Mae gan ffermio ddyfodol yng Nghymru. Oni chred unrhyw un ohonom hynny, nid oes unrhyw ddiben i gynnal y ddadl hon. Yr oeddwn yn falch o ddarllen y sylwadau a wnaeth Glyn Davies, Cadeirydd y Pwyllgor Amaethyddiaeth a Datblygu Gwledig yn atodiad ffermio The Westen Mail heddiw. Cytunodd fod llygedyn o olau. Rhaid inni gydnabod y cyfraniad cadarnhaol a wna ffermio i economi Cymru, i fywyd cymdeithasol Cymru, ac yn bwysig, i fywyd diwylliannol Cymru, gan mai ffermwyr a’r byd ffermio yw un o gadarnleoedd yr iaith Gymraeg.

Cyflwynwyd sawl gwelliant i’r cynnig hwn. Mae gwelliant 4 yn enw Jocelyn Davies yn ein hatgoffa o’n hymrwymiad i ddatblygu cynaliadwy a hynny’n gwbl briodol. Mae hefyd yn ein hatgoffa bod amaethyddiaeth yn ddiwydiant sylfaenol, holl bwysig. Nid oes angen dweud hynny yn y lle cyntaf. Felly, yr wyf yn barod i gefnogi’r gwelliant hwnnw. O ran gwelliant 5, cofiaf fod peth dadlau yn y Siambr hon ynglŷn ag ateb i gwestiwn am gyfraniad amaethyddiaeth i gynnyrch mewnwladol crynswth Cymru. Nid yw dangosyddion bras fel CMC yn adlewyrchu cyfraniad amaethyddiaeth i economi Cymru, yn enwedig o safbwynt cynnal cymunedau gwledig. Gwyddom fod amaethyddiaeth yn rhoi cyflogaeth sylweddol mewn ardaloedd gwledig, ei bod yn llunio ein tirwedd a’n hamgylchedd naturiol, ei bod yn helpu i ddenu twristiaid i Gymru, a’i bod yn rhan hanfodol o nodweddion bywyd gwledig. Cydnabyddwn oll gyfyngiadau edrych ar ddangosyddion economaidd yn unig. Yr ydym wrthi’n llunio ystod o ddangosyddion ehangach fel rhan o’r ddogfen strategaeth ddrafft y mae’r grŵp Dyfodol Ffermio yn ei hystyried. Felly, yr wyf yn fodlon cefnogi gwelliant 5.

Cydnabyddwn oll fod ffermio wedi wynebu anawsterau enfawr yn ystod y blynyddoedd diweddar. Cydnabyddwn hefyd fod llif gyson o bobl yn symud o gefn gwlad ers blynyddoedd maith, ers dros ganrif, fwy na thebyg. Rhaid inni sylweddoli bod incwm ffermwyr wedi dioddef gryn dipyn yn ystod yr ychydig flynyddoedd diwethaf oherwydd nifer o resymau economaidd. Bu’r Cynulliad Cenedlaethol yn eithaf llwyddiannus wrth roi pwysau ar Lywodraeth y DU i gynyddu’r cymorth tymor byr i ffermwyr. Er enghraifft, cyflwynwyd £43 miliwn mewn pecynnau cymorth arbennig i’r diwydiant, gan gynnwys cymorth ychwanegol i ardaloedd llai breintiedig. Yr ydym hefyd wedi cyflwyno iawndal amaeth-arianyddol, diddymu’r terfyn pwysau yn y cynllun dros 30 mis a diddymu’r taliadau a godir am arolygiadau hylendid cynnyrch llaeth hefyd.

Dyna beth a ddigwyddodd yn y gorffennol. Rhaid inni edrych ymlaen i’r dyfodol. Ddoe, cyfarfûm â’m cyd-Aelodau o wledydd eraill y DU. Pwysais ar Nick Brown i bwyso ar y Trysorlys i dalu iawndal amaeth-arianyddol i’n ffermwyr.

in Welsh I will not take an intervention now. The debate is to come. I will take interventions when I reply.

yn Saesneg Byddaf yn parhau i bwyso ar Nick Brown am iawndal amaeth-arianyddol. Fodd bynnag, rhaid inni fod yn realistig ynglŷn â’r hyn y gallwn a na allwn ei wneud. Ni allwn gymryd arnom na fodola’r grymoedd pwerus sydd yn ymosod ar y diwydiant. Mae cymorth tymor byr yn bwysig—gwyddom oll hynny—ond ni fydd yn datrys problemau sylfaenol y diwydiant. Ni allwn sefyll yn yr unfan.

yn Saesneg Rhaid inni gydnabod mai byrdwn y polisi amaethyddiaeth cyffredin a’r diwygiadau iddo ers 1992 oedd lleihau i ba raddau y câi ffermwyr eu hamddiffyn a’u gwneud yn fwy agored i rymoedd y farchnad. Bydd negodiadau Sefydliad Masnach y Byd yn golygu mai parhau fydd y broses hon. Yr ydym hefyd yn wynebu sialensau wrth i’r Undeb Ewropeaidd ymestyn i Ddwyrain Ewrop, yn enwedig gwledydd fel Gwlad Pwyl.

yn Saesneg Mae prisiau marchnad y byd ar gyfer cig eidion a chig oen dipyn yn is na’r Undeb Ewropeaidd. Yn Seland Newydd, cafodd cynhyrchwyr cig oen tua 55c fesul kilo pwysau byw o gymharu â 84c fesul kilo pwysau byw yn y DU. Dyna’r ffigurau fis Tachwedd diwethaf, er bod pris cig oen wedi cynyddu’n sylweddol yn ddiweddar yn y marchnadoedd. Yr oedd cynhyrchwyr Seland Newydd yn gwneud elw ar y lefel honno. Ni wnâi ein cynhyrchwyr ni. Hefyd yn Seland Newydd, mae’n costio tua 9c i gynhyrchu litr o laeth ar gyfartaledd. Caiff ffermwyr cynnyrch llaeth yng Nghymru anhawster wrth geisio adennill eu costau am ddwywaith hynny.

yn Saesneg Ni fydd y pwysau hyn yn diflannu. Beth a wnawn i fynd i’r afael â hwy? Os pery amaethyddiaeth Cymru i gystadlu ar bris yn unig yn y marchnadoedd nwyddau sylfaenol hyn gan ddibynnu ar nwyddau amaethyddol sylfaenol, nid yw’n argoeli’n dda. Bydd y tueddiad sefydledig tuag at bolareiddio’r strwythur ffermio yn parhau ac yn cyflymu. Byddwn yn symud tuag at unedau amser llawn a fydd yn fwy o ran maint ond yn llai o ran nifer—ranshis os mynnwch—a ffermydd bach rhan amser, llai, a bydd y fferm deuluol draddodiadol, sef sylfaen ffermio yng Nghymru, yn edwino.

yn Saesneg Ni allwn groesawu’r tueddiad hwnnw. Nid dyna sylfaen strwythur ffermio yng Nghymru. Beth allwn ni yn y Cynulliad Cenedlaethol ei wneud i leddfu hyn a sicrhau dyfodol i ffermydd teuluol? Mae gennym y cynllun datblygu gwledig, sef y cyntaf a gymeradwywyd o fewn gwledydd y DU. Fe’i cymeradwywyd gan y Comisiwn Ewropeaidd fis Hydref diwethaf. Er mwyn symud ymlaen, rhaid inni—hyd y gellir—gael consensws. Dyna pam na allaf dderbyn gwelliant 2 Jocelyn Davies lle y cynigia fod y Cynulliad yn ‘nodi’ yn hytrach na ‘chefnogi’ y gwaith o ddatblygu dyfodol i ffermio yng Nghymru. Mae hwn yn gynnig gan y Llywodraeth, a osodir gerbron y Cynulliad i’r Cynulliad gefnogi ai peidio fel y mynno.

yn Saesneg Yr hyn a’m tarodd wrth deithio ar hyd a lled Cymru yn fy misoedd cyntaf yn y swydd hon, oedd y ffaith i ffermwyr ddweud wrthyf ‘Beth yw’r neges ar gyfer y dyfodol? Beth a ofynnir inni ei wneud?’. Dyna pam y sefydlais y grŵp Dyfodol Ffermio y llynedd er mwyn rhoi’r neges honno i’r ffermwyr, er mwyn iddynt wybod beth yw’r cyfeiriad y disgwylir iddynt ei ddilyn. Mae’r grŵp yn cynnwys arbenigwyr o’r sectorau ffermio, bwyd a chefn gwlad ynghyd ag academyddion blaenllaw. Cyfarfu’r grŵp ddwywaith, mae ei bapurau ar gael i’r cyhoedd, a phan fydd yn llunio ei strategaeth ddrafft caiff ei osod gerbron y Pwyllgor Amaethyddiaeth a Datblygu Gwledig i’w thrafod cyn cyhoeddi.

yn Saesneg Nid diben y grŵp yw cynnal cyfarfodydd lu na chynhyrchu dogfen hirfaith a fydd ond yn casglu llwch ar silff. Y diben yw llunio neges syml a gosod cyfeiriad clir lle yr ydym yn mynd a sut y bwriadwn gyrraedd pen y daith. Gwyddom beth yw ein blaenoriaethau: cyflogaeth yng nghefn gwlad, amgylchedd iach, delwedd ryngwladol gryf, gadarnhaol i fwyd Cymru a diwydiant ffermio cynhyrchiol a llewyrchus.

yn Saesneg Gallwn ddysgu gwersi o’r hyn a ddigwyddodd mewn gwledydd eraill o fewn yr Undeb Ewropeaidd. Yn Iwerddon, anogwyd y diwydiant i gydweithio, i ychwanegu gwerth at gynnyrch a datblygu brandiau a marchnadoedd allforio. Dyma’r ffyrdd y gellir cynyddu incwm y ffermwr cyffredin. Y neges yw nad oes rhaid cystadlu ar bris yn unig, y gallwch fynd allan i’r byd a dweud: nid y rhataf ydym efallai, ond ni yw’r gorau. Mae hynny’n gofyn am gryn dipyn o weiddi a threfnu. Fodd bynnag, ar y sail honno, gallwn farchnata ein hunain i’r byd a sicrhau bywoliaeth i’n ffermydd teuluol.

yn Saesneg Rhaid inni gynhyrchu cynnyrch y gellir eu marchnata am ffactorau heblaw pris. Mae’r strategaeth amaeth-fwyd yn hanfodol felly. Rhaid i’r diwydiant symud hyd y gellir oddi wrth gystadlu yn y marchnadoedd swmp-nwyddau tuag at gynhyrchu cynnyrch sydd yn cystadlu o ran ansawdd. Golyga hynny greu diwydiant amaeth-fwyd integredig yng Nghymru, lle y mae ffermwyr a phroseswyr bwyd yn gweithio gyda’i gilydd i dargedu cyfleodd yn y farchnad. Yn y dyfodol, ni fydd yn ddigon i feddwl unwaith y bydd y cig oen neu’r cig eidion yn gadael y fferm mai dyna ddiwedd y gwaith. Rhaid bod mwy o bwyslais ar yr hyn a ddigwydd wedi hynny.

yn Saesneg Rhaid annog ffermwyr i gydweithio a chydweithredu fel y bo mwy o fudd iddynt o ran prosesu a marchnata cynnyrch. Gwelsom enghreifftiau o hyn yng Nghymru. Ar hyn o bryd sefydliadau bach ydynt, ar y cyfan, ond gobeithiwn y bydd sefydliadau mawr gennym yn y dyfodol, fel sydd yn Ewrop. Bydd hynny’n galluogi ffermydd teuluol i gynhyrchu bwyd ond ei farchnata a’i werthu fel rhan o grŵp.

yn Saesneg Mae materion eraill i’w hystyried. Mae i dechnoleg gwybodaeth a chyfathebu rôl gadarn i’w chwarae yn y byd ffermio. Canfu’r strategaeth defaid Cymru fod y gost o gynhyrchu cig oen yn amrywio o 80c i fwy na 170c fesul kilo pwysau byw yng Nghymru. Nid oes llawer o ffermwyr a all ddweud wrthych beth yw eu costau cynhyrchu fesul kilo. Byddai hynny’n wendid sylfaenol mewn unrhyw fusnes. Felly rhaid inni annog ffermwyr i oresgyn eu hofn o TGCh a deall bod rôl iddi yn y byd ffermio, fel ym mhob busnes arall.

yn Saesneg Mae angen inni ehangu’r sylfaen amaethyddol yng Nghymru: cig oen, cig eidion a chynnyrch llaeth yw ein prif gynnyrch ar hyn o bryd a’r rhain a fydd ein sector mwyaf o hyd fwy na thebyg. Fodd bynnag mae angen inni ystyried ffyrdd eraill o ffermio yn ogystal â garddwriaeth organig, dyfryddiaeth, biomas. Dyma ffyrdd o sicrhau dyfodol i ffermydd ac amaeth Cymru. Gall fod sawl ateb, nid dim ond un.

yn Saesneg Gallwn ystyried datblygu ffynonellau eraill o incwm gan gynnwys amaeth-dwristiaeth, sydd yn rhan ddylanwadol a sylweddol o’r sector amaethyddol mewn gwledydd fel yr Eidal. Mae’n bwysig inni gefnogi ffermwyr wrth chwilio am ffyrdd newydd o sicrhau’r incwm mwyaf posibl ar eu ffermydd. Mae Cyswllt Ffermio yn galluogi pobl i gael cyngor ac adolygiadau busnes ar y fferm. Mae hynny’n helpu pobl i oresgyn eu hofn o fynd at rywun am gyngor. Mae’r rhwydwaith wrthi’n cael ei adeiladu. Bydd cyllideb o £42 miliwn gan gynllun Tir Gofal yn ystod y tair blynedd nesaf. Bu Tir Gofal yn gynllun llwyddiannus. Fodd bynnag, fe’i hadolygir ym mis Ebrill pan gaiff ei effeithiolrwydd a’i gostau gweinyddol eu harchwilio. Fe’i hadolygir hefyd er mwyn sicrhau bod ffermydd teuluol yn cael cyfle teg i ymuno â’r cynllun.

Yr ydym hefyd yn ymrwymedig i leihau’r fiwrocratiaeth sydd yn y diwydiant a sicrhau y gall ffermwyr ymdopi â hi. Mae peth biwrocratiaeth yn anochel. Mae rhaglen JIGSAW, sydd â’r nod o helpu ffermwyr i ddeall sut y telir cymorthdaliadau a sut y dylid llenwi ffurflenni, yn datblygu’n gyflym. Yr ydym wedi sefydlu clinigau cofnodion i alluogi ffermwyr i gael cyngor ynglŷn â llenwi ffurflenni a sicrhau eu bod yn gywir o’r cychwyn yn hytrach na gorfod eu hanfon yn ôl ac ymlaen.

Yr ydym yn ystyried lleihau’r taliadau a godir ar ladd-dai am arolygiadau hylendid cig. Clustnodwyd arian yn y gyllideb i fodloni gofynion adroddiad Maclean. Caiff panel apeliadau annibynnol ei sefydlu ym mis Ebrill a fydd yn ystyried apeliadau gan ffermwyr Cymru yn erbyn y cosbau cymhorthdal a bennwyd o dan ganllawiau’r UE.

Gadewch imi droi at newydd-ddyfodiaid. Synnais wrth ddarllen The Western Mail heddiw fod Aelod Seneddol Ewropeaidd Plaid Cymru am i Frwsel orfodi rhywbeth ar Gynulliad Cenedlaethol Cymru. Pe bai AS Llafur wedi awgrymu y dylai Llywodraeth y DU orfodi rhywbeth ar y Cynulliad, byddai banllef o brotest. Nid wyf yn barod i wrando ar safbwyntiau o’r fath, pan ânt yn groes i’r Cynulliad.

Nid oes gennyf unrhyw wrthwynebiad i helpu newydd-ddyfodiaid. Yr ydym wedi ystyried y cynllun newydd-ddyfodiaid a gynigiwyd gan Blaid Cymru. Fe’i dadansoddwyd gan y Gwasanaeth Ymgynghorol Datblygu Amaethyddol a ddaeth i’r casgliad ei fod yn ddiffygiol. Cyfarfûm â chlybiau ffermwyr ifanc ym mis Tachwedd, ac yr wyf yn aros i glywed eu barn ar yr hyn yr hoffent imi ei wneud. Mae ganddynt syniadau a phan dderbyniaf hwy, af â mater y newydd-ddyfodiaid yn ei flaen. Nid anghofiwyd am newydd-ddyfodiaid. Profodd ein hymchwil annibynnol ein hunain fod y cynllun Ewropeaidd a hyrwyddwyd gan Blaid Cymru yn ddiffygiol.

Mae sialensau mawr o’n blaenau. Gwn fod fy amser yn dirwyn i ben felly a gaf ymdrin yn gyflym â’r—

Yr oeddwn yn meddwl bod gennyf 15 munud—

Gadewch imi ymdrin yn gyflym â’r ddau welliant arall. Mae gwelliant 1 y Ceidwadwyr yn gofyn am newid geiriau yn y cynnig. Ni allaf gefnogi hynny. Cynnig y Llywodraeth ydyw ac mae’n fater i’r Cynulliad gytuno neu anghytuno ag ef.

Mae gwelliant 3 y Ceidwadwyr, yn sôn am chwarae teg, yn rhy annelwig imi ei gefnogi. Gellid dehongli’r geiriau ‘gyfle teg’ fel ffordd o ddweud y dylem ymuno â’r ewro. Yr wyf yn siŵr nad oedd Ceidwadwyr Cymru yn ceisio dweud hynny, ond dyna un ffordd y gellid ei ddehongli. Gobeithiaf fy mod yn gwneud cymwynas â hwy drwy beidio â chefnogi’r gwelliant hwnnw.

Rhaid inni weithio gyda’n gilydd i helpu ein ffermwyr. Edrychaf ymlaen at weithio â phob un ohonoch, ac apeliaf arnoch i gefnogi’r cynnig.

Faint o funudau sydd gennyf?

Cynigiaf welliant 1. Ar ôl ‘y Cynulliad Cenedlaethol’ dileer y testun a rhoi’r canlynol yn ei le

Cynigiaf hefyd welliant 3. Ar ddiwedd y cynnig, ychwaneger:

Datganaf fuddiant fel un sydd yn ffermio ar Ynys Môn. Mae fy neges yn gwbl glir: oni newidir cyfeiriad, ni fydd unrhyw ddyfodol i’r diwydiant hwn. Mesurau synnwyr cyffredin mwy ymarferol sydd eu hangen arnom yn hytrach na mwy o gytundebau partneriaeth a dogfennau strategaeth ar bapur sgleiniog. Mae dyledion ffermio wedi cynyddu i £10 biliwn a chollwyd 73 o swyddi ar ffermydd yng Nghymru. Nid oes angen rhagor o gynigion hunanfodlon fel yr un sydd ger ein bron. Dyma pam fy mod yn gofyn i’r Aelodau gefnogi gwelliant 1, sydd yn gynnig mwy rhesymol na’r un gwreiddiol ac, yn arbennig, yn cydnabod pa mor bwysig yw rôl y rhai sydd yn gweithio yn y diwydiant. Nid yw’r diwydiant am gael y sothach biwrocrataidd, a argymhellir gan y Llywodraeth hon. Nid yw ffermwyr am gael pentwr o waith papur, ffermio y maent am ei wneud. Oni wnânt hynny, ni fydd ganddynt ddyfodol. Nid ydynt am i’r Llywodraeth roi sêl ei bendith ar reoliadau Ewropeaidd. Nid ydynt am gael y mesurau bach gwirion hynny o Frwsel sydd yn dweud na ellir defnyddio tractor am fwy na dwy awr oherwydd y perygl o ddirgryniadau i’r corff.

Gwyr yr Aelodau mwy sylwgar ein bod wedi bod yn ymgyrchu dros labelu bwyd yn onest. Ni ddylai’r Llywodraeth ganiatáu i gynnyrch tramor o safon is gael ei werthu yng Nghymru ar draul ein marchnad gartref. Er enghraifft, pam ein bod yn caniatáu i fwydydd tramor o safon is gael eu pecynnu yng Nghymru â label Cymru neu Brydain arnynt? Mae hynny’n warthus. Yn sgîl cadarnhau bod BSE yn Ffrainc ffermwyr cig eidion Prydain a oedd yn dioddef am fod yr holl gig hwnnw wedi llifo i mewn i’r wlad hon. Rhaid i hyn fod wrth wraidd ein hawydd i hyrwyddo brand Cymru gan fod angen chwarae teg ar gyfer y diwydiant.

Mae gan y Cynulliad un neu ddau o gynlluniau da, yn enwedig Tir Gofal. Mae’r Gweinidog dros Faterion Gwledig wedi cyfaddef eisoes bod y ddogfen bartneriaeth yn gamarweiniol ynglŷn ag ariannu. Mae’n bryd ystyried a yw’r setliad yn ddigonol ar gyfer anghenion y cynllun. Dengys Tir Gofal nad yw gwarchod amgylcheddol a moderneiddio amaethyddol yn groes i’w gilydd ac y gall y naill elwa ar y llall. Mae’r cynllun hefyd yn creu swyddi lleol, busnesau newydd ac yn chwistrellu arian i’r economi leol.

Os oes gennym ewyllys wleidyddol i arbed Corus, dylem wneud yr un ymrwymiad i ddyfodol ffermio yng Nghymru. Ni chytunaf o gwbl â sylwadau diweddar Carwyn na all y Cynulliad fynd i’r afael â’r sialensau a wyneba’r byd ffermio. Mae’n anghywir. Nid oes diben beio’r bunt gryf am drafferthion y diwydiant pan fo’r Llywodraeth yn methu â hawlio’r iawndal amaeth-arianyddol sydd ar gael.

Nid oes gwell tystiolaeth o hynny na llythyr a gefais gan wraig i ffermwr ifanc yr wythnos hon. Yr oedd ei geiriau ingol yn mynegi’r siom a’r anobaith a deimlir gan deuluoedd ledled Cymru sydd yn ffermio. Ysgrifenna:

Mae ei geiriau’n dweud y cyfan. Mae’r wraig ffarm hon fel miloedd eraill fel hi, yn brwydro’n feunyddiol i oroesi. Dengys ei geiriau fod ffermwyr wedi anobeithio, eu bod yn teimlo nad oes neb yn poeni amdanynt a’u bod wedi eu bradychu. Dylai’r neges hon godi cywilydd ar y glymblaid hon nad yw hyd yn oed yn gallu sicrhau taliadau prydlon. I’r wraig fferm hon a llawer mwy yn yr un sefyllfa â hi, mae taliadau lloi sugno yn fodd o oroesi. Mae eu hangen i dalu am gost porthi gaeaf a llafur.

Dylai’r Gweinidog dros Faterion Gwledig ymddiheuro am yr anhrefn hon. Yn hytrach na gwneud hynny aeth i Aberhonddu a dweud wrth gyfarfod bod tri chwarter o’r ceiswyr wedi eu talu. Cynhaliwyd pôl sydyn yn y cyfarfod hwnnw a dim ond un ffermwr a oedd wedi ei dalu. Clywais am ffermwyr a enillodd achosion yn erbyn y Cynulliad am daliadau sydd yn mynd yn ôl flynyddoedd lawer. Mae ffermwyr yn colli arian sydd yn ddyledus iddynt. Cyfaddefodd y Cynulliad fod hawl gan y ffermwyr i’r arian ond mae’n gwrthod talu llog ar daliadau y dylid bod wedi eu gwneud. Cyfarfûm â gwraig ddoe y mae ar y Llywodraeth £11,000 iddi ers 1995. Ni thalwyd hynny hyd yma a gwn na chaiff log arno. Mae ffermwyr nid yn unig yn brwydro i oroesi lle nad ydynt wedi cael yr arian y dylent fod wedi ei gael erbyn hyn ond, hyd yn oed pan fydd y Cynulliad yn cwympo ar ei fai, ni fydd yn talu gwir werth y taliadau. Mae hynny’n annheg ac yn anghyfiawn a rhaid i hynny ddod i ben ar unwaith.

Yr wyf yn siŵr bod y Gweinidog yn ddyn deallus ond a yw’n wir ddeall yr hyn sydd yn digwydd yn y diwydiant hwn? Mae gennyf enghraifft amlwg o hyn mewn achos yr wyf yn ymwneud ag ef ar hyn o bryd. Gwraidd y broblem yw bod ffermwr yn colli £2,500 a hynny’n annheg oherwydd styfnigrwydd a diffyg hyblygrwydd. Yn eich ateb imi ar y mater hwn, Carwyn, dywedasoch wrthyf i’r gweision sifil ddweud mai’r gwahaniaeth rhwng yr achos yng Nghymru a’r un yn Lloegr oedd y gwahaniaeth rhwng ‘hapwiriad’ a ‘gwiriadau gweinyddol’. Maent wedi creu’r gwahaniaeth hwn er mwyn osgoi’r ffaith bod yr achos hwn yn dilyn yn union yr achos a enillodd ffermwr yn Lloegr a oedd wedi apelio i Frwsel.

Cymerodd chwe wythnos a chwe galwad ffôn i swyddfa Carwyn cyn imi gael ateb am hyn. Nid yw hynny’n ddigon da. Weinidog, ni ddylech fod yn arwyddo heb feddwl lythyrau a baratowyd gan weision sifil ac ni ddylai achosion ffermwyr fynd ar goll. Fel bargyfreithiwr dylech wybod nad yw anwybodaeth o’r gyfraith yn amddiffyniad. Nid yw anwybodaeth o drafferthion y ffermwyr yn amddiffyniad yn erbyn y cyhoeddiad o frad. Mae ffermwyr Cymru yn haeddu gwell. Mynnant fargen deg gan y Cynulliad a chwarae teg fel y gallant gystadlu. Oni ddechreuwn fynd i’r afael â’r problemau hyn ni fydd unrhyw ddyfodol i’r diwydiant.

I propose amendment 4. Add at end of motion as a new clause:

I propose amendment 5. Add at the end of motion as a new clause:

I propose amendment 6. Add at end of motion as a new clause:

Last week, we discussed the difficulties facing the manufacturing industries in Wales—steel in particular. I hope that we will not hear bad news regarding Llanwern or any other steelworks during the next few days. The reasons for the difficulties facing manufacturing industries and the current difficulties hitting the agriculture industry are, in essence, the same: market globalisation, the customer’s ability to purchase from anywhere in the world, wherever it is cheapest, coupled with the producer’s ability to move capital and production where the costs are lowest. Consequently, supermarkets or the Ministry of Defence can purchase cheap beef from Argentina rather than from Wales, Marks & Spencer can purchase clothes from Dewhirst in Morocco rather than from Dewhirst in Lampeter and the automotive industry can purchase steel more cheaply from Korea than from Llanwern.

While the Westminster Government persists with an economic policy that maintains the high level of the pound, each industry in Wales trading in a global market will experience difficulties in competing, be it the steel or the food industry. Threats to jobs in Llanwern and Fishguard or job losses such as the 165 at Dewhirst in Lampeter or the 3,800 in the agriculture industry last year will continue. Objective 1, 2 and 3 and the rural development plan together will find it difficult to reverse this decline.

As we have heard, there is a mechanism to compensate for the high value of the pound in EU agricultural policy. That would be worth about £20 million to the agriculture industry in Wales, but it must be claimed. I am pleased to hear the Minister for Rural Affairs voicing his support for agri-monetary compensation, but I ask him to continue to insist that the Treasury claims this money that is due to farmers in Wales.

There is much to be welcomed in the rural development plan. I welcome the emphasis on marketing and processing. We have high quality agricultural produce in Wales but we must be allowed to market it and persuade foreign and Welsh customers to buy it. In this respect, a logo on Welsh foods would be all-important. We have waited for such a logo for some time. When will this Welsh logo be available to Welsh producers?

I also welcome the Tir Gofal and organic conversion schemes and the additional resources allocated to these two schemes over recent years. Without doubt, farming has a central role to play in sustainable development. The ability to produce and process food locally is essential to the sustainability of our communities. As 80 per cent of Wales’s land area is agricultural land, agriculture is also central to environmental sustainability through schemes such as Tir Gofal. Energy crops should also be given serious consideration. I am disappointed that there is little acknowledgement in the rural development plan of the great potential of energy crops as an important contribution to renewable energy in future.

Agriculture, that is food production and the use of 80 per cent of Wales’s land area, must be at the heart of the sustainable development agenda. In this respect, measuring the value of agriculture according to its contribution to GDP only is inadequate, as measuring the value of any activity for sustainability purposes in this way is inadequate. We must adopt indicators that are more compatible with the sustainable agenda. I am pleased to hear the Minister for Rural Affairs voicing his support for this and for our amendment 5.

In welcoming Tir Gofal and organic conversion, it must be remembered that some of the additional resources for these have come from modulating direct payments to farmers. The NFU raised an important and interesting point yesterday regarding the transparency of information on money saved by modulation and the match funding that followed and where exactly these sums were spent. Those of us who supported the principle of modulation would welcome financial tables from the Executive, showing where the modulation and the associated match funding resources were spent. We know that this money was not spent on a young entrants scheme.

I took part in an interview on Radio Cymru a few weeks ago. On that programme there was a Welshman who had benefited from the European Union’s installation aid scheme for young farmers, but his farm was not in Wales. He now farms in France. Such a scheme is operational in France and across much of the European Union, but not in Wales

Last week, the European Parliament as a whole, not only Plaid Cymru’s members, voted in favour of making a new entrants scheme compulsory for member states. The Committee of the Regions, of which I am a member, will also vote on this matter in the near future.

This Government continues to refuse to acknowledge the value of such a scheme, on the basis of a superficial and arbitrary report by ADAS Consulting last year. It is the young who have the confidence and the ideas to sustain the agricultural industry but the average age of farmers in Wales is over 55. Therefore, the older generation holds the chequebook and has the last word. There is no doubt that we need public intervention to encourage earlier transfer of farms from one generation to the next and to attract new people into the agricultural industry. That is needed more than ever in these dark days for the industry.

On the Tories’ amendments, we support amendment 1 in principle but will abstain because adopting that amendment would invalidate our own amendments, if they were adopted. We will support amendment 3.

The motion asks us to support the Minister’s work based on the rural development plan and ‘Putting Wales First: A Partnership Agreement for the People of Wales’. However, we will only wish to note that today. We will support the Minister’s work in the future if he is prepared to affirm a central role for agriculture in the Government’s sustainable development strategy and to give a prominent place to young people in his plans for agriculture, as a sign of his confidence in the future of farming in Wales.

Ymatebaf i welliant 6 Jocelyn ar fesurau i sicrhau y bydd ffermwyr ifanc yn mynd i mewn i’r diwydiant amaethyddol. Ni fydd Aelodau o’r Pwyllgor Amaethyddiaeth a Datblygu Gwledig yn synnu at fy safbwynt ar hyn. Mae’r cynllun datblygu gwledig yn cydnabod pa mor bwysig ydyw sicrhau bod ffermwyr ifanc yn mynd i mewn i’r diwydiant amaethyddol. Fodd bynnag, ni dderbyniaf gynnig Plaid Cymru mai’r cynllun newydd-ddyfodiaid yw’r ffordd orau o gyflawni hynny.

Cyfeiria’r cynllun datblygu gwledig yn rheolaidd at gynnal strwythur oedran cytbwys, datblygu blaengaredd a mesurau a fydd yn cynnal ffermio teuluol. Dengys y ddogfen hon ymrwymiad cryf i roi cymorth i bobl ifanc yn economi wledig Cymru a gwella sgiliau a chyfleoedd pobl ifanc.

Mae gwelliant 6 Plaid Cymru

‘yn gresynu ynghylch y ffaith nad yw Llywodraeth glymblaid Cymru wedi gweithredu penderfyniad y Pwyllgor i roi arian ar gyfer sefydlu cynllun newydd-ddyfodiaid fel un o’i brif flaenoriaethau.’

Yn ei drafodaeth gyntaf ar y gyllideb ar 7 Mehefin 2000, penderfynodd y Pwyllgor Amaethyddiaeth a Datblygu Gwledig y dylid rhoi blaenoriaeth i weithredu ar ganlyniadau astudiaeth ADAS Consulting ar newydd-ddyfodiaid, a gyflwynwyd i’r Pwyllgor, yr oeddwn yn aelod ohono bryd hynny, sef 5 Gorffennaf 2000. Y dystiolaeth ddiwrthdro oedd na fyddai’r cynllun fawr o fudd i bobl ifanc sydd yn dymuno mynd i mewn i ffermio. Casgliad y crynodeb oedd na fyddai grant o 25,000 o ewros yn helpu pobl ifanc i brynu fferm ac mai ychydig o bobl ifanc a fyddai’n debygol o sicrhau deiliadaethau ar diroedd digon o faint i ffermio a chynnal busnes. Aeth ymlaen i nodi mai bach iawn felly fyddai effaith y grant yn fwy na thebyg o ran galluogi pobl ifanc na fyddent yn etifeddu fferm deuluol i fynd i mewn i ffermio. Dyna graidd y mater. Nododd y gosodiad holl bwysig olaf mai hwyluso trosglwyddo fferm deuluol i’r genhedlaeth nesaf fyddai’r rhan fwyaf o geisiadau am grant pe bai’n cael ei gyflwyno.

Ni ddeallaf sut y gall Pwyllgor sydd yn penderfynu gweithredu ar ganlyniadau astudiaeth edrych ar y datganiadau hyn fel prawf y dylai’r cynllun fod yn un o brif flaenoriaethau’r Pwyllgor. Byddai cyflwyno cynllun na fyddai ond yn talu £16,500, yn ôl fy nghyfrifiadau i, am broses a fyddai’n digwydd fodd bynnag yn wastraff gwarthus o arian. Nodais fy safbwynt ar y pryd. Mae’n arian y gellid ei wario ar ystod eang o fesurau llawer mwy manteisiol er mwyn sicrhau economi wledig gynaliadwy, ddyfeisgar, hyblyg a iach yng Nghymru. Byddai croeso i gynllun i annog newydd-ddyfodiaid. Dywedodd Carwyn ei fod wedi cyfarfod â ffermwyr ifanc a’i fod yn agored i syniadau ac i ddatblygu hyn. Codais y mater o roi bwrsariaethau efallai i newydd-ddyfodiad i ffermio. Ceir mesurau y gellir ymchwilio iddynt ac a allai fod o wir fantais.

Yn gyffredinol, croesawaf y ddogfen. Mae’n enghraifft wych o lywodraeth gydlynus. Sylweddolaf fod hwnnw wedi dod yn ymadrodd braidd yn ystrydebol erbyn hyn, ond dengys cynllun datblygu gwledig Cymru yr egwyddor hon. Mae’r cynllun yn llwyddo i dynnu ynghyd y gwahanol linynnau o bolisi a chymorth ariannol sydd ar gael i Gymru wledig mewn un weledigaeth gydlynus ar gyfer economi fywiog, lwyddiannus.

Nodwyd bod y Senedd Ewropeaidd yn ystyried rhoi cymorth i ffermwyr ifanc. Bydd hefyd yn ymchwilio i bob math o agweddau ac, mae ond wedi pleidleisio dros ystyried y mater hwn ar hyn o bryd. Nid oes unrhyw gyfarwyddeb, felly nid oes diben mynd ar y trywydd hwnnw. Fodd bynnag, trafodais y cynllun newydd-ddyfodiad, y posibiliadau a’r ffordd ymlaen i annog pobl ifanc i fynd i mewn i ffermio.

Datganaf fuddiant fel ffermwr.

Dyma’r tro cyntaf imi gael cyfle i ddweud cymaint o fraint ydyw imi wasanaethu’r Cynulliad Cenedlaethol fel Cadeirydd y Pwyllgor Amaethyddiaeth a Datblygu Gwledig. Mae’n golygu cryn dipyn i ddyn sydd â’i galon a’i wreiddiau yn ddwfn yng nghefn gwlad Cymru. Pan glywaf am wleidyddion yng Nghaerdydd a San Steffan yn gwneud penderfyniadau a datganiadau a fydd yn dinistrio bywyd cefn gwlad fel y’i cofiaf o ddyddiau fy ieuenctid, a’i newid yn rhyw fath o ffug-ddarlun o ddedwyddwch perffaith, anobeithiaf.

Yr oedd Peter Rogers yn llygad ei le. Y mae felly fel arfer. Mae bodolaeth ffermio fel diwydiant o bwys ym Mhrydain yn y fantol. Mae maint y dirywiad diweddar yn ysgytwol, ond oherwydd natur wasgarog amaethyddiaeth, digwydd ymron yn ddiarwybod. Yn ystod y ddwy flynedd diwethaf, collwyd 40,000 o swyddi ffermio yn y DU. Mae hynny’n fwy na gweithlu cyfan y DU a gyflogir yn y diwydiant dur. Mae Aelodau’r Cynulliad yn pryderu’n fawr, a hynny’n hollol deg, am y sïon y caiff 2,000 o swyddi eu colli yn Llanwern. Ar hyn o bryd, ni wyddom a yw hynny’n wir, ond gwyddom fod mwy na 2,000 o swyddi ffermio wedi eu colli yng Nghymru y llynedd. Dyna pam fod cymaint o anobaith ar ffermydd Cymru a chymaint o bryder ymhlith y sefydliadau a gynrychiola’r ffermwyr hynny.

Cefais fy ngeni i’r byd ffermio. Lle y mae plant heddiw yn defnyddio ffrâm gerdded, defnyddiwn ferfa ac nid tegan mohoni. Yr wyf wedi gweld cyni ar y fferm ar adegau, fel pawb sydd yn ffermio, ond, efallai, oherwydd hynny, teimlaf yn reddfol fod yn rhaid i’r rhod droi rywbryd. Bydd i ffermio ddyfodol o hyd. Rhaid imi gredu hynny, dim ond oherwydd popeth a wneuthum.

Yn yr amser sydd gennyf ni allaf ond sôn am ychydig o faterion a fydd yn effeithio fwyaf ar ffermio yn y dyfodol, yn fy marn i. Mae cymaint o bethau yr hoffwn eu crybwyll. Rhaid inni gael strategaeth a fydd yn annog newydd-ddyfodiaid i amaethyddiaeth. Ni all unrhyw ddiwydiant oroesi heb egni a deinameg newydd-ddyfodiaid. Gallwn ddadlau ynghylch rhinweddau cynlluniau gwahanol—gwnaethom hynny i raddau heddiw—ond ymddengys imi eich bod yn cefnu ar hynny. Fodd bynnag, yn fy marn i, gallwn wneud rhywbeth o hyd. Nid oes dim byd i’n hatal rhag mireinio ein cynlluniau presennol er mwyn annog newydd-ddyfodiaid. Gallwn glustnodi unrhyw gynnydd pellach yn y gyllideb i gynllun Tir Gofal neu’r cynllun trosi organig i bobl o dan 40 oed. Byddai hynny yn rhoi mantais arall sef cysylltu ffermwyr ifanc, deinamig â’r llwybrau y caiff cymorth i’r diwydiant ei sianelu iddynt yn y dyfodol. Byddai’n annog y genhedlaeth hyn i gamu’n ôl a rhoi cyfle i fwy o bobl ifanc. Gallwn ystyried newid y rheolau cwota o blaid pobl ifanc. Efallai bod llawer o syniadau gwell, ond rhaid inni gael strategaeth. Rhaid i Lywodraeth Cymru lunio strategaeth ar gyfer newydd-ddyfodiaid.

Mae Tir Gofal gymaint mwy na chynllun cymorth amaethyddol. Mae’n hyrwyddo arfer amgylcheddol da ac yn rhoi’r hawl i grwydro, ar raddfa eang ac ar sail wirfoddol. Os bydd Tir Gofal yn llwyddo, gallai ddod yn gynllun datblygu economaidd a fydd yn creu swyddi heblaw am swyddi ar ffermydd a chynnal cymunedau gwledig. Gwnaeth y cynllun peilot rhagflaenol sef Tir Cymen hynny. Fodd bynnag, rhaid i’r cynllun gael y gyllideb angenrheidiol i lwyddo, neu fel arall ni fydd yn datblygu i’r graddau ag sydd eu hangen. Mae potensial i Tir Gofal roi pwrpas newydd i ffermio yng Nghymru, i sicrhau bod y diwydiant, unwaith eto, yn un y mae’r boblogaeth gyfan yn ei werthfawrogi ac yn cydymdeimlo ag ef.

Yr hyn sydd yn achosi’r pryder mwyaf o ran y dyfodol yw dyfodiad addasu’n enetig. Fel llawer o bobl eraill, nid wyf yn siŵr a groesawaf hynny. Fodd bynnag, ni ellir dadwneud yr hyn a wnaethpwyd; mae eisoes ar waith. Rhaid i’r Aelodau gydnabod hynny a’r angen am fwy o brofion. Yr wyf eisoes wedi cefnogi ymgais gan y Cynulliad i atal cnydau a addaswyd yn enetig rhag cael eu tyfu yng Nghymru, oherwydd fy safbwynt, hunanol o bosibl, o fynnu cael mwy o brofion. Mae’n gyfle marchnata da i Gymru. Mae bod yn rhydd o addasu genetig yn atgyfnerthu’r ddelwedd o gynnyrch iach o wlad hyfryd ir. Mae honno’n ddelwedd werthfawr inni. Fodd bynnag, ni chaiff fawr o effaith ar y risg os mai dim ond Cymru sydd â’r label o fod yn rhydd o addasu’n enetig. Hyd yn oed mewn sefyllfa arswyd, ni fydd efwr cigysol enfawr gwyllt yn aros yn ei unfan wrth gyrraedd Clawdd Offa oherwydd rhyw ddatganiad gwleidyddol. Mae angen gwneud penderfyniadau mewn modd clir, rhesymol a gofalus o ran addasu’n genetig a rhaid inni sicrhau hynny. Croesawaf y cam a gymerodd Carwyn Jones wrth sefydlu grŵp i ystyried y mater pwysig hwn.

Ers blwyddyn, bu’r Pwyllgor Amaethyddiaeth a Datblygu Gwledig yn ystyried arallgyfeirio’r economi wledig. Cyhoeddir adroddiad interim cyn bo hir. Gobeithiaf y bydd yn galw am fwy o hyblygrwydd o ran y rheolaethau cynllunio a mynediad parod i gyngor busnes yn ogystal ag argymhellion tymor hir. Bydd yn ddogfen bwysig ac yn ganlyniad cryn dipyn o waith. Gobeithiaf y bydd Aelodau o bob plaid yn y Cynulliad yn ymateb yn gadarnhaol iddo ac yn ei gefnogi. Gobeithiaf yn fawr y bydd i ffermio rôl gadarnhaol i’w chwarae yn nyfodol cefn gwlad Cymru. Gobeithiaf hefyd y bydd pob Aelod o’r Cynulliad am chwarae rhan wrth i wneud hynny.

Datganaf fuddiant fel partner mewn busnes ffermio.

Mae’r Democratiaid Rhyddfrydol yn croesawu’r ymrwymiad i’r cynllun datblygu gwledig a ‘Rhoi Cymru’n Gyntaf’ fel sail dros sicrhau bodolaeth gynaliadwy i amaethyddiaeth a chymunedau gwledig, yn gymdeithasol ac yn ddiwylliannol. Mae ein ffydd mewn ffermydd teuluol wrth wraidd ein hymrwymiad. Fodd bynnag, ni ddylem anghofio’r ffaith y bydd Sefydliad Masnach y Byd a’r polisïau a ddatblygir yn yr Undeb Ewropeaidd yn cael effaith sylweddol ar amaethyddiaeth yng Nghymru.

O ran Cymru wledig, mae’r amser yn brin i sefydlogi ac ailstrwythuro, i ailadeiladu â hyder a gwneud defnydd effeithiol o gronfeydd strwythurol yr UE gan gynnwys Amcan 1, Amcan 2 ac Amcan 3, LEADER, INTERREG, Cronfa Gyfarwyddo a Gwarantu Amaethyddol Ewrop a’n Cynllun Datblygu Gwledig yn ogystal ag amryw o gronfeydd trosiannol. Mae’n hanfodol bod yr arian sydd ar gael drwy’r rhaglenni strwythurol yn cyrraedd y ffermwyr. Hefyd bydd angen gwerthuso’r broses hon yn annibynnol fel y gallwn nodi arfer gorau a lleihau’r cymhlethdod a wyneba’r busnesau ffermio unigol wrth geisio cael arian ac adeiladu Cymru wledig newydd. Rhaid i’r cronfeydd hyn gael eu cydlynu hefyd, os ydym am sicrhau dyfodol tymor hir ar gyfer amaethyddiaeth.

Mae’r cytundeb partneriaeth ‘Rhoi Cymru’n Gyntaf’ yn drobwynt arwyddocaol a thrwy ein huchelgais, byddwn yn chwarae rhan hanfodol wrth gyflawni anghenion tymor byr ac wynebu sialensiau tymor hir ein diwydiant amaethyddol. Ymfalchïaf yn egwyddorion y cytundeb, ac ymddengys imi heddiw fod llawer iawn o bobl heb eu darllen.

Fy ymgyrch fach bersonol i oedd dod ag agwedd adeiladol, ynghyd â pholisïau adeiladol, a fydd yn rhoi cyfeiriad a sicrwydd i Gymru wledig, ac amaethyddiaeth yn arbennig. O fewn y broses honno, rhaid inni sicrhau na fydd deddfwriaeth yn y dyfodol—yn enwedig deddfwriaeth Ewropeaidd—yn amharu ar ddatblygu ein diwydiant. Rhaid inni hefyd sicrhau na chaiff y cynllun datblygu gwledig ei atal oherwydd canllawiau cynlluniau di-fudd, yn enwedig, fel y soniwyd eisoes, o ran datblygu ynni adnewyddadwy.

Credaf hefyd y gall rôl y Cynulliad Cenedlaethol fod yn greadigol ac yn flaengar, gan lunio polisïau a gaiff eu hefelychu yn yr Alban, Lloegr a Gogledd Iwerddon. Ystyriwch ein hymrwymiad i ailgyflwyno llaeth am ddim mewn ysgolion, i ehangu’r sylfaen sgiliau mewn ardaloedd gwledig, i ddatblygu TGCH, i farchnata twristiaeth yn gysylltiedig â systemau trafnidiaeth integredig cynaliadwy.

Mae’r argyfwng yng Nghymru wledig wedi amddifadu ein diwydiant o unrhyw ffordd o reoli’r newidiadau. Er mwyn goresgyn yr argyfwng, rhaid i’r Cynulliad Cenedlaethol hwn gynnig cyfeiriad a chyngor. Rhaid inni sefydlu strwythur a fydd yn rhoi’r cyngor gorau posibl ar gynhyrchu a thechnoleg newydd, tra’n gwella ymarferoldeb busnesau. Mae hynny eisoes ar waith. Mae’r ddogfen ‘Rhoi Cymru’n Gyntaf’ yn cynnwys cysyniad y Democratiaid Rhyddfrydol a alwn yn Cyswllt Ffermio. Bydd y gwasanaeth integredig hwn yn rhoi canllaw syml ar yr arian sydd ar gael i gynorthwyo yn y broses o ailstrwythuro amaethyddiaeth Cymru.

Rhaid inni adeiladu marchnad dda gartref a thramor. Er mwyn cyflawni hyn, rhaid inni ymuno â’r ewro. Mae gennym farchnad sengl eisoes. Mae’n naturiol felly inni gael arian sengl. Mae’r oedi cyn gwneud penderfyniad gan Gordon Brown ond yn achosi mwy o galedi. Mae’n creu ysbryd wrth-Ewropeaidd pan ddylem fod yn dathlu ein hewrophoria.

Fodd bynnag, gallwn ddechrau osod seilwaith ar gyfer prosesu a chwyth-rewi ac annog cyfleusterau lleol er mwyn ychwanegu gwerth at ein cynnyrch a chadw’r cyfoeth yn ein cymunedau, nid fel y gwnaethom am gymaint o flynyddoedd, sef cymryd yn ganiataol y gallwn allforio’r deunydd crai. Mae cynhyrchwyr yn dechrau cydweithredu a sicrhau yr erys mwy o ffyniant yng Nghymru. Yn y Canolbarth, er enghraifft, ceir Powys Foods, sydd yn annog prosesu a chynhyrchu bwyd lleol. Dywedant ‘A ydych yn ei gael yn lleol? Prynwch, Bwytewch a Mwynhewch’. Mae’n dda gennyf fod gan lawer o bobl cefn gwlad yr agwedd gadarnhaol hon. Cyfarfûm â changen Morgannwg o Undeb Bwyd ac Amaeth y Merched ddoe, sydd yn hyrwyddo’r brecwast fferm gyda chryn egni a brwdfrydedd. Mae angen mwy o bobl fel y rhain.

Erbyn hyn mae arwyddion y byddwn yn wynebu sialens farchnata ein bwyd o ansawdd, a gynhyrchir i’r safonau uchaf o ran yr amgylchedd a lles anifeiliaid, ac—gobeithiaf—yn rhydd o gnydau a addaswyd yn enetig. Mae’r sialens i gystadlu mewn byd mwyfwy cystadleuol yn un fawr, a chredaf mai dim ond drwy ffermwyr yn cydweithredu er mwyn cael effaith sylweddol ar y farchnad y gellir ei chyflawni.

Yn fyr, ymddengys i ddatblygiad ein cynlluniau amaeth-amgylcheddol, sydd yn seiliedig ar Tir Gofal ar hyn o bryd—sydd yn gynllun da yn fy marn i—fod yn llawer rhy elitaidd yn y gorffennol. Rhaid inni ymestyn y cynlluniau i bob ffermwr. Credaf y dylem dargedu adnewyddu perthi a chysylltu coetiroedd, yn debyg i hen gynllun perthi Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Rhaid inni hefyd fynd i’r afael â phwysedd gwledig a dylai’r Pwyllgor Amaethyddiaeth a Datblygu Gwledig gymryd tystiolaeth fel mater o frys, a gweithredu rhwydwaith gwybodaeth Cymru gyfan dros bwysedd gwledig.

Bu cryn drafodaeth ynglŷn ag annog ffermwyr ifanc. Ceir negeseuon cymysglyd yng ngwelliannau Ceidwadwyr Cymru. Ar y naill law, dywed llefarydd nad oes dyfodol i amaethyddiaeth, ac ar y llaw arall, dylem annog mwy o bobl i ddod i mewn iddi. Nid yw hyn yn gwneud synnwyr. Yr hyn sydd yn dwysáu fy amheuon am eu safbwynt yw’r ffaith imi ymladd yn erbyn y bobl hyn am flynyddoedd gan erfyn arnynt i beidio â dinistrio amaethyddiaeth. Pan dorasant 25 y cant o daliad sylfaenol ffermwyr y tir uchel nid oedd unrhyw gydymdeimlad; dim ond polisi arianyddol a oedd yn bwysig iddynt, y gwyddant i hwnnw arwain at dranc ffermio ucheldiroedd yng Nghymru.

Rhaid inni fod yn gadarnhaol. Nid oes diben rafio a morio a chynyddu’r dirwasgiad yn ein diwydiant. Yr wyf yn hyderus, drwy sicrhau sefydlogrwydd, y gallwn ailadeiladu economi wledig Cymru. Mae angen inni brofi i Gymru wledig ein bod yn poeni ac y byddwn yn cymryd camau. Rhaid inni gofio’r Rhyddfrydwr mawr cefn gwlad, Lloyd George, a ddywedodd, ‘the finest eloquence is that which gets things done’. Etifeddodd Democratiaid Rhyddfrydol Cymru y gred honno, a thrwy ‘Rhoi Cymru’n Gyntaf’, yr ydym yn cyflawni pethau dros Gymru wledig.

Deputy Presiding Officer, I am glad that you have noticed my presence, and for the opportunity to contribute to this discussion. It is an important discussion, but it is difficult to know its status and purpose. We are discussing issues that have already been discussed more than once in this Chamber and in the Agriculture and Rural Development Committee. Many good ideas have been expressed in this discussion, but it is time to secure a clear, unambiguous strategy for the agriculture industry in Wales.

I was glad to hear the Minister stating that he believes that there is a future for agriculture. I was also pleased to hear him affirming the agriculture industry’s status as a cornerstone of the rural economy and as something that sustains our rural communities. I welcome the working group that he established to consider ways of assisting the agriculture industry and securing its future. I also appreciate his willingness to take direct action when necessary. I take this opportunity to congratulate him on the way he ensured that the Tir Mynydd scheme responded to the needs of agriculture in Wales.

However, it is time to move forward and develop a clear strategy to secure a sustainable future for agriculture in Wales. The point has been made many times during the discussion that unsustainable factors exist within the agriculture industry. The average age of farmers in Wales is 57 or 58. If that trend continues, it is entirely unsustainable. I have often heard Carwyn arguing against a scheme that would help young people into the industry and secure a future in rural Wales. It is time for him—if he opposes the idea proposed by Plaid Cymru and supported by other parties—to introduce a decisive measure to help young people into the industry. There is no future for agriculture until he considers this situation in detail.

We know that produce prices are unsustainable. The average income in the industry has fallen to £4,000. That is obviously unsustainable. Carwyn and others have mentioned the need to add value, to diversify and to make better use of what exists already. We must have a clear strategy on that. My fear is that there is a scheme here and a scheme there. However, some of these schemes are helpful. We all support the organic conversion scheme and the Tir Gofal scheme. However, I wanted to raise a specific point with Carwyn earlier about the Tir Gofal scheme. As I understand it, Carwyn, of the first 600 applications considered and approved by the Countryside Council for Wales, 80 applicants declined the invitation to join the Tir Gofal scheme. That is a significant percentage.

The Minister must consider this scheme in detail and ask if the conditions are too strict. Is the Tir Gofal scheme too bureaucratic and difficult for farmers to gain entry to it?

Some farmers tell me that entry to the scheme would involve a financial loss for them. The decrease in levels of stock, which would occur in order to enter the scheme, would be a greater loss than the gain they would receive through the additional payments. We must consider that issue.

I call on the Minister to undertake an urgent review of this situation. It is completely unacceptable that 80 farms that were offered entry into the Tir Gofal scheme decided not to accept. It is a waste of the Countryside Council for Wales’s time. It means that others are not given this opportunity, and we must have an answer to this soon.

Glyn Davies referred to Tir Cymen, the scheme that preceded Tir Gofal. It is generally accepted in the industry that that was a much more flexible scheme and that it fulfilled the industry’s needs to a much greater extent. Does the Minister agree that that scheme was extremely successful? Will he confirm that he is completely satisfied with the way in which that scheme was administered and implemented in Wales?

A clear strategy is needed for these schemes because farmers have looked after the environment and land for generations without any recompense. It is wholly fitting that we reimburse them for their work.

Finally, I note the elements that are unsustainable, those areas on which we must work. It is obvious, and this has already been mentioned, that the industry is facing great changes. We heard references to the international trade negotiations. At the moment, the European Commission is reviewing all the agricultural sectors and we know that changes in payments not directed at production are in the pipeline. We are talking about expanding the community, and there are also great choices and opportunities facing the industry. Will the Minister declare that he is completely clear in his own mind that there is a future for agriculture? Is he ready to support the farmers through the changes that they will have to undergo in changing over from a type of intensive agriculture that was imposed on them by government policy—no farmer wants to produce more and more if he gets no benefit from it—to secure the prosperous future that he predicts for agriculture?

I warmly welcome this discussion. In spite of the serious troubles facing the agricultural sector in Wales, the existence of the Assembly has brought a new focus to the situation in the countryside and brought about a cross-party resolve to arrest the decline and develop a clear and sustainable strategy for the sector. We can all welcome that. I commend the strong and positive leadership that the Minister for Rural Affairs is giving in this important work.

We must remember one thing when discussing this matter. The problems that face the agricultural sector go back to the industrial revolution when people started to flow out of the rural areas to work in towns and industrial areas. That was the start of the population shift that is a serious threat to sustainability and rural communities to this day. The European agricultural policy and competition from markets outside Europe are more recent developments. However, these also have been fermenting for many years; they are not new problems.

Therefore, we must avoid giving the impression that there are easy answers to these questions. There are not. We must look to the long term and that is why the work of the Farming Futures group that Carwyn established is so important. I look forward to reading its findings. It is dangerous for the other parties to encourage people to think that there are simple answers and to suggest that somehow the Labour Government is responsible for today’s situation. They are doing a serious disservice to farmers in doing that. Giving the impression that there is a magic wand that will transform their situation overnight does not help farmers. If the farmers themselves do not face up to the reality of the modern agricultural industry and modify their methods and practices, there is no hope for them. Staying as they are now, and hoping in vain for more subsidies and grants, would be disastrous for them. That is not the way to safeguard the sector.

The way ahead is in creating and developing specialist foods, concentrating on added value and not on cheap produce, on raising standards of production, effective marketing and diversification. This is where the Government and agencies such as the Welsh Development Agency can give assistance, advice and guidance. However, only the producers themselves can transform their situation.

To close, we are discussing the agricultural sector and rural areas today. However, we must not consider them in isolation. The serious problems facing farmers and rural communities are a problem and a challenge for all of us in the Assembly and for the whole of Wales. As a nation, we cannot afford to see the Welsh countryside die. There is no strength in a country where all its wealth is in pockets in the south-east and the north-east, and the rest is poor and deprived. We must extend our wealth and opportunities as a small nation to all parts of our land—to the rural areas as well as the urban areas. That is why today’s discussion is so important for every one of us. This is the greatest challenge facing us in the Assembly.

I would like to say a few more words on the Tir Gofal scheme, of which we have heard so much today. It is an important scheme. It needs adapting, and I am pleased that the Minister has decided that we need to review its operation. It is a scheme that has very significant potential. It is a successor to the Tir Cymen scheme, which was one of the best agri-environmental schemes in Europe according to the evidence. Professor Gareth Wyn Jones was the architect of that scheme, and he still monitors Tir Gofal closely.

During the period of Tir Cymen, between 1992 and 1997 or 1998, Gareth Wyn Jones realised that something strange was happening in the context of European funding. He pressurised the former Welsh Office to apply for European funding to strengthen the scheme. He encountered considerable opposition to that in the Welsh Office, but it was persuaded to do so. He then became aware that the European funding was not in addition to the Welsh Office’s expenditure from its own budget. He asked me, when I was a Member of Parliament, to look into this matter. I asked for a brief on the situation from the House of Commons library. The information that I received was that the intervention board paid a cheque to the Countryside Council for Wales for the European contribution to Tir Cymen. The Countryside Council for Wales accepted the cheque and then paid a cheque for the same amount to the Welsh Office’s budget, which then paid a cheque for the same amount to the Treasury. Therefore, Tir Cymen money came into Wales through the Countryside Council for Wales and was siphoned out of Wales completely. No profit whatsoever remained in Wales or in the Welsh farming industry as a result of this substantial European contribution.

Gareth Wyn Jones’s allegation is that exactly the same thing is happening with Tir Gofal. A campaign is afoot by the Welsh Rural Forum to rectify this basic injustice and establish an additionality principle for European funding to what can be called accompanying measures under the amendment of the common agricultural policy. If this succeeded, we would be able to double the funding that goes into the Tir Gofal scheme, and possibly more than that. For example, the Republic of Ireland receives 75 per cent of the funding for its agri-environmental scheme because of its Objective 1 status. Ireland pays £20 million into the scheme from its own resources. It receives £60 million from the European agricultural funds. That is a total of £80 million going into the rural economy at a cost of only £20 million to the Irish treasury. The same thing happens with some of the agricultural German Länder.

I am quite clear in my mind that this analysis is correct. It is accepted by all the leading experts in this area. Carwyn Jones has argued that there is no substantial European funding available for this purpose because of some historical factors, and chiefly the unwillingness of British Governments in the past to use the European funding that was available for rural development. The opportunity, therefore, was lost. What happened during the locust years of the Tory Government was a big scandal.

This debate is statistically complex.

I cannot understand how you can make such a comment about the last Tory Government, because you were happy to support it during its term in office.

That is a long story, and your comment is incorret. We co-operated with the Tories for a while for a good purpose, namely to get the Maastricht treaty through Parliament, and I do not feel an ounce of shame for doing so. However, you know full well that we were fundamentally opposed to the direction of Tory policy and its attitude towards using European funding during that period. They opposed the very idea of using that funding and we are now paying the price.

So where do we go from here? First, I ask Carwyn Jones to accept and state the principle that European funding should be available for the accompanying measures as additional money, and he should put pressure on the Treasury to accept that also. That funding would be available not only for Tir Gofal, but also for any young farmers’ new entrants scheme or Tir Mynydd schemes. This could lead to investing tens of millions of pounds in additional funding in the rural economy, which would benefit everyone and set a new, sustainable foundation for agriculture in the future.

Secondly, will Carwyn Jones agree to discuss this matter in detail with Gareth Wyn Jones and the Wales Rural Forum when they visit the Assembly to give evidence during the next few months? Thirdly, I would like him to monitor carefully any further amendments to the common agricultural policy, to ensure that the principle of additionality becomes a reality and that the additional money reaches the rural economy of Wales at the earliest possible opportunity when those amendments are made. This is an important opportunity that should not be lost.

Gwrandewais ar gyfweliad radio yn ddiweddar a amlinellodd hanes pâr â fferm yn ardal Crymych a oedd yn gadael Cymru i ddechrau o’r newydd yng Nghanada. Siaradodd y pâr am eu rhwystredigaeth ynglŷn â’r sefyllfa yng Nghymru. Fodd bynnag, pan gyfwelodd y gohebydd â’r asiant a oedd yn eu helpu i symud i Ganada, dywedodd yn gwbl glir nad oes bob amser fan gwyn man draw; nid yw hel eich pac a symud rhywle arall bob amser yn golygu y bydd prisiau stoc ac elw yn wahanol. Nododd un maes lle y byddai gwahaniaeth, sef yn lefel y weinyddiaeth a gwaith papur sydd yn gysylltiedig â ffermio modern.

Siaredais yn y Siambr hon o’r blaen ynglŷn â straen gwledig a’i effaith ar ffermwyr a’u teuluoedd. Un o’r prif ffactorau sydd yn cyfrannu at hynny, ac sydd yn fater a godir dro ar ôl tro gan fy etholwyr, yw natur y gwaith papur sydd ynghlwm wrth ffermio. Yr wyf newydd ffonio adref i ganfod faint o ffurflenni a chofnodion y mae’n rhaid inni eu cadw. Mae gennym lyfr meddyginiaeth, llyfr symudiadau, cofnodlyfr lloea, llyfrau cyfanswm lefel y stoc ar gyfer defaid a gwartheg, llyfr symudiadau ar gyfer teithiau a wna’r anifeiliaid mewn lori a phasportau ar gyfer yr holl wartheg a gadwn. Bob tro y gwerthwn anifail, neu brynu un newydd i’r fferm, rhaid inni lenwi ffurflen ar gyfer pasport arall i’r anifail hwnnw. Rhaid inni lenwi ffurflenni premiwm defaid blynyddol, ffurflenni premiwm arbennig gwartheg, ffurflenni premiwm buchod ucheldiroedd ac, wrth gwrs, y ffurflenni gweinyddiaeth integredig a rheoli systemau bondigrybwyll sydd yn parhau am tua 18 tudalen. Fodd bynnag, mae’r ffurflen a ddefnyddir yn Iwerddon sydd yn cyfateb i IACS er mwyn galluogi ffermwyr i gael eu cymorthdaliadau, gan ateb pob cyfarwyddeb Ewrop ac sydd yn dderbyniol i’r Undeb Ewropeaidd, ond yn cynnwys dwy dudalen. Mae’r gwaith papur hwn yn faich enfawr ar ffermwyr ac yn achosi cryn straen. Fel y nodwyd yn adroddiad Haskins ar faich gweinyddol ffermwyr, ni sydd ar y brig o ran creu gwaith papur i ffermwyr. Gobeithiaf y bydd cyfle yn y dyfodol i archwilio’r holl waith papur sydd yn gysylltiedig â ffermio a’i leihau.

Siaradodd Rhodri Glyn am yr angen am strategaeth. Nodaf, a phob parch, fod gennym strategaeth—clamp o strategaeth anferthol. Fe’i cynhwysir yn y cynllun datblygu gwledig ac fe’i trafodwyd ar sawl achlysur. Cyflwyna’r ddogfen honno a rhai tebyg iddi, y dyfodol ar gyfer ffermio Cymru. Nid oes angen rhagor o drafod ar strategaeth arnom; mae angen gweithredu. Mae angen Cyswllt Ffermio, sydd yn syniad gwych. Siaradais â ffermwyr yn fy etholaeth ddydd Iau a chreodd y cynnig dipyn o argraff arnynt a chredant y gwnâi wahaniaeth mawr iddynt. Fodd bynnag, mae angen i’r cynghorwyr hynny fynd i’r ffermydd yn awr. Ni ddylai ffermwyr orfod aros yn hwy. Mae gan Cyswllt Ffermio gynlluniau gwych, ond mae angen gweithredu arnynt yn awr. Mae angen sicrhau bod cymorth a chyngor ar gael yng ngheginau ffermwyr yn awr.

Yr ydych newydd ateb fy nghwestiwn gan y bydd y strategaeth yn tynnu’r holl faterion hynny ynghyd a’u rhoi ar ffurf y bydd pobl yn ei deall ac y gellir ei defnyddio er mwyn gweithredu. Nid anghytunaf â chi. Codwyd llawer o syniadau da y prynhawn yma, ond mae angen i’r Gweinidog roi strategaeth glir inni er mwyn iddo nodi ei weledigaeth ar gyfer y diwydiant. Wedyn gellir ymateb i’r weledigaeth honno.

Yn y cyfnod cymharol fyr ers iddo ddod yn Weinidog mae Carwyn wedi llwyddo i gyfleu ei weledigaeth i ffermwyr cefn gwlad Cymru. Yr wyf yn siŵr nad oedd unrhyw amheuaeth ymhlith ffermwyr yn Llanfair-ym-Muallt nos Lun ynglŷn â gweledigaeth Carwyn am ddatblygiad y diwydiant, sef drwy sicrhau dyfodol ffermydd teuluol, eu diogelu, eu datblygu a’u galluogi i ffynnu a sicrhau eu dyfodol eu hunain. Mae’r weledigaeth yma, ond nid wyf am glywed rhagor o sôn am ‘y ddelfryd’, yr wyf am weld camau i sicrhau y caiff y freuddwyd a’r weledigaeth honno ei gwireddu ar gyfer ffermwyr Brycheiniog a Sir Faesyfed.

Ymddiheuraf, Ddirprwy Lywydd, dylwn fod wedi datgan buddiant yn gynharach mewn busnes ffermio yn y Canolbarth.

Diolch am eich cyfraniadau heddiw. Nodais y gwahaniaeth rhwng cyfraniad Glyn a chyfraniad Peter Rogers. Nid wyf yn amau brwdfrydedd Glyn am y pwnc a chroesawaf ei ffordd gytbwys o gyflwyno ei farn. Nid wyf yn amau brwdfrydedd Peter ychwaith, ond mae gennyf amheuon ynglŷn â lefel ei bwysedd gwaed a’i allu i barhau i gyflwyno ei farn yn y ffordd honno. Peter, diben y ddadl hon yw edrych i’r dyfodol. Yr ydym wedi trafod newydd-ddyfodiaid ffermio. Ni fyddant yn ymuno â’r diwydiant, faint bynnag o arian neu gymhellion a gynigir, os mai’r cyfan a glywant sôn amdano yw bod ffermio yn farw. Dyna’r gwirionedd trist. Os clywant bobl yn dweud nad oes unrhyw ddyfodol a bod pethau’n wael ac yn gwaethygu, ni fyddant yn ymddiddori a bydd ffermio yn marw. Nid wyf yn bychanu’r anawsterau a wynebai ffermwyr yn y gorffennol. Deallaf, a theithiais hyd a lled Cymru i wrando ar ffermwyr. Euthum i ogledd-ddwyrain Cymru, ar eich gwahoddiad, i glywed am yr anawsterau a wynebai ffermwyr yno ar ôl y llifogydd. Gwyddom beth yw’r anawsterau, ond rhaid inni ddod o hyd i ffordd o’u goresgyn.

Mae pethau yn dechrau gwella. Cynyddodd prisiau llaeth cyn y Nadolig y llynedd. Gostyngodd prisiau tanwydd a chynyddodd prisiau cig oen yn sylweddol, yn rhannol oherwydd y galw cynyddol am gig oen ar y cyfandir, yn enwedig yn Ffrainc, a gwaith sefydliadau fel Hybu Cig Oen ac Eidion Cymru cyf. wrth sicrhau, wrth i’r galw am gig oen gynyddu yn Ffrainc, fod pobl am brynu cig oen Cymru. Dyna pam y cynyddodd ei bris. Ni allwn barhau i feirniadu a chyhuddo’r gwladwriaethau eraill o fewn yr UE. Ffrainc, er enghraifft, yw ein cwsmer gorau. Mae megis bod yn berchen ar siop gigydd, aros am eich cwsmeriaid gorau i ddod i mewn ac wedyn eu hanfon i ffwrdd am nad ydych am gael eu cwstwm. Ni allwn barhau yn y ffordd honno. Rhaid inni gael geiriau mwy llawen na’r hyn a gynigiodd Peter heddiw. Ni ddywedais erioed na all y Cynulliad wneud dim byd dros y ffermwyr. Nid oes amcan gennyf o ble y daeth hynny.

Cododd Peter bwynt pwysig am labelu. Fel y gwyddoch, yr ydym yn ceisio ennill statws nod daearyddol gwarchodedig y Comisiwn Ewropeaidd a fyddai’n diogelu statws cig oen a chig eidion Cymru a’i gwneud yn anghyfreithlon i unrhyw un labelu cig oen a chig eidion fel cynnyrch Cymru oni fydd yr anifeiliaid wedi eu geni a’u magu yng Nghymru. Nid oes pwynt inni gynhyrchu a marchnata’r cynnyrch gorau os caniatawn i eraill achub y blaen a marchnata ein cynnyrch fel cynnyrch Cymru pan nad ydyw.

Cododd Peter Rogers achos un o’i etholwyr â mi. Cododd hyn sawl gwaith o’r blaen. Cwynodd nad oedd unrhyw un yn gwrando ar ei etholwyr. Fel y gŵyr, byddaf yn cyfarfod ag ef yfory i drafod cwyn ei etholwr. Pwysleisiaf eto y bydd y panel apeliadau annibynnol wedi ei sefydlu ar ôl Ebrill i ystyried achosion o’r fath.

Gwrandewais ar yr hyn a ddywedodd amdanaf a’m brwdfrydedd. Yr wyf wedi fy symbylu gan bobl sydd yn dweud wrthyf am arian na chafodd ei dalu ac anghydfodau na allant eu datrys. O ran yr achos a drafodwn yfory, gwyddoch y bu’n rhaid imi eich gorfodi bron i anfon y llythyr hwnnw fel ateb. Gwrthodwyd yr achos hwn ym Mrwsel. Arweiniodd achos cyffelyb ym Mrwsel, yn ymwneud â chamfesur fferm yn Lloegr, at gytundeb y dylid talu’r ffermwr. Mae’r achos yn ymwneud â chae gwastad o 30 o hectarau a rannwyd yn dair rhan. Gall tanfesur neu drosfesur fod yn dyngedfennol. Ni allem wneud penderfyniadau ac nid oeddech yn ateb y llythyr. Croesawaf ein cyfarfod yfory ond rhaid datrys y problemau hyn. Rhaid i ffermwyr Cymru gael yr un gwasanaeth ag a gaiff ffermwyr ar draws Ewrop.

yn Saesneg Yr wyf wedi trefnu cyfarfod â chi a sefydlir panel apeliadau annibynnol fel y gellir ystyried y system hon a dod o hyd i ffordd o sefydlu system apeliadau a fydd yn annibynnol ar y swyddfeydd rhanbarth a’r Cynulliad ei hun mewn sawl ffordd. Cyfeiriasoch at y problemau tymor byr. Gwn beth yw’r problemau tymor byr. Cawsom un gyfran o iawndal amaeth-ariannyddol. Dywedais eisoes imi godi’r mater â Nick Brown. Penderfyniad y Trysorlys ydyw yn y pen draw ond byddaf yn parhau i sicrhau y caiff flaenoriaeth gan y Weinyddiaeth Amaethyddiaeth, Pysgodfeydd a Bwyd.

in Welsh I turn to young farmers and those who wish to enter farming. We must ensure that there are ways to help people come into farming. Young farmers have confidence and good ideas and I accept what Elin said about them. I met young farmers in November, and I am now waiting to hear their ideas.

in Welsh Once I have heard those ideas, I will look at ways of helping young farmers. These will be additional to those put before the Assembly by Plaid Cymru this afternoon. The evidence was that Plaid Cymru’s scheme would not help young farmers. Look at the facts. You are talking about giving £15,000 to a young farmer to enter farming when we know that every farm costs some £400,000 to run. It is small change.

in Welsh It is easy to look at what is happening in countries like France, but matters are different there. For example, the price of land in Britain is far higher than it is in many countries. Every factor must be considered.

in Welsh Elin mentioned modulation. That was defined clearly in the budget expenditure lines. If modulation needs to be explained again, I will write to Elin.

in Welsh Rhodri Glyn Thomas asked when a measure for young people would come before the Assembly or the Committee. I am awaiting the young farmers’ ideas. I hope to have those ideas by the end of this month.

in Welsh The aim of this discussion is to give Assembly Members the opportunity to input into the process. I say clearly and unequivocally, that I, and hopefully the National Assembly, will always support the industry through its problems. That is the aim of all our policies in this Assembly.

yn Saesneg Trof at ddau bwynt Kirsty. Mae llawer o waith papur. Mae cymorthdaliadau’n creu gwaith papur, ac mae hynny’n anochel bron. Yr ydym yn chwilio am ffyrdd o leihau baich gwaith papur y ffermwyr, ac yr ydym wedi sefydlu’r clinig cofnodion i roi cymorth iddynt ynghylch sut y dylid llenwi ffurflenni. Yr ydym bob amser yn agored i syniadau newydd, ac os oes ffyrdd o leihau’r gwaith papur, croesawaf awgrymiadau ar hyn. Mae cymorthdaliadau’n creu gwaith papur ac mae BSE wedi creu cryn dipyn ohono. Ni allwn osgoi hynny am ei bod yn holl bwysig sicrhau bod ein rheolaethau BSE yn parhau i fod ymhlith y rhai cryfaf yn Ewrop. I gloi, o ran Cyswllt Ffermio, bwriedir dechrau’r adolygiadau busnes ffermydd erbyn mis Mai fan bellaf. Mae’n bwysig inni ddechrau’r adolygiadau hynny. Hwy fydd y rhan gyntaf o’r cynllun yr ydym wedi dod i alw’n Cyswllt Ffermio.

I raised a point earlier on Tir Gofal. Does Carwyn accept that the fact that 80 farmers who were given the opportunity to join the scheme chose not to do so is a matter of concern? Does he commit himself to looking carefully at that, as it has implications for the Countryside Council for Wales’s time, not to mention for farmers who are unable to join the scheme because they are not given the opportunity to do so, when these 80 farmers have refused it? Cynog Dafis also raised this point. Why did 80 farmers refuse the opportunity to join Tir Gofal? Does he accept that Tir Cymen, the scheme that preceded Tir Gofal, was much more flexible, and that the industry believed that it met agricultural needs much more effectively? Will he give an assurance that he is completely happy with the way Tir Cymen has been implemented and administered in Wales?

in Welsh As I said in opening this debate today, there will be a comprehensive review of Tir Gofal, and its operation, in April. Therefore, there will be an opportunity to consider what is happening with Tir Gofal and how it can be improved. I look forward to hearing ideas on that.

yn Saesneg I gloi, mae’n hanfodol bod y Cynulliad Cenedlaethol yn cyfleu’r neges y prynhawn yma ein bod yn cydnabod yr anawsterau y mae ffermio wedi ei ddioddef. Cydnabyddwn fod angen inni helpu ffermwyr yn ystod yr argyfwng a fu’n bodoli ers rhai blynyddoedd. Fodd bynnag, cydnabyddwn hefyd fod dyfodol i ffermio yng Nghymru. Oni chydnabyddwn hynny, fel y dywedais o’r blaen, nid oes diben cynnal y ddadl hon. Mae’r cyfan a wna’r Cynulliad Cenedlaethol hwn wedi ei anelu at helpu ffermwyr yng Nghymru. Gobeithiaf y bydd pawb, pan bleidleisiant heddiw, yn cydnabod y ffaith honno a deall na allwn edrych yn ôl i’r oes a fu. Rhaid inni edrych ymlaen. Yn y dyfodol gallwn sicrhau y bydd i ffermio Cymru, ar yr amod ei fod yn cymryd y camau iawn yn awr, ddyfodol ddisglair iawn.