It gives me great pleasure to have the opportunity to open this crucial debate. It is appropriate for us to discuss this issue, given the suffering caused by foot and mouth disease in rural Wales over the past months.

The plan, which covers the period 2000-06, was approved by the European Commission last October. The Welsh plan was the first of the United Kingdom plans to be approved. It covers expenditure of about £450 million over seven years. The plan was submitted under the EC’s Rural Development Regulation, which replaces nine former regulations and which promotes integrated rural development.

Essentially, £12.6 million a year is available for Wales. We have added to that figure by introducing modulation and by providing match funding for the money that is provided in that way. There is much more money within the plan than was necessary under EC regulations.

Is the rural development plan exactly the same as it was in November 2000, when it was adopted by the Agriculture and Rural Development Committee? In his introduction, Carwyn referred to the importance of responding to the effects of foot and mouth disease on rural areas and the rural economy. Is there not a strong case for adding to and strengthening the plan by considering Tir Gofal, organic produce and marketing and promoting Welsh produce? Why was that not done when the plan was introduced in the Chamber, as a result of the foot and mouth outbreak?

in Welsh The rural partnership is currently considering that and is developing an action plan for the post-foot and mouth period. We are currently considering how the rural development plan has developed to date. I have a meeting with the rural partnership this afternoon, so if it wants to discuss any issues with me, we can reconsider the plan to see whether it needs to be added to or amended.

in Welsh The Assembly has agreed to implement seven of the nine measures under the EC’s Rural Development Regulation. These include measures on less favoured areas, agri-environmental schemes, afforestation and other forestry measures, processing and marketing, training—as part of Farming Connect—and many other initiatives on wider rural development under article 33 of the regulation.

in Welsh We have already seen great successes under the plan. For example, in spring 2000, farmers in less favoured areas received hill livestock compensatory allowance payments on the traditional basis. However, the system had to be changed to a new basis for 2001. The result is Tir Mynydd—the Assembly’s scheme to support those who farm on the hills and mountains and who are moving from headage payments to area-based payments. However, importantly, more money will also be available to farmers who adopt environment-friendly farming methods. Several other aspects under Element 2 give farmers the opportunity to receive more funding in addition to Element 1 money, including area-based payments. So far this year, payments worth £41.8 million have been made.

in Welsh The Tir Gofal scheme, the Assembly’s agri-environmental scheme, has also been mentioned. It is considered one of the best schemes in Europe. We also have an organic farming scheme. These two schemes are going well, although foot and mouth disease was a problem because, for a long time, it was not possible to visit farms.

in Welsh In its first year 500 farms have joined the Tir Gofal scheme, and at present there are 50,000 hectares of land under the scheme. It is now making a genuine impact. In saying that, we must remember that Tir Gofal could be improved and that is why the review was implemented, which will form part of the debate next month in the Agriculture and Rural Development Committee. It has been mentioned that many changes will have to be made to the scheme, and that will be a matter for debate.

in Welsh As regards the organic scheme, there is sufficient funding to ensure that all the applications for 2000-01 are funded. Since December 2000, 211 applications have been received. At the moment 122 offers have been made to farmers, and 96 of those have been agreed. About £3.1 million has been spent on this scheme in the last financial year. Applications are being processed at present and I hope that many more farmers will join the scheme in the next months.

in Welsh As regards forestry, the woodland grant scheme and the farm woodland premium scheme are currently available. These will be reviewed this year to see how they fit in with our vision for the forestry strategy in Wales. The strategy will be launched jointly by me in the National Assembly and by the Forestry Commission at the beginning of next month.

yn Saesneg Mae Cyswllt Ffermio yn elfen allweddol o’r cynllun datblygu gwledig. Bydd elfennau penodol o’r fenter honno yn darparu cynlluniau busnes am ddim, hyfforddiant, cyngor arbenigol, ffermydd arddangos a chanolfannau rhagoriaeth er mwyn sicrhau y rhoddir yr holl wybodaeth i’n diwydiant am y datblygiadau diweddaraf. Darpara’r cynllun hefyd grantiau cyfalaf i wella ffermydd ac ar gyfer arallgyfeirio, y ceir mynediad iddynt drwy Gyswllt Ffermio. Yr ydym wedi cydweithio’n agos â sefydliadau eraill megis Bwrdd Croeso Cymru a’r Comisiwn Coedwigaeth ar yr opsiynau o ran darparu grantiau cyfalaf i ffermwyr er mwyn eu helpu i sicrhau ffynonellau arian eraill. Gallwn ddarparu cyfres o gynlluniau grant o dan ymbarél Cyswllt Ffermio.

yn Saesneg Fel y gŵyr yr Aelodau, bu oedi cyn lansio Cyswllt Ffermio oherwydd clwy’r traed a’r genau, ond credwn y bydd yn weithredol ym mis Medi.

yn Saesneg Mae grantiau prosesu a marchnata bellach ar gael—

Ynglŷn â Chyswllt Ffermio, a roddwch ragor o wybodaeth inni am drefniadau’r porth? A fydd un pwynt cyswllt ar gyfer ffermwyr?

Rhagwelir y bydd un rhif ffôn a nifer o hwyluswyr. O’r un rhif ffôn hwnnw, bydd ffermwyr yn gallu gweld adolygiadau o fusnes ffermydd ar y cychwyn, ac wedyn byddant yn gallu datblygu eu cynlluniau ymhellach er mwyn ystyried grantiau cyfalaf. Caiff y pecyn terfynol ei lunio fis Medi. Ei nod yw ei gwneud mor hawdd â phosibl i ffermwyr gael mynediad i’r grantiau sydd ar gael.

Fel y crybwyllais, mae grantiau prosesu a marchnata ar gael ac maent yn llwyddiant mawr. Nid ydym wedi gwneud y cynnydd yr oeddem wedi gobeithio ei wneud oherwydd clwy’r traed a’r genau. Ni allai neb fod wedi rhagweld argyfwng clwy’r traed a’r genau a maint y broblem yn ystod y gwanwyn. Gwrthsefyll clwy’r traed a’r genau fu ein blaenoriaeth gyntaf, ond ni olygodd hyn fod y mesurau datblygu gwledig yr oeddem yn eu hystyried wedi’u gohirio. Mae’r gwaith wedi parhau ar y cynlluniau niferus sydd yn rhan o’r cynllun datblygu gwledig. Bydd pob un o’r cynlluniau yn gwbl weithredol er lles diwydiant ffermio Cymru a chymunedau gwledig erbyn yr hydref.

Trof at y gwelliannau. Gwrthodwn welliant 1 gan fod y Llywodraeth yn credu y gellir ystyried bod y cynllun wedi’i gymeradwyo gan y Cynulliad ac yn gynllun sydd wedi gweithio’n dda. Mae’r un ddadl yn berthnasol i welliant 2. Mae gwelliant 3 yn tresmasu ar waith is-grŵp y bartneriaeth wledig a’i waith o baratoi’r cynllun adfer gwledig. Yr is-grŵp fydd yn cyflwyno’r mater ger ein bron oherwydd mai dyna’r gwaith y gofynnwyd iddo ei gyflawni. Mae’n anodd deall pam y cyflwynwyd gwelliant 4 gan nad yw’n cydnabod yr anawsterau sydd yn deillio o glwy’r traed a’r genau ar gyfer y diwydiant ffermio a’r economi wledig gyfan, y bydd pob ffermwr yn eu cydnabod. Mae gwelliant 5 eto yn tresmasu ar waith y bartneriaeth wledig, a bydd y cynllun adfer gwledig yn ystyried y materion a godwyd yn y gwelliant. Nid mater i’r Cynulliad nac Adran newydd yr Amgylchedd, Bwyd a Materion Gwledig yw’r cwestiwn o fewnforion bwyd tramor a godwyd yng ngwelliant 6, ond mater i’r Asiantaeth Safonau Bwyd. Nid yw mewnforion bwyd tramor yn rhan o’r cynllun datblygu gwledig. Yr ydym yn fodlon cefnogi gwelliant 7 gan ei fod ond yn nodi’r adroddiad a gyflwynwyd i’r Pwyllgor Amaethyddiaeth a Datblygu Gwledig. Mae gwelliant 8 hefyd yn groes i’r mesurau a gymeradwywyd yn y cynllun datblygu gwledig. Fel y dywedais droeon yma, caiff ffyrdd amgen o gynorthwyo ffermwyr ifanc newydd eu hystyried, a chyflwynir papur i’r Pwyllgor Amaethyddiaeth a Datblygu Gwledig cyn bo hir.

Cynigiaf welliant 4. Dileer ‘er gwaethaf anawsterau sydd yn deillio o glwy’r traed a’r genau’.

Cynigiaf welliant 5. Ychwaneger paragraff newydd ar ddiwedd y cynnig:

Cynigiaf welliant 6. Ychwaneger paragraff newydd ar ddiwedd y cynnig:

Datganaf fuddiant fel ffermwr. Ofnaf, o ystyried ei record ar restrau aros ac Amcan 1, nad gweithredu yw arwyddair y Weithrediaeth. Dyna pam fy mod yn poeni am allu’r glymblaid i sicrhau y bydd y cynllun hwn yn llwyddo. Gwrandewais yn ofalus ar yr hyn a ddywedodd Carwyn am y cynnydd a wnaethpwyd o ran Cyswllt Ffermio. Ni wneir cynnydd. Soniodd Carwyn am y ffaith nad oeddent wedi gwneud y cynnydd yr oeddent wedi gobeithio ei wneud, oherwydd clwy’r traed a’r genau. Fodd bynnag, cyn yr argyfwng, ymwelais â dwy neu dair asiantaeth i geisio mynd ar drywydd y mater hwn ac nid oedd unrhyw gynlluniau wedi’u sefydlu. Felly, ni wnaethpwyd cynnydd cyn argyfwng clwy’r traed a’r genau. Dywed Carwyn yn awr na fydd y gwasanaeth yn weithredol tan yn ddiweddarach eleni. Cyswllt Ffermio yw’r rhan hanfodol o’r rhaglen adfer gwledig, ond nid yw wedi’i sefydlu o hyd. Dylai fod wedi bod y rhan hanfodol o rôl yr adran wrth gyflwyno mesur 5 blaenoriaeth 5 Amcan 1. Pam nad ydym wedi llwyddo i gyflwyno mesur 5? Nid oes yr un prosiect wedi’i gymeradwyo. Sut gall ffermwyr wneud cais am grantiau pan nad oes unrhyw ddull cyflwyno ar waith? Beth sydd wedi digwydd i’r arian? A yw’r Gweinidog mewn difrif yn disgwyl inni ei longyfarch am rwystro ffermwyr rhag cael y grantiau y maent yn eu haeddu ac y mae hawl ganddynt i’w cael? Siom arall yw hyn. Mae’n amlwg i bob ffermwr fod problem ddifrifol ar lefel swyddfeydd rhanbarthol. Mae’n debyg mai hwn yw’r mater mwyaf dadleuol yn niwydiant ffermio Cymru ar hyn o bryd, ond eto dim ond Ceidwadwyr Cymru a fu’n fodlon dweud unrhyw beth. Ni chefnogodd unrhyw blaid arall fy ngwelliant diweddar yn galw am adolygiad o swyddfeydd rhanbarthol y Cynulliad. Fodd bynnag, yn The Western Mail y diwrnod canlynol, cwynodd Mick Bates am yr un mater. Mae’n well gan y Rhyddfrydwyr gynnal y Blaid Lafur na gwneud safiad egwyddorol.

Nid problem o ran staff ydyw o reidrwydd. Gallai fod yn broblem yn ymwneud ag arferion gwaith, offer annigonol, hyfforddiant annigonol i alluogi’r staff i ymdopi â’r gyfres ryfeddol o amgylchiadau na allai yr un ohonynt fod wedi’u hwynebu o’r blaen, neu broblem yn ymwneud â pheidio â defnyddio’r arbenigedd cywir. Yr ydych wedi claddu eich pen yn y tywod. Rhaid ichi dderbyn bod y diwydiant ffermio ar ei liniau. Ni all unrhyw ffermwr elwa ar gynllun datblygu gwledig nes eich bod yn mynd i’r afael â rhai o’r problemau sydd yn wynebu ffermydd ar hyn o bryd. Yr ydych wedi anwybyddu ffermwyr o dan gyfyngiadau Ffurflen D, a elwir yn briodol yn anghofiedig. Gofynnais ichi sicrhau eu bod yn flaenoriaeth. Mae mwy na 2,000 o ffermwyr ledled Cymru o dan gyfyngiadau Ffurflen D. Nid oes gan y mwyafrif ohonynt unrhyw incwm. Maent wedi gorfenthyg, mae ganddynt ormod o stoc ac mae ganddynt brinder porthiant. Yn ogystal â hynny, prin oedd y cyfleoedd a gawsant i gymryd rhan yn y cynllun difa er lles anifeiliaid oherwydd, o dan y cynllun hwnnw, yr oedd yn rhaid lladd yr anifeiliaid ar y fferm ac nad oedd cyfleusterau i wneud hynny. O ganlyniad, ni chafodd y ffermwyr hyn wared ar eu stoc. Dylent fod gyda’r rhai cyntaf i gymryd rhan yn y cynllun difa er lles anifeiliaid. Fodd bynnag, oherwydd mai dim ond newydd gael gwared ar eu stoc y maent wedi’i wneud, ni chawsant unrhyw gymorth ariannol. Mae’r ffermwyr hynny mewn angen dybryd. Maent bellach yn byw ar gynilion cyfyngedig neu ar elusen gan y Gymdeithas Fuddiannol Amaethyddol Frenhinol. Gwerthfawrogwn y rhoddion a roddir i’r gymdeithas honno a’r cymorth a rydd i ffermwyr.

Lladdwyd stoc ffermwr yn fy etholaeth i ar 28 Chwefror. Ers hynny, nid yw wedi cael unrhyw incwm ac nid yw wedi cael siec iawndal. Fodd bynnag, yn waeth na hynny, Weinidog, nid oes neb wedi cysylltu ag ef i ddweud pam na chafodd y taliad. Nid yw ei fusnes yn gweithredu. Ymddengys, Weinidog, na roddwch unrhyw wybodaeth neu y rhoddwch wybodaeth anghywir. Dywedasoch y cynhaliwyd profion gwaed ar ffermydd sydd o dan gyfyngiadau Ffurflen D yn Llanfair-ym-Muallt yn y cylchlythyr hwnnw. Fodd bynnag, pan godais y mater hwn gyda chi yng nghyfarfod y Pwyllgor Amaethyddiaeth a Datblygu Gwledig, darganfûm y bwriadwyd cynnal profion gwaed yn ardal Llanfair-ym-Muallt y dydd Sadwrn a’r dydd Sul canlynol. Beth mae hynny’n ei ddweud wrthych? Awgrymaf ichi y rhoddwyd rhai o’r ffermydd hynny o dan gyfyngiadau Ffurflen D o hyd oherwydd anfedrusrwydd. Rhaid inni sicrhau ein bod yn cefnogi’r diwydiant hwn a’r ffermwyr hynny yn awr. Ni fyddant yn elwa ar gynllun datblygu gwledig gan nad oes digon o arian ganddynt.

Yr wyf yn falch eich bod wedi crybwyll pren. Rhaid inni sicrhau bod gennym bolisi ynglŷn â hynny. Mewnforiwn tua 80 y cant o’n pren. O ystyried y caiff fforwm adeiladu ei sefydlu, pam na allwn sicrhau bod gan ein cyrff cyhoeddus: y WDA, Asiantaeth yr Amgylchedd ac ati, bolisi i gefnogi pren Cymreig—

Credais y byddai saith munud gennyf, gan fy mod yn cynnig gwelliannau.

Weinidog, dywedasoch yn ddiweddar yn y Siambr ei bod yn bosibl crynhoi safbwynt y Ceidwadwyr ar y mater hwn fel mwy o gymorthdaliadau, safonau bwyd is a gwahardd pob cystadleuaeth. Ni wn o ble y cewch eich gwybodaeth—efallai gan eich ffrindiau yn y Sefydliad Materion Cymreig—ond dylech dalu mwy o sylw i’r ffeithiau. Nid wyf am weld mwy o gymorthdaliadau ond yr wyf am sicrhau y caiff cymorthdaliadau eu talu’n brydlon a bod ffermwyr yn eu cael yn brydlon. Nid wyf am weld safonau is. Yr wyf am sicrhau bod cystadleuwyr tramor yn cwrdd â’n safonau uchel ni. Nid wyf am weld cystadleuaeth yn cael ei gwahardd; yr wyf am weld cystadleuaeth deg. Mae’n bryd ichi ddeffro a dechrau helpu’r ffermwyr hynny sydd mewn sefyllfa ddybryd. Dim ond bryd hynny y gallwch ddechrau siarad am y ffordd ymlaen.

I propose amendment 3. In the last line delete ‘despite the difficulties resulting from the foot and mouth outbreak’ and replace with:

I propose amendment 7. Add at the end of the motion as a new paragraph:

I propose amendment 8. Add at the end of the motion as a new paragraph:

It is a pleasure to be here to propose the amendments in the name of Jocelyn Davies. I refer first of all to the motion itself, which is, in my opinion, untidy, and I am sorry that the Minister for Assembly Business is not here to hear my comments.

The motion refers to progress, but there is no reference to a progress report in the motion, although some sort of update report was presented to the Agriculture and Rural Development Committee last week. There is no reference to that in the motion.

According to the rural development plan, it is the monitoring committee’s responsibility to review progress. Although I was invited to sit on a monitoring committee some six months ago, it has never convened. Amendments 2 and 7 in the name of Plaid Cymru are an attempt to polish the motion.

The timing of this debate also causes confusion. Two potentially important elements of the rural development plan are the young farmers’ new entrants scheme, and Tir Gofal. I believe that a stocktake of Tir Gofal—to which the Minister referred earlier—will be presented to the next Agriculture and Rural Development Committee, and also a paper by the Minister on young farmers.

In my opinion, it is unfortunate that we are having this debate before having an opportunity to see those two important reports. Until Plaid Cymru sees better ideas from the Government, it will continue to press for a young farmers’ entrants scheme.

Such schemes are implemented in the majority of EU countries as a boost to the confidence and future of the industry, and not as ‘an obscene waste of money’, as some members of the Labour party described it in the Chamber.

It may be an untidy motion, and the timing may be deficient, but what surprises me most is that the Government has the cheek to hold a debate today—as Rhodri Glyn Thomas has already stated—on a plan that was approved by the EU last October. It was fully debated in the National Assembly at the end of January, and is now being implemented fairly easily and leisurely on the whole.

While we have been waiting for a package and for measures to revive agriculture and the rural economy in the wake of the foot and mouth crisis, more than 100 days have elapsed since foot and mouth disease took hold in this country. We are still waiting to hear how the coalition Government intends to tackle the far-reaching effects of the disease. We have seen nothing since the announcement of £12 million for local government and marketing funds for the WDA.

The rural development plan was devised before the foot and mouth crisis, but, as a financial package, it was insufficient to deal with the rural depression that existed then. The Government has rehashed its plans for us today. I hope that its intention was not to fool rural communities into believing that a new rural plan is being presented. Although plans can sometimes be improved through being rehashed, the plans presented today have not changed at all.

I call on you, Minister, to tackle this urgently. You referred to a meeting of your sub-committee, but you must take urgent steps in the weeks remaining before the summer recess to introduce a package of measures to the Assembly to revive the rural economy. That package must be fully funded by the Treasury in recognition of the unique nature of the foot and mouth disease crisis.

The longer the crisis and the restrictions continue, the deeper the effects on our rural economy and the agriculture industry will be.

The Minister knows that I have repeatedly asked for many weeks when he intends to reintroduce into the agriculture system the right to trade through licence. That would be of help, even if that were only for trading within the disease-free areas, such as Dyfed, initially. This kind of system is being implemented in the north of Scotland. As far as I can see, the Minister has made no attempt to secure this in Wales.

On Tuesday night, in Llandovery, as we all know, local auctioneers attempted to reintroduce trading. According to those who were present and to whom I spoke, this was an innovative and professional attempt to respond sensibly to the closure of the livestock markets.

The Minister has stated that trading of this kind is illegal and that it endangers the reintroduction of exporting. Why, then, is that not the case in Scotland? Do the movement restriction measures in Britain have to continue until we are allowed to begin exporting again? The present system of restrictions is ridiculous. No movement of animals for trade purposes is permitted at all, unless the animals are starving. If your animals are starving, you can sell them, but if they are healthy you are not permitted to sell them.

I refer back to the Tories’ amendments. We support amendments 1 and 4. We will abstain on amendment 5 because there is no reference to the Barnett block. We will also abstain on amendment 6 because this is not a matter for the National Assembly.

In concluding, I apologise to the Minister for not being in Ceredigion yesterday to welcome him at the opening of the important food centre in Horeb, as I was attending a meeting of the Committee of the Regions in Brussels. Therefore, I can assure the Minister that I, as a Member, am not responsible for wobbly chairs in my constituency.

Datganaf fuddiant fel ffermwr.

Pan gynhaliwyd y ddadl gyntaf ar y cynllun hwn dros flwyddyn yn ôl, cyflwynais welliant y dylai’r cynllun ymdrin â’r lefelau cynyddol o straen gwledig. Yn ffodus, derbyniwyd y cynnig hwnnw a darparwyd arian ar gyfer llinellau cymorth a chefnogaeth ychwanegol. Yn ystod argyfwng clwy’r traed a’r genau, collwyd bywydau tri ffermwr o Sir Drefaldwyn mewn ffordd drychinebus. Cynhelir y cwestau heddiw. Noda adroddiad Tŷ’r Arglwyddi mai hunanladdiad yw un o’r achosion mwyaf tebygol o farwolaeth ymysg ffermwyr hŷn. Mewn adroddiad diweddar, cofnododd y Sefydliad Iechyd Gwledig yn Sir Drefaldwyn gynnydd o 400 y cant yn y ceisiadau am gymorth gan drigolion cefn gwlad. Y bore yma, cefais alwad arall eto yn dweud yr achoswyd mwy o straen o ganlyniad i’r sïon am ddifa da byw ar raddfa fawr ym Mhowys. Mae’r si hwn yn chwalu gobaith y bobl hynny sydd am barhau i ffermio. A wnaiff y Gweinidog gofnodi heddiw nad oes cynlluniau i ladd da byw ar raddfa fawr ym Mhowys? Byddai hynny’n helpu i leihau’r straen gan roi rhywfaint o obaith i ffermwyr Powys. Yn ogystal, a wnaiff y Gweinidog ystyried cynnal cynhadledd i’r wasg gyda milfeddygon i roi taw ar y sïon hyn, yn gyhoeddus?

Ni fu erioed fwy o angen am gynllun datblygu gwledig integredig. Ni fu erioed fwy o angen i ddod â gobaith i Gymru wledig ac mae’r angen i greu economi wledig gynaliadwy yn nod y mae pob un ohonom yn ei rannu. Ni chaiff dyfodol Cymru wledig ei gynnal gan ddiffyndollaeth neu drwy edrych yn ôl i oes a fu. Mae’r byd wedi newid ac yr ydym yn rhan o farchnad fyd-eang lle y mae gan bob cenedl yr hawl i fasnachu. Yr ydym yn rhan o Undeb Ewropeaidd lle mae’r Democratiaid Rhyddfrydol yn benderfynol o weld llai o ymyrraeth cyhoeddus a mwy o ddatganoli. Yr ydym yr un mor benderfynol o gadw disgyblaeth polisi cyffredin yr Undeb Ewropeaidd, lle y cedwir cydbwysedd rhwng buddiannau cynhyrchwyr a defnyddwyr, mewn bywyd trefol a gwledig.

Mae’r galw am fwyd o ansawdd uchel, lles anifeiliaid da ac ymwybyddiaeth amgylcheddol well yn arwain ein polisïau amgylcheddol trwy’r cynllun datblygu gwledig hwn a bydd yn galluogi inni greu cyflogaeth i gynnal ein cymunedau a’n treftadaeth. Bydd ein cynllun datblygu gwledig yn gwella’r ffordd o fyw yng nghefn gwlad, gan gynnwys y ffordd o fyw ar ffermydd teuluol, gan sicrhau y rheolir cefn gwlad mewn ffordd fwy doeth. Mae honno’n her fawr.

Yr wyf wedi lobïo ers amser maith am weledigaeth gyson, gliriach o’n nod yng Nghymru. Nid yw’r cynllun datblygu gwledig hwn yn cynnwys gweledigaeth integredig megis y weledigaeth hirdymor a gynhwysir yn ‘Rural Scotland: A New Approach’. Mae angen datganiad tebyg ar Gymru gan amlinellu’r cyfleoedd gwledig i bobl ifanc, y gwaith o ddatblygu tai a gwasanaethau trafnidiaeth a’r gwaith o gynnal ein treftadaeth naturiol a diwylliannol. Mae angen dogfen arnom sydd yn cysylltu a nodi ein hymrwymiad i bob agwedd ar bolisi sydd yn effeithio ar Gymru wledig. Mae’r cynllun datblygu gwledig hwn yn rhan o’r broses honno. Fodd bynnag, Weinidog, mae arnom angen un weledigaeth integredig sydd yn debyg i weledigaeth yr Alban.

Mae ein cynllun yn cydnabod yr angen i unioni gwendidau’r farchnad i amaethyddiaeth a choedwigaeth. Mae blaenoriaeth 1 am weld mwy o gystadleuaeth, fel blaenoriaeth 2. Nod blaenoriaeth 3 yw diogelu ein cynlluniau amgylcheddol a’n treftadaeth wledig. Yn ogystal, mae’r cynllun yn annog cymorth i adfywio cymunedau gwledig, sydd yn hanfodol i’n hymrwymiad i ddatblygu cynaliadwy. Gobeithiaf y bydd Cyswllt Ffermio yn cyflwyno newidiadau sylfaenol, gan mai awdurdodi pobl leol i gyflwyno atebion lleol fydd yn creu economïau gwledig cynaliadwy.

Fy nyhead mwyaf yw gweld, yn ystod oes y cynllun hwn, y cymorth mwyaf yn mynd i’r bobl sydd ei angen fwyaf—pobl Cymru wledig. Fodd bynnag, mae amheuon gennyf a gaiff y gobaith hwnnw ei gyflawni. Nid wyf yn argyhoeddedig y caiff y cynllun hwn ei weithredu mewn ffordd gyfartal ledled dwyrain Cymru wledig. Er enghraifft, a fydd y mesurau erthygl 33 ar hyrwyddo ac addasu’r gwaith datblygu yn berthnasol i ddwyrain Cymru wledig gyfan? Er y cafodd clwy’r traed a’r genau effeithiau difrifol ar Bowys, credaf y bydd yn colli’r cyfle i gael arian o dan y mesur hwn, sef cyfanswm o £7.7 miliwn.

Bydd y cynllun yn darparu cyllid a chymorth ar ffurf grantiau. Mae gwaith i’w wneud drwy Gyllid Cymru i gael cymorth ar gyfer pobl ifanc. Rhaid i’r strwythurau fod yn sensitif fel y gallant addasu. Nid oes un ateb i ailddatblygu Cymru wledig. Fodd bynnag, ni fydd ein cynlluniau yn llwyddo heb gyfranogiad cymunedol effeithiol, integreiddio buddiannau economaidd, amgylcheddol a chymdeithasol, a mwy o berchenogaeth gan ffermwyr a phobl wledig, nid o’r syniadau yn unig ond o’r cwmnïau a fydd yn creu cyfoeth i Gymru wledig. Cofiwch nad rhodd yw ein dyfodol, ond gwobr am yr hyn a wnawn yn awr.

Datganaf fuddiant fel partner mewn busnes ffermio.

Pan baratowyd y cynllun datblygu gwledig, yr oedd yr economi wledig mewn cyflwr gwahanol iawn i’w chyflwr ar hyn o bryd. Nid oedd yn fywiog bryd hynny. Ers yn gynnar yn 1996, yr oedd y cyhoeddiad bod cysylltiad posibl rhwng BSE ac amrywiolyn newydd CJD eisoes wedi effeithio ar amaethyddiaeth, ac yr oedd y ffaith fod arian gwledydd Ewrop yn gwanhau eisoes yn cael effaith negyddol ar y tair prif agwedd ar yr economi wledig, sef amaethyddiaeth, twristiaeth a gweithgynhyrchu. Trafodwn y cynllun datblygu gwledig o fewn amgylchedd economaidd gwahanol iawn heddiw.

Cafodd argyfwng clwy’r traed a’r genau effaith ddinistriol ar dwristiaeth ac amaethyddiaeth, a pharha i wneud hynny. Mae’r argyfwng, ynghyd â’r sylw a gafodd gan y cyhoedd a’r wasg, wedi newid yn sylfaenol agwedd llawer o ffermwyr ac, hyd yn oed yn fwy felly, y bobl nad ydynt yn ffermio ond sydd yn talu’r trethi sydd wrth wraidd y polisi amaethyddol cyffredin sydd yn cynorthwyo’r diwydiant.

Ein gwaith ni, fel gwleidyddion, yw cydnabod y newid hwn ac ymateb iddo. Mae’r amser yn briodol i atgyfnerthu ymrwymiad y Cynulliad i’r hyn a elwir fel arfer yn ‘ddatgyplu’ a ‘modwleiddio’. Yr wyf bob amser wedi cefnogi’r cysyniad o ‘ddatgyplu’. Ysgogir y farn honno gan fy niddordeb mewn bioamrywiaeth. Fodd bynnag, mae’r diwydiant bob amser wedi amau’r egwyddor honno ac wedi ei gwrthwynebu. Yn anochel, mae gwleidyddion yn ymateb i farn y diwydiant, er bod cam arwyddocaol eisoes wedi’i wneud tuag at ddatgyplu mewn rhai cyfundrefnau cymorth.

Y newid mawr nesaf o ran cymorth ariannol i’r diwydiant ffermio yw’r gwaith i ddiwygio’r cynllun premiwm blynyddol defaid, lle yr ymddengys fod yr agwedd negyddol tuag at egwyddor datgyplu yn golygu y bydd y cynllun newydd bron yn sicr yn seiliedig ar niferoedd yr anifeiliaid. Gwn am y broblem fel y mae’n effeithio ar Gymru, ac mae’n debyg ei bod yn rhy hwyr i wneud unrhyw beth amdani, ond mae’n bwysig inni gydnabod manteision egwyddor datgyplu fel ei bod yn ysgogi barn yn y dyfodol.

Yn fy marn i, mae achos dros godi’r lefel fodwleiddio o fewn y cynllun datblygu gwledig ar gyfer y dyfodol. Efallai bod honno’n farn ddadleuol. Mae’n bwysig ein bod yn ymateb i’r sefyllfa sydd wedi deillio o argyfwng clwy’r traed a’r genau. Nid yw ffermwyr am ailstocio i’r un lefel ddwys. Mae’r cyhoedd y tu allan i’r diwydiant ffermio bellach yn cymryd mwy o ddiddordeb yn y diwydiant ac am weld newid yn y ffordd y caiff diwydiant ffermio Prydain ei drefnu. Ers y tro cyntaf—tua 10 mlynedd yn ôl—i mi drafod cynllun newydd posibl, a adwaenwyd fel Tir Cymen yn y pen draw, credais y byddai cynlluniau amaeth-amgylcheddol yn y pen draw yn dod yn brif gyfrwng cymorth i’r diwydiant ffermio.

Gwnaf ychydig o sylwadau am ein prif gynllun presennol, sef Tir Gofal. Ni chredaf y bydd yn llwyddo ar ei ffurf bresennol. Ni fydd yn cyflwyno’r hyn yr ydym am iddo ei wneud. Mae’r cynllun yn rhy elitaidd a dim ond i’r ffermydd hynny sydd eisoes wedi gwneud llawer i gydnabod pwysigrwydd bioamrywiaeth y mae’n berthnasol. Mae angen gormod o ymrwymiad gan ffermwyr nad ydynt am dderbyn opsiwn y fferm gyfan. Ar hyn o bryd, mae’r Gweinidog yn ystyried yr hyn y mae’n ei alw yn gloriannu. Fodd bynnag, yr wyf yn siŵr, beth bynnag fydd ei benderfyniad, na fydd y cynllun yn llwyddo oni ddaw yn llai biwrocrataidd ac elitaidd, ac na fydd yn dibynnu ar ymrwymiad fferm gyfan.

I wneud hynny, byddai’n angenrheidiol codi’n sylweddol y gyllideb sydd ar gael i Dir Gofal. Yr wyf yn ddigon realistig i wybod mai dim ond drwy frigdorri grantiau amaethyddiaeth eraill i raddau mwy nag sydd yn wir ar hyn o bryd y gellid cyflawni’r codiad sydd ei angen yn y gyllideb. Wrth baratoi ein cynllun datblygu gwledig, derbyniais y farn na ddylid cyflwyno modwleiddio, ar y pryd—

Petrusaf cyn torri ar draws araith Glyn sydd yn dangos llawer o ôl meddwl. Fodd bynnag, pan feirniadodd Dir Gofal, ensyniodd mai’r ffermydd hynny sydd wedi gwneud rhywfaint tuag at gael ymagwedd amgylcheddol well sydd bellach yn cymryd rhan yng nghynllun Tir Gofal. A yw’n derbyn ei bod yn anochel mai’r ffermydd hynny a oedd yn fwyaf tebygol o elwa o’r cynllun a chanddynt fioamrywiaeth o ansawdd uwch fyddai’r cyntaf i wneud cais a’r cyntaf i gael eu cynnwys yn y cynllun Tir Gofal?

Ydwyf, derbyniaf y pwynt hwnnw. Fodd bynnag, yr wyf am symud ymlaen.

Mae’n hanfodol ein bod bellach yn dechrau cael cytundeb y diwydiant. Bu ein trafodaethau â’r diwydiant yn ymwneud â sut y gellir datblygu’r egwyddor hon a sut yr hoffai’r diwydiant weld hynny yn cael ei wneud. Mae angen mwy o arallgyfeirio yn y diwydiant gwledig hefyd. Bydd hynny’n creu mwy o ffyniant yr ydym am ei weld ac mae twristiaeth yn rhan hanfodol o hynny. Mae dau fater yr wyf am gyfeirio atynt yn benodol. Un o’r materion yw camlas Sir Drefaldwyn. Mae hwnnw’n brosiect pwysig iawn ac yn y pen draw, caiff ei gysylltu â’r rhwydwaith camlesi cenedlaethol. Fodd bynnag, hyd yn oed yn awr, ystyria’r Cynulliad gynlluniau ffyrdd newydd nad ydynt yn ystyried y ffaith bod y gamlas yn cael ei hailagor ymhen ychydig flynyddoedd. Mae diffyg gweledigaeth gennym pan wariwn filiynau o bunnoedd i wella’r A483 yn Sir Drefaldwyn mewn ffordd nad yw’n cydnabod y ffaith y bydd yn rhaid i gamlas Sir Drefaldwyn a gaiff ei hailagor yn fuan fynd oddi tani.

Pwynt pwysig arall yw’r gydberthynas rhwng ffermwyr a pharciau cenedlaethol. Mae cael yr enw parc cenedlaethol yn hanfodol i ddenu niferoedd mawr o ymwelwyr i ardal. Bu dadl bob amser dros gael parc cenedlaethol ym mynyddoedd cambria, yn fy marn i. Ni all hynny ddigwydd nes bod y parciau cenedlaethol yn cydnabod bod yn rhaid iddynt gael eu parchu gan yr holl bobl sydd yn byw ac yn gweithio o fewn eu ffiniau. Nid yw hynny’n wir ar hyn o bryd. Dros y blynyddoedd, bûm yn dyst i ryfela rhwng Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog a’r bobl sydd yn byw ac yn gweithio oddi mewn iddo. Bu hynny’n andwyol iawn, nid yn unig i’r parciau cenedlaethol, ond i’r egwyddor gyfan o ddatblygu economi Cymru wledig. Tra bod arallgyfeirio yn bwysig i’r economi wledig, mae parciau cenedlaethol yn denu pobl i’r ardal ac mae’n hanfodol bod y gydberthynas rhwng y parciau a’r bobl sydd yn byw ac yn gweithio o’u mewn yn fater sydd yn bwysig i’r Cynulliad, a’n bod yn mynnu bod y gydberthynas yn gwella. Mae’r gymuned amaethyddol wastad wedi bod yn ddrwgdybus o’r hyn yr ystyriwn fel datblygu gwledig. Fodd bynnag, ein gwaith ni fel gwleidyddion yw sicrhau bod pawb yn deall pam ei bod mor bwysig.

I will make brief comments. I would like to strongly support Jocelyn Davies’ amendments and some of William Graham’s. It is important that people realise how depressed the situation in rural Wales is at present; in tourism, in agriculture, in manufacturing in rural areas and particularly among high street retailers in the towns. It is good to be able to welcome what has been achieved but that needs to be placed in the context of the huge problems that exist. Given the current situation, it would not be appreciated if we were to congratulate ourselves excessively.

I take this opportunity to refer to three or four matters that I have mentioned previously. First, on Tir Gofal, I was pleased to hear the Minister mention the current review. Tir Gofal needs to be revamped. At present some farmers are refusing the opportunity to join it as it would mean a financial loss. There are other farmers—the Penpont project in the Llanfair Caereinion area is an example of this—who do excellent work according to the principles of sustainability, strengthening the environment of their farms but who are rejected because they have failed to accrue sufficient points in terms of environmental value. Unusually, I will disagree with what Ron Davies said on this issue.

We have been informed that the review is underway and when the results will be available. Is the Minister willing to consider whether the Countryside Council for Wales is the appropriate body to administer the Tir Gofal scheme, and does that need to be reconsidered?

Concerning Tir Gofal, I raise again a point that I made in a debate on 23 January regarding the additionality of the European Union’s contribution to Tir Gofal and some other schemes, such as Tir Mynydd and the new entrants’ scheme if we were to have one. Does he accept that the European money is not additional at present, and can he assure us that he and the administration are pressing hard for additionality? That would mean a significant increase, particularly in Objective 1 areas. When Ireland had Objective 1 status it spent £20 million on its agri-environmental scheme and an additional £60 million was spent from European funding. That is a total of £80 million for Ireland’s agri-environmental scheme.

Secondly, I refer to payments for energy crops. Wales’s interests were not represented effectively in the discussions on Agenda 2000. As a result, arable area payments can be converted into payments of equal value for energy crops, such as short-rotation willow, but not into grassland payments. That has been of great disadvantage to Wales in an important growth sector. Can we have an assurance that the Minister will tackle this and will insist that the relevant parts of the common agriculture policy be amended, when the opportunity next arises? How does he intend to do that?

Thirdly, I am pleased that the farm woodland premium scheme is now fully operational. However, there is a basic weakness in this plan, as seen in the Penpont project in Llanfair Caereinion. Sheep premium payments are higher for uplands than for lowlands, for obvious reasons. However, woodland payments are lower for uplands than for lowlands. Although there could be some logic to that, it is nonsense. It is a disincentive for farmers to do what the Penpont project aims to achieve. That scheme is innovative, enlightened and efficient. It would be of great benefit to the economy of rural areas, particularly in the hills. If that kind of activity could be expanded upon the profitability of agriculture would improve, and the natural environment would benefit. Again, European regulations would have to be amended, and that is not an easy task, However, will the Minister assure us that he will press hard for this through the UK Government and directly with the European Commission?

My fourth point relates to the woodlands strategy. Some people are criticising that strategy because it is unspecific. In terms of growing hardwood and so on, it does not state how many changes will be made or when they will be made. Can we have an assurance that a debate on the woodlands strategy will be held in Plenary, and not just in Committee? It is a fundamental and crucial issue for the environment, for agriculture and for the wider economy. I therefore hope that we will receive that assurance.

Yr wyf yn ddiolchgar am y cyfle i gyfrannu at y ddadl, gan mai Trefynwy oedd un o’r ardaloedd yr effeithiodd argyfwng clwy’r traed a’r genau waethaf arni. Mae’r cynllun datblygu gwledig yn chwarae rhan hanfodol yn y strategaeth i ailsefydlogi’r ardaloedd gwledig hynny. Fodd bynnag, nid â’n ddigon pell. Felly, cefnogaf y gwelliannau.

Trafoda gwelliant 3 yr angen am adnoddau ychwanegol i leddfu effaith clwy’r traed a’r genau. Ni fu’r camau a gymerwyd hyd yma yn ddigonol, yn enwedig y £12 miliwn a gafodd lawer o gyhoeddusrwydd a ddosbarthwyd i awdurdodau lleol i roi rhyddhad trethi i fusnesau yr effeithiwyd arnynt. Dylai’r arian hwnnw fod wedi mynd i’r lle yr oedd ei angen fwyaf. Yn lle hynny, penderfynodd y Gweinidog—ac amheuaf fod gan Gymdeithas Llywodraeth Leol Cymru ran yn y penderfyniad hwn—sut i rannu’r arian mewn ffordd fympwyol, yn seiliedig ar wybodaeth am nifer y busnesau a gafwyd o fewn categorïau penodol, nid nifer y busnesau yr effeithiwyd arnynt. O ganlyniad, cafodd Sir Drefaldwyn—sef un o’r ardaloedd y cafwyd yr effaith waethaf arni yng Nghymru ac un o dair ardal yn unig lle y cafwyd nifer fawr o achosion o glwy’r traed a’r genau—ychydig dros £600,000. A gred y Gweinidog ei bod yn dderbyniol y dylai ardal yr effeithiwyd arni cynddrwg gael dim ond cyfran fach iawn o’r arian a oedd ar gael? Cyfeirir llawer heddiw at ddyrannu arian i awdurdodau lleol yn ôl eu hangen. Ni ddigwyddodd hynny wrth ddyrannu arian i roi rhyddhad trethi i fusnesau yr effeithiwyd arnynt gan argyfwng clwy’r traed a’r genau.

A gred y Gweinidog ei bod yn briodol i’r Llywodraeth, heb unrhyw rybudd, roi’r gorau i’w thaliadau i ffermwyr y cafodd eu hanifeiliaid eu difa o dan y cynllun lles da byw-gwaredu, gan guddio hyn y tu ôl i’r penderfyniad i achub llo ffotogenig, a gafodd lawer o gyhoeddusrwydd yn y wasg? Yn olaf, a gytuna’r Gweinidog â grŵp y Ceidwadwyr ac â’r holl bobl yr effeithiwyd arnynt yn uniongyrchol, yr ymdriniwyd â’r argyfwng hwn mewn ffordd ofnadwy ac anghymwys iawn? Os gweithredir y cynllun datblygu gwledig yn yr un ffordd â phob cynllun arall i helpu’r rheini yr effeithiwyd arnynt gan yr argyfwng hwn, ni ddylem ni yng nghefn gwlad ddal ein gwynt gan aros i bethau wella.

Mae nifer o bwyntiau wedi codi a cheisiaf ateb pob un ohonynt. Ynglŷn â Chyswllt Ffermio, mae’n anochel y caiff y dyddiad lansio gwreiddiol ei ohirio. Y peth olaf yr ydym am ei wneud yw annog pobl i ymweld â ffermydd a theithio o’u cwmpas pan fydd clwy’r traed a’r genau yn parhau. Ni ddylem anghofio ei fod yn parhau ac nad yw’n amhosibl y bydd rhagor o achosion yn y dyfodol. Felly, mae’n bwysig inni amserlennu pob agwedd ar Gyswllt Ffermio i ddechrau pan gredwn fod y perygl yn dderbyniol. Serch hynny, fel yr wyf eisoes wedi ei grybwyll i’r Cynulliad Cenedlaethol, gall y rheini sydd wedi colli anifeiliaid o ganlyniad i ddifa anifeiliaid yn ystod clwy’r traed a’r genau gael adolygiadau busnes ffermydd fel y gallant benderfynu a ddylent ailstocio, a ddylent ailstocio i’r niferoedd gwreiddiol o dda byw, neu a ddylent ystyried opsiwn arall. Felly, mae’r oedi hwnnw yn eithaf dealladwy yng ngoleuni clwy’r traed a’r genau.

Gwrandewais gyda diddordeb ar yr hyn a ddywedodd Peter Rogers. Yn y bôn, ailwampiodd lawer o’r materion y mae wedi eu crybwyll o’r blaen yn y Siambr hon, yn ogystal ag yn ystod cyfarfodydd y Pwyllgor. Croesawaf ei dröedigaeth i gefnogi’r syniad y dylem ystyried defnyddio cynnyrch Cymreig. Ers 18 mlynedd, ni allai awdurdodau lleol a chyrff cyhoeddus eraill gael ffynhonnell o gynnyrch Cymreig oherwydd y’u gorfodwyd o dan y broses tendro cystadleuol gorfodol i brynu’r cynnyrch rhataf. Croesawaf yr hyn a ymddengys fel tröedigaeth y Blaid Geidwadol at y syniad y dylem brynu a defnyddio cynnyrch a gynhyrchir yn lleol yn hytrach na chynnyrch a gynhyrchir mewn mannau pellennig gan ei fod yn rhatach.

Trof yn awr at nifer o’r pwyntiau eraill a godwyd. Yr wyf eisoes wedi crybwyll y bydd y Bartneriaeth Wledig yn cyfarfod y prynhawn yma. Bydd yn cyflwyno cynllun adfer gwledig. Ni fwriedir i’r ddadl heddiw ar y cynllun datblygu gwledig awgrymu bod cynllun newydd wedi’i lunio yn sydyn, oherwydd gŵyr pob un ohonom y bydd y cynllun adfer yn cael ei gyflwyno gan is-grŵp y Bartneriaeth Wledig, a chafodd hyn gryn gyhoeddusrwydd. Diben y ddadl hon yw monitro a gwrando ar safbwyntiau’r Aelodau ar y cynllun datblygu gwledig presennol a gymeradwywyd ym mis Hydref.

Trof at ddau bwynt a wnaethpwyd gan yr Aelodau. Yn gyntaf, ynglŷn â marchnata a masnachu, er mwyn inni ailsefydlu ein marchnad allforio, mae angen inni ymgymryd â rhaglen profi gwaed. Er mwyn i’r rhaglen profi gwaed honno fod yn llwyddiannus, mae’n bwysig y caiff sampl o anifeiliaid ei brofi er mwyn inni ddeall y canlyniadau. Os symudir anifeiliaid, caiff canlyniadau’r samplau hynny eu peryglu. Os caiff y canlyniadau eu peryglu, ni fyddwn yn allforio am flynyddoedd. Dyna’r hyn a fydd yn digwydd os ailddechreuwn fasnachu yn awr. Cafodd fy marn am yr arwerthiant fideo lawer o gyhoeddusrwydd. Nid ydym eto mewn sefyllfa, naill ai i agor marchnadoedd neu i fasnachu drwy gyfrwng arwerthiannau fideo. Efallai ei bod yn addas ar gyfer ffermwyr gwartheg, ond bydd ffermwyr defaid yn dioddef, oherwydd na fydd yn bosibl ailagor y farchnad allforio am rai blynyddoedd os cred y Comisiwn Ewropeaidd i fasnachu ailddechrau yn rhy gynnar. Dyna’r realiti, yn anffodus.

Ynglŷn â difa ar raddfa fawr, credaf mai ‘preposterous nonsense’ oedd y geiriau a ddefnyddiais yr wythnos diwethaf yng nghyfarfod y Pwyllgor wrth drafod y sïon am ladd ar raddfa fawr. Ni wn beth arall y gallaf ei ddweud i roi taw ar y sïon y bydd difa ar raddfa fawr heb i’r BBC guddio rhai o’m geiriau. Honnwyd yr wythnos diwethaf bod y gwaith difa ar raddfa fawr i fod i ddechrau heddiw a bod tyllau wedi’u torri yn gyfrinachol ledled Cymru. Dywedwyd wrthyf ddoe bod cwch yn llawn trawstiau rheilffordd yn Noc Penfro, bod gwyliau’r heddlu wedi ei ganslo a llawer iawn o sïon. Bydd sïon yn magu sïon eraill. Pobl yw pobl; dyna fel y mae. Ni fydd difa ar raddfa fawr. Ni thorrir tyllau yng nghanol Cymru. Nid Awstralia yw Cymru. Nid yw’n bosibl torri tyllau yng nghanol Cymru heb i rywun sylwi—fe wyddoch y bydd pobl yn sbecian drwy eu llenni. Mae awgrym o’r fath yn hurt. Felly, dywedaf unwaith eto na chaiff anifeiliaid eu difa ar raddfa fawr. Mae’r etholiad drosodd. Ni chaiff anifeiliaid eu difa ar raddfa fawr, er gwaethaf y ffaith bod yr Etholiad Cyffredinol wedi’i gynnal. Dyna ddiwedd y gân.

Gofynnodd Cynog Dafis nifer o gwestiynau. Yr wyf eisoes wedi crybwyll y strategaeth bio-mas. Caiff strategaeth coedwigaeth Cymru ei hystyried gan y Pwyllgor. Cydymdeimlaf â’r syniad o roi taliadau am goedwigaeth i’r ardaloedd llai ffafriedig. Af ar drywydd hynny yn frwd. Ynglŷn â busnesau, ni ellir plesio pawb o ran y ffordd y mae’r Cynulliad Cenedlaethol yn dosbarthu arian. Yn olaf, os ymdriniwyd â’r argyfwng cynddrwg a bod blerwch difrifol, yna ystyriwch ganlyniadau’r etholiad cyffredinol yn Sir Fynwy a Brycheiniog a Sir Faesyfed ac, yn enwedig, y canlyniad ardderchog yn Ynys Môn.

Ymddiheuraf am yr hyn a ddywedais.