn fy amser i.

Yr oedd gennym lwybrau traffig braf, rheilffyrdd rhagorol, llwybrau bysiau a thramiau, a roddai system drafnidiaeth gyhoeddus ardderchog inni ledled y Deyrnas Unedig. Mae’r sefyllfa wedi newid am fod pobl wedi arfer gymaint â defnyddio’u ceir. Mae ceir yn wych pan mai chi sy’n eu defnyddio ond ddim mor wych pan fo pawb arall yn defnyddio’u ceir hwy hefyd gan dagu’r ffyrdd o’ch cwmpas. Fel y dywedodd Peter Black yn huawdl, nid ydym mewn sefyllfa i fod yn erbyn y car oherwydd mewn llawer rhan o Gymru, yn enwedig ardaloedd gwledig, dyna’r unig opsiwn trafnidiaeth sydd ar gael. Fodd bynnag, nid ydym am gyrraedd sefyllfa lle mae ein hopsiynau trafnidiaeth mor gyfyngedig fel na allwn newid o’r car i drafnidiaeth gyhoeddus a’n bod yn dod wyneb yn wyneb â’i weledigaeth ef o ‘garmagedon’, neu ‘gêrmagedon’, fel y byddem yn dweud yng Nghaerdydd. Byddwn yn cymell pobl i ddarllen Gridlock gan Ben Elton.

Er mwyn sicrhau nad yw hynny’n digwydd, rhaid inni gael gweledigaeth. Byddaf yn siomedig iawn wrth glywed pobl yn dweud na allwn wneud hyn, na allwn wneud y llall, na allwn atal pobl rhag defnyddio’u ceir. Os ydym am ei wneud, yna fe allwn. Gallwn sicrhau bod gan bobl ddewis i ddefnyddio’u ceir pan fo hynny’n ateb y diben, ond hefyd i ddefnyddio trafnidiaeth gyhoeddus dda, hwylus a rhad neu reidio beic yn ddiogel. Os yw’r weledigaeth a’r ewyllys gennym, gallwn gyflawni hynny.

Pa bwerau a gallu sydd gan y Cynulliad i wneud y newid radical hwn a gwireddu ein gweledigaeth? Mae wedi dod yn amlwg i Bwyllgor yr Amgylchedd a Llywodraeth Leol, ac efallai iddo fod yn amlwg i Peter Law ers peth amser, fod y pwerau a fu gennym hyd yma yn weddol gyfyngedig. Yr ydym yn ddibynnol ar y sector preifat i gael y maen i’r wal o ran trafnidiaeth gyhoeddus, yn enwedig ers preifateiddio’r rheilffyrdd yn gwmnïau fel Railtrack ac Atocs. Mae gennym hefyd gwmnïau bysiau preifat. Dros y blynyddoedd diwethaf darniwyd y system drafnidiaeth gyhoeddus a ddarperir, sydd yn gwneud bywyd yn fwy anodd. Yr ydym hefyd yn ddibynnol ar gynghorau lleol a’r hyn y gallant ei gyflawni ar lawr gwlad i ddarparu ffyrdd,—mae angen ffyrdd arnom o hyd ar gyfer defnyddwyr ceir a bysiau—llwybrau i feicwyr ac i gael y maen i’r wal yn eu broydd. Rhaid inni dargedu yn lleol er mwyn gwneud gwahaniaeth.

Fodd bynnag, mae gennym rai arfau yn ein storfa. Yr ydym yn darparu cyllid ac, fel y dywedodd Peter Law, eleni yr ydym wedi rhoi pwyslais ar neilltuo arian at gynlluniau trafnidiaeth integredig a chynlluniau arloesol fel Ffyrdd Diogel i’r Ysgol. Yr wyf yn falch i Peter newid y pwyslais. Mae’n gwrando arnom. Bydd hynny yn gymhelliad i awdurdodau lleol i roi’r hyn y maent yn ei ddymuno ar waith. Yr ydym yn cyflwyno cynlluniau trafnidiaeth lleol a sefydlwyd gan y Llywodraeth hon. Byddant yn gyfrwng pwysig i gyflawni newidiadau ar lawr gwlad, gan gyd-gysylltu â’r cynlluniau datblygu unedol. Diolch i Dai Lloyd, cawsom gyfarfod â Sefydliad y Menywod neithiwr. Mae’r Sefydliad yn cyfrannu at fforymau trafnidiaeth lleol a grwpiau Agenda 21 lleol. Mae’r grwpiau hyn yn bwysig mewn ardaloedd gwledig wrth sicrhau bod cynlluniau’n gweithio’n lleol ac yn ategu cynlluniau trafnidiaeth gymunedol.

Daeth yn amlwg bod angen pwerau ychwanegol arnom. Yr wyf yn falch o ddweud i’r cyfrwng er cyflawni hynny—y bws, os hoffwch chi—ymddangos ar ffurf y Mesur Trafnidiaeth. Mae’n gyfle o bwys inni i gael y pwerau sydd eu hangen arnom i sicrhau trafnidiaeth integredig yng Nghymru. Dengys y cymalau ar y Papur Trefn yr hyn sydd ei angen arnom ac yr wyf yn falch ein bod yn cytuno i raddau ar hyn. Mae’n hanfodol ein bod yn perswadio, neu’n annog, ein Haelodau Seneddol ar hyn ac yn gadael iddynt wybod bod hwn yn gyfle gwirioneddol am newid.

Ar nodyn personol, yr oeddwn yn aelod o Grŵp Cynghori Cymru ar Drafnidiaeth a sefydlwyd gan Peter Hain rai blynyddoedd yn ôl. Yn y dyddiau cynnar llethwyd pawb ohonom gan ddigalondid oherwydd iddi ymddangos fel pe bai gweddnewid trafnidiaeth gyhoeddus ac integredig yn broblem na ellid ei datrys. Ddwy flynedd yn ddiweddarach, teimlaf yn fwy gobeithiol. Un o’r rhesymau am hynny yw bod y Cynulliad yn cydweithio ag eraill ac yn ymafael â hyn, gan geisio gwneud gwahaniaeth. Mae’r Mesur Trafnidiaeth gennym a chan fod y masnachfreintiau i’w hadnewyddu mae gennym gyfle mawr i newid pethau, fel y dywedodd Peter. Mae pobl yn gofyn ‘Beth yw eich gweledigaeth, i ble y bydd y Cynulliad yn ein tywys?’ Hoffwn weld system drafnidiaeth integredig yng Nghymru sydd yn cymharu â systemau llawer o wledydd cyfandir Ewrop, lle cymerir integreiddio yn ganiataol, heb unrhyw gwestiwn a yw’n bosibl mynd o A i B ar drafnidiaeth gyhoeddus. Byddai’n gwella ansawdd ein bywydau. Byddai’n cynyddu hygyrchedd yn enfawr i lawer o aelodau ein cymuned nad oes car ar gael iddynt, sydd am gael gwaith er mwyn bod yn rhan o fywyd economaidd. Byddai hynny’n helpu i wrthsefyll allgáu cymdeithasol. Byddai’n hwb i’r economi a’r amgylchedd. Yr wyf yn falch inni gael y ddadl hon y prynhawn yma. Ar ôl yr holl ofid am ble yr ydym yn mynd, ym maes trafnidiaeth mae gennym optimistiaeth y gallwn ei wireddu, gobeithio.

Yr wyf yn falch o gyfrannu at y ddadl hon ar drafnidiaeth integredig. Rhaid inni bennu sut yr ydym yn bwriadu cynllunio rhwydwaith trafnidiaeth uwch ei ansawdd, mwy abl i ymateb ac wedi ei integreiddio’n well ar draws Cymru, sydd yn addas i anghenion yr unfed ganrif ar hugain ac nid y bedwaredd ar bymtheg. Mae San Steffan yn y broses o basio Mesur Trafnidiaeth cynhwysfawr a llawn gweledigaeth a fydd yn chwyldroi’r ffordd o gyllido a chyflenwi trafnidiaeth. Mae ein penderfyniad a’n dadl ni yn ceisio sicrhau y bydd cynnwys y Mesur yn creu fframwaith a fydd yn caniatáu i’r Cynulliad gynllunio atebion i’r problemau trafnidiaeth a wynebir gan bobl Cymru. Atebion Cymreig i broblemau Cymreig.

Un mater o bryder mawr i mi a chyd-aelodau eraill o ogledd Cymru yw’r anawsterau wrth deithio rhwng gogledd a de Cymru. Mae’n galed ar y ffordd, pa un yr ydych yn mynd drwy ganol y wlad neu’n troi am Loegr a dod yn eich ôl. Mae’n daith flinedig. Dim ond mymryn gwell yw’r rheilffordd. Pwy bynnag sydd yn ennill y contract newydd ar ôl i’r fasnachfraint bresennol ddod i ben, gobeithiaf y cawn ymrwymiadau cwbl bendant i wella’r gwasanaethau rhwng y gogledd a’r de. Rhaid i’r Cynulliad, ynghyd â gweddill y DU, ganfod atebion i sut mae gwella rhwydwaith rheilffyrdd darniog, mewn dwylo preifat, sydd wedi dioddef degawdau o ddiffyg buddsoddi. Gallwn resymoli swyddogaeth ein rhwydwaith rheilffyrdd a chyflwyno unrhyw fuddsoddiad sydd ei angen. Ni allwn ddadwneud preifateiddio, ond gallwn newid natur y fasnachfraint. Bydd yr awdurdod rheilffyrdd strategol, sydd i’w roi ar sylfaen statudol yn fuan, yn taro bargen gyda’r cwmnïau trenau ar y cytundebau masnachfraint hyn a fydd yn rhoi iddynt y sefydlogrwydd tymor hir sydd ei angen arnynt i wneud elw ar eu buddsoddiad. Bydd yr awdurdod rheilffyrdd strategol, yn ei dro, yn mynnu ymrwymiadau manwl a gorfodadwy i wneud pethau’n fwy hwylus i deithwyr.

Mae angen inni wella ein cysylltiadau rheilffyrdd am resymau economaidd da. Un o’r ffactorau allweddol sydd yn cadw buddsoddiad allan o Gymru yw hygyrchedd. Mae angen inni ddangos i fusnesau ei bod yn bosibl teithio i Lundain, Manceinion neu Gaeredin yn hwylus, nid yn unig o Went neu Alun a Glannau Dyfrdwy ond hefyd o Gaernarfon neu Ddyffryn Clwyd. Trafnidiaeth dda yw’r allwedd i’n huchelgais economaidd. Dyna pam yr wyf yn croesawu’r cyhoeddiad a wnaethpwyd fis diwethaf fod y Cynulliad, mewn partneriaeth â Railtrack, yn buddsoddi dros £1 miliwn dros y ddwy flynedd nesaf i wella prif lein arfordir y gogledd. Nid oes neb sydd wedi teithio ar y lein hon yn amau bod angen gwella’r gwasanaeth yn ddirfawr. Gwlad wledig yw Cymru ac felly bydd bob amser yn weddol ddibynnol ar y car. Bydd ceir yn anochel yn parhau’n opsiwn difrifol am lawer o deithiau. Mae’n blentynnaidd disgrifio strategaethau’r Llywodraeth i leihau tagfeydd a thraffig ar y ffyrdd fel rhywbeth gelyniaethus i’r car. Fodd bynnag, rhaid inni gydnabod nad oes car ar gael o reidrwydd i lawer o bobl sydd yn byw mewn ardaloedd gwledig—gall pensiynwyr, plant ac eraill gael eu cau allan yn ddifrifol o gymdeithas gan yr anawsterau y maent yn eu hwynebu o ran teithio i weld eu ffrindiau, i’r siopau neu i gyfleusterau cymdeithasol eraill. Gwrthodaf ddogma nid yn unig y rhai a fyddai am orfodi’r car oddi ar y ffordd ond hefyd y rhai sydd yn gweld adeiladu ffyrdd fel yr unig ateb i bob problem drafnidiaeth. Mae angen mwy o ddewis arnom—dewis gwirioneddol i bawb. Mae dewis gwirioneddol yn golygu trafnidiaeth gyhoeddus o ansawdd uchel yn ogystal â ffyrdd y gallwch symud arnynt. Mae dewis gwirioneddol hefyd yn golygu llwybrau beicio diogel a ffyrdd diogel i’r ysgol. Croesawaf benderfyniad Peter i roi mwy o arian at lwybrau mwy diogel i’r ysgol. Gall mesurau fel hyn wneud gwahaniaeth i fywydau pobl yng Nghymru.

Un o flaenoriaethau pennaf cynllunio trafnidiaeth yng Nghymru yw sicrhau bod gan bob cymuned wasanaethau bws dibynadwy a rheolaidd. Mae economeg y gwasanaethau hyn yn golygu na ellir eu gadael i’r farchnad. Yr oedd effaith dadreoleiddio trafnidiaeth bws ar wasanathau gwledig dan y Torïaid yn drychinebus. Mae’n ddrwg gennyf ddweud hynny, foneddigion. Nid oes llawer ohonoch yma.

Ble mae eich cyd-aelodau chithau?

Hyd yn oed mewn etholaeth led-wledig fel fy un i, nid oes gan ddwy ran o dair o’r etholwyr gar preifat i’w ddefnyddio na modd cael gafael ar un. Mae’r awdurdodau lleol yng nghefn gwlad Cymru wedi ymdrechu’n fawr i gynnal ysgerbwd o wasanaeth o leiaf yn ddolen gyswllt rhwng ardaloedd gwledig, ond mae’r pwysau ariannol ar gynghorau yn fawr—mae’r gwasanaethau yn aml mor wael fel nad ydynt prin yn cael eu defnyddio. Cawn gylch dieflig graddol o nifer isel o deithwyr yn golygu mwy o gymhorthdal a thorri’n ôl ar y gwasanaeth.

Nid yw ein rhwydweithiau ffyrdd yn gymwys i ymdopi â chanlyniadau dibyniaeth lwyr ar geir preifat. Mae’r broblem yn waeth yn yr haf pan fo twristiaid am brofi ein cefn gwlad odidog, ond yn rhy aml o lawer maent yn treulio oriau mewn tagfeydd traffig yn araf ddirwyn ar hyd lonydd cul. Mae tagfeydd o’r fath yn ddrwg i’r amgylchedd, yn ddrwg i iechyd, yn ddrwg i’m tymer i ac yn ddrwg i fusnesau.

Hoffwn weld polisi trafnidiaeth gyhoeddus sydd yn ceisio meithrin cefn gwlad fyw, llawn gwaith nad yw’n boddi mewn traffig a lle nad yw pobl sydd heb gar yn cael eu hynysu. Mae angen cynllunio deallus arnom hefyd rhwng y partneriaid trafnidiaeth sydd yn gyfrifol am ddarparu gwasanaethau, mewn ardaloedd gwledig a threfol. Rhaid inni fanteisio ar brofiad pobl ar ystadau tai mawr lle mae gwasanaethau bws yn bodoli, ond nad ydynt weithiau yn diwallu anghenion pobl. Nid oes diben darparu gwasanaeth bws i fam â theulu ifanc sydd yn cyrraedd yr ysgol bum munud ar ôl i’r gloch ganu. Rhaid sicrhau rhyw fath o gynllunio.

Gwasanaethau bws traddodiadol yw conglfaen trafnidiaeth, ond nid hwy yw’r unig elfen. Mae angen hefyd inni fod yn arloesol ac arbrofi. Bydd angen bysiau-tacsi, bysiau’r-post, ffonio-am-reid, rhannu-ceir, trafnidiaeth gymunedol a chysylltiadau tacsi i gwrdd â’r bws mewn cymunedau anghysbell os ydym i wneud mynediad i drafnidiaeth yn realiti.

Mae trafnidiaeth integredig yn golygu hwylustod y car lle bo raid ond fwyfwy wedi ei gyfuno â system drafnidiaeth gyhoeddus sydd wedi ei gwella, fel dewis amgen gwirioneddol. Mae’n golygu gwasanaeth o-ddrws-i-ddrws, mewn car neu ar drafnidiaeth gyhoeddus, neu’r ddau gyda’i gilydd. Mae’n golygu gwybodaeth a thocynnau integredig a dod â gwasanaethau at y bobl yn amlach, yn hytrach na’u gorfodi hwy i fynd i chwilio am y gwasanaethau. Mae hefyd yn golygu meddwl mewn ffordd gyfunedig, wrth lunio polisi economaidd, gwneud cynigion mewn llywodraeth leol neu gynllunio cartrefi, siopau neu weithleoedd newydd.

Yr wyf am gael system drafnidiaeth lle mae integreiddio’n golygu hwylustod, un tocyn, cysylltiadau hwylus, teithiau cyfforddus sydd yn gwarantu y byddaf fi, y teithiwr, yn cyrraedd y man yr wyf am fynd iddo ar amser. Ni welaf pam na ddylem yn y dyfodol allu prynu un tocyn ar y ffôn neu drwy e-bost—pe gallwn i ddeall sut mae gwneud hynny—a fyddai’n caniatáu inni deithio’n bell o-ddrws-i-ddrws. Gallai tacsi ein codi o’r tŷ, mynd â ni i arosfa fysisu, yna ymlaen at y trên gyda thaith mewn tacsi neu fws y pen arall—gwasanaeth o-ddrws-i-ddrws. Dylai ein nod fod yn glir, fel y dywedodd eraill, sef rhoi i Gymru system drafnidiaeth gyda’r gorau yn Ewrop. Mae’n gyfle ac yn her i gwmnïau rheilffyrdd a bysiau, i gwmnïau teithio a chwmnïau tacsis ac i’r sectorau cyhoeddus a phreifat i weithio gyda’i gilydd. Mae’n her, gobeithio, y byddwn oll yn gweithio gyda’n gilydd i’w chyflawni.

in Welsh I congratulate Peter Law on his leadership in this field. It is said that a week is a long time in politics—and this vision is very familiar to those of us who have believed in the Welsh nation for years.

yn Saesneg Croesawaf hefyd y cytgord a’r ymateb cytûn a fynegwyd gan Aelodau o bob plaid ar y pwnc hwn. Mae hynny’n argoeli’n dda ar gyfer dyfodol trafnidiaeth yng Nghymru. Wrth inni symud tuag at lunio polisi trafnidiaeth integredig i Gymru ac wedi hynny i’w roi ar waith, gallem ddysgu llawer drwy roi sylw i anghenion ardal fechan ond heriol Bae Caerdydd, lle mae angen atebion ar unwaith.

yn Saesneg Mae’r rhan fwyaf, os nad yr holl broblemau trafnidiaeth a wynebir gan ardaloedd trefol eraill o Gymru wedi eu crynhoi ar riniog y Cynulliad. Yma ceir datblygiadau cyffrous ac mae angen llawer o gydlynu a chryn sgil a chrebwyll i reoli symudiadau miloedd o bobl a cherbydau i mewn ac allan o’r llain bychan hwn yn effeithlon. Mae sefydlu grŵp astudiaeth drafnidiaeth Bae Caerdydd felly yn gyfle rhagorol i greu system drafnidiaeth integredig a allai fod yn batrwm i Gymru, a hwyrach yn glwt cyntaf yn y cwilt trafnidiaeth cenedlaethol.

yn Saesneg Efallai y byddai’r rheini ohonom sydd wedi gweld lluniau o’r rhwydwaith rheilffyrdd tebyg i we corryn a gludai filoedd o lwythi o lo i mewn i’r ardal fechan hon yn feunyddiol i gwrdd â’r llongau a dychwelyd yn wag wedyn i’r Cymoedd yn ystyried nad oes dim byd haws nag integreiddio dwsinau o fysiau a threnau bob dydd. A yw llwyddiannau arloeswyr y bedwaredd ganrif ar bymtheg tu hwnt i allu cynllunwyr yr unfed ganrif ar hugain? Os gallwn ni lwyddo i wau’r clwt cyntaf yn y gornel hon o Gymru, gall y gwersi a ddysgwyd helpu i wau patrwm o Fae Caerdydd i Fae Colwyn ac o Fro Taf i Fro Teifi.

in Welsh Following a long session in the Chamber, Members from Clwyd and Gwynedd could catch an electric tram outside the Assembly door and then jump onto a modern train—Wales’s shooting star—to take them to Wrexham by 8 p.m., Bangor by 9 p.m. and Holyhead a quarter of an hour later.

yn Saesneg Newydd-deb ardal y bae—ynghyd â’n presenoldeb ni a photensial y rheilffordd o’i gymharu â’r galwadau sydd yn deillio o’r twf yn nefnydd y car—sydd yn gwneud hwn yn labordy delfrydol ar gyfer datblygu system drafnidiaeth integredig lwyddiannus. Mae Corfforaeth Datblygu Bae Caerdydd, Cyngor Dinas a Sir Caerdydd a chyrff eraill cyfrannog wedi methu’n llwyr â darparu trafnidiaeth gyhoeddus ddigonol i ardal y buont yn rhy awyddus i’w alw’n ‘ddatblygiad glan-y-dŵr mwyaf cyffrous Ewrop’. Maent wedi sôn am daro cydbwysedd 50-50 rhwng trafnidiaeth gyhoeddus a’r car preifat yn ardal y bae. Y gwir yw bod tipyn mwy na 90 y cant o deithiau i’r bae yn cael eu gwneud yn y car ar hyn o bryd. Mae hyn yn arwain at barcio heb ganiatâd a thagfeydd a llygredd annerbyniol ar y ffyrdd. O gofio bod llawer o’r ymwelwyr â’r bae yn perthyn i’r gymuned fusnes ac yn teithio i Gaerdydd ar y trên, mae’n wirion nad oes cyswllt uniongyrchol rhwng gorsaf canol Caerdydd a’r bae.

yn Saesneg Wedi cyrraedd gorsaf Bae Caerdydd, mae’r dewrion hynny sydd yn dewis teithio yma ar y trên yn canfod nad oes prin ddim palmentydd yn arwain at yr adeilad hwn. Mae’r naws trwyddo draw yn elyniaethus i’r cerddwr. Mae’r system ffyrdd wedi ei chynllunio’n gyfan gwbl bron ar gyfer y modurwr. Beth fydd yn digwydd pan fydd mwy o ddatblygiadau swyddfa, siopa a hamdden yn llenwi’r tir a ddefnyddir i barcio ar hyn o bryd?

yn Saesneg Mae trafnidiaeth integredig, fel haelioni, yn dechrau gartref. Os na allwn ni, gyda’n diddordeb arbennig yn y bae, lwyddo i greu system resymol i gyrraedd yma, pa hawl sydd gennym i gynllunio ar gyfer rhannau eraill o Gymru? Pa hygrededd fydd i’n hymdrechion?

yn Saesneg Mae ein dibyniaeth gynyddol ar y car, ynghyd â’n diffyg ffydd mewn trafnidiaeth gyhoeddus, wedi mygu ein gallu i ganfod atebion creadigol i broblemau y mae gwledydd a dinasoedd eraill wedi ymdrin â hwy â dychymyg ac egni. Mae plethu system gydamserol o lwybrau troed, llwybrau beicio, tacsis dŵr, tramiau trydan, trenau, bysiau a chanolfannau parcio a mynd ar drafnidiaeth gyhoeddus yn gyffrous ac amrywiol.

yn Saesneg Mae newydd-deb y Cynulliad a phrysurdeb y bae yn cynnig cyfle unigryw i roi pwyslais arbennig ar ddulliau teithio amgen, nid yn unig i ddatrys problemau cyfredol Caerdydd, ond i ddatblygu syniadau a allai weddnewid trafnidiaeth ledled Cymru.

Croesawaf y ddadl hon a’r cyfle i bwyso a mesur rhai o’r materion y mae angen i’r Cynulliad fynd i’r afael â hwy. Canolbwyntiaf ar yr anawsterau a wynebir gan ddefnyddwyr trenau yn ardaloedd y Cymoedd. Mae pawb ohonom yn dioddef o drafnidiaeth wael ledled Cymru, ond gan fy mod yn cynrychioli etholaeth yn y Cymoedd, yr wyf am amlygu hynny heddiw.

Mae Valley Lines wedi dod dan y lach yn ddiweddar mewn adroddiadau yn beirniadu prydlondeb, dibynadwyedd ac ati. Bu’n un o’r cwmnïau trenau gwaethaf yn y wlad drwy lawer o’r cyfnod diweddar a rhoddwyd gradd perfformiad E iddo’n ddiweddar, y gwaethaf posibl. Seilir y graddau hyn ar ddibynadwyedd a phrydlondeb.

Mae problem fawr yn ardaloedd y Cymoedd. Yng Nghwm Cynon, ceir lefel uchel o aelwydydd nad ydynt yn berchen car. Mae’n debyg bod y ffigwr yn 50 y cant erbyn hyn. Mae poblogaeth Cwm Cynon yn heneiddio, yr un fath ag ardaloedd eraill o’r Cymoedd. Mae’r bobl hyn yn dibynnu’n drwm ar wasanaeth trafnidiaeth gyhoeddus prydlon a dibynadwy. Mae Valley Lines yn methu ar y naill a’r llall. Nid yn unig y mae’n siomi ei gwsmeriaid, mae hefyd yn siomi ei fuddsoddwyr. Drwy berfformio’n gyson islaw’r lefelau sydd yn ofynnol er mwyn atal gostyngiadau ar docynnau tymor, mae’n gorfod achub ei groen yn barhaus drwy dalu’r teithwyr am wasanaeth gwael. Mae’n sefyllfa heb ymwared, gan fod talu am wasanaethau hwyr yn golygu llai o arian ar gyfer buddsoddi a gwella’r gwasanaeth.

Dywed Valley Lines mai rhan o’r rheswm am ei ffigurau perfformiad isel yw’r cynnydd yn y lefel salwch ymysg y criw. Ni wn i beth sydd tu cefn i’r ystadegau hyn. Gwn fod yna pwysau a straen mewn bywyd modern. Caiff gyrwyr trenau broblemau gyda phobl yn gwneud bywyd yn anodd iddynt, drwy adael pethau ar y cledrau, er enghraifft. Caiff trenau eu pledu â phethau fel brigau a cherrig yn rheolaidd. Cafwyd digwyddiadau yng Nghwm Cynon hyd yn oed lle taniwyd gynnau awyr at drenau. Mae gennyf gydymdeimlad â chriwiau’r trenau, ond mae angen wynebu’r problemau hyn yn gadarn. Nid yw’n ddigon da caniatáu i safonau’r gwasanaeth ddirywio oherwydd hyn.

Mae pobl Cwm Cynon a’r cymoedd eraill a wasanaethir gan y cwmni hwn yn haeddu gwasanaeth trên dibynadwy a phrydlon. Nid oes gennyf unrhyw amheuaeth y bydd cefnogwyr yn teithio i gêm rygbi Cymru yn erbyn yr Eidal yn Stadiwm y Mileniwm ddydd Sadwrn yn gorfod dioddef trenau gorlawn a phrisiau chwyddedig, fel arfer. Mae ffrindiau a theulu wedi dweud wrthyf am ddigwyddiadau pan fo trenau sydd yn mynd i Gaerdydd yn gorfod rasio heibio i orsafoedd am eu bod yn rhy llawn. Nid yw hyn yn dderbyniol. Rhwydwaith rheilffordd yr unfed ganrif ar hugain yw hwn ac nid yw pethau’n gweithio fel y byddem yn dymuno.

Gofynnir i mi yn aml, fel pawb ohonom yr wyf yn siŵr, am wasanaethau hwyr y nos i Gaerdydd. Mae ein prifddinas yn enghraifft ddisglair o’r Gymru newydd. Fodd bynnag, os yw fy etholwyr yng Nghwm Cynon am gael noson allan yng Nghaerdydd, rhaid iddynt ddibynnu ar drafnidiaeth breifat neu dacsis. Fel arall, rhaid iddynt fynd adref am 8 p.m. Nid yw, felly, yn llawer o noson allan.

Pam y gwadir i bobl y Cymoedd y cyfle i ymuno ym mywyd diwylliannol ein prifddinas? Yr ydym bellach yn ymfalchïo yn ein prifddinas, sydd â dewis o dai bwyta a thafarnau sydd yn cynyddu’n barhaus. Mae hyn oll yn ddieithr i ymwelwr min nos o’r Cymoedd am fod y trên olaf i Aberdâr yn gadael Caerdydd am 8.20 p.m. neu 7.57 p.m. o’r bae. Eto, nid yw hynny’n dderbyniol. Pam nad oes darpariaeth gyda’r nos? Mae angen i Valley Lines gael hyn yn iawn.

Fel y soniodd Sue Essex, mae gwell gwasanaethau’n hanfodol os yw pobl yn y Cymoedd i fanteisio ar Amcan 1 a’r economi newydd. Mae gwaith adnewyddu yn cael ei wneud ar orsafoedd ledled Cwm Cynon ac mae’r gwasanaeth yn gwella’n araf. Yr wyf yn falch o hynny, ond nid yw’n digwydd yn ddigon cyflym. Mae pobl Cymoedd de Cymru yn haeddu gwasanaeth rheilffordd dibynadwy a phrydlon yn awr. Yn olaf, gofynnaf i’r Cynulliad gydnabod y safbwyntiau hyn yn y negodiadau masnachfraint.

Yr wyf yn falch inni gytuno bod awdurdod trafnidiaeth teithwyr yn beth da i Gymru. Yr wyf yn falch hefyd fod y syniad o un fasnachfraint reilffordd yn cael ei ystyried o ddifrif. Ni fydd rhwydwaith rheilffyrdd Cymru yn elwa o gael ei ystyried yn gangen wledig ar gyrion rhwydwaith trefol mawr wedi ei ganoli ar ddinasoedd canolbarth a gogledd orllewin Lloegr. Y ddadl a ddefnyddir yn aml yn erbyn un fasnachfraint yw nad yw Cymru yn ardal integredig o ran y rheilffyrdd. Defnyddir Scotrail fel enghraifft yn aml i ddangos hynny. Fodd bynnag, mae rheilffyrdd yr Alban yn rhedeg dros y ffin i Loegr. Mae yna wasanaethau traws-ffiniol. Yr unig wahaniaeth rhwng gwasanaethau yng Nghymru a gwasanaethau yn yr Alban yw’r ffin. Pe bai’r awdurdodau lleol ar hyd y ffin yn teimlo eu bod wedi eu gadael allan o un fasnachfraint, gellid delio â hynny drwy ymgynghori â’r siroedd hynny i’w cynnwys. Yr wyf yn siŵr y byddai hynny’n well na chael eu rhedeg o ymhellach i ffwrdd.

Mae angen gwneud dau bwynt am drafnidiaeth. Er mwyn gwneud trafnidiaeth yn ddeniadol i bobl, rhaid wrth gymaint o deithiau drwodd a thocynnau o-un-pen-i’r-llall â phosibl. Gwyddom na fydd pobl yn defnyddio trafnidiaeth gyhoeddus os oes rhaid iddynt newid sawl gwaith. I fynd o Ben-y-bont ar Ogwr i orsaf Bae Caerdydd, rhaid newid ddwywaith. Mae llawer o bobl yn anhapus â hynny. Mae yna drên uniongyrchol—byddaf i’n teithio arno—sydd yn dod yn y bore. Yr wyf yn annog sefydlu’r cyswllt trên ysgafn cyn i arglawdd y rheilffordd yn y bae ddiflannu. Os aiff yr arglawdd heb fod y cyswllt trên uniongyrchol wedi ei godi, yr wyf yn amheus a gaiff ei godi byth.

Mae’n bwysig hefyd ein bod yn rhoi cyhoeddusrwydd i docynnau o-un-pen-i’r-llall. Yn ystod etholiadau’r Cynulliad, gofynnodd aelod o’r cyhoedd mewn hustyngau a fyddwn yn cefnogi system docynnau o-un-pen-i’r-llall o Gaerdydd i Borth-cawl, gyda phobl yn newid ym Mhen-y-bont ar Ogwr ac yn dal bws i Borthcawl. Gallwn roi ateb 100 y cant oherwydd gwyddwn fod y gwasanaeth yn bodoli’n barod. Yn anffodus, nid oedd cyhoeddusrwydd iddo. Nid oedd neb yn gwybod amdano nac yn deall y gallech brynu tocyn i fynd o Gaerdydd i Borth-cawl. Yr oedd y cyhoeddusrwydd yn annigonol. Rhaid inni fynd i’r afael â hynny.

Nid yw Maes Awyr Cymru Caerdydd yn bell o’r fan hon. Gall y maes awyr fod o fudd economaidd i dde Cymru gyfan. Yr anhawster yw ei gyrraedd. Mae’r ffyrdd yn wael ac nid oes cyswllt rheilffordd. Dadl a ddefnyddir yn aml yw nad yw’r maes awyr yn denu digon o deithwyr i gyfiawnhau gwella’r cysylltiadau trafnidiaeth iddo. Gwrthodaf hynny. Ni all y maes awyr ddenu teithwyr am fod y cysylltiadau trafnidiaeth mor wael. Pe baem yn gwella’r cysylltiadau ffordd a rheilffordd, gall Maes Awyr Cymru Caerdydd ragori’n hawdd ar ei gystadleuydd agosaf ym Mryste, lle mae’r cysylltiadau trafnidiaeth yn waeth fyth.

Mae ar Gymru angen system drafnidiaeth rad, glân a dibynadwy. Mae hynny’n golygu trenau a bysiau sydd yn rhedeg ar amser ac sydd â ffenestri glân, y gall pobl weld allan ohonynt. Mae hynny’n beth anarferol ar rai bysiau a threnau. Pan fydd pobl yn mynd ar fws, ni ddylai eu dannedd a’u hesgyrn ysgwyd am fod yr hongiad a’r siocleddfwyr yn gwbl aneffeithiol bron. Rhaid inni roi sylw i gysur y teithwyr yn ogystal â phris a dibynadwyedd.

Os byddwn yn ystyried un fasnachfraint reilffordd a pholisi trafnidiaeth integredig sydd yn defnyddio rheilffyrdd, bysiau ac unrhyw ddull trafnidiaeth eraill sydd yn briodol yn ein barn, bydd llwyddiant yn golygu gallu dweud mai ffaith ddaearyddol yw diwedd y lein, nid cysyniad ariannol na seicolegol.

Mae’r bobl sydd yn defnyddio bysiau yn gwneud hynny fel arfer am eu bod yn rhy ifanc i yrru, yn rhy dlawd i allu fforddio car neu am eu bod yn anabl yn gorfforol neu’n feddyliol i yrru. Mae bysiau yn aml yn anghyfforddus a budr a’r seddau’n rhy galed a bach. Mae hynny’n gwahaniaethu ar gam yn erbyn y grwpiau hynny o bobl. Rhaid gwneud rhywbeth am gyfforddusrwydd gwasanaethau bws. Yr wyf yn falch bod bysiau newydd yn darparu ar gyfer pobl anabl, ond dylem allu teithio arnynt yn gyfforddus, Wrth deithio ar fws o Lanhari, lle’r wyf i’n byw, i Gaerdydd, yr ydych bron â tharo’r to wrth ichi gael eich cloncian ar hyd y daith.

Gobeithiaf y bydd pwy bynnag sydd yn ennill y fasnachfraint reilffordd sengl yn gallu profi ymlaen llaw y gall ddarparu gwasanaeth effeithiol ac effeithlon. Mae trenau nad ydynt yn rhedeg, sydd yn rhedeg yn hwyr neu sydd yn faw i gyd yn gwneud mwy o ddifrod na dim i’r syniad o system drafnidiaeth integredig. Mae gan Railtrack gyfrifoldeb yma. Os nad yw’r strwythur wedi ei sefydlu ganddo, bydd deilydd y fasnachfraint yn wynebu anfantais sylweddol.

Yr wyf am roi hys-bys i ddwy orsaf reilffordd arfaethedig ym Mracla a Llanharan. Yr oedd gorsaf Llanharan yn gwneud elw bach pan gaewyd hi gan Dr Beeching. Mae’r boblogaeth yno wedi cynyddu’n ddiweddar, ac yr wyf yn siŵr y byddai’n orsaf broffidiol pe câi ei hailagor.

Gwnaethpwyd llawer o bwyntiau diddorol yn ystod y ddadl hon. Hoffwn sôn am rai o’r materion. Tra’n croesawu’r gwelliannau ffordd a gyhoeddodd Peter, mae ffyrdd dwyrain-gorllewin fel pe baent yn cael eu hanwybyddu yng Nghymru. Mae hyn yn arbennig o wir mewn ardaloedd Amcan 2, gan ei bod yn ymddangos mai ardaloedd Amcan 1 fydd yn cael rhan helaethaf y buddsoddiad.

Rhaid wrth gweledigaeth integredig tuag at ddatblygu trafnidiaeth gymunedol. Yn anochel, cyfaddawd gwael yn niffyg dim arall rhwng dymuniadau nifer fechan o bobl heb ddull arall o deithio a’r adnoddau cyfyngedig sydd gan gynghorau gwledig i helpu gwasanaethau bws anfasnachol yw’r ddarpariaeth trafnidiaeth gyhoeddus i deithwyr ar wahân i blant ysgol. Mae’n anorfod bod gormod o gyfaddawdu a llawer o arian yn cael ei wastraffu heb fawr o foddhad.

Dan yr amgylchiadau hyn, gellid gwireddu’r nod o symudoledd yng nghefn gwlad yn llawer mwy cost effeithiol a chan ateb y diben yn well pe bai’r cynghorau yn rhoi i gymunedau lleol yr adnoddau i ddarparu trafnidiaeth bersonoledig yn eu hardal. Dylid datblygu’r systemau presennol ad hoc o geir gwirfoddol, ffonio am reid a chynlluniau trafnidiaeth gymunedol i ddod yn wasanaethau trafnidiaeth gyhoeddus mewn ardaloedd heb fawr ddim gwasanaethau bws masnachol, a’u hysbysebu’n eang. Byddai hynny, fel cyfrwng sydd wedi hen ennill ei blwyf, yn torri tir newydd yng Nghymru. O gofio bod y loteri genedlaethol wedi neilltuo £9 miliwn, mae hwn yn nod cyraeddadwy.

Clywsom am y cyhoeddusrwydd i lwybrau. Dylem ddatblygu siop dan-yr-unto gydag un rhif ffôn i’w ddefnyddio gan bobl i gyrchu at yr holl drafnidiaeth sydd ar gael yn eu hardaloedd. Yr oeddwn yn falch o glywed Peter yn crybwyll bod yna gynllun o’r fath, ond mae angen cyhoeddusrwydd ar y cynllun hwnnw hefyd. Ar sail hyn oll, gall y Cynulliad leihau allgáu cymdeithasol ac ymfalchïo mewn system drafnidiaeth integredig a chynaliadwy yng Nghymru.

Mae hon yn ddadl bwysig ac yr wyf yn ddiolchgar i bawb sydd wedi cymryd rhan. Byddai’n amhosibl imi ymateb i bob pwynt unigol. Bydd llawer o’r pethau y mae pawb ohonom am eu cyflawni yn cymryd amser ac adnoddau, ond yr ydym yn symud yn bositif i’r cyfeiriad iawn. Soniodd Janet Ryder am weithio mewn partneriaeth. Gŵyr pawb ohonom fod hyn yn digwydd yn rheolaidd. Mae gweithio mewn partneriaeth yn bwysig wrth weithio tuag at y polisi trafnidiaeth integredig hwn, yn enwedig drwy’r Pwyllgor.

Gwerthfawrogaf y cyfraniadau gan Aelodau o bob plaid. Soniodd llawer ohonoch am y cyswllt trên gogledd-de. Mae gennyf ddiddordeb yn adroddiad Grŵp Babtie, a ddaw i’r Cynulliad cyn bo hir, ar gysylltiadau trafnidiaeth gyhoeddus. Mae gwella’r gwasanaethau trên ar fy meddwl yn barhaus a chaf drafodaethau rheolaidd ar y pwnc. Gofynnaf ichi ymddiried ynof yn hynny o beth ac efallai y bydd gennym newydd da ichi yn y dyfodol. Mae’n bwysig.

Daw hynny â mi at ailnegodi ar y masnachfreintiau. Mae cynifer o’r sylwadau heddiw wedi cyfeirio at hynny. Bydd rhai ohonoch yn gwybod bod un cwmni yn rhoi cyflwyniad heno ac i’r rheini a all fynd, ewch a gofynnwch gwestiynau. Gobeithiaf y bydd cwmnïau eraill sydd a wnelont â’r masnachfreintiau hyn yn cynnal cyflwyniadau tebyg. Mae’n bwysig cydnabod y Cynulliad fel hyn. Dylai fod gennym wasanaethau bws o ansawdd uchel, fel y cyfeiriwyd atynt eisoes. Mae ein hawdurdodau trafnidiaeth yn gweithio’n galed i geisio llunio’r math yma o gynigion, ond cyfyngedig yw’r gyllideb, hyd yn oed gyda’r cynnydd a roddais. Mae’n cymryd amser, ond mae’r cwmnïau trenau yn ystyried integreiddio eu gwasanaethau gyda gwasanaethau bws a, thrwy weithio gyda’n gilydd, gallwn gyflawni llawer ledled Cymru. Dyna ffordd arall y bydd cais y fasnachfraint yn bwysig i Gymru.

Yr oeddwn yn ddiolchgar am agwedd gadarnhaol William Graham. Dywedais ddoe, William, y dylem fod ag agwedd aeddfed yma heddiw a sylwais ar hynny’n syth. Yr wyf yn arbennig o ddiolchgar ichi am groesawu fy nghynigion ar ffyrdd. Mae taliadau ar ffyrdd yn wahanol yng Nghymru i’r rheini yn Lloegr. Pwerau dewisol a geir yma a bydd yn rhaid cael cymeradwyaeth y Cynulliad i gynlluniau. Rhaid inni edrych yn ofalus ar gynlluniau o’r fath a gyflwynir gan yr awdurdodau trafnidiaeth.

Yr wyf wedi gofyn am i’r Cynulliad hwn gael y grym i benodi aelod i’r Awdurdod Rheilffyrdd Strategol, ac mae hynny’n destun trafod gyda Llywodraeth y DU ar hyn o bryd.

Soniodd Peter Black am gysylltiadau gogledd-de. Mae arweinydd yr Wrthblaid wedi gadael y Siambr erbyn hyn ac yr oeddwn am ddweud wrtho fy mod newydd gyhoeddi gwelliant arall ar yr A470, Lywydd. Nid yw wastad yn y Siambr pan fyddaf am ddweud wrtho am gyhoeddiadau o’r fath. Gwelliant bach fydd yr un o Dŷ Nant i ogledd Maentwrog, ond sawl gwaith mae pob un ohonom wedi teithio dros y bont gyda goleuadau traffig arni? Costiwyd y cynllun yn £2.7 miliwn ac mae ar fin cychwyn, felly yr ydym yn bwrw ymlaen â chynllun arall ar yr A470. Mae’r rhain yn gynlluniau cadarnhaol, yn gwneud gwahaniaeth o safbwynt y cyswllt gogledd-de.

Byddai pawb ohonom yn bryderus am y posibilrwydd o garmagedon, fel y soniodd Peter Black. Nid yw’r Cynulliad yn erbyn bod yn berchen ar gar, ond bod yn ddibynnol arno. Onid dyna’r pwynt? Mae’r car yn dal yn gyfrwng trafnidiaeth pwysig yn ein polisi trafnidiaeth integredig. Rhaid ystyried llawer o faterion. Gofynnodd Mick Bates a yw ffyrdd dwyrain-gorllewin yn cael eu hanwybyddu. Nac ydynt. Yr ydych yn ysgrifennu ataf yn rheolaidd, Mick, yn wir chi yw un o’m gohebwyr gorau, felly rhowch wybod imi am ble yr ydych yn poeni. Ni sonioch fy mod hefyd yn delio â’r cysylltiadau gogledd-de ar eich rhan, yr ydych yn ysgrifennu’n aml ataf amdanynt. Ceisiaf eich helpu drwy roi cynifer o gynlluniau bach ar waith ag y medraf ar y ffordd bwysig sydd yn rhedeg i fyny drwy’r Trallwng tuag at Groesoswallt. Rhowch wybod imi os gwyddoch am achosion yno, ond rhaid cael un cerbyd y dydd ar rai o’r ffyrdd hyn ac mae mwy yn teithio ar rai nag eraill.

Mae’r problemau sydd yn wynebu’r systemau trafnidiaeth yng Nghymru yn amlwg i bawb ohonom. Dywedodd Cyd-ffederasiwn Diwydiant Prydain yn ddiweddar mai seilwaith trafnidiaeth gwael yw’r broblem bennaf i fusnes ar draws y DU. Mae hynny’n arbennig o wir yng Nghymru. Mae gennym dasg fawr o’n blaenau i wella’n seilwaith trafnidiaeth at y safon. Rhaid hefyd inni roi sylw i’r lefel o wasanaethau sydd ar gael ar y seilwaith. Rhaid inni fod yn benderfynol i nodi ein hamcanion a dyfalbarhau tra bo gweithredu yn y tymor byr yn mynd â ni i’r cyfeiriad cywir. Fe gymer amser i newid agweddau pobl ac i wella’r seilwaith.

Croesawaf benderfyniad diweddar y Pwyllgor i gynnal adolygiad polisi o’r rhwydweithiau trafnidiaeth gyhoeddus yng Nghymru. Yr ydym yn ffodus bod gennym rywun proffesiynol—Sue Essex—i gadeirio’r Pwyllgor hwnnw. Siaradodd o’r galon heddiw. Mae’n siarad fel cyn aelod o Grŵp Cynghori Cymru ar Drafnidiaeth sydd yn gwybod llawer mwy na mi am integreiddio trafnidiaeth. Y fi fyddai’r cyntaf i gyfaddef hynny oherwydd bod gennym yn y Siambr hon fenyw a chwaraeodd ran flaenllaw mewn ailagor llinellau’r Cymoedd ym Morgannwg. Dyma un o’r pethau a mwyaf o weledigaeth yn perthyn iddo a wnaeth unrhyw awdurdod erioed. Sylweddolaf hynny bob dyd. Nid yw’r llinellau i’r safon y byddwn yn ei dymuno, Christine—yr ydych yn iawn—ond maent yno. Mae’r rheini sydd heb reilffordd o gwbl yn gwerthfawrogi beth yw cael un. Gallwn elwa o’r gwaith da a wnaethpwyd yn ailagor y llinellau hyn ac yn integreiddio ein systemau trafnidiaeth. Dyna pam yr wyf yn gwerthfawrogi agwedd Sue Essex. Mae Cludiant Cyflym Integredig De Cymru, Integreiddio Trafnidiaeth yn Rhanbarth Economaidd Gwent a Chonsortia Trafnidiaeth Integredig de orllewin Cymru—y consortia pwysig hyn o awdurdodau lleol—yn symud ymlaen i integreiddio trafnidiaeth ymhellach yn feunyddiol. Nid dyna ddiwedd y datblygiadau. Yn ddiweddar cyfarfûm â chwmni trenau sydd yn ymwneud â datblygiad tebyg yn Wrecsam, Powys a Chonwy i wella’r gwasanaeth rheilffyrdd yng ngogledd a chanolbarth Cymru. Dyna pam yr wyf wedi dyblu’r arian i becynnau trafnidiaeth integredig o £11 miliwn i £22 miliwn eleni.

Os yw’r ewyllys gennym, gallwn gyflawni llawer. Mae’n bwysig ein bod yn mynd ar ôl y pwerau ychwanegol. Fel y dywedodd Ann Jones, mae’r Mesur Trafnidiaeth yn rhoi inni fframwaith i greu’r hygyrchedd yr ydym am ei wireddu. Un enghraifft yw datblygu’r A497 rhwng Aber-erch a Llanystumdwy. Dylech roi eich cefnogaeth i’r datblygiad—dyna beth arall ichi ei fethu, Ieuan. Mae’n bwysig am ei fod a wnelo â chymuned y mae angen ei hagor i’r tu allan. Er na allaf ddechrau’r cynllun ar hyn o bryd, yr wyf yn cydnabod mor bwysig yw i bobl yng Ngwynedd.

Tagfeydd yw ein gelyn. Os ydynt yn gwneud i Ann golli ei thymer, mae’n sicr yn elyn i minnau. Soniodd Owen John Thomas am Fae Caerdydd a grŵp yr astudiaeth drafnidiaeth. Mae honno’n enghraifft bwysig a byddwn yn falch pe bai’r profiad hwnnw yn cael ei ddefnyddio yn y gwaith pwysig y byddwn yn ei wneud ar ran Cymru gyfan. Yr hyn yr wyf am ei wneud yw sicrhau ansawdd drwy Gymru gyfan. O’m rhan innau, ni fydd hen draddodiad yr agwedd ‘mi wnaiff y tro’ tuag at linellau’r Cymoedd yn dderbyniol mwyach. Yr oedd Carwyn Jones yn iawn i ddweud bod yn rhaid inni achub ar y cyfle wrth adnewyddu’r masnachfreintiau i drafod a chytuno ar y pecyn iawn. Mae arnom angen ansawdd a gwasanaeth trenau prydlon, dibynadwy. Yr ydym am gael hygyrchedd i bobl, gyda threnau hwyrach ac amlach, nid dim ond un trên yr awr gyda’r olaf yn gadael am 8 p.m. Mae hynny’n ynysu pobl. Dyna pam y mae trafodaethau’r masnachfreintiau mor bwysig. Rhaid i’r Aelodau ddod i’r cyfarfodydd a holi’r bobl sydd am gynnal y gwasanaethau hyn fel y gallwn wneud cyfraniad positif, fel a wnaethom eisoes drwy’r Pwyllgor. Mae’n bwysig iawn.

Nodais eich sylwadau am orsaf Llanharan, Janet. Mae Janice Gregory wedi tynnu fy sylw at y broblem hon lawer gwaith. Mae gennych gyd-aelod sydd yn ymladd dros yr un mater. Mae’r arian tuag at y gwaith dylunio wedi ei ddyrannu’n barod i orsaf Llanharan ac, yn y dyfodol, gobeithiaf y gwelwn orsaf Llanharan yn cael ei datblygu.

Mae’r holl bwyntiau hyn yn rhoi’r cyfle inni i gasglu a dadansoddi gwybodaeth a safbwyntiau gan ystod eang o rai sydd â diddordeb, gan gynnwys pob un o Bwyllgorau Rhanbarth y Cynulliad. Bydd hyn yn sicrhau bod yr adolygiad yn ystyried rhychwant y problemau trafnidiaeth ym mhob rhanbarth. Yr ydym eisoes yn mynd ar drywydd ystod o bolisïau sydd yn hybu trafnidiaeth gyhoeddus. Erbyn 2002, bydd cael teithio’n rhad ac am ddim ar fysiau wedi ei warantu i bensiynwyr Cymru am y tro cyntaf. Mae hynny’n addewid etholiadol pwysig yr ydym wedi gweithredu arno. Fis Ebrill, bydd gennym system wybodaeth genedlaethol ac aml-ddull ar gyfer trafnidiaeth gyhoeddus—y cysylltir â hi drwy un rhif ffôn, Mick—gyda mynediad dros y rhyngrwyd i ddilyn. Yr wyf wedi cyfrannu bron i £400,000 tuag at gostau sefydlu’r cynllun hwn. Mae’n bwysig iawn i Gymru.

Yn ystod yr haf bwriadaf sefydlu cynllun peilot cerdyn clyfar yng Nghaerffili. Mae Edwina Hart, yr Ysgrifennydd Cyllid, eisoes wedi cyhoeddi y bydd y Cynulliad yn darparu hyd at £600,000 y flwyddyn nesaf yn gefn i’r cynllun peilot. Yr ydym yn ymgymryd â datblygiadau pwysig dros Gymru, tra’r ydych chi’n sgwrsio ymysg eich gilydd. Yr ydym wedi darparu £5 miliwn y flwyddyn dan y cynllun grant cymhorthdal bysiau i hybu’r nifer a chodi safon gwasanaethau bws lleol ar gymhorthdal ledled Cymru, gan gynyddu darpariaeth y gwasanaethau bws y mae angen cymdeithasol amdanynt o fwy na 60 y cant. Cymeradwywyd y Gorchymyn i barhau â hyn yn y flwyddyn ariannol nesaf ddoe. Mae’r cyllid hwn yn bwysig i’r henoed, yn enwedig mewn cymunedau gwledig. Mae fy nghyhoeddiad ar ddyraniadau’r grant trafnidiaeth yr wythnos diwethaf yn dystiolaeth bellach o’n hymrwymiad i roi cefnogaeth bositif i sicrhau y ceir gwelliannau trafnidiaeth.

Yr wyf wedi colli fy mws.

Fe orffennaf yn awr. Diolchaf i’r Aelodau am eu cefnogaeth heddiw. Nid oes gennyf unrhyw amheuaeth y byddwch yn cefnogi hyn er budd Cymru, a dyna pam yr wyf wedi penderfynu peidio â thraddodi chwe thudalen nesaf fy araith. Fodd bynnag, yr oedd yn fater mor bwysig.