Ceisiaf fod yn fyr, ond mae’r ddadl hon yn bwysig gan ein bod, fel Llywodraeth Cynulliad Cymru, yn cyflwyno ein strategaeth datblygu economaidd genedlaethol, ‘Cymru ar ei Hennill’, i’r Cynulliad i geisio ei gymeradwyaeth. Datblygwyd y strategaeth yng ngoleuni’r ymarfer ymgynghori llwyddiannus diweddar lle y cafwyd tua 40 o ymatebion. Trafodwyd drafft mis Chwefror o’r strategaeth gyda’n rhanddeiliaid yn y grŵp gorchwyl a gorffen a’r cyngor partneriaeth busnes.

Ymdrecha’r strategaeth hon i wella sgiliau pobl Cymru i lenwi swyddi penigamp tra’n creu swyddi penigamp yr un pryd i gyfateb â’r sgiliau gwell hynny. Efallai nad yw’n gymhleth, ond anaml y rhoddir cynnig arni. Dim ond Gweriniaeth Iwerddon sydd wedi ymdrechu a llwyddo i wneud hynny yn y degawd diwethaf, a ddarparodd yr ysbrydoliaeth ar gyfer y strategaeth ger ein bron heddiw. Mae gweithredu’r strategaeth yn galw am yr un undod pwrpas cenedlaethol a gyflawnodd Iwerddon yn yr 1980au a dechrau’r 1990au. Deilliodd o anobaith yr argyfwng dyledion uchel a’r arian cyhoeddus cenedlaethol cwbl ddiffygiol pan glywyd yr ymadrodd ‘we are going to hell in a handcart together’ yn gyson yn nhafarndai Dulyn, Cork a Limerick. Yr ydym hefyd am ddefnyddio arian Amcan 1 i’r eithaf a’r arian ychwanegol yn uwch na fformiwla Barnett a gawsom fis Gorffennaf diwethaf.

Mae ‘Cymru ar ei Hennill’ yn strategaeth 10 mlynedd i drawsffurfio economi Cymru, sy’n golygu bod yn rhaid i Gymru ailddyfeisio ei hun yn economaidd am yr ail dro mewn 25 mlynedd. Bum mlynedd ar hugain yn ôl, diflannodd y diwydiant glo bron yn gyfan gwbl dros gyfnod byr o 10 mlynedd fel prif ddarparwr cyflogaeth—fel y gwnaeth y diwydiant dur, er na ddiflannodd dur o ran cynhyrchiant. Bu’n rhaid inni ddarparu swyddi llinell gydosod ar frys, sydd 25 mlynedd yn ddiweddarach yn symud o Gymru i ardaloedd cyflogau isel yn nwyrain Ewrop a fydd yn cael eu derbyn yn llawn i’r Undeb Ewropeaidd dros y tair i’r pedair blynedd nesaf.

Felly, rhaid inni ddatblygu economi Cymru yn economi wedi’i seilio ar wybodaeth. Er mwyn hwyluso ein twf economaidd, mae angen inni ddefnyddio’r pedair prif elfen a nodwyd gan y Gymdeithas Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd fel y ffyrdd allweddol o symud yr economi o’i sefyllfa bresennol i lefel arall o dwf uwch. Y pedwar prif hyrwyddwr hyn yw arloesedd, menter a mentergarwch, pobl a’u sgiliau, a thechnoleg gwybodaeth a chyfathrebu. Er gwaethaf ffenomenon diddorol braidd y ddau fis diwethaf, pan fu gostyngiad graddol mewn diweithdra yng Nghymru ond cynnydd yn Lloegr, gwyddom fod llawer iawn o’i le ar economi Cymru. Mae ganddo lawer o wendidau: dioddefwn o syndrom ffatrïoedd cangen; nifer llai o fusnesau fesul pen y boblogaeth na’r cyfartaledd Prydeinig; prinder pencadlysoedd cwmnïau, a swyddogaethau ymchwil a datblygu yng Nghymru; a chyfradd gyfranogi isel yn yr economi—mae tua 5 y cant yn llai yn y grŵp oed gweithio yn cyfranogi yn yr economi. Rhaid inni unioni’r agweddau hynny.

Bwriad ‘Cymru ar ei Hennill’ yw gwneud hynny gydag amcanion clir, targedau penodol a chynllun gweithredu ar gyfer Llywodraeth y Cynulliad a’i rhanddeiliaid, megis partneriaid mewn llywodraeth leol, y gymuned fusnes a’r undebau llafur. Mae wedi ei chostio’n llawn, gan gynnwys y gwaelodlinau, sy’n cyfrannu naill ai’n uniongyrchol neu’n anuniongyrchol at ddatblygu economaidd drwy’r gyllideb datblygu economaidd; rhan fawr o’r gyllideb addysg a dysgu gydol oes—ac eithrio ysoglion; mae hefyd yn cynnwys rhan fawr o’r gyllideb amaethyddiaeth—ond nid y taliadau uniongyrchol i ffermwyr—a rhannau mawr o’r gyllideb trafnidiaeth. Dyna sut y diffiniwn y blwch lle mae datblygu economaidd yn gweithredu yn y Cynulliad a rhydd hynny ffigur inni o £15 biliwn dros gyfnod o 10 mlynedd.

Mae’r strategaeth felly, yn gyfuniad o welliannau i raglenni presennol a mentrau newydd pan eu bod yn briodol. Caiff y gweithrediadau a nodir eu hadolygu’n rheolaidd a’u diweddaru i sicrhau bod y ddogfen yn gyfredol. Nid cynllun pum mlynedd Sofietaidd ei ffurf ydyw, sy’n nodi’n benodol beth fydd y cynhyrchiant mewn dur neu drydan ymhen pum mlynedd. Mae’n strategaeth sydd a wnelo â gwario arian cyhoeddus mewn ffordd fwy craff i gyflawni’r amcan o drawsffurfio perfformiad economaidd Cymru i tua 40 i 50 y cant o’r math o lefelau sydd gan Iwerddon ers iddi gymryd cam sydyn ymlaen, pan oedd yn elwa ar arian Amcan 1. Wrth gwrs, cafodd Iwerddon fwy o arian na Chymru: cafodd arian ar gyfer y wlad gyfan yn hytrach nag ar gyfer dwy ran o dair y mae Cymru yn awr ar elwa arno.

Er bod gan economi Cymru sawl nodwedd bwysig a chyfleoedd arwyddocaol i ddatblygu, mae hon, yn ddiau, yn dasg enfawr. Gwyddom, er enghraifft, o ran y gyfradd gyfranogi isel yn yr economi, bod merched yn tueddu i gyfranogi llai yng Nghymru nag mewn gwledydd eraill. Felly, rhaid inni unioni hynny a dileu unrhyw waharddiadau ar ferched yn cyfranogi yn y gweithlu—yn fwyaf amlwg er mwyn darparu gwell gofal plant. Gwyddom hefyd fod dynion dros 50 oed, yn enwedig yng nghymoedd y de, yn tueddu i gymryd rhan ar lefel isel yn yr economi. Efallai mai canlyniad uniongyrchol y dirywiad yn y diwydiant glo yw hyn. Ni wyddom eto ond dengys yn glir yn y ffigurau, a rhaid inni wneud rhywbeth yn ei gylch. Gwyddom hefyd fod y strwythur diwydiannol a galwedigaethol anghywir gennym i roi swyddi gwerth ychwanegol uchel inni, a rhaid unioni hynny. Mae’r gyfran isaf o bobl mewn galwedigaethau proffesiynol, gweinyddol, technegol a gwyddonol gennym o unrhyw ran o’r DU. Rhaid inni unioni hynny.

Bu rhai arwyddion gwych dros y flwyddyn ddiwethaf, fel Unilever yn penderfynu lleoli rhan fawr o’i bencadlys Ewropeaidd yn Ewlo. Fodd bynnag, mae angen i fwy o bencadlysoedd cwmnïau, a phencadlysoedd ymchwil a datblygu, adleoli i Gymru, neu mae angen inni gynhyrchu mwy o’n busnesau ein hunain—os felly, byddai swyddogaethau’r pencadlysoedd cwmnïau a’r swyddogaethau ymchwil a datblygu yn awtomatig yng Nghymru—i unioni’r annormaledd ynglŷn ag economi Cymru.

Gwnaethoch sôn am y Cymoedd. Yn ddiau, yr ydych yn ymwybodol bod llawer o fusnesau amlgyfrwng cynhenid yn y Rhondda a’r Cymoedd o’i hamgylch, gan gynnwys y 100 entrepreneur uchaf yng Nghymru a enwyd yn ddiweddar, a gafodd eu rhwystro’n ddifrifol gan y prinder cyfleusterau band llydan yn y Cymoedd ac sy’n ystyried adleoli i rywle arall. Beth a wnewch chi ynglŷn â hyn?

Rhan o’r strategaeth yw gwella darpariaeth band llydan ledled Cymru. Fe fyddwch yn ymwybodol, Geraint, o sylwadau British Telecom yn gynharach yr wythnos hon, ei fod yn honni bod problem gyda’r gyfradd dderbyn yn ogystal â chyflenwi. Rhaid inni unioni hynny er mwyn cyfuno’r cyflenwad i’r galw. Nid yw mor syml â dweud y dylai fod mwy o ddarpariaeth band llydan, yr hyn sy’n bwysig yw’r modd y caiff ei becynnu, a’i hygyrchedd: pa mor agos at y gyfnewidfa y mae’n rhaid i rywun fod i allu manteisio arno. Mae a wnelo hefyd â chystadleuaeth a phris. Nid yw mor syml â dweud nad oes digon o ddarpariaeth band llydan. Fodd bynnag, derbyniwn—a soniais yn gynharach mai dyna oedd un o’r pedair elfen benodol yn rhestr y Gymdeithas Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd—ei fod yn rhan o’n gwaith i greu’r amgylchedd busnes gorau yn y byd yng Nghymru. Ni allwch wneud hynny os nad oes gennych ddarpariaeth band llydan gyffredinol. Fodd bynnag, rhaid ichi hefyd ymdrechu’n galed i’w werthu er mwyn i bobl ei ddefnyddio.

Wrth osod cyfeiriad newydd i Gymru, yr ydym hefyd am hyrwyddo Cymru fel lleoliad busnes gwyrdd, gan annog busnesau i fabwysiadu arfer gorau amgylcheddol a manteisio ar gyfleoedd busnes gwyrdd. Yr wyf yn falch bod Fforwm i’r Dyfodol wedi rhoi cymeradwyaeth gynnes i ‘Cymru ar ei Hennill’ o ran cynaliadwyedd.

Yr ydym hefyd am sefydlu proffil uwch i Gymru yn y byd drwy ddenu buddsoddiad gwerth uchel, cynaliadwy i Gymru, helpu busnesau Cymru i ddod o hyd i farchnadoedd newydd, mabwysiadu strategaeth twristiaeth fwy penodol a denu mwy o fyfyrwyr dramor i astudio mewn prifysgolion yng Nghymru. Gall hynny fod yn fuddiol drwy greu ymdeimlad o gynhesrwydd tuag at Gymru pan fyddant mewn swyddi allweddol yn eu gwledydd eu hunain 10, 20 neu 30 mlynedd yn ddiweddarach.

Byddaf yn delio â’r gwelliannau pan fyddaf yn ymateb. Fodd bynnag, wrth ddod â’m sylwadau cychwynnol i ben, credwn y bydd ‘Cymru ar ei Hennill’ yn darparu’r fframwaith ar gyfer datblygu economi Cymru yn yr unfed ganrif ar hugain drwy wella’r seilwaith trafnidiaeth yng Nghymru a datblygu rhwydwaith trafnidiaeth integredig, cynaliadwy; creu cymunedau cryf drwy annog adfywio cymunedol o’r gwaelod i fyny; datblygu’r economi gymdeithasol, annog cyfranogiad a chyflwyno strategaethau adfywio rhanbarthol; a chefnogi Cymru wledig drwy ddatblygu cyfleoedd ar gyfer incwm a chyflogaeth i bobl ifanc, gweithredu ein strategaeth ar gyfer dyfodol y diwydiant ffermio yng Nghymru, a chwilio am farchnadoedd arbenigol penodol ar gyfer diwydiant ffermio Cymru.

Sylweddolaf fod hynny’n uchelgeisiol. Rhaid i sawl peth fynd o’n plaid er mwyn inni allu cyflawni’r targed hwnnw o 90 y cant o CMC cyfartalog y pen y DU, a’r cynnydd o 135,000 yn nifer y swyddi yng Nghymru, y byddai 20,000 ohonynt yn swyddi ychwanegol mewn gwasanaethau cyllid a busnes. Gwaith y Llywodraeth yw sicrhau bod yr hyn sy’n gorfod mynd yn iawn, yn mynd yn iawn mewn gwirionedd. Yr ydym yn ymrwymedig i’w weithredu, mewn cydweithrediad â’n rhanddeiliaid a’n partneriaid. Yr ydym yn hyderus y gwnawn lwyddo os gallwn gynhyrchu’r ymdeimlad o undod cenedlaethol. Dyna pam y cynigiaf y cynnig gyda phleser a balchder y bore yma.

Gwelliant 1: ym mhwynt 1, rhoi ‘nodi’ yn lle ‘cymeradwyo’.

Cynigiaf welliant 3. Ychwanegu ar ddiwedd pwynt 1:

Cynigiaf welliant 4. Ym mhwyntiau 2 a 4 rhoi ‘Llywodraeth Cymru’ yn lle ‘Llywodraeth Cynulliad Cymru’.

Cynigiaf welliant 5. Ychwanegu ar ddiwedd pwynt 2:

Cynigiaf welliant 7. Ychwanegu ar ddiwedd pwynt 3:

in Welsh Three tries for a Welshman.

yn Saesneg Dyma’r drydedd strategaeth economaidd y mae Llywodraeth y Cynulliad wedi ei chyhoeddi. Gadewch inni ddechrau gyda’r newyddion da: mae’n welliant ar y ddwy arall—prin y gallai fod yn waeth—ac mae’n osgoi’r camgymeriadau gwirion a oedd yn fersiwn mis Chwefror. Ni ddylai’r ddogfen honno fod wedi cael ei chyhoeddi ar ei ffurf grai, heb ei chywiro. Croesawn y dyheadau yn y ddogfen newydd hon: yr ymrwymiad i ddod â ffyniant i’r boblogaeth gyfan; codi cyflogaeth i gyfartaledd y DU; adeiladu economi ar sail gwybodaeth; darparu cysylltiadau electronig o’r radd flaenaf; hyrwyddo ynni adnewyddadwy; arallgyfeirio’r economi wledig, a darparu:

yn Saesneg ‘yr amgylchedd busnes gorau yn y byd.’

yn Saesneg Gwych—cytunaf â phob gair, ac yr oedd y cyfan bron yn fy maniffesto yn 1999.

yn Saesneg Yn anffodus, mae gwrthddywediadau dwfn rhwng dyhead a pholisi. Yn gyntaf, ni allwch gael ffyniant ym mhob rhan o Gymru heb strategaeth ranbarthol. Mae dadansoddiad o anghenion ac asedion gwahanol y rhanbarthau economaidd penodol yn rhan hanfodol o strategaeth wirioneddol, ond yn ‘Cymru ar ei Hennill’ anwybyddir y dimensiwn rhanbarthol hwn. Nid oes dim yn hyn ar gyfer Gwynedd, Ynys Môn, Sir Benfro, Sir Gaerfyrddin, bae Abertawe, ac—yn anad dim—dim ar gyfer y Cymoedd.

yn Saesneg Ateb y Llywodraeth yw na allwch orfodi diwydiant i symud i rannau pellennig o Gymru. Mae hynny’n amlwg. Fodd bynnag, ni allwch ychwaith orfodi diwydiant i ddod i Gymru yn y lle cyntaf. Os derbyniwch ddadl y Llywodraeth, ni fyddai diben gosod targed i Gymru gyfan. Rhaid seilio ein strategaeth ar greu’r cyfuniad priodol o addysg a seilwaith i berswadio cwmnïau bod Cymru yn lle delfrydol ar gyfer buddsoddi. Os gallwch wneud hynny ar gyfer Cymru gyfan, gallwch ei wneud ar gyfer pob rhanbarth. Ar ôl dwy flynedd a hanner, a yw’r Llywodraeth yn dal heb fod wedi gwneud ei gwaith cartref ar strategaeth ranbarthol, neu efallai nad oes ganddi unrhyw ymrwymiad difrifol i ddod â ffyniant i’r Cymoedd ac i’r gorllewin? A yw’n gwrthod targedau rhanbarthol gan nad yw’n fwriad ganddi i dargedu’r adnoddau ychwanegol angenrheidiol i gyrraedd y targedau hynny?

yn Saesneg Mae sôn am adnoddau yn fy arwain at yr ail wrthddywediad dwfn rhwng y ddogfen hon a realiti—realiti yw’r gyllideb a fabwysiadwyd ychydig wythnosau yn ôl. Nid yw’r £15 biliwn y cyfeiriwyd ato yn cynnwys unrhyw arian ychwanegol sylweddol i newid y sefyllfa y buom ynddi ers yr ychydig flynyddoedd diwethaf. Mae’n cynnwys cyllideb Amcan 1 a’r cyllidebau blaengynllunio presennol. Fodd bynnag, beth yw diben sôn am rôl holl bwysig addysg, yn enwedig addysg uwch, os oes gennym gyllideb addysg sy’n dechrau gyda llai o arian y pen na Lloegr a’r Alban, ac yna’n cynnig cyfradd cynyddu ymhell islaw gweddill y DU ac eto’n cyflawni cyfradd twf gyflymach? Pam breuddwydio am ‘gysylltiadau electronig o’r radd flaenaf’ ac yna dyrannu’r hyn sydd yn amlwg yn swm annigonol ar gyfer seilwaith band llydan, na fydd yn cyflwyno band llydan i boblogaeth Cymru yn yr ychydig flynyddoedd nesaf? Mae’r un peth yn wir am drafnidiaeth gyhoeddus.

yn Saesneg Mae gwrthddywediad hefyd—a gaiff ei ddatrys yn fuan gobeithio—rhwng yr ymrwymiad clodwiw i ynni adnewyddadwy a’r ffaith bod y rhan fwyaf o gynigion ar gyfer prosiectau ynni adnewyddadwy yng Nghymru wedi eu rhwystro gan y Llywodraeth hon. Mae’n eironig mai’r un prosiect a enillodd gymeradwyaeth yw’r un na allai Llywodraeth y Cynulliad ei rwystro.

yn Saesneg Gellid bod wedi datrys rhai o’r gwrthddywediadau hyn yn y Pwyllgor, ond ni fu’r Pwyllgor Datblygu Economaidd yn ymwneud â pharatoi fersiwn terfynol y strategaeth. Dyna’r gosb i aelodau o bob plaid am fod yn hollol gywir yn ein barn ar ddrafft mis Chwefror. Y gwrthddywediad terfynol yw’r un rhwng rhethreg partneriaeth a phenderfyniad Llywodraeth y Cynulliad i fwrw ati heb gynnwys ei phartneriaid. Partneriaeth wirioneddol oedd cyfrinach partneriaeth gymdeithasol Iwerddon, a gynhyrchodd ei chynllun datblygu. Os ydym yn efelychu Iwerddon, ni allaf ddeall pam y gwrthodwyd y bwrdd polisi economaidd. Dyma felly, strategaeth Llafur 100 y cant, ac mae nod amgen y Llywodraeth arni, sef gwrthddywediad rhwng dyhead a realiti. Yn ôl safonau rhyngwladol, mewn cymhariaeth â chynllun datblygu Iwerddon, hyd yn oed yn ôl safonau’r Llywodraeth hon, mae’n ddarn o waith eilradd.

Cynigiaf welliant 8. Ychwanegu ar ddiwedd pwynt 3:

Cynigiaf welliant 9. Ychwanegu ar ddiwedd pwynt 4:

Cynigiaf welliant 10. Ychwanegu pwynt newydd ar ddiwedd y cynnig:

Cynigiaf welliant 11. Ychwanegu pwynt newydd ar ddiwedd y cynnig:

Bu hynt y strategaeth datblygu economaidd genedlaethol rywfaint yn drofaus ers sefydlu’r Cynulliad. Hon oedd y ddogfen gyntaf i’r Pwyllgor Datblygu Economaidd ei thrafod yn ystod ychydig wythnosau cyntaf y Cynulliad, bron dair blynedd yn ôl. Mae’n anodd credu, ar ôl yr holl amser hwn, bod y weinyddiaeth o’r diwedd wedi cyflwyno ei drafft terfynol. Ar y dechrau, yr oedd bwriad i bob plaid gydweithio a hyd yn oed gynnig papur ar y cyd. Yn anffodus, chwalodd y parch o’r ddwy ochr a’r gefnogaeth drawsbleidiol pan wrthododd y Gweinidog dderbyn yr argymhellion trawsbleidiol fis Chwefror diwethaf. O ganlyniad, er gwaethaf mwyafrif Llafur/Democratiaid Rhyddfrydol ar y Pwyllgor, gwrthododd gymeradwyo’r papur, ond parchodd hawl y Gweinidog i fwrw ymlaen â’r ymgynghori. Dywedodd ar y pryd fod brys mawr, gan fod angen cwblhau’r ymgynghoriad erbyn yr hydref er mwyn gallu rhoi cynnig yn y cylch cyllideb. Yr oeddem eisoes wedi aros dwy flynedd am strategaeth ar y pryd a theimlwyd na fyddai dau fis arall wedi gwneud llawer o wahaniaeth. Gwrthododd y Gweinidog ein galwadau oherwydd yr amserlen dynn fel y’i gelwir.

Ni fyddwch yn synnu i glywed bod y strategaeth wedi ei beirniadu’n helaeth ac i lawer o sefydliadau wneud hwyl am ei phen. Gymaint felly, fel yr ymestynnwyd y cyfnod ymgynghori yn yr haf, er gwaethaf yr amserlen dynn. Ar ôl i’r ymgynghori ffurfiol ddod i ben ar 6 Gorffennaf, yr oedd cymaint o ymatebion beirniadol fel y bu’n rhaid i’r Gweinidog newydd dros Ddatblygu Economaidd oedi’r broses unwaith eto, a chyhoeddi fersiwn arall ar gyfer ymgynghori. Beth a ddigwyddodd i’r amserlen dynn a’r cynigion yn y cylch cyllideb.

Yn y pen draw, arweiniodd hyn at strategaeth heddiw a dadl heddiw. Y ddedfryd: ar yr ochr gadarnhaol, mae’n llifo’n well na chyhoeddiadau blaenorol; ar yr ochr negyddol, mae’n llifo i’r cyfeiriad anghywir yn gyfan gwbl. Methodd y ddogfen â chydnabod y diffygion sylfaenol a fodolai ym mhob fersiwn. Mae’r diffyg cyntaf yn ymwneud â’r targedau, sydd yn hollol afrealistig o’u cymharu â’r adnoddau y mae’r Gweinidog yn eu cynnig. Dyna oedd y farn drawsbleidiol tua wyth mis yn ôl. Ar y pryd, yr oeddem o’r farn bod symud o 83 y cant o CMC y pen o gyfartaledd y DU i 90 y cant ymhen 10 mlynedd, gyda’r adnoddau oedd ar gael, yn chwalu hygrededd y strategaeth. Yn ystod yr oedi hir y soniais amdano, mae diwygiadau ystadegol wedi gostwng CMC y pen yng Nghymru o fan cychwyn o 83 y cant i 80 y cant o CMC y pen o gyfartaledd y DU—ni feiaf y weinyddiaeth am hynny, diwygiad yn syml ydyw. Fodd bynnag, methodd y Gweinidog â rhoi cyfrif ar gyfer hynny a methodd â chydnabod bod y bwlch hyd yn oed yn fwy. Mae ceisio cyflawni 90 y cant o CMC y pen o gyfartaledd y DU hyd yn oed yn fwy amhosibl nag yr oedd yn flaenorol. At hynny, er gwaethaf ansicrwydd economaidd byd-eang, a thebygolrwydd dirwasgiad byd-eang, cred y Gweinidog o hyd y gallwn gyflawni 90 y cant o CMC y pen o gyfartaledd y DU yn seiliedig ar ddim newid sylweddol yn yr adnoddau sydd ar gael. Mae’r ffigur o £15 biliwn yn y ddogfen ddrafft, a ddyrennir i ddatblygu’r economi, yn gamarweiniol. Cynhwysir y gyllideb ar gyfer trafnidiaeth a’r gyllideb ar gyfer yr economi o fewn y £15 biliwn hwnnw. Ni wn pam nad ychwanegwn hynny at y £2 biliwn neu’r £3 biliwn a warir ar iechyd, oherwydd heb weithlu iach ni allwch sicrhau datblygiad economaidd. Gadewch inni roi’r grant bloc at ei gilydd, a thaeru ei fod yn mynd tuag at y strategaeth datblygu economaidd genedlaethol.

Beth a ddywed yr arbenigwyr? Dengys y rhagolygon economaidd diweddaraf fod y Gweinidog â’i ben yn y cymylau. Maent i gyd wedi diwygio’r rhagamcanion economaidd tuag at i lawr unwaith eto. Mae’r symudiad rhwng rhagolygon y gwanwyn a’r hydref yn arwyddocaol. Yr hyn sy’n peri gofid yw bod pob un ohonynt yn rhagweld y bydd economi Cymru yn tyfu’n arafach nag yng ngweddill y DU. Awgryma Strategaethau Busnes Cyfyngedig, un o’r tri chwmni rhagolygon economaidd allweddol, y daw ein heconomi, eleni, o fewn trwch blewyn i ddirwasgiad ac na fydd yn tyfu mwy na 0.1 y cant, ond y bydd economi’r DU yn tyfu 2.2 y cant. Os felly, erbyn y flwyddyn nesaf, byddwn yn waeth ein byd yn ariannol nag yr ydym ar hyn o bryd. Bydd CMC Cymru y pen yn is na 80 y cant o gyfartaledd y DU, gan greu bwlch unwaith eto sy’n anos ei gau. Yn ddiau, bydd y Gweinidog yn ceisio anwybyddu’r pwyntiau hyn. Fodd bynnag, gobeithiaf y bydd, ar yr achlysur hwn, yn ymdrin â’r realiti economaidd yn hytrach na throi at sylwadau personol bychanol, fel y gwnaeth yn y gorffennol.

Nodaf fod fy amser yn dod i ben. Nid yw’r ddogfen hon yn ymdrin ag anghenion busnes o ran galwadau trafnidiaeth neu faterion ymarferol fel deuoli ffordd yr A40, ffordd gyswllt gyflym i’r draffordd a gwelliannau technoleg gwybodaeth a chyfathrebu ledled Cymru. Mae ‘Cymru Ar-lein’, fel y’i cyflwynwyd—

Yr wyf am ddechrau o safbwynt gwahanol, sef y dylem fod yn hyderus. Pan gafodd ei greu, ymgymerodd y Cynulliad Cenedlaethol â’r rôl o ddymuno cyflwyno ar faterion i bobl Cymru, nid er mwyn y dyfodol economaidd yn unig, ond ar draws bywyd yng Nghymru. Dylid craffu’n ofalus ar y strategaeth hon a dyna sydd wedi digwydd. Fodd bynnag, daw amser pan fydd craffu er budd polisi cyhoeddus yn llithro i fogailsyllu, cynnydd graddol mewn siniciaeth a bychander a all danseilio’r hyder sydd ei angen arnom i gyflawni ein dyheadau a’n gweledigaethau ar gyfer y dyfodol.

Drwy lansio ‘Cymru ar ei Hennill’, rhaid inni gredu y gallwn, ac y gwnawn, ennill. Ystyriwch gymaint y mae’r genedl wedi datblygu. Mae’r strategaeth hon yn dangos y ffordd i lwyddiant economaidd yn y cyfnod hyd at 2010. Ystyriwch y sefyllfa bum mlynedd yn ôl pan oeddem yn cael ein llywodraethu o hyd gan Ysgrifennydd Gwladol Ceidwadol, a’r rhaglenni cronfeydd strwythurol yng Nghymru yn cael eu heithrio o floc Barnett. Ystyriwch ble yr ydym wedi cyrraedd mewn pum mlynedd. Ni allai’r freuddwyd datganoli, a wrthwynebwyd gan y Blaid Geidwadol, fod wedi dod yn realiti bryd hynny, fodd bynnag, mae wedi erbyn hyn. Enillwyd adnoddau Amcan 1 ar gyfer gorllewin Cymru a’r Cymoedd. Mae dwy ran o dair o’r wlad—gorllewin Cymru a’r Cymoedd—yn ardal Amcan 1 ac mae gennym adnoddau ar eu cyfer. Bydd bloc Barnett—

A ildiwch?

Byddaf yn gorffen mewn munud. Siaradaf am ychydig o amser yn fwy. Erbyn hyn mae bloc Barnett, na ellid ei dorri yn y gorffennol, wedi ei dorri er mwyn sicrhau gwariant ychwanegol ar gyfer arian cyfatebol.

A ildiwch?

Ildiaf mewn munud. Mae’r Cynulliad Cenedlaethol wedi creu Cyllid Cymru, ein banc datblygu cyntaf. Mae yna rai na chredant y gallwn gyflawni’r newid graddol sydd ei angen yn economi Cymru i gyflawni 90 y cant o CMC y pen o gyfartaledd y DU—camp na fyddai’n galw am fwy na 40 y cant o gyfradd twf ddiweddar Iwerddon.

Mae Alun Cairns am ymyrryd. Mae’n debyg ei fod am ofyn pam ein bod yn cynnwys popeth yn y gyllideb fawr.

Mae hynny’n ymwneud yn fras â’m hymyriad. Fodd bynnag, dywedasoch eiliad yn ôl fod digon o adnoddau ar gyfer Amcan 1 o ran arian cyfatebol. Os felly, pam na wnaethoch gefnogi’r cynnig o ddiffyg hyder yn erbyn cyn Brif Weinidog Cymru?

Mae’n ddrwg gennyf na wrandawsoch, Alun. Ailadroddaf y geiriau i sicrhau eich bod yn eu deall: ‘er mwyn sicrhau gwariant ychwanegol ar gyfer arian cyfatebol’. Mae hynny’n wahanol i’r hyn a ddywedasoch chi. Fodd bynnag, gwnaethoch sôn am bwysigrwydd trafnidiaeth, a chwyno wedyn am y gyllideb trafnidiaeth yn cael ei chynnwys yn y £15 biliwn. Mae’r ddau ddatganiad hynny yn hollol groes i’w gilydd. Mae’n debyg mai dyna’ch cyfarwyddyd—

Nid ildiaf eto. Ymhlith yr amheuwyr—a chlywsom un—mae llawer wedi sefyll fel ymgeiswyr yn y Cynulliad. Mae rhai yn y Cynulliad sy’n credu na allwn wneud dim heb bwerau ychwanegol. Mae safbwynt fy mhlaid ar y ddau fater hyn yn gyson. Yr ydym am gael mwy o bwerau i Gymru a mwy o fuddsoddiad cyhoeddus. Er mwyn ennill mwy, yr ydym eisoes yn torchi llewys ac yn ymladd amdano. Dyna pam y cred fy mhlaid y byddai disodli fformiwla Barnett a derbyn fformiwla ar sail anghenion yn dod â gwariant cyhoeddus ychwanegol i Gymru. Fodd bynnag, byddai methu ag ymdrechu i wneud gwelliannau sylweddol i fywyd economaidd a chymdeithasol Cymru gan ddefnyddio’r adnoddau sydd ar gael inni yn awr yn bradychu dyheadau gwleidyddol Cymru a’r bobl a’n hetholwyd.

Yr wyf yn falch o’r strategaeth bartneriaeth hon, ‘Cymru ar ei Hennill’, gan ei bod yn cynnwys cymaint o’r datblygiadau polisi a gyflwynwyd yn wreiddiol yn y cytundeb partneriaeth, gan gynnwys cefnogaeth newydd i fenter, mwy o bwyslais ar sectorau a chlystyrau twf fel yr economi gymdeithasol, deunyddiau adnewyddadwy, twristiaeth a grwpiau amaeth. Mae’n cynnwys ymrwymiad i hyrwyddo arloesedd ar draws sectorau diwydiannol, a chydweithredu gwell rhwng y sector busnes a’r byd academaidd. Mae’n rhoi pwyslais ar ddatblygu a rhoi grym i gymunedau, gan sicrhau bod gwell cystadleugarwch a chynhwysedd yn mynd law yn llaw. Mae’r strategaeth yn cynnwys ymrwymiad i adfywio’r economi wledig, gan gynnwys Cyswllt Ffermio. Yr wyf yn falch fod y cynllun cymorth menter newydd gennym, sy’n cyflwyno un ddewislen o arian cymorth i gwmnïau Cymru, gan wneud a chreu amgylchedd busnes newydd ar gyfer pob rhan o Gymru, sy’n ein rhoi ar y blaen i unrhyw ran arall o’r Deyrnas Unedig. Dyna’r datblygiad y mae’n rhaid inni weithredu arno. Nodir y targedau rhanbarthol yn glir yn rhaglenni Amcan 1, 2 a 3. Erbyn hyn, gallwn gynnig gwell cymorth gwladol rhanbarthol yng ngorllewin Cymru a’r Cymoedd na 97 y cant o weddill y DU. Rhaid inni fod yn hyderus. Mae llawer o’r DU ac Ewrop yn genfigennus o Awdurdod Datblygu Cymru. Eisoes mae gennym £15 biliwn i’n helpu i drawsnewid economi Cymru. Dyna pam ei bod yn bryd inni ddechrau credu yn ein hunain a gwneud y gorau o’r hyn sydd gennym â hyder.

My concern is that this is a statement of aspiration. It is commendable that we are aiming for 135,000 new jobs, but this is a figure on paper and it is worthless unless there is a tailor-made plan to turn that figure into reality. If we are to succeed, it is essential that we work as a team and in true partnership. As Phil Williams said, the success in Ireland was based on the establishment of its 1987 partnership.

I fear that, over the past months, we have done great harm to the partnership between business, the trade unions and the Government in Wales. Business is increasingly of the opinion that the Government in Wales takes no notice of it. I have seen in the Economic Development Committee how the Government disregards the Committee’s unanimous wish to establish an economic policy board for Wales. If that is the extent to which the Government listens, then it cannot create that necessary unity.

If we want to meet the objective, we must have more detailed geographical targeting because there is a danger that the jobs will all be along the M4 corridor. It is important to target sectors to ensure that the necessary skills are provided in the right place. We must also target the companies with which we are trying to co-operate.

Of the 144,000 businesses in Wales, 100,000 do not employ any staff. The greatest potential for growth is among the 15,000 businesses that currently employ between five and 250 workers. That is a total of about 270,000 workers. Professor Dylan Jones-Evans of the University of Wales, Bangor has estimated that around 27,000 new jobs could be created in that group of companies over a period of three years, if we target effectively and provide people to work closely with the companies to maximise the potential growth. No mention is made of that in the strategy.

We need financial resources to hit that target, but the strategy provides no additional money. It is misleading to say that money provided for Objective 1 is sufficient to cover match funding. It is not enough to meet the needs of expenditure on European money alone. Without the resources, this will not be realised.

We need the tools to enable us to influence businesses to develop and invest in the right places. The coalition Government has promised to work towards a package of fiscal variations to achieve that. Bodies such as the Federation of Small Businesses have called for such a package. Apart from the right to vary stamp duty, which affects house prices more than job creation, there is no sign that the Government has managed to convince the Treasury of the importance of this issue.

This is not a plan but a wish list. The wishes are commendable, but there is no certainty that we will succeed in achieving them. It is like a child’s list to Father Christmas. I am afraid that the people of Wales will be waiting some time before they celebrate the economic Christmas.

Cytunaf ag Alun Cairns na fu’r broses dros y ddwy flynedd a hanner diwethaf yn foddhaol, mae’n ddrwg gennyf. Yr hyn sydd gennym o’n blaen yw dogfen nad yw’n cyflawni’r dyheadau a oedd gennym pan ddechreuasom ar y broses. Yr oeddem yn edrych am rywbeth mwy ysbrydoledig na’r hyn sydd gennym ar hyn o bryd.

Ar ôl dweud hynny, mae llawer i’w groesawu yn y strategaeth ddiwygiedig. Mae gennym ymrwymiad i wasanaethau ariannol, dymuniad i brofi rhaglenni ar gyfer cynaliadwyedd, a chydnabyddiaeth bod ein hasedion daearyddol a ffisegol unigryw yn gwneud cyfraniad sylweddol i lwyddiant economaidd Cymru.

Mae ystod o fentrau da fel Cyllid Cymru, ‘Cymru Ar-lein—Online for a Better Wales’ a’r panel ymgynghorol ar ymchwil economaidd. Croesewir y rhain i gyd ac maent yn hanfodol, ond nid wyf yn siŵr bod y cynllun hwn yn gydlynol nac yn gredadwy.

Mewn dadleuon blaenorol, mynegais fy mhryder ynglŷn â thargedau goruchelgeisiol—yn bennaf ar gyfer ein cynnyrch mewnwladol crynswth. Mae’r targed i Gymru, sef cyflawni 90 y cant o CMC o gyfartaledd y DU erbyn 2010, yn rhywbeth sydd wedi goroesi o’r hen ddogfen strategaeth datblygu economaidd genedlaethol. Nid yw’n fwy cyflawnadwy yn awr nag yr oedd bryd hynny. Nid diffyg uchelgais i Gymru yw’r hyn sy’n gwneud imi gwestiynu’r targed hwnnw, ond penderfyniad i weld bod gennym strategaeth yn awr sy’n gredadwy ac nad yw’n camarwain pobl gydag addewidion ffug. Dywedodd Mark Lee, sgriptiwr o Hollywood, unwaith fod

Mae angen inni osod targedau sy’n seiliedig ar y wybodaeth sydd ar gael. Nid yw’r wybodaeth bendant sydd gennym ar hyn o bryd yn awgrymu bod y targedau yn realistig nac yn gyflawnadwy.

A ildiwch?

Gwnaf y pwynt hwn ac yna fe ildiaf i chi. Yn ei hadroddiad economaidd diwethaf, diwygiodd uned ymchwil economaidd Cymru ym Mhrifysgol Caerdydd y newid yr oedd yn ei ragweld mewn CMC ar gyfer 2001 tuag at i lawr bron 1 y cant o’i gymharu â’r adeg hon y llynedd. Mae’n rhagweld y bydd y gagendor rhyngom ni a gweddill y DU dros y ddwy flynedd nesaf yn lledu. Cofnodwyd yn y South Wales Echo ddydd Llun bod swyddogion y Cynulliad wythnos yn ôl wedi cyfaddef inni fethu’r targed CMC ar gyfer 2000. Nid yw hynny’n gychwyn addawol.

Fis diwethaf, lluniodd Robert Huggins and Associates adroddiad yn dangos bod Cymru ar waelod ei dabl o ran cystadleugarwch rhanbarthol y DU, sef gostyngiad o 1.04 y cant ers y llynedd. Mae hyd yn oed prif ffynhonnell y Cynulliad o ragolygon economaidd, Cambridge Econometrics, yn rhagweld na fydd y cynnydd blynyddol mwyaf mewn CMC dros y pedair blynedd nesaf yn fwy na 2.8 y cant. Dyna’r wybodaeth y mae’n rhaid inni weithredu arni.

Wythnos diwethaf, yn ei ddatganiad cyn y gyllideb, rhagwelodd Canghellor y Trysorlys y bydd economi’r DU yn tyfu 2.25 y cant y flwyddyn. Er mwyn cynnal y twf hwnnw, a chyrraedd ein targedau ar gyfer 2010, bydd yn rhaid i economi Cymru gyflawni’n well na’r DU yn gyffredinol, gan dyfu bron 4 y cant bob blwyddyn, a phob blwyddyn am fwy na degawd. Ni chyflawnwyd hynny yn ystod y ganrif ddiwethaf ar ei hyd. Mae gennym gasgliad cyffredin o fesurau ar yr ochr gyflenwi. Fodd bynnag, nid oes dim yn y strategaeth hon o ran polisi neu adnoddau a fydd yn caniatáu inni gyflawni unrhyw beth tebyg i’r amcan hwnnw.

O gofio’r amserlen dynn, yr wyf yn ddiolchgar ichi am ildio. Mae eich sylwadau, yn benodol ynglŷn â’r targedau a’r diffyg strategaeth, yn eithaf damniol. A allaf gymryd yn ganiataol y byddwch yn pleidleisio yn erbyn y cynnig, neu a fydd teyrngarwch at eich plaid yn diystyru eich cymwysterau economaidd?

Gobeithiaf y caf amser ychwanegol ar gyfer yr ymyriad hwnnw, Ddirprwy Lywydd. Dywedaf wrth Alun mai’r Nadolig ydyw, tymor ewyllys da, ac ar adeg felly, gwna’r rhan fwyaf o bobl unrhyw beth i gael ychydig heddwch a llonydd. Mae eich cwestiwn yn fy atgoffa o Siôn Corn. I’r rhan fwyaf ohonom mae Siôn Corn yn syniad eithaf da, ac er na chymerwn ef o ddifrif neu er na chredwn ynddo mewn gwirionedd, nid ydym am ddweud wrth y plant rhag ofn y siomwn hwy. Mae fy marn ar y ddogfen strategaeth datblygu economaidd genedlaethol yn debyg i Siôn Corn yn hynny o beth. [Chwerthin]

Yn seiliedig ar wybodaeth gyfredol, mae’n debygol y bydd y gagendor rhwng Cymru a gweddill y DU yn lledu yn hytrach na lleihau. Dylem fod yn datblygu strategaeth economaidd a gwleidyddol sy’n cydnabod hynny. Mae angen strategaeth arnom sy’n cynnwys diwygio’r system ariannu gwariant cyhoeddus yng Nghymru, sy’n adlewyrchu anghenion economaidd a chymdeithasol gwirioneddol ein gwlad, nid ein cyfran ganrannol o boblogaeth y DU yn unig. Nid oes gennym ddogfen sy’n ddigon radical, arloesol nac un sy’n darparu syniadau a rhaglenni sy’n benodol Gymreig. Mae llawer o’r hyn a wnawn yn dilyn yr un themâu a strategaethau a fabwysiedir mewn rhanbarthau eraill â phroblemau economaidd tebyg, fel Swydd Efrog, Humberside, gogledd ddwyrain Lloegr a gorllewin Canolbarth Lloegr. Bydd dilyn yr un strategaeth yn ei gwneud yn anos inni gyflawni’r amcan canolog o gau’r gagendor rhwng gweddill y DU a ni ein hunain. Nid oes gennym y rhaglen sydd ei hangen arnom. Yr hyn sydd gennym yw adroddiad, a strategaeth sy’n ddiddorol a brwdfrydig ond sy’n annigonol ar gyfer y dasg o’n blaenau.

Nodaf gyflwyniad terfynol y strategaeth datblygu economaidd genedlaethol, er y bu cyfnod datblygu estynedig a blinderus iawn. Fel y credir yn gyffredinol, mae’n fabi hyll braidd, ond o leiaf mae yma ac nid oes unrhyw amheuaeth pwy yw’r tad. Dyma strategaeth datblygu economaidd Rhodri Morgan. Mae rhai aelodau o’r Pwyllgor Datblygu Economaidd yn anfodlon i’w cyngor gael ei anwybyddu. Darllenais am un Aelod—dau o bosibl—a oedd wedi cynhyrfu cymaint fel ei fod ef neu hi yn ystyried ymddeol o fusnes ffiaidd gwleidyddiaeth. Fodd bynnag, mewn ffordd, yr wyf yn eithaf balch. Yr wyf yn falch nad yw’r Pwyllgor wedi cymeradwyo’r strategaeth datblygu economaidd. Felly, strategaeth Rhodri Morgan yw hon. Mae’n rhywbeth y gellir mesur y dyn amryddawn hwn yn ei erbyn.

Mae problem ddifrifol gyda’r strategaeth hon. Peidied byth â dweud nad wyf o blaid targedau uchelgeisiol. Targed y Ceidwadwyr yw ennill digon o seddau yn etholiad 2003 i ffurfio Llywodraeth nesaf Cymru, neu yn wir ‘Llywodraeth Cynulliad Cymru’ fel y dywedodd Prif Weinidog Cymru heddiw. Yn y dyfodol rhaid inni ddarllen ‘GoWA’. Felly ‘GoWA slower with Labour’ fydd slogan ein hymgyrch. Bydd llawer ohonoch yn credu bod ein targed yn rhy uchelgeisiol, ond nid yw mor uchelgeisiol â’r targedau ar gyfer CMC y pen yn y ddogfen strategaeth datblygu economaidd genedlaethol hon.

Are you saying that you believe in Father Christmas too? [Laughter]

in Welsh Yes, I do believe in Father Christmas.

yn Saesneg Mae cymaint o gyfle i gyflawni’r targedau ag sydd o gael y Prif Weinidog i bleidleisio dros Alun Cairns yng nghystadleuaeth Aelod Cynulliad y flwyddyn. Dyma’r diffyg sylfaenol yn y strategaeth datblygu economaidd genedlaethol. Mae sail gyfan y ddogfen yn anhygoel. Yn rhannol, mae hyn am fod y targedau yn cymryd yn ganiataol y bydd economi Cymru yn cyflawni ar raddfa debyg i’r rhuthr am aur, ond yn fwy felly gan nad oes adnoddau ychwanegol sylweddol yn y ddogfen i gyflawni hynny.

yn Saesneg Yr wythnos diwethaf, fe’m plesiwyd gan araith a draddodwyd gan Brian Gibbons. Siaradodd gyda’i wychder arferol, yr ydym ni y Ceidwadwyr yn dechrau mwynhau ei glywed o’n seddau. Mae Brian yn datblygu i fod yn un o’r grwgnachwyr mawr Gwyddelig mewn gwleidyddiaeth fodern. Rhoddodd sbin hael ar gyflawniad economaidd Llafur, a honnodd ddatblygiadau economaidd yma mewn termau absoliwt, yn hytrach na’r termau cymharol sy’n ategu dogfen strategaeth datblygu economaidd genedlaethol. Cwestiynaf ddilysrwydd honiadau Brian, ond cytunaf â’i ddiagnosis craff nad oes unrhyw beth yn y strategaeth datblygu economaidd genedlaethol i gyfiawnhau’r targedau CMC anhygoel. Byddai’n dda pe bai Prif Weinidog Cymru yn gwrando ar ei feddyg.

yn Saesneg Efallai bod sawl elfen o’r strategaeth yn synhwyrol, ond drwy gynnwys y targedau CMC hyn, mae diffyg integredd i’r ddogfen gyfan. Cwch ar dir sych ydyw.

yn Saesneg Pryderaf hefyd ynglŷn â dyfodol economaidd Cymru wledig, y soniodd Prif Weinidog Cymru amdano. Pan ddiddymwyd Bwrdd Datblygu Cymru Wledig, yr oeddwn yn isel iawn fy ysbryd oherwydd fy ymrwymiad personol. Cofiaf y tro cyntaf imi gerdded heibio ei adeilad ar faes Sioe Frenhinol Cymru a gweld y waliau’n blastr o bosteri WDA. Teimlais y fath chwerwder. Y rheswm dros deimlo’n isel oedd fy nghred na fyddai rhywun bellach ar gael i bledio achos Cymru wledig, ac felly y bu.

yn Saesneg Nid oes unrhyw gorff i roi’r fantais wirioneddol sydd ei hangen ar Gymru wledig. Pryderaf yn benodol am Bowys. Mae’n bosibl i’r ardal honno gael ei gwasgu. I’r dwyrain, mae Canolbarth Lloegr sy’n hawdd ei gyrraedd, ac i’r gorllewin, mae ardal Amcan 1, wedi ei chefnogi gan ein rhaglen newydd. Dim ond yr wythnos diwethaf, dywedodd y Gweinidog dros Ddiwylliant, Chwaraeon a’r Gymraeg wrth y Pwyllgor Diwylliant nad oes costau ychwanegol wrth ddarparu cyfleusterau chwaraeon mewn ardaloedd gwledig. Pan ddywed rhywun rywbeth mor wirion, nid yw’n bosibl rhesymu â hwy. Nid oedd hyd yn oed yn awgrym gan y gwasanaeth sifil.

yn Saesneg Nid wyf yn gofyn am dargedau rhanbarthol a fyddai, yn fy marn i, yn gwneud y strategaeth genedlaethol yn rhy anhyblyg. Fodd bynnag, gofynnaf i’r Gweinidog dros Ddatblygu Economaidd dderbyn bod angen cymorth arbennig ar Gymru wledig. Mae’r rhan o Gymru yr wyf wedi treulio y rhan fwyaf o’m bywyd fel oedolyn yn ceisio ei gwneud yn fwy deniadol yn economaidd yn cael ei gadael ar ei phen ei hun, ac nid wyf yn hoffi hynny. Dylai unrhyw strategaeth datblygu economaidd genedlaethol ymdrin â’r pwynt hwnnw os yw i lwyddo i gael ei hystyried yn wirioneddol genedlaethol.

Llwyddiant economaidd fydd prawf allweddol y Cynulliad, ac fel y cyfryw croesawaf y ddadl ar y strategaeth heddiw. Mae’r targedau a’r dyheadau yn glir, ond er mwyn i’r strategaeth hon weithio, mae’n rhaid gwneud ymdrech fawr i fabwysiadu ymagwedd gydgysylltiedig.

Fel y cyfryw, yr oeddwn yn falch bod strategaethau ‘Cymru ar ei Hennill’ a’r ‘Wlad sy’n Dysgu’ wedi eu lansio ar y cyd rai misoedd yn ôl. Gwyddom na fydd strategaeth economaidd yn gweithio os nad yw hefyd yn cynnwys materion hyfforddiant priodol, sgiliau, a mynediad i’r farchnad lafur i bob un o ddinasyddion Cymru.

Agwedd allweddol ar y strategaeth yw entrepreneuriaeth. Croesawaf y ffaith inni dderbyn diweddariad ddoe ar y cynllun gweithredu entrepreneuriaeth yn y Pwyllgor Datblygu Economaidd.

Er mwyn i Gymru ffynnu, rhaid inni fabwysiadu ymagwedd ragweithredol. Yr ydym yn gwneud hynny. Sôn yr ydym am newid diwylliannol yn y ffordd y mae pobl yn meddwl, dros ystod eang, o’r sector preifat i’r sector cyhoeddus. Ni ddylem golli golwg ar y ffaith bod gan Gymru gyfoeth o dalentau, ond yr ydym wedi tueddu i golli ein talentau i rywle arall. Rhaid inni ystyried y mater hwnnw.

Yr wyf am i’r strategaeth hon fod yn llwyddiannus oherwydd ei bod yn annog disgwyliad clir gan bob un o’n hasiantaethau i greu’r amodau gorau fel y gall unigolion, cwmnïau a chymunedau ffynnu. Gwyddom fod sawl datblygiad calonogol wedi bod yn ddiweddar. Soniaf am Gyllid Cymru, prif brosiect Amcan 1, a fydd yn helpu ac yn cefnogi llawer o fusnesau bach. Fe’i croesawyd yn frwd gan y sector preifat.

Fodd bynnag, mae heriau hefyd. Rhaid inni gael cysylltiadau da, parhaus, fel y gall pob rhan o Gymru, pa mor bellennig bynnag y mae, fod yn llwyr ymwybodol o’r ystod o wasanaethau.

O ran Amcan 1—y cyfeiriwyd ati yn y ddogfen—dylem nodi fod Cymru yn gwneud yn dda yn awr gyda bron chwarter o’r arian wedi ei neilltuo. Yr ydym ar y blaen i ardaloedd Amcan 1 eraill yn y DU. Anghytunaf ychydig â Ron. Gweithredwn Amcan 1 mewn ffordd Gymreig. Yr ydym wedi edrych ar ardaloedd Amcan 1 eraill yn y DU, ond ceisiwn ei gweithredu mewn ffordd Gymreig. Mae hynny’n bwysig, o gofio bod datganoli wedi digwydd.

Mae’r prosiectau wedi ymsefydlu erbyn hyn ac mae llawer o bobl yn elwa ar Amcan 1, naill ai drwy gael swyddi a grëwyd drwy Amcan 1 neu drwy gael eu hyfforddi yn y sgiliau sydd eu hangen os ydym i greu economi ddeinamig. Mae enghreifftiau rhagorol ledled Cymru o gydweithio â’r sector preifat ac addysg uwch. Anogaf gymaint o Aelodau’r Cynulliad â phosibl i ymweld â’r prosiectau rhagorol hynny.

Mae annog y syniad o weithio mewn partneriaeth yn holl bwysig i Amcan 1. Rhed y thema hon drwy ‘Cymru ar ei Hennill’. Nid oedd mor amlwg, o bosibl, mewn rhaglenni Ewropeaidd blaenorol. Fel y dywedais, yr ydym yn ceisio gwneud pethau’n wahanol gydag Amcan 1.

Os ydym i gael economi ddeinamig, gynaliadwy, rhaid inni sylweddoli bod syniadau yn gorfod llifo o bob cyfeiriad ac o bob sector. Bydd ‘Cymru ar ei Hennill’ yn helpu i ryddhau’r syniadau hynny. Yn bwysicaf, bydd yn rhoi cymorth ymarferol i wneud hynny ac yn helpu i droi Cymru yn wlad ffyniannus. Rhaid i bob un ohonom ddechrau gweithredu’r strategaeth hon.

Canolbwyntiaf yn bennaf ar anghenion y Cymoedd—ardal a anwybyddwyd yn strategaeth y Llywodraeth. Fodd bynnag, cyn troi at yr ardal holl bwysig honno, ystyriaf yn fras oblygiadau’r cyfeiriadau at faterion addysg a hyfforddiant yn strategaeth y Llywodraeth. Fel plaid, croesawn yr amlygrwydd a roddir i addysg a hyfforddiant a’r ymrwymiad i economi ar sail gwybodaeth, wedi ei llywio gan wyddoniaeth. Dyna pam y pwyswyd am adnoddau ychwanegol ar gyfer y gyllideb addysg yn lle’r gyllideb datblygu economaidd. Fodd bynnag, nid ystyriwyd ein safbwyntiau ar hyn. Mae’n wendid dybryd yng nghynlluniau’r Llywodraeth bod disgwyl i’r gyllideb addysg yng Nghymru gynyddu ar gyfradd arafach o lawer na Lloegr. Yn ystod y flwyddyn ariannol ddiwethaf, cynyddwyd cyllideb addysg Cymru 6.8 y cant, o’i chymharu â chynnydd o 8.3 y cant yn Lloegr. Ni fydd y gyllideb ar gyfer 2002-03 yn pontio’r bwlch ariannol hwn.

Mae’n ofid, ac yn wir, yn wrthddywediad bod strategaeth gyffredinol y Llywodraeth yn pwysleisio addysg a sgiliau ond bod y bwlch gwario ar gyfer pob myfyriwr yng Nghymru o’i gymharu â Lloegr a’r Alban yn parhau o hyd. Mae hyn yn arddangos diffyg synergedd rhwng dogfennau a strategaethau amrywiol y Cynulliad.

Trafodaf y Cymoedd yn awr. Rhaid i unrhyw strategaeth datblygu economaidd genedlaethol i Gymru anelu at ddarparu digon o swyddi i warantu cyfleoedd gyrfaoedd llawn i’r boblogaeth gyfan, os yw pob rhanbarth o Gymru i elwa ar hyn. Mae targedu gofodol ar gyfer ardaloedd o amddifadedd fel y Cymoedd yn hanfodol os ydym i ledaenu ffyniant economaidd ledled Cymru. Dylai’r Cynulliad annog ei gyrff noddedig i ymgorffori targedu gofodol fel rhan o’u rhaglenni.

Mae problemau enbyd ein cymunedau yn y Cymoedd yn dra hysbys. Mae’r lefel diweithdra swyddogol ym mhob un o awdurdodau’r Cymoedd yn sylweddol uwch na’r cyfartaledd ar gyfer y DU. Fodd bynnag, mae’r lefel wirioneddol yn uwch o lawer gan fod cymaint o’r boblogaeth dros 50 oed wedi’u cofrestru fel rhai sydd â salwch hirdymor neu sy’n anabl. Dim ond 62 y cant o gyfartaledd Ewrop yw’r cynnyrch mewnwladol crynswth y pen. Golyga hynny fod y Cymoedd ymhlith yr ardaloedd tlotaf yn yr Undeb Ewropeaidd. Mae disgwyliad einioes bum mlynedd yn llai na chyfartaledd yr UE ac yng Nghymru mae’r gyfran uchaf o dai anaddas. Nid oes gan un o bob tri pherson unrhyw gymwysterau academaidd ac mae’r system drafnidiaeth yn hollol annigonol.

Mae mentrau amrywiol wedi methu â mynd i’r afael â’r gwir faterion. O’r mentrau amrywiol sydd ar waith ar hyn o bryd, rhaglenni cyffredinol yw’r rhan fwyaf nad ydym yn canolbwyntio’n llwyr ar adfywio’r Cymoedd. Yr oedd lansio grŵp y Cymoedd yn Gyntaf Llafur Newydd yn ddiweddar yn sbloet hysbysebu gwael gan blaid y mae ei pholisïau yn parhau i gael eu llunio i hybu rhanbarthau ffyniannus de ddwyrain Lloegr. I’r gwrthwyneb, mae Plaid Cymru yn datblygu strategaeth polisi gydgysylltiedig y gellir ei gweithredu ar ddiwrnod cyntaf Llywodraeth Plaid Cymru yn y Cynulliad Cenedlaethol.

Mae’r potensial a gynigir gan gymunedau’r Cymoedd yn enfawr. Credaf yn bendant mai rhyddhau’r potensial hwn yw’r allwedd i gynnydd economaidd Cymru gyfan. Mae Plaid Cymru wedi galw’n gyson am adolygiad o’r llu o strategaethau gwahanol sydd wedi ymdrechu ond wedi methu â mynd i’r afael â phroblemau enbyd y Cymoedd. Ar hyn o bryd ceir dryswch a dyblygir gwaith. Rhaid lleihau nifer y mentrau a’u symleiddio. Rhaid cael ymagweddau symlach tuag at y ddrysfa ariannu. Er enghraifft, gellid rhoi’r arian i gyd mewn un gronfa, gyda digon o adnoddau dros gyfnod hir o amser. Gallem hefyd ddileu’r angen i grwpiau wneud cais am arian.

Gan fod anghenion y Cymoedd gymaint a’r problemau mor enbyd, mae angen un strategaeth integredig i adfywio’r cymunedau hynny. Rhaid i’r strategaeth hon sicrhau datblygiad lluosganolog. Felly, rhaid mabwysiadu cynllun cydlynol ar gyfer lleoli cyfleoedd cyflogaeth a rhaid datblygu system trafnidiaeth gyhoeddus briodol. O’i defnyddio’n briodol, gallai Rhoi Cymunedau’n Gyntaf helpu i fynd i’r afael â rhai o broblemau cymunedau difreintiedig. Fodd bynnag, rhaid iddi fabwysiadu ymagwedd gyffredinol, gyfannol. Rhaid iddi beidio â bod yn rhaglen arall i ateb anghenion cymunedau mewn un maes penodol. Rhaid iddi gwmpasu pob ardal ddifreintiedig.

Datganaf fuddiant fel arweinydd Cyngor Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf. Mae cais y cyngor ar gyfer Rhoi Cymunedau’n Gyntaf yn cynnwys elfen arloesol a ystyriwyd gan y Cynulliad Cenedlaethol i’w mabwysiadu ledled Cymru, sef sefydlu un gronfa ddatblygu ganolog i’w defnyddio gan bob grŵp sydd i elwa ar arian Rhoi Cymunedau’n Gyntaf. Mae hon yn enghraifft dda o’r modd y gall symleiddio a rhesymoli’r arian fod yn fuddiol i bob cymuned yng Nghymru.

Yr wyf yn siomedig bod anghenion enbyd cymunedau’r Cymoedd wedi eu hanwybyddu o fewn strategaeth y Llywodraeth.

Mae Phil Williams yn iawn i ddweud bod y bartneriaeth yn holl bwysig i ddatblygiad economaidd Gweriniaeth Iwerddon. Ni fydd y Ceidwadwyr byth yn gallu ymuno â hwy gan nad ydynt yn credu yn y math hwnnw o wleidyddiaeth. Fodd bynnag, ni chredaf fod Phil yn iawn i ddweud bod bwrdd datblygu economaidd wedi bod yn Iwerddon ar unrhyw adeg. Yn awr, er bod sawl corff partneriaeth yn Iwerddon, nid oes un corff partneriaeth penodol sy’n debyg i’r bwrdd datblygu economaidd y cyfeiriodd Phil ato yn ei gyfraniad cychwynnol.

Mae hon yn ddogfen well, er na chredaf ei bod yn cynrychioli’r newid seismig y byddai pleidiau’r gwrthbleidiau yn hoffi ei weld. Croesawaf y cam tuag at bwyslais ar gynyddu nifer y swyddi â chyflogau da, yn hytrach na cheisio cau’r gagendor o fewn y DU. I ryw raddau, hollti blew yw cau’r gagendor o fewn y DU, yn arbennig gan fod economi’r DU, a hyd yn oed economi Cymru yn cyflawni’n well na gwledydd eraill y G7, parth yr Ewro a’r gwledydd sy’n aelodau o’r Sefydliad dros Gydweithrediad a Datblygiad Economaidd o ran lefelau diweithdra, chwyddiant a thwf CMC. Hyd yn oed o fewn y DU, dengys y cylch o ystadegau gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol ym mis Rhagfyr fod 7,000 yn llai o hawlwyr yng Nghymru. Golyga hyn fod gan Gymru, o ran y Sefydliad Llafur Rhyngwladol, y pumed lefel isaf o ddiweithdra ymhlith y 12 rhanbarth yng Nghymru a Lloegr. Dros y flwyddyn ddiwethaf, gan ddefnyddio cyfrif y Sefydliad Llafur Rhyngwladol eto, mae gan Gymru yr ail ostyngiad mwyaf yn y lefel diweithdra yng Nghymru a Lloegr.

Gwelwn berfformiad economaidd da—

Nid ildiaf. Crëwyd cyfanswm o 10,000 o swyddi ychwanegol yng Nghymru dros y 12 mis diwethaf. O gofio hynny, ni chredaf fod y targed o greu 135,000 o swyddi, fel yr amlinellwyd yn y ddogfen hon, mor druenus o uchelgeisiol ag y byddai Ron Davies yn dymuno inni ei gredu. Yr ydym wedi creu 10,000 o swyddi er inni gael problemau ym maes gweithgynhyrchu, y bunt gref, clwy’r traed a’r genau, y dirywiad cyffredinol yn yr UD a’r economi ryngwladol a’r sefyllfa yn sgîl digwyddiadau Medi 11. Dylai’r cofnod hwn o gyflawniad, yn wyneb amodau economaidd gwrthrychol difrifol ac andwyol, roi rhywfaint o hyder inni y gallwn gyrraedd ein targed uchelgeisiol.

Yr wyf ychydig yn siomedig gyda’r diffyg pwyslais ar weithgynhyrchu yn y ddogfen. Un fantais fawr sydd gan y diwydiant gweithgynhyrchu yng Nghymru yw ei fod mewn sector o’n heconomi lle mae’r cyflogau yn eithaf da, gyda’r pwyslais ar dechnoleg fodern. Yn bwysicach o safbwynt mynd i’r afael ag anweithgarwch economaidd, gellir symud y diwydiant gweithgynhyrchu yn haws i ardaloedd o anweithgarwch economaidd fel y Cymoedd yn hytrach na diwydiannau fel y diwydiant gwasanaethu. Rhaid i’r diwydiant gwasanaethu, i raddau helaeth, fynd i’r mannau lle y mae pobl ag incwm i’w wario yn byw, ac ni chredaf y bydd hynny’n datrys y problemau yn hawdd yng Nghymru, lle mae lefelau anweithgarwch economaidd yn uwch. Fodd bynnag, gall elfennau o’r sector gwasanaethu delio â lefelau anweithgarwch economaidd yn ein hardaloedd lle mae’r angen mwyaf, sef y sector cyhoeddus. Yr ydym wedi anghofio, i raddau helaeth, dros yr ychydig flynyddoedd diwethaf, bod y sector cyhoeddus yn borth ac yn ffynhonnell ar gyfer creu swyddi. Yn ffodus, yn arbennig i’r sector cyhoeddus, yr ardaloedd lle mae angen iddo ganolbwyntio ei weithgareddau ynddynt yw’r union ardaloedd lle mae anweithgarwch economaidd ar ei isaf. Mewn geiriau eraill, mae angen gwasanaethau cyhoeddus cryf yn y rhannau mwyaf difreintiedig yn gymdeithasol ac yn economaidd yng Nghymru. Os rhoddwn fwy o bwyslais ar hyrwyddo’r sector cyhoeddus fel ffynhonnell o greu swyddi, efallai y gallwn greu mas critigol economaidd yn y cymunedau hynny, a all gychwyn ar broses o adnewyddu cynaliadwy.

I gloi, fel rhan o ymarfer creu swyddi yn y sector cyhoeddus, dylai’r Cynulliad roi mwy o ystyriaeth i ddatganoli ei dasgau gweinyddol canolog i’r rhanbarthau o Gymru sy’n fwy difreintiedig yn economaidd. Os mabwysiadwn y strategaeth fwy cyfannol hon, byddwn yn cyflawni’r targedau uchelgeisiol hyn.

Croesawaf lawer o bwyntiau yn y ddogfen hon, yn arbennig—a gobeithiaf y bydd y Gweinidog yn ystyried hyn—yr help a roddir i fentrau bach a chanolig eu maint. Mae hynny’n ffordd ymlaen i Gymru, yn arbennig os canolbwyntiwn ar dwf busnesau cynhenid. Eglurir y ddwy eitem honno yn y ddogfen ac maent yn holl bwysig i’r dyfodol.

A wnewch chi roi gwell cyhoeddusrwydd i’r grantiau hyfforddi sydd ar gael? Mae amryw o fusnesau yn cael y papurau, ond nid ydynt yn canolbwyntio’r dychymyg ar ddiben y grantiau hyn. Nid diwrnod i ffwrdd o’r gwaith bob wythnos yn unig a ddarparant; eu diben yw rhoi cyfle i gael mwy o wybodaeth i ddatblygu’r swydd a gwella’r gweithrediad busnes yn gyfan gwbl.

Gofynnaf eto i’r Gweinidog ailnegodi gyda’r Trysorlys, oherwydd synhwyraf law farw y Trysorlys unwaith eto mewn perthynas â’r diffyg ymchwil a’r grantiau datblygu a’r cymhorthion gweithredu yn gyffredinol. Mae ymchwil a datblygu yn holl bwysig ym mhob sector o’r economi. Yng Nghymru, dim ond tua 20 o gwmnïau sydd ag uned ymchwil a datblygu effeithiol. Mae hyn wedi arwain at golledion swyddi mawr yn fy rhan i o’r byd, gyda Park Davies, sy’n gwmni fferyllol amlwg, yn colli ei ganolfan weithgynhyrchu gan fod cystadleuaeth ffyrnig wedi ei wthio allan o’i ran benodol ef o’r farchnad. Pe bai uned ymchwil a datblygu wedi bod ganddo, byddai wedi gallu cystadlu ar sail fyd-eang. Gofynnaf i’r Gweinidog ystyried hyn, yn arbennig felly wrth negodi gyda’r Trysorlys.

I gloi, cymeradwyaf yr hyn a ddywedodd Ron Davies am Siôn Corn. Yr wyf yn digwydd credu ynddo; wedi’r cyfan, mae’n entrepreneur arbennig o dda gyda chadwyn gyflenwi ryfeddol a chysylltiadau trafnidiaeth anghredadwy.

Mae llawer y tu hwnt i reolaeth y Llywodraeth—unrhyw lywodraeth, unrhyw le—pan ddaw i ddatblygu economaidd, ond mae llawer hefyd y gall y Llywodraeth ei wneud i osod y fframwaith cywir, er enghraifft, y gall busnes a menter ffynnu oddi mewn iddo. Soniaf yn fras am dri maes: ymateb i newid, trafnidiaeth a macro-economeg.

Wrth ymateb i newid mewn cyflogaeth, rhaid inni geisio dal ein gafael ar y swyddi sydd gennym, tra’n arallgyfeirio a chreu swyddi newydd. Pan gyfyd argyfwng, fel yr un yn y diwydiant dur, rhaid i’r ymateb fod yn un brys a chynhwysfawr. A minnau’n cynrychioli etholaeth ddur, gwn mai dyna yw ymateb Llywodraeth y Cynulliad, sef sicrhau bod yr asiantaethau perthnasol yn cydweithio’n agos, yn cael swyddi a hyfforddiant i weithwyr a ddiswyddwyd, a darparu cyngor, cymorth a chefnogaeth gyffredinol. Mae’r strategaeth adfywio is-ranbarthol yn y de ddwyrain eisoes wedi creu enghraifft drawiadol o gyrff yn cydweithio, gyda Llywodraeth y Cynulliad, ymgynghorwyr, awdurdodau lleol ac asiantaethau perthnasol yn cynnig model ar gyfer barn eang, adeiladol, gan adael plwyfoldeb ar ôl. Cyfeirir ati yn ‘Cymru ar ei Hennill’ fel model y gellir ei gyflwyno ledled Cymru. Mae’n adfywiad cydgysylltiedig, strategol, rhanbarthol—model i’r dyfodol.

O ran trafnidiaeth, mae’n bwysig lledaenu ffyniant ledled Cymru. I hwyluso hynny ar gyfer gorllewin Cymru a’r Cymoedd, rhaid inni ymdrin ar frys â’r tagfeydd traffig ar yr M4 o amgylch Casnewydd, a nodwyd ers amser fel problem fawr. Mae’n rhaid mynd i’r afael â hyn ar frys. O ran macro-economeg, un agwedd sy’n bwrw cysgod hir dros ‘Cymru ar ei Hennill’ yw’r ewro. Mae’r bartneriaeth rhwng Llywodraeth y Cynulliad o dan arweiniad Llafur a Llywodraeth Lafur y DU wedi cyflawni buddiannau economaidd trawiadol i Gymru fel cyflogaeth uchel a chwyddiant a chyfraddau llog isel. Dylid adeiladu ar y llwyddiant hwnnw drwy ymuno’n gynnar â’r ewro. Byddai i hynny fanteision penodol i Gymru, o gofio ein bod yn dibynnu mwy ar weithgynhyrchu. Mae’n glir y bydd yr hyn sy’n digwydd gyda’r ewro yn effeithio’n sylfaenol ar ‘Cymru ar ei Hennill’. Cynorthwyir Cymru yn fawr drwy gael y DU i ymgorffori’r ewro a bod yn gadarnhaol a brwdfrydig ynglŷn â’r Undeb Ewropeaidd yn gyffredinol.

Mae’n ddrwg gennyf, Alun, nid oes amser i ildio.

Gyntaf yn y byd yr ymunwn â’r ewro, gorau oll. I gloi, clywn adleisiau o ‘Cymru ar ei Hennill’ ledled y byd. Mae gwledydd ar draws y byd yn anelu at economi ar sail gwybodaeth, gan symud i fyny’r gadwyn gwerthoedd, gwella seilwaith, addysg a hyfforddiant, menter ac arloesedd. Bydd gweithredu’n fwy effeithiol yn rhoi mantais gystadleuol i Gymru. Dyna fydd y prawf asid. Mae ‘Cymru ar ei Hennill’ yn strategaeth drawiadol a chynhwysfawr. Gadewch inni fynd ymlaen â’r gwaith yn galonnog, gydag agwedd gadarnhaol a brwdfrydedd, egni ac ymrwymiad.

yn Saesneg Diolch i bawb a gyfrannodd at y ddadl hon. Argymhellaf wrthod pob un o’r gwelliannau. Mae seicoleg ar waith yma sef ein bod yn dymuno sefyll ar y cyrion, sy’n amlwg yn y gwelliannau sy’n dweud ‘nodi’ yn hytrach na ‘cymeradwyo’. Mae angen cymeradwyaeth y Cynulliad heddiw os ydym i roi cychwyn da i’r strategaeth a chyfleu’r neges gywir. Mae angen inni greu’r un undod o ddiben cenedlaethol a oedd gan Iwerddon 10 mlynedd yn ôl, sydd wedi newid o fod yn wlad gwbl ddiffygiol i fod yn un o ardaloedd ffyniant mawr Ewrop, os nad y byd.

yn Saesneg Soniwyd am dargedau is-ranbarthol sawl gwaith. Soniodd Phil am ardaloedd gwahanol o Gymru a fyddai’n cael eu hepgor. Soniodd Pauline hefyd am y Cymoedd. Bwriad amlwg y strategaeth yw chwarae gêm dal i fyny ddwy waith. Dylai Cymru ddal i fyny gyda gweddill y DU, tra bydd ardaloedd o Gymru sy’n llusgo’u traed yn dal i fyny gydag ardaloedd cyfartalog Cymru. Fodd bynnag, ni allwch osod targedau anodd fel hyn. Mae fel ceisio torri bowlen o gawl cyw iâr yn ddarnau. Ni allwch wneud hynny oherwydd nifer y penderfyniadau bychain a wneir gan fusnesau yng Nghymru a busnesau sy’n symud i Gymru. Ni allwch benderfynu hynny ar y lefel honno. Fodd bynnag, mae’r bwriad yn un amlwg. Yr ardaloedd sydd â’r gwaith mwyaf o ddal i fyny yw’r rhai y byddwn yn eu cynorthwyo fwyaf. Mae’r ysbryd yno, a gofynnaf ichi gytuno â ni ar y safbwynt hwnnw heb osod targedau anodd, is-ranbarthol fel y rhai yn eich datganiad i’r wasg, Phil, ar y strategaeth yr ydych yn ei pharatoi. Mae’n ffordd rhy anodd o’i gwneud.

yn Saesneg Ron, nid strategaeth datblygu economaidd yw eich diffiniad o beth y dylai hyn ei gyflawni ond strategaeth diwygio fformiwla Barnett. Mae’n faes gwahanol ac nid dyma ddiben y cynllun hwn. Mae honno’n ddadl y mae’n rhaid delio â hi yn ei rhinwedd ei hun, ond nid yw’n un ar gyfer y strategaeth datblygu economaidd.

in Welsh Dafydd, it was unfair and misleading to say that partnership had taken a heavy blow as a result of the administration’s refusal to accept the Economic Development Committee’s recommendation to establish an economic policy board. We accepted one of the two recommendations in that area, namely to establish an advisory panel on the economy, but not the other. If one is granted 50 per cent of what is asked for, that does not mean that everything has been rejected. Half of what was recommended was accepted and the other half was not. There were many reasons for that. The time was not right after the restructuring of the Welsh Development Agency, and only eight months after establishing ELWa as a new body with another huge change in the way that ELWa works to come in April 2002. Therefore it was not a good time to establish a body that would add another structure on top of the present structures, which were themselves new.

yn Saesneg Gwnaeth Brian Gibbons bwyntiau eraill am weithgynhyrchu. Mae gweithgynhyrchu yn bwysig. Mae’n un o’r pethau mawr anhysbys, os gallaf ei eirio felly. Hyd nes y gwyddom a fydd y bunt yn ymuno â’r ewro, ac ar ba gyfradd, mae’n anodd dweud faint o waith adfywio economi Cymru fydd yn seiliedig ar weithgynhyrchu, gan gynnwys pencadlysoedd cwmnïau a sefydliadau ymchwil a datblygu ym maes gweithgynhyrchu ar y naill law a gwasanaethau ariannol a busnes ar y llaw arall. Dyma’r maes anhysbys mawr, a chaiff hynny effaith ar lawer o’r gwelliannau eraill.

yn Saesneg Mae hon yn ddogfen fyw a gaiff ei diwygio. Ni ddiwygir o reidrwydd ar ôl pum mlynedd, fel yr oedd Jonathan, fe gredaf, yn ei awgrymu, ond ar unrhyw adeg pan allwch benderfynu ar un o’r pethau anhysbys mawr presennol. Pan fyddwch yn gwybod a fydd y bunt yn ymuno â’r ewro, ac ar ba gyfradd, yna gallwch wneud addasiadau mewn tipyn o amser o ran a welwch ddyfodol gwell i weithgynhyrchu a llai o reidrwydd dros fynd am wasanaethau ariannol a busnes. Mae hynny’n rhan o’r broblem a wynebwn wrth ddelio â hyn a chydag unrhyw strategaeth 10 mlynedd arall. Nid cynllun yw hwn. Nid yw wedi ei strwythuro fel yr hen gynlluniau Sofietaidd. Strategaeth ydyw. Dyna pam yr argymhellaf ein bod yn gwrthod pob un o’r gwelliannau. Cefnogwch hyn oherwydd ei bod yn fater rhy bwysig i chwarae gwleidyddiaeth gyda ffyniant economaidd Cymru y dyfodol.