Dechreuaf drwy ddelio â’r gwelliannau a gyflwynwyd. Nid yw pwyntiau’r Llywodraeth yn gwbl ddi-werth, ond unwaith eto, mae wedi troi at dacteg sbwylio drwy geisio dileu ein cynnig. Byddwn yn gwrthwynebu hynny. Mewn cyferbyniad â hynny, bu Plaid Cymru’n adeiladol drwy ychwanegu at y pwynt yr ydym yn dymuno’i wneud, a byddwn yn cefnogi gwelliannau 2 a 3 o’i heiddo.

Yn 1851, y newyddiadurwr o Indiana, John Soule oedd y cyntaf i ddweud wrth ei ddarllenwyr, ‘Dos tua’r gorllewin, ŵr ifanc, a thyfu gyda’r wlad’. Ymron i 150 o flynyddoedd yn ddiweddarach, soniodd Prif Weinidog Cymru am ‘geometreg newidiol’, ac er y gallai cyfarwyddiadau John Soule fynd â ni i Benfro, mae fy nghwmpawd gwleidyddol am droi Aelodau’r Cynulliad i gyfeiriad y Gogledd. Hoffwn weld mintai wagenni’r Cynulliad yn trystio tua’r Gogledd am un wythnos y flwyddyn. Efallai mai trystio yw’r gair allweddol, o ystyried cyflwr ein cyswllt rheilffordd o’r Gogledd i’r De. Fodd bynnag, mae’n werth ystyried y syniad o gynnal cyfarfod y tu allan i Gaerdydd o ddifrif.

A oes gennych amcangyfrif o gostau treiglo wagen y Cynulliad tua’r Gogledd?

Byddai cyfle da i wneud hynny yn ystod dathliadau Jiwbilî’r Frenhines pan fyddem i gyd yno beth bynnag.

Dywedasoch y byddem i gyd yn y Gogledd ar gyfer Jiwbilî’r Frenhines. Beth a wnewch y flwyddyn nesaf pan nad oes Jiwbilî? A wnewch gadw at un wythnos, sy’n symboleiddiaeth lwyr? Fel Aelod dros y Gogledd, dylai fod arnoch gywilydd o hybu symboleiddiaeth mewn Cynulliad hollgynhwysol.

Byddai cyfiawnhad economaidd dros y croeso a gâi’r Cynulliad yn y Gogledd. Yr wyf yn eich sicrhau y byddai’ch gallu gwario’n mynd at economi y mae arni daer angen amdano, a byddwn wedi gobeithio y gallech werthfawrogi hynny, Ann.

Mae ein Pwyllgorau Rhanbarth yn mynd o gwmpas, fel y mae’n Pwyllgorau Pwnc o bryd i’w gilydd. Fel y dywedais o’r blaen, gwasanaeth Jiwbilî’r Frenhines yn Eglwys Gadeiriol Bangor ar 11 Mehefin fyddai’r achlysur delfrydol inni gymryd cam hanesyddol, a chynnal y Cyfarfod Llawn cyntaf erioed y tu allan i Gaerdydd.

Tybiais y gallai’r syniad hwn apelio at Brif Weinidog Cymru, sydd â chyfrifoldeb arbennig dros ranbarth y Gogledd. Pe buasai am hybu’r syniad, yr wyf yn sicr y gallai fod wedi trefnu rhywbeth—wedi’r cyfan, mae’n hoff o’i ystyried ei hun yn rhyw fath o ddyn trwsio pob dim, er ei fod, mewn gwirionedd yn dipyn o grachadeiladwr.

Fe ŵyr Aelodau’r Cynulliad sy’n cynrychioli’r rhanbarth fod eu hetholwyr yn teimlo bod Llywodraeth Cynulliad Cymru’n esgeuluso’u buddiannau. Mae rhai’n credu nad yw’r Cynulliad yn hidio dim; gwelant dystiolaeth o hynny ym methiant Prif Weinidog Cymru i benodi neb o’r Gogledd i’r Cabinet. Mae’n sicr bod y galwadau mawr o fod yn Aelod dros etholaeth yn y Gogledd wedi cyfrannu at y ffaith y byddwn cyn hir yn colli rhai o’n cyd-Aelodau uchel eu parch a gynrychiolodd y Gogledd yn ystod y tymor Cynulliad hwn.

Nid wyf yn gofyn i’r Cynulliad eistedd yn y Gogledd am fod y pryderon sydd gan y bobl yno’n sylfaenol wahanol i rai pawb arall, er bod lleiafrif bach yn gyfrifol am y ddelwedd negyddol o bobl y Gogledd yn neidio ar eu traed, yn ceisio gwahardd dieithriaid. Mae’r gwir yn dra gwahanol. Yr hyn y mae pobl yn poeni amdano’n bennaf yw swyddi, y gwasanaeth iechyd ac ysgolion da. Diogelir yr iaith orau drwy ddatblygu economaidd, sy’n rhoi rheswm i bobl aros yn eu cymunedau. Ni ddylem gredu bod problem y gallu i gael tai fforddiadwy’n unigryw i’r ardaloedd Cymraeg—ledled y DU mae pobl ifanc yn ei chael yn amhosibl cystadlu yn y farchnad eiddo. Byddai’r farchnad dai yn dymchwel pe dywedech wrth bobl na chaent ond gwerthu eu cartrefi i eraill sy’n Gymraeg eu hiaith. Byddai prisiau tai yng Nghymru bellach fyth y tu ôl i weddill y DU. Mae arnom angen swyddi medrus o ansawdd da, a rhaid inni fod yn realistig a chydnabod bod hynny’n golygu dod â chwmnïau o’r tu allan i’r ardal. Mae hefyd yn golygu annog entrepreneuriaid cynhenid, lleol i greu mentrau bach a chanolig eu maint ac, fel y dangosodd ein dadl ddiweddar, mae arnom angen cysylltiadau trafnidiaeth da rhwng y Gogledd a’r De i hybu datblygiad busnesau. Yn lle hynny, cawn swigod oes y gofod i’r bae.

Dywed cynghorau’r Gogledd wrthyf fod y cyfleusterau cynadledda fideo gwael yn eu rhoi dan anfantais mewn trafodaethau tra bo’r awdurdodau lleol yn y De’n gallu cael cyfarfodydd wyneb-yn-wyneb â’r Gweinidogion. Teimlant fel petaent yn y cwpwrdd dan y grisiau, ac nid oes technegwyr i atgyweirio’r cyfleusterau os ydynt yn methu. Mae hynny’n annerbyniol, ac oherwydd hynny, rhaid inni gysylltu’r De a’r Gogledd.

Dim ond drwy ddatblygu economaidd y bydd pobl ifanc yn dewis aros yn yr ardaloedd hyn, ac ni allwn warchod y Gymraeg os yw’r holl bobl ifanc wedi gadael yr ardal i gael gwaith. Yn yr ardal a gynrychiolaf fi, collasom 20 y cant o’n poblogaeth weithio ifanc rhwng 1992 a 2000, a bydd colled bellach o 10 y cant dros y 15 mlynedd nesaf.

Mae’n ymddangos eich bod wedi newid eich dadl bellach, ond a ydych yn dweud y bydd cynnal cyfarfod o’r Cynulliad yn y Gogledd yn gwneud yr holl wahaniaethau hyn? Onid mwy realistig yw dweud y byddai system drafnidiaeth dda i gysylltu’r gogledd a’r de, a chynllun economaidd rhanbarthol da i’r ardal yn gwneud llawer mwy o wahaniaeth na chynnal cyfarfod symbolaidd yn y Gogledd?

Byddai’n rhoi cyfle i bob un ohonoch ddeall bod rhai o’n problemau yn y Gogledd cyn waethed â’r rhai yng Nghymoedd y De. Ymddengys fod mwy o bwyslais ar y cyswllt rheilffordd â’r Cymoedd nag y mae ar uno’r Gogledd a’r De.

Gan Ynys Môn y mae’r gyfradd diweithdra ail uchaf yng Nghymru gyfan, ac nid yw’r bobl ifanc sydd am aros a chyfrannu i’w hardal yn cael eu cymell i wneud hynny. Er enghraifft, mae ein cynghorau—yn enwedig Cyngor Sir Ynys Môn—yn ddiffygiol o ran ansawdd ac uniondeb yn eu cynllunio, ac maent yn araf ac yn aneffeithlon. Mae gan gyngor Ynys Môn broblemau penodol—nid lleiaf ei anfedrusrwydd cyffredinol. Dylem amlygu ein pryder ynghylch ei anawsterau drwy gynnal Cyfarfod Llawn yn ei bencadlys yn Llangefni. Byddai hynny’n werthfawr oherwydd, a barnu’n ôl ei ddistawrwydd hir ar y mater, nid yw’r Aelod Cynulliad dros Ynys Môn yn gwybod am anfedrusrwydd y cyngor, yn ôl pob golwg.

Drwy fynd â Chyfarfod Llawn y Cynulliad o Gaerdydd, byddem yn anfon neges wleidyddol bwysig at bobl y Gogledd, ein bod yn ymddiddori yn yr hyn sy’n digwydd yn yr ardal. Derbyniaf fod y Prif Weinidog a’i gyd-Aelodau’n credu bod buddiannau gogledd Cymru’n agos at galon y Llywodraeth—mae’n siŵr y bydd y Prif Weinidog yn dweud wrthym mai’r hyn sy’n cyfrif yw pa mor llwyddiannus y mae ei bolisïau yn y fan honno; ond nid yw hynny ond yn gyfystyr â dweud y dylid ei farnu yn ôl y ffaith ei fod yr un mor aflwyddiannus ledled Cymru. Gofynnaf ichi gefnogi’r cynnig; dylai’r Cynulliad gael ei weld yn cynrychioli Cymru gyfan.

I propose amendment 3. Add at the end of the motion:

I am glad that we have the opportunity to discuss this subject. We support the motion, but it does not go far enough. That is why we tabled the amendments. It is surprising that the Tories tabled this motion, as they did not raise this matter in their evidence to the review of Assembly procedures. We welcome the fact that the Tories have woken up to the importance of devolution. However, it is not only about devolving power from London to Cardiff; it is also about devolving power from Cardiff to the regions of Wales, which include mid and west Wales and the Valleys, as well as north Wales. It is not only about Plenary sessions, but also about the Subject Committees. That is why we have tabled amendment 2.

In the evidence to the review of Assembly procedure, Plaid Cymru proposed that consideration be given to this matter. Jocelyn Davies also proposed in the Business Committee that the Assembly should hold a Plenary session in north Wales next month, to coincide with the national service at Bangor cathedral.

We support the principles behind this motion. We must respond to the growing feeling that exists in north Wales, and in the other regions of Wales, I believe, that there is a danger of everything revolving around Cardiff. I welcome the fact that Cardiff has become a true capital of Wales. Some of the facilities here, such as the Millennium Stadium and the Wales Millennium Centre, are situated in Cardiff because otherwise they would not be in Wales at all. However, every captial city has responsibilities that come with privileges. Cardiff’s responsibility as the nation’s capital, and our responsibility as the nation’s Assembly, is to ensure that we serve the whole nation. That means that we should make our presence felt all over Wales; we should not only appear to be in a bunker in Cardiff bay.

The North Wales Regional Committee has shown that it is possible to attract large audiences—some 150 to 200 people—to meetings in north Wales. We should look for opportunities to build on that interest by holding other Subject Committee meetings in places such as Caernarfon, Conwy and Wrexham. The Chairs of Subject Committees should be responsible for seeking at least one opportunity a year to meet in north Wales and in the other regions.

In arguing for that, and for holding Plenary sessions outside of Cardiff, we must avoid the farce that takes place in the European Parliament where the whole parliamentary bureaucracy is shipped down to Strasbourg from Brussels once a month. That is nonsense. We must have a formula that avoids those possibilities and one that is more than an empty, meaningless and unsubstantial token, which acknowledges the problem without solving it.

The Cabinet must be more representative of the whole of Wales. As Owen John Thomas stated, we need a better transport system between north and south Wales to unite the nation. A strong feeling also exists in north Wales, and in other regions, that jobs should be devolved from Cardiff. That is why we have tabled amendment 3. The Government has declared that it hopes to devolve 400 jobs over five years to various parts of Wales. If every one of the 20 local authorities outside Cardiff and the Vale of Glamorgan has a piece of that devolution, it will mean four jobs a year for each of the 20 counties. That is not enough.

If it was possible to move the entire agriculture department from Aberystwyth to Cardiff 20 years ago, it is just as possible to move departments in the other direction. In fact, with new technology it is easier today, if the political will exists. That is the question. The way in which the Government is tinkering with the problem leads me to doubt whether the political will exists in the Labour/Liberal Government to achieve this.

Let us avoid the temptation to play with words—there is a danger of that in this motion, and in the Government’s amendment. Let us show that we are serious and determined to make the Assembly’s work a part of the life of every region of our country.

Dechreuodd Peter yn dda drwy sôn am gynnal Cyfarfod Llawn yn y Gogledd; canolbwyntiodd ar Ynys Môn wedyn, ond mae braidd yn anodd i bobl y Gogledd gyrraedd Ynys Môn. Yr oeddwn yn siomedig ei fod wedi mynd yn blwyfol yn y ddadl hon.

Symboleiddiaeth yw ystyried mynd i’r Gogledd am un wythnos y flwyddyn. Mae’r Gogledd wedi dioddef gan symboleiddiaeth, fel y dywedodd llawer o Aelodau yn y Siambr hon. Rhaid inni ganfod system a fydd yn bodloni Cymru gyfan. Yr oedd Dafydd Wigley yn iawn wrth gyfeirio at ffars Senedd Ewrop yn symud o gwmpas unwaith y mis. Rhaid inni gofio hefyd am y Gorllewin, y De-orllewin, y Gogledd-ddwyrain, y Gogledd-orllewin a’r Canolbarth.

Soniwch am symboleiddiaeth. Gellir cael rhesymau bob amser dros wrthwynebu pob math o gynigion, ond oni chytunwch mai gwir symboleiddiaeth yw taith i fyny i’r Gogledd gan Gabinet Caerdydd-ganolog ar gyfer sesiwn drafod agored?

Gallai ymddangos yn symboleiddiaeth, ond os ânt i’r Gogledd a gwrando, a rhoi ar waith rai o’r atebion i’r problemau yno, nid symboleiddiaeth fyddai hynny. Fodd bynnag, pan ddywedwch eich bod am gael un Cyfarfod Llawn, yn ystod wythnos Jiwbilî’r Frenhines, am eich bod i gyd yn dymuno mynd i’r Gogledd ar gyfer y digwyddiad hwnnw’n unig, mae hynny’n gamarweiniol i’r cyhoedd yn y Gogledd.

Mae’n ddrwg gennyf, David, ond ni wnaiff y Dirprwy Lywydd roi amser imi dderbyn ymyriadau a gwneud y pwyntiau yr wyf am eu gwneud.

Symboleiddiaeth yw hynny ac mae’n anghywir defnyddio Jiwbilî’r Frenhines i geisio dweud eich bod mewn Cymru hollgynhwysol. Peter, ni fyddai’r gwario yn yr economi leol y cyfeiriasoch ato mor fawr fel y byddai’n datrys yr holl broblemau. Rhaid inni roi polisïau da ar waith a fydd yn gynhwysol i Gymru gyfan. Hoffwn pe bai’r Cynulliad yn mynd â’r cyfan o’i waith o gwmpas Cymru gyda system lle y mae pawb yn teimlo bod ganddo gyfle. Byddwch yn gwybod bod Pwyllgor Rhanbarth Gogledd Cymru, sef yr unig un a grybwyllir yn y ddeddfwriaeth, yn ymrwymiad gan y cyn Brif Ysgrifennydd a Ron Davies, pan oedd yn paratoi’r Mesur, i gydnabod problemau arbennig y Gogledd. Bu niferoedd da yn y cyfarfodydd rhanbarthol yn y Gogledd erioed, a gobeithiaf y bydd hynny’n parhau, oherwydd buont yn gyfarfodydd thematig, y gallai pobl gymryd rhan a gweithio ynddynt. Rhaid inni barhau â hynny.

Rhaid inni ddweud wrth bobl y Gogledd y gellir delio â’u problemau ym mha le bynnag yr ydym yng Nghymru. Rhaid inni symud oddi wrth blwyfoldeb. Ni fyddai dim yn well gennyf fi na threulio pob nos yn fy ngwely fy hun yn fy etholaeth a theithio ledled y Gogledd, fel y byddai’r rhan fwyaf o’r Aelodau eraill, ond pan gyflwynais fy hun i’m hethol addewais y deuwn i lawr i’r De i ymladd ar ran gogledd Cymru. Ym mhle bynnag yr ydym yn cwrdd, byddaf yn dal i ymladd dros bobl fy etholaeth a gogledd Cymru. Nid oes rhaid inni fynd i’r Gogledd unwaith y flwyddyn i brofi ein bod yn gynhwysol.

Trafodais bwnc y ddadl plaid leiafrifol hon ddoe gydag Aelod Cynulliad Llafur sy’n cynrychioli’r Gogledd, a wfftiodd y syniad a’i alw’n symboleiddiaeth. Mae Alun Pugh ac Ann Jones wedi dweud rhywbeth tebyg heddiw, a chyfeiriodd Owen John Thomas yntau at symboleiddiaeth. Mae hynny’n siom i mi. Mae symboliaeth yn bwysig, a byddai cynnal un o Gyfarfodydd Llawn y Cynulliad unwaith y flwyddyn yn y Gogledd yn ddatganiad o bwys am ein hawydd i fod yn Gynulliad i Gymru gyfan. Mae’n siŵr bod pob Aelod Cynulliad sy’n cynrychioli etholaeth yn y Gogledd yn gwybod am faint yr ymddieithrio ymysg pobl y Gogledd. Mae hynny’n wir hefyd am y Gorllewin a’r ardal yr wyf fi’n byw ynddi, y Canolbarth. Rhaid inni roi sylw i hynny ac ystyried sut y gallwn beri i holl bobl Cymu deimlo’n rhan o Gynulliad Cenedlaethol Cymru.

Cefais fy siomi hefyd gan gyfeiriad Ann Jones at wasanaeth Jiwbilî’r Frenhines. Yr oeddwn i’n ei weld yn gyfle da i gynnal Cyfarfod Llawn yn y Gogledd. Annheg yw dehongli ein hawydd i gynnal cyfarfod yn y Gogledd bob blwyddyn fel ymgais i wneud defnydd gwleidyddol o’r achlysur hwnnw.

Nid ildiaf. Nid oeddwn yn hoffi’r sylw a wnaethoch yn gynharach. Yr oedd yn amhriodol ac ni roddaf gyfle ichi ei ailadrodd.

Fel Peter Rogers, yr wyf yn cydnabod bod llawer iawn o werth yng ngwelliant 1 y Llywodraeth. Yr wyf yn cyd-fynd â’r sesiynau trafod agored yn y Gogledd, er mai symboleiddiaeth lwyr yw hynny. Gall y Blaid Geidwadol hawlio rhywfaint o glod am orfodi’r Llywodraeth i gyflwyno’r syniad hwnnw. Er mai symboleiddiaeth ydyw, byddai’n syniad da i’r Cabinet ymweld â’r Gogledd i roi cyfle i bobl gyfweld yr holl Weinidogion.

Cyfeiriasoch at symboleiddiaeth, Glyn, ac mae rhai o’r Aelodau wedi disgrifio’r cynnig felly. Er mwyn ymateb i’r mater hwnnw, a wnewch chi ddweud wrthym beth oedd mewnbwn y Blaid Geidwadol i adolygiad diweddar y Cynulliad o’i weithdrefn, gan gynnwys unrhyw ddadleuon y gallech fod wedi’u rhoi o blaid cynnal Cyfarfodydd Llawn yn y Gogledd?

Ni allaf ateb y cwestiwn hwnnw. Nid wyf yn gwybod yr ateb; byddai’n well ichi edrych ar yr adolygiad o weithdrefn. Mae’n destun siom nad yw Aelodau Plaid Cymru’n benodol yn ymuno â ni wrth dderbyn rhywbeth sy’n sicr o fod yn hollbwysig i bawb sy’n cefnogi eu plaid ar hyn o bryd. Nid oedd cyfraniad Dafydd Wigley cyn waethed â hynny, ond yr oedd eich cwestiwn chi, Rhodri, ac ymyriad Owen John Thomas yn gynharach, yn siomedig ac yn dangos pa mor isel yr ydych yn fodlon mynd i wneud eich pwynt.

Mae llawer iawn o werth ym mhwynt 4 gwelliant 1 hefyd. Mae’n ymddangos i mi fod gweinyddiaeth y Cynulliad wedi cydnabod, yn hwyr braidd, fod angen ymdrin â’r broblem hon. Mae wedi cydnabod bod y Blaid Geidwadol, wrth gynnig y ddadl hon, wedi cysylltu â phryderon pobl Cymru. Mae’r Llywodraeth yn ceisio dileu ein cynnig yn llwyr a rhoi yn ei le un o’i heiddo hi, sydd, o ran pwynt 4, yn eithaf tebyg.

Cefnogaf welliannau 2 a 3 Plaid Cymru. Yr oeddwn wedi gobeithio cael ymdriniaeth drawsbleidiol i’r mater hwn. Nid oes rheswm pam na ddylai’r holl Aelodau wneud cyfraniadau cadarnhaol ar fater sy’n bwysig i bobl Cymru. Yr wyf yn siomedig nad felly y bu. Byddai anawsterau logistaidd wrth gynnal Cyfarfod Llawn y tu allan i Gaerdydd, fel y mae wrth gynnal cyfarfod Pwyllgor y tu allan i Gaerdydd. Fodd bynnag, rhaid inni roi sylw i fater difrifol yr ymddieithrio mewn rhai rhannau o Gymru. Un modd i wneud hynny yw cynnal cyfarfodydd y tu allan i Gaerdydd. Felly, cefnogaf welliant 2. Cefnogaf hefyd welliant 3. Ni chefnogaf bob galwad i symud sefydliadau o Gaerdydd i rannau eraill o Gymru. Mae’n gamgymeriad weithiau, fel yn achos S4C, er enghraifft. Fodd bynnag, ni ellir anghytuno â’r egwyddor o leoli cynifer o swyddi ag y bo modd mewn rhannau eraill o Gymru. Mae bodolaeth y Cynulliad Cenedlaethol yng Nghaerdydd ynddi’i hun yn creu tynfa fagnetig ac yn tynnu’r holl sectorau i’r fan hon. Rhaid inni wneud popeth a allwn i wrthweithio hynny ac annog mwy o fuddsoddi a chymorth i alluogi’r Cynulliad i gael presenoldeb ym mhob rhan o Gymru.

Mae Democratiaid Rhyddfrydol Cymru’n mynnu bod y Cynulliad i holl bobl Cymru, a dylid adlewyrchu hynny yn lleoliad ei gyfarfodydd. Prin ei fod yn amhosibl—ystyriwch Senedd Ewrop. Cynhelir yr Eisteddfod Genedlaethol ac Eisteddfod yr Urdd mewn gwahanol rannau o Gymru bob blwyddyn, sydd yn rhan o’u hapêl ac yn egluro pam y maent mor annwyl gan bobl Cymru. Dylai’r cyfryngau weithio mewn partneriaeth glòs â’r Cynulliad i sicrhau bod pawb yng Nghymru’n gallu cael mynediad at ein trafodion, pa un a ydym yn cwrdd yma neu yn y Gogledd.

Mae Llywodraeth Cynulliad Cymru wedi gwneud llawer i sicrhau cynrychiolaeth briodol i holl ranbarthau Cymru, ac mae gwelliant y Llywodraeth yn pwysleisio hynny. Croesawn unrhyw awgrymiadau rhesymol i atgyfnerthu ein cynrychiolaeth ym mhob rhan o Gymru. Mae’r Cabinet wedi ymrwymo i gynnal sesiwn drafod agored yn y Gogledd, a chafwyd niferoedd da iawn yng nghyfarfodydd Pwyllgor Rhanbarth Gogledd Cymru—y cefais y pleser a’r fraint o’i gadeirio dros y flwyddyn ddiwethaf—fel y nododd Dafydd Wigley ac eraill. A dweud y gwir, cymerais gam dewr a mynd ag aelodau’r Pwyllgor i rannau o Gymru yr oedd ar rai ohonynt angen map i’w canfod. Fodd bynnag, yr oedd niferoedd da yn y cyfarfodydd a chredaf fy mod wedi bywiogi’r agenda. Llanrhaeadr-ym-Mochnant, er enghraifft—

Nid yw yng ngogledd Cymru.

Mae yn Ne Clwyd. Yr oedd pobl Llanrhaeadr-ym-Mochnant wrth eu bod fy mod wedi cymryd y cam digyffelyb o gynnal cyfarfod y Pwyllgor Rhanbarth yn eu neuadd gymunedol. Mae’n ddrwg gennyf na fyddaf yn gallu cadeirio’r Pwyllgor y flwyddyn nesaf. Yr wyf wedi mwynhau’r profiad yn fawr, a bu’n ddatguddiad rhyfeddol. Mae gennym grwpis hyd yn oed. O ddifrif, mae cyfarfodydd Pwyllgor Rhanbarth Gogledd Cymru’n werth eu gweld. Yn ein cyfarfod diwethaf ar hawliau pobl anabl, yr oedd cynifer yno—gan gynnwys defnyddwyr cadeiriau olwynion—fel mai prin y gallai pobl ddod drwy’r drws. Yr oedd yn wych, a chanmolaf Brif Weinidog Cymru am ddod yno ac am wneud cystal wrth ateb cwestiynau eithaf dyrys.

Mae’n glodwiw bod cynifer yn mynychu cyfarfodydd eich Pwyllgor Rhanbarth. Ceir presenoldeb da yng nghyfarfodydd yr holl Bwyllgorau Rhanbarth o bryd i’w gilydd. Yng ngoleuni’r presenoldeb rhagorol yn y sesiwn ar anabledd, a ydych yn cytuno, pe bai’r Cynulliad yn cwrdd yn y Gogledd, y caem bresenoldeb rhagorol?

Ydwyf, a dyna y mae gwelliant y Llywodraeth yn ei awgrymu. Gallwn weithio i aildrefnu’r mannau y cyflogir pobl gan y Cynulliad a’r cyrff cyhoeddus a noddir gan y Cynulliad. Mae’r presenoldeb gwych gan bobl y Gogledd ar gyfer cyfarfodydd ar lawer o bynciau amrywiol yn dangos bod angen inni gwrdd yno. Yr ydym yn ffodus o ran y gwahanol gyrff a’r cydlyniad sydd gennym yn y Gogledd. Mae hynny i’w ganmol a dylid ategu hynny drwy gynnal rhagor o drafodion y Cynulliad yn yr ardal. Cymeradwyaf welliant 1. Credaf fod yr ewyllys wleidyddol yn bod i sicrhau y caiff pawb lais yng Nghynulliad Cenedlaethol Cymru.

Mae agwedd y Blaid Lafur y bore yma yn peri tristwch i mi. Yr oedd y ddadl hon yn gyfle gwirioneddol i’r Cynulliad ailddatgan egwyddor sylfaenol, sef bod y Cynulliad ar gyfer Cymru gyfan, nid Caerdydd a’r De’n unig. Dywedaf hynny fel un sy’n falch ei fod o Gaerdydd, sydd wedi dweud ar sawl achlysur yn y Siambr hon mor falch ydwyf o gynrychioli’r brifddinas a’i chyflawniadau gwych. Mae’n brifddinas fodern sy’n falch, yn hyderus, yn fywiog ac yn gyffrous ac yr wyf yn falch o fod yn rhan ohoni ac o’i chynrychioli.

Mae gennym lawer i ymfalchïo ynddo yn y De, o ystyried ein cais i fod yn Brifddinas Diwylliant Ewrop yn 2008, Stadiwm y Mileniwm, Canolfan Mileniwm Cymru a’r amrediad o bosibiliadau y mae Caerdydd yn ei gynnig fel prifddinas. Fodd bynnag, mae’n hawdd canolbwyntio gormod ar un ardal.

Onid ydych yn credu y gallech roi mwy o gefnogaeth i’r Gogledd drwy fynnu y caiff ychydig yn fwy o arian ei wario yno, yn hytrach na chynnal yr holl ddatblygiadau gwych yng Nghaerdydd?

Byddwn yn falch pe câi mwy o arian ei wario mewn mannau eraill yng Nghymru yn ogystal â chael ei wario yng Nghaerdydd. Fodd bynnag, gan eich bod yn aelod o’r blaid sy’n rheoli, dylai’ch llais fod yn fwy dylanwadol na fy un i. Dylai aelod o’r Blaid Lafur allu argyhoeddi ei Gabinet ei hun.

Mae Eleanor Burnham newydd amlinellu rhai o’r rhesymau pam y dylem gwrdd yn y Gogledd. Byddai cefnogaeth aruthrol gan y bobl pe baem yn cwrdd yn y Gogledd. Fe’n galluogai i wrando ar eu pryderon a dechrau ystyried ac ymdrin â’r materion sy’n codi yno. Amlinellwyd rhai o’r materion hynny yn ystod hynt Mesur Llywodraeth Cymru drwy’r Senedd, ac mae Deddf Llywodraeth Cymru 1998 yn nodi y dylid cael Pwyllgor Rhanbarth i’r Gogledd. Cydnabu fod gogledd Cymru’n achos arbennig ac y dylem adeiladu ar sail hynny drwy gwrdd yno.

Rhaid i’r Cynulliad gael ei ystyried yn rhywbeth nad yw wedi’i leoli yng Nghaerdydd yn unig. Mae tri o bedwar Aelod Cynulliad Caerdydd yn y Cabinet, daw’r rhan fwyaf o’r Cabinet o ardal Caerdydd a Morgannwg, ac maent i gyd yn dod o ranbarth de Cymru. Mae hynny’n cyfleu neges negyddol i weddill Cymru, yn arbennig i ogledd Cymru, sydd heb gynrychiolaeth yn y Cabinet.

Nid ildiaf. Efallai y gwnaf yn ddiweddarach.

Anghytunaf fymryn â Glyn Davies ar bwynt 1 gwelliant 1. Gimig yw sesiwn drafod agored. Mae’r syniad o gael y Cabinet i deithio i’r Gogledd i gymryd rhan mewn sesiwn drafod agored mewn fersiwn twpach o Have I Got News for You yn chwerthinllyd. Efallai y dylem wahodd Angus Deayton i gadeirio’r cyfarfod. Mae’n anhygoel.

Mae pwynt 2 gwelliant 1 yn datgan y bydd Llywodraeth y Cynulliad yn atgyfnerthu ei phresenoldeb yn y Gogledd. Mae Prif Weinidog Cymru’n gyfrifol am gydlynu polisi i’r Gogledd, ac, yn wir, i Gymru gyfan. Rywfodd, mae gennym Weinidog dros ogledd Cymru, rhywun tebyg i Siôn Corn sy’n mynd i fyny i’r gogledd unwaith y flwyddyn ac yn pentyrru anrhegion ac addewidion am ddyfodol mwy disglair ar bobl dda’r Gogledd. Mae hynny’n chwerthinllyd hefyd ac yn fwy byth o gimig na chael y Cabinet i deithio i fyny i’r Gogledd yn un fflyd.

Anghywir yw dweud bod Prif Weinidog Cymru’n teithio i’r Gogledd unwaith y flwyddyn. Pan ymgymerodd Prif Weinidog Cymru â’r cyfrifoldeb dros y Gogledd, cytunodd i ddod i gyfarfodydd y Pwyllgor Rhanbarth. Pan oeddwn i’n Gadeirydd, daeth i bob cyfarfod ond un. Daeth llawer i’r cyfarfodydd rhanbarth i wrando ar yr hyn a oedd gan Brif Weinidog Cymru i’w ddweud yn ystod y sesiynau cwestiwn ac ateb agored, ac i siarad ag aelodau’r Pwyllgor Rhanbarth am y problemau yn y Gogledd. Anghywir yw dweud nad yw Prif Weinidog Cymru ond yn teithio i fyny unwaith y flwyddyn. Mae wedi ymrwymo’n llwyr i’r Gogledd ac mae—

Mae’n dda clywed i Brif Weinidog Cymru fod yn ddigon haelionus i fynychu cyfarfodydd y Pwyllgor Rhanbarth yn y Gogledd. Mae pobl y Gogledd, sy’n teimlo bod Caerdydd a’r De’n bell, wedi dod i’r cyfarfodydd ac wedi dangos diddordeb. O ystyried hynny, a bod datganoli, fel y dywedodd Dafydd Wigley, yn ymwneud â mwy na datganoli o Lundain i Gaerdydd, ond yn ymwneud â sut y gall Caerdydd roi sylw i anghenion gweddill Cymru, a’r Gogledd yn benodol—lle y mae pobl yn teimlo’n agosach at ddinasoedd a threfi gogledd Lloegr nag y maent at weddill Cymru—siawns nad oes dadl y dylai’r Cynulliad gynnal mwy nag un Cyfarfod Llawn yno, ac y dylai gynnal rhai o’i gyfarfodydd Pwyllgor a rhywfaint o’i fusnes arall yn y Gogledd? Byddai hynny’n rhoi arwydd cadarnhaol. Fel un sydd wedi byw yng Nghaerdydd erioed ac sy’n cynrychioli’r ddinas fel rhan o Ganol De Cymru, byddwn yn ei chael yn fraint ac yn hyfrydwch teithio i’r Gogledd i wrando ar y bobl a chael gwybod am eu pryderon a materion sy’n codi yno. Dylai Aelodau’r Cynulliad gefnogi’r cynnig hwn fel cyfraniad cadarnhaol at ymdrin â rhai o’r pryderon gwirioneddol yng Nghymru.

To be somewhat selfish perhaps, I would support any motion that would allow me to avoid the weekly journey down to Cardiff and back, which I will undertake this afternoon. I would also fully support any serious attempt to raise the Assembly’s profile, to bring it out of Cardiff and make it more relevant to people in north Wales and other parts of the country.

I would support that. What surprises me, and reference has been made to this already, is that the Welsh Conservatives have selected this subject at this time, when we have already had an opportunity to review Assembly procedure. You were silent at that time. I do not understand why you are bringing this matter before us today, and so one doubts your intentions. Is this a political stunt?

This is a good opportunity to begin the work of going to north Wales, and that is what we want to see happening.

I accept that point. However, the main question for each of us is whether this decision to meet outside Cardiff, be it the Cabinet or Plenary, would help to deliver better services throughout Wales? That is what we want. How would a nomadic National Assembly help to achieve that? Would it be a farce, a theatre and nothing else? Would there be purposeful action? I doubt it.

I am disappointed that the Conservatives’ choice of debate has not focused on an issue that would lead to improving the quality of life of the people of Wales. You have missed an opportunity. What matters to the people of Wales is the quality and effect of decisions, not the location of the decision-making process. We should consider that point carefully. Carwyn Jones’s amendment 1 is feeble and a reaction to the Government’s failure to bring about beneficial changes for the people of Wales. We need much more than an arbitrary list to solve the Government’s great problems and to persuade the Welsh electorate that its policies are effective and beneficial. This is self-congratulation, rather than an imaginative, structured effort to deliver meaningful policies. Dafydd Wigley has already referred to the amendments.

I conclude by reiterating a serious point, which I want you to consider. The Conservative motion and the Government’s amendment do nothing to try to improve the quality of life of the people of Wales. This is just tokenism and cheap publicity.

I accept the point about quality, but do you accept that holding a Plenary in north Wales would give the Cabinet and all Assembly Members, particularly Members from south Wales, a better understanding of the needs of north Wales?

I am doubtful, because we are debating today, but few are looking at the process of the debate. There is an element of tokenism and cheap publicity in this. What would we be doing? We would only be rearranging the deckchairs on the Titanic. We must tackle more serious questions. It is not the location of the decision-making process that is important, but the quality of those decisions—and the Government is lacking in quality decisions at present.

Pleser, fel rheol, yw dilyn Gareth Jones mewn dadl, ond ar ôl y cyfraniad hwnnw, mae perygl iddo golli’r chwip Geidwadol; caiff ei thynnu’n ôl. Fel arfer, mae’n gallu edrych yn gadarnhaol ar ein safbwynt, ond mae’n colli’r ddawn benodol honno.

Mae Senedd yr Alban wedi cyfarfod y tu allan i Gaeredin. Mae cynsail amlwg yn Ynysoedd Prydain i sefydliadau datganoledig gyfarfod mewn gwahanol leoedd oherwydd y neges glir y mae hynny’n ei rhoi. Y datganoli eithaf fyddai i ni wneud hynny a’n gweld ein hunain yn fwy nag endid sefydlog. Byddai’n anfon neges gryf.

Gadewch inni beidio ag anghofio bod ein prifddinas, oherwydd damwain hanesyddol, yn neau eithaf—bron—y dywysogaeth. Ni allwn newid hynny: felly y mae. Er hynny, fe allem gwrdd yn y Gogledd am un wythnos y flwyddyn fel man cychwyn. Pe byddai’n llwyddiannus, ac yr wyf yn siŵr y byddai, gellid adeiladu ar sail hynny. Byddai’n ddigwyddiad blynyddol; felly nid yw’r honiad ein bod yn cynnig hyn dim ond am fod Ei Mawrhydi yn mynd i wasanaeth yn eglwys gadeiriol Bangor yn ymwneud dim â’r cynnig o gwbl. Dywedwn y dylai’r Cynulliad gwrdd yn flynyddol yn y Gogledd. Yr Aelodau Llafur sydd wedi ceisio difwyno’r ddadl drwy godi’r pwynt ffug hwn. Mae’n ddrwg gennyf dros Aelodau’r Gogledd sy’n cefnogi’r weinyddiaeth. Fe’u gorfodwyd o’u hanfodd i gefnogi polisi’r Llywodraeth. Mae hynny’n ofnadwy iddynt hwy am eu bod yn gwrthod gwell mynediad i’w hetholwyr at y Cynulliad, o leiaf dros y cyfnod y byddem yn cyfarfod yn y Gogledd.

Byddai cwrdd yn y Gogledd yn fodd hefyd i wrthbwyso’r ffaith bod gennym Gabinet o Forgannwg ar hyn o bryd. Gadewch inni beidio ag anghofio hynny. Mae pob aelod o’r Cabinet yn cynrychioli etholaeth ym Morgannwg. Mae patrwm o ymddygiad gan Brif Weinidog Cymru—sydd wedi gadael y Siambr bellach, gwaetha’r modd, ond ymosodaf arno beth bynnag. Mae’n gwneud penderfyniad ar frys ac wedyn yn gorfod dyfeisio pob math o ddadleuon astrus i gyfiawnhau ei safbwynt. Mae’n debyg na sylweddolodd ei fod wedi penodi Cabinet o Forgannwg yn unig nes tynnwyd ei sylw at hynny. Wedyn dywedodd fod y penodiadau wedi’u gwneud ar sail gallu’n unig. Mae hynny’n asesiad ofnadwy o’i gyd-Aelodau yng Ngwent a’r Gorllewin, y Canolbarth a’r Gogledd. Aflerwch llwyr yw penodi Cabinet sy’n cynrychioli un rhan o Gymru’n unig. Prif Weinidog Cymru a roddodd y WAG i ni hefyd. Yr wyf yn sicr na sylweddolodd tan ar ôl iddo benderfynu ei fod am alw’r weinyddiaeth yn ‘Welsh Assembly Government’ mai WAG yw’r acronym. Fodd bynnag, yr oedd yn rhy hwyr erbyn hynny ac ni allai ei osgoi, felly mae’n ceisio darbwyllo pawb i beidio â defnyddio’r acronym WAG. Yr ydym bob amser yn defnyddio acronymau mewn bywyd cyhoeddus, ond ni allwn ddefnyddio’r un penodol yma. Y fath aflerwch yw ein rhoi mewn sefyllfa lle y gall y cyfryngau alw ein Gweithrediaeth yn WAG. Mae patrwm i’w ymddygiad; mae’n aml yn methu’r prif bwynt. Mae’n cyfeiliorni wrth arwain ac nid yw’n cyflwyno’r Cynulliad yn dda. Mae hynny’n enghraifft amlwg.

Byddai costau ynglŷn â hyn, a rhaid inni wynebu hynny. Fodd bynnag, yr ydym yn barod i godi Siambr newydd y Cynulliad ar gost o tua £40 miliwn. Rhaid ystyried hynny yn y ddadl hon. Mae Plaid Cymru wedi gwneud yn fawr o’r diffyg cyfeiriad yn ein cyflwyniad i’r adolygiad o weithdrefn. Myfi a ddrafftiodd y rhan fwyaf o’r cyflwyniad hwnnw ac mae Plaid Cymru’n gwneud pwynt teg; yr oedd hynny’n ddiffyg. Gallem fod wedi ymdrin â’r pwynt hwnnw ar y pryd ac ni wnaethom. Fodd bynnag, ni adawyd ef allan yn fwriadol. Ein barn bellach yw bod angen inni gwrdd yn y Gogledd, a gobeithiaf eich bod yn derbyn y gellir bod rhywfaint o ddiffuantrwydd mewn gwleidyddiaeth. Dywed Aristoteles fod cymhellion cymysg yn y galon ddynol bob amser, sy’n bwynt teg, er braidd yn llym, efallai.

Do you approve of holding Plenary sessions in other locations in Wales, apart from what you call ‘north Wales’, for example, in Aberystwyth, Pembrokeshire or Llandrindod Wells? Do you believe that it is realistic to talk of having a series of peripatetic Plenary sessions? Why differentiate between north Wales and the rest, considering that Milford is as far from Cardiff and more difficult to reach than Wrexham is?

Mae’n rhesymegol tybio y byddem yn mynd at sefyllfa lle y cynhelid Cyfarfodydd Llawn yn y Canolbarth a’r Gorllewin hefyd. Fodd bynnag, rhaid inni ddechrau yn y Gogledd er mwyn anfon neges gadarnhaol. Mae pobl yn sôn yn aml am y Gogledd a’r De, ond yr ydych yn iawn, dylem gofio’r Canolbarth a’r Gorllewin hefyd.

Ynghylch ymosodiad Plaid Cymru, neu’n hytrach ei beirniadaeth finiog ar ein safbwynt ar yr adolygiad, dylai ddod dros hynny a chefnogi’r cynnig fel y mae. Dyna’r peth mwyaf adeiladol i’w wneud. Penderfyniad i’r Cynulliad yw hwn. Wrth gwrs, adolygiad ydyw a dim mwy. Mae’n rhoi cyngor ac nid oes rhaid ei ddilyn.

Yn olaf, ynghylch symboleiddiaeth, ceir y cyhuddiad hwnnw bob amser a, hyd nes y gwelwn hyn yn ennill ei blwyf, ni wyddom sut y bydd yn gweithio. Os nad yw’n arwain at well gwasanaethau a mynediad, byddai’n ofer, ond dylem roi cynnig arni o leiaf. Ar hyn o bryd, nid ydym yn cwrdd yn unman y tu allan i Gaerdydd, felly byddai’n dda dechrau ag arwydd symbolaidd eithaf pendant ac adeiladu ar sail hynny. Fe ddylem gwrdd yn y Gogledd.

Yr wyf yn ddiolchgar am y cyfle i siarad yn y ddadl ddiddorol hon, yn enwedig am mai’r Ceidwadwyr sydd wedi’i chynnig ac wedi trafod cynhwysiant. Mae rhai ohonom yn dal i geisio ymadfer ar ôl 18 mlynedd o’u syniad hwy o gynhwysiant. Wedi dweud hynny, mae’r mater hwn uwchlaw gwleidyddiaeth. Mae’n ymwneud â phobl Cymru. Felly, yr wyf yn cefnogi gwelliant y Llywodraeth, gan ei fod yn llawer mwy priodol ac yn gyson â’r hyn y mae angen inni ei ystyried. A bod yn deg, mae’n croesawu cyfarfod arloesol y Cabinet yn y Gogledd, y cyfeiriodd Lorraine Barrett ato’n gynharach. Dylid canmol y Cabinet am hynny. Mae’r gwelliant yn sôn am atgyfnerthu presenoldeb y Llywodraeth yn y Gogledd a gobeithiaf fod hynny’n golygu lleoli swyddfeydd o statws priodol yno yn y dyfodol. Byddai’n hen bryd, gan fod pobl yn y Gogledd yn enwedig, ac yn y Gorllewin yn ôl pob tebyg, yn meddwl tybed pa mor dwp y gallwn ni fod. Mae tair blynedd ers ein sefydlu a dyma ni’n trafod y materion hyn am y tro cyntaf. A bod yn gwbl onest, dylem fod wedi trafod hyn amser maith yn ôl. Os ydym i fod yn gorff cynhwysol—ac mae llawer yma sy’n gwybod mwy am gynwysoldeb nag yr wyf fi, ac wedi traethu amdano cyn eu hethol i’r lle hwn—dylem fod wedi cymryd camau ar fynd â Chyfarfod Llawn at y bobl amser maith yn ôl. Yr wyf o blaid hynny erioed. Dyna pam yr wyf yn falch o weld y Llywodraeth yn sôn am fwy o bresenoldeb.

Mae pwynt 4 o welliant 1, sy’n gwahodd y Llywydd i ymchwilio i ymarferoldeb cynnal Cyfarfodydd Llawn mewn rhannau eraill o Gymru, yn bwysig hefyd, gan fod rhannau eraill o Gymru heblaw am y Gogledd. Dylid ystyried y Gorllewin hefyd. Mae rhai pobl yn cyfeirio’n hoffus at Geredigion fel y gorllewin gwyllt. Mae angen i’r bobl yno weld bod y Cynulliad yn fyw ac yn pryderu amdanynt ac yn cerdded yn eu mysg weithiau. Nid oes rhaid inni rwygo’n hunain yn ddarnau ynghylch hyn; yn hytrach, dylem ystyried sut y gallwn ei gyflawni. Pan edrychwch o’ch cwmpas ar—ac fe soniaf am y Gogledd ymhen eiliad—sir y Fflint, Wrecsam, Rhuthun, Conwy, Caernarfon, Ynys Môn, Meirionnydd, Ceredigion a sir Benfro, mae siambrau dadlau rhagorol mewn llawer o’r ardaloedd hynny, a chanddynt gyfleusterau cyfieithu ar y pryd ers blynyddoedd lawer, hyd yn oed cyn sefydlu Bwrdd yr Iaith Gymraeg. Mae hwnnw’n gorff rhagorol, sy’n gwneud gwaith rhagorol y dylid parhau ag ef yn y dyfodol, gyda llaw. Ni fyddai’n anodd iawn canfod mannau inni gyfarfod. Mae rhai’n sôn am symboleiddiaeth—a dylem weld cynnal Cyfarfodydd Llawn y tu allan i Gaerdydd am ychydig wythnosau’r flwyddyn o leiaf, a gellid gwneud hynny yn ôl rota—ond pan deimlwch eich bod wedi’ch allgáu’n llwyr, mae arwydd symbolaidd yn well na dim. Dywedaf hyn wrth y rhai sy’n sôn am symboleiddiaeth, pan ewch â Phwyllgor allan, beth yw hynny? Mae’r Pwyllgor wedi mynd allan a—

Peter, yr wyf yn eich gwahodd i longyfarch y Blaid Geidwadol, yn ogystal â llongyfarch Bwrdd yr Iaith Gymraeg, fel y gwnaethoch yn gwbl briodol. Llongyfarchwch ni ar gynnig y cynnig heddiw oherwydd, hebddo, ni fyddech wedi cael y gwelliant. Y cynnig sydd wedi arwain at y gwelliant ac wedi gorfodi’r Llywodraeth i ystyried y mater hwn o ddifrif a chynnig yr hyn y mae’n ymddangos eich bod yn ei gefnogi mor gryf.

Ni fyddwn erioed wedi sylweddoli hynny, pe na fyddech wedi’i ddweud.

Rhaid inni ddangos i bobl ein bod yn poeni yn eu cylch. Gwelsom enghraifft ragorol o gyfarfodydd Pwyllgorau y tu allan i’r Cynulliad. Aeth Sue Essex ag un o gyfarfodydd y Pwyllgor Llywodraeth Leol a Thai o’r Cynulliad yn gyntaf, os cofiaf yn iawn. Mae Gwenda Thomas wedi mynd â chyfarfodydd ar faterion adfywio o’r Cynulliad yn ddiweddar a bydd yn gwneud hynny eto y mis nesaf. Yr oeddem yn trafod hynny ddoe. Mae Pwyllgorau eraill wedi gwneud yr un fath. Mae hynny’n esiampl wych ac fe’i gwerthfawrogir. Mae’r rhai sy’n dod i’r cyfarfodydd hyn yn falch o gael y cyfle i wneud hynny.

Ni ddylai cost fod yn ffactor yn hyn, yn enwedig pan ystyriwch y £40 miliwn sy’n mynd i’r cyfeiriad y cyfeiriodd David Melding ato. Anghofiodd gyfeirio at y £56 miliwn i neuadd gyngerdd dros y ffordd, yr oedd o’i phlaid. Yr wyf yn amau na fydd llawer o Gaernarfon yn ei gweld, Dafydd, ond bydd yn rhaid inni aros i gael gweld. Dylem fod yn barod i wario arian i ddangos i bobl ein bod yn poeni. Mae pobl am gael bargen deg. Mae’r rhai sy’n 190 milltir i ffwrdd o bwynt de-ddwyreiniol Cymru’n teimlo y dylem fod yn effro i hyn. Mae pobl yn disgwyl pethau gennym. Maent am inni fod yn weladwy ac am gael eu cynnwys. Rhaid inni gael ein gweld ymysg y bobl pryd bynnag y bo modd. Byddaf yn cefnogi’r cynnig wedi’i ddiwygio.

Mae gwelliant 1 yn fwy cynhwysol na chynnig y Torïaid ac mae’n cynnwys ysbryd y cynnig hwnnw, sy’n dderbyniol i mi. Gadewch inni beidio ag anghofio bod gennym record dda o gynnal cyfarfodydd o gwmpas Cymru, o ran y Pwyllgorau Rhanbarth a’r Pwyllgorau Pwnc. Bûm ym Machynlleth, Conwy, Llanelli, Merthyr, Dinbych, Gardd Fotaneg Genedlaethol Cymru a Blaenafon, ac enwi dim ond rhai mannau.

Er y gallaf gefnogi gwelliant 2, gofynnaf am ystyriaeth i’r rhai ohonom sy’n aelodau o ddau Bwyllgor Pwnc pan drefnir cyfarfodydd yn eithafion Cymru. Mae’n bosibl y bydd gan rai ohonom un cyfarfod Pwyllgor yn y bore ac un arall yn y prynhawn. Pan ymwelais â Machynlleth gydag un Pwyllgor Pwnc, yr oedd yn rhaid imi ddod o hyd i ddirprwy i fynd i’m cyfarfod Pwyllgor arall. Rhaid inni roi rhywfaint o ystyriaeth i logisteg yr ymarfer hwn.

Yr wyf yn cefnogi ysbryd yr hyn y mae’r Torïaid yn ei gynnig, ond mae gwelliant y Llywodraeth wedi ymhelaethu arno a’i ehangu.

Mae’n fy synnu bob tro ein bod ni yng Nghymru—ac mae pawb yn gwneud hyn o bryd i’w gilydd—yn cyfeirio at rannau o’n gwlad fel petaent heb fod yn ein gwlad ein hunain. Yr ydym yn cyfeirio’n aml at ogledd Cymru fel pe byddai mewn gwlad wahanol, fel petaem yn Lloegr ar adeg ei ddweud. Yn ystod fy araith, byddaf yn sôn am y Gogledd. Gobeithiaf na fydd unrhyw ddryswch oherwydd hynny; nid yw’n awgrym y dylem gynnal Cyfarfodydd Llawn ym Manceinion neu Gaerliwelydd.

Ni fyddai neb yn unman yng Nghymru’n derbyn y byddai cynnal cyfarfod o’r Cynulliad Cenedlaethol mewn rhan benodol o Gymru’n gweddnewid ei heconomi dros nos. Mae’n ddigon posibl, tra byddai’r Cynulliad yn cwrdd yn yr ardal honno, y deuai rhagor o arian iddi. O ystyried y nifer a ddeuai yno, byddai hynny’n anorfod. Er hynny, ni fydd yn gweddnewid yr economi. Felly rhaid inni dderbyn y byddai cynnal cyfarfod o’r Cynulliad mewn unrhyw ran o Gymru y tu allan i Gaerdydd yn ddigwyddiad arddangos, yn hytrach na digwyddiad a fydd yn cysylltu o ddifrif â phobl yr ardal honno i raddau helaethach.

Os ydych yn teimlo na fydd cynnal cyfarfod o’r Cynulliad yn y Gogledd yn gweddnewid yr economi, pam yr ydych mor ffyddiog y bydd cael y Cynulliad yng Nghaerdydd yn gweddnewid yr economi?

Cael Llywodraeth bartneriaeth Llafur-Democratiaid Rhyddfrydol yng Nghaerdydd yw’r modd gorau i weddnewid yr economi ar ôl 18 mlynedd o esgeulustod llwyr, fel y bydd pobl Ynys Môn yn dweud wrthych. Dywedodd rhai o Gaergybi wrthyf yn ddiweddar mai’r modd i wneud hynny yw gwneud y gwaith yn y fan a’r lle, ni waeth ym mhle y gwneir y penderfyniad, a sicrhau ei fod er budd holl bobl Cymru. Mae’n fwy na mater o fynd â’r Cynulliad i un rhan o Gymru a dweud bod hynny’n ddigon. Nid yw hynny’n ddigon, yn sicr, ac yr ydym ni ar yr ochr hon i’r Siambr yn gwybod hynny.

Gair a glywaf yn aml yn ystod y Cyfarfod Llawn yw ‘Caerdydd-ganolog’. Gwahoddaf rywun i ddweud hynny am Ben-y-bont ar Ogwr yng nghanol y dref honno. Mae rhai’n credu bod Caerdydd yn dechrau wrth afon Hafren ac yn gorffen wrth afon Llwchwr. Yr wyf yn eich sicrhau nad yw hynny’n wir. Nick, gwnaethoch chi ddefnyddio’r gair hwnnw heddiw, fel y gwnaeth Glyn ac eraill. Fe’ch gwahoddaf i fynd i Abertawe, a sefyll ar ganol Cae’r Vetch os oes modd, a dweud bod Abertawe’n rhan Gaerdydd-ganolog o Gymru. Byddai llawer ohonom yn talu i weld canlyniadau hynny. Ni ellir dadlau bod y Cabinet yn Gaerdydd-ganolog. Cefais fy ngeni a’m magu ym Mhen-y-bont ar Ogwr, yr wyf yn byw yno ac yr wyf yn falch o fod yn Aelod Cynulliad dros Ben-y-bont ar Ogwr. Nid yw fy nhref i’n rhan o Gaerdydd o gwbl.

Mae gwelliant y Llywodraeth yn gwella a mireinio’r cynnig a gyflwynwyd gan Geidwadwyr Cymru. Mae’r Ceidwadwyr yn eu cyflwyno eu hunain yn y Siambr yn warcheidwaid hunanbenodedig y pwrs cyhoeddus. Maent yn sôn yn aml am gost llenni ac yn y blaen, ond ni wnaethant ddim ymgais, hyd yn hyn, i gyfrif cost cynnal Cyfarfodydd Llawn o gwmpas Cymru. Rhaid gwneud hynny—ac mae’r Llywodraeth yn cadw ei meddwl yn agored ar y mater hwn—fel bod pobl yn cael eu hysbysu’n llawn cyn gwneud penderfyniad. Crynhoir hynny yn y cynnig ei hun.

Gall y Llywodraeth gefnogi gwelliant 2. Caiff Panel y Cadeiryddion ystyried ymarferoldeb cynnal cyfarfodydd o gwmpas Cymru i sicrhau y caiff pobl gymaint o fynediad ag y bo modd at y Pwyllgorau Pwnc. Mae Panel y Cadeiryddion yn berffaith rydd i drafod hynny.

Mae’r Llywodraeth yn ymwneud eisoes â’r hyn a gynigir yng ngwelliant 3. Rhaid inni dderbyn ei bod yn cymryd amser i symud swyddi o Gaerdydd. Yr ydym yn sôn am fywydau pobl ac am eu teuluoedd, sydd wedi ymsefydlu mewn rhai rhannau o Gymru. Ni allwch symud gweithwyr ar drawiad amrant. Er enghraifft, yr oedd symud is-adran rheoli’r polisi amaethyddol cyffredin o Aberystwyth i Gaerdydd yn drychineb. Gwnaethpwyd y penderfyniad i symud y swyddfa gan Ysgrifennydd Gwladol Cymru ar y pryd. Penderfynodd 90 y cant o’r staff aros yn Aberystwyth ac felly, gan fod 90 y cant o’r gweithwyr yng Nghaerdydd yn newydd i’r gwaith, fe wnaeth hynny ddrwg i’r taliadau cymhorthdal ffermio. Ni allwn ganiatáu i hynny ddigwydd yn y dyfodol, er ein bod yn cytuno â’r syniad o symud swyddi o Gaerdydd.

Rhaid inni gofio bod llawer o swyddi’r Cynulliad y tu allan i Gaerdydd eisoes, ynghyd â llawer o swyddi’r asiantaethau. Mae 150 o staff y Cynulliad yn yr Adran Amaethyddiaeth yng Nghaernarfon. Yr adran honno yw’r cyflogwr mwyaf yn Llandrindod hefyd, gan ei bod yn cyflogi 150. Mae hynny’n gyfraniad o bwys i’r economi leol. Mae’r Cynulliad yn gyflogwr o bwys yn Aberystwyth hefyd, pan ystyriwch y Comisiwn Coedwigaeth, y WDA ac asiantaethau eraill. Yr ydym yn awyddus i’r duedd honno barhau.

O ran cynnal cyfarfodydd y Cynulliad o gwmpas Cymru, nid yw Senedd Ewrop yn enghraifft dda. Pan yw’n symud, rhoddir popeth mewn blychau a’i symud o Strasbourg i Frwsel ac fel arall. Mae hynny’n peri cost aruthrol.

Yr ydych yn peri penbleth i mi, Carwyn, oherwydd gwnaethoch sôn am y swyddfeydd adrannol yn Llandrindod a Chaernarfon, ond maent ar waith ers blynyddoedd lawer—byth ers yr wyf fi’n ffermio. Gwnaethoch sôn hefyd am glywed rhywun yng Nghaergybi’n dweud bod y glymblaid Lafur-Democratiaid Rhyddfrydol wedi gweddnewid yr economi. Nid yw hynny’n gwneud synnwyr oherwydd gan Gaergybi y mae’r gyfradd diweithdra ail uchaf yng Nghymru.

Mae gan bobl Ynys Môn well cyfle o lawer i wella’u heconomi’n awr nag ar ôl 18 mlynedd o Lywodraeth Dorïaidd, pan na ddigwyddodd dim o gwbl. Lol yw’r syniad bod diweithdra yng Nghaergybi wedi datblygu ers Mai 1997; rhaid pwysleisio hynny.

Mae’r swyddfeydd adrannol wedi’u sefydlu ers amser maith, ac mae’n bwysig pwysleisio mai swyddfeydd y Cynulliad ydynt. Cyflogir y bobl yno gan y Cynulliad a’r Llywodraeth hon.

Cyfeiriasoch at 18 mlynedd o Lywodraeth Geidwadol, ond a ydych yn fodlon ar y cynnydd a wnaethpwyd yn y pum mlynedd diwethaf, o ystyried mai gan Gaergybi y mae’r gyfradd diweithdra ail uchaf yng Nghymru?

Gwneir llawer o waith yng Nghaergybi. Yr oeddwn yno ddydd Gwener diwethaf a gwelais hynny fy hun. Mae potensial datblygu aruthrol yn y porthladd. Mae Caergybi mewn ardal Amcan 1 ac mae prosiectau Amcan 1 rhagorol yn mynd ymlaen yno. Y Llywodraeth Lafur a sicrhaodd fod Amcan 1 yn dod i Gaergybi ac Ynys Môn—ni wnaeth Llywodraeth Geidwadol ddim.

Ynghylch Senedd yr Alban, mae’n gywir dweud ei bod yn symud o Gaeredin weithiau, ond mae hynny am ei bod yn cael ei thaflu o’i chartref presennol gan Eglwys yr Alban, sy’n defnyddio’r Siambr ar gyfer ei chyfarfod blynyddol cyffredinol. Eglwys yr Alban yw perchennog yr adeilad. Felly, mae’r Senedd yn symud i Glasgow am fod rhaid iddi wneud hynny. Nid oes bwriad iddi wneud hynny ar ôl codi’r adeilad newydd.

Cyfarfu yn Sterling hefyd, felly nid yw wedi aros yng Nghaeredin, onid yw?

Pan godir Senedd-dy newydd yr Alban, bydd yn aros yng Nghaeredin; ni fydd yn cwrdd yn unman arall. Dyna a ddywedwyd wrthyf pan oeddwn yno.

Mae’r Llywodraeth yn cynnig ein bod yn cael rhagor o wybodaeth i weld a oes rhinwedd mewn cynnal cyfarfodydd mewn rhannau eraill o Gymru yn ogystal â’r Gogledd. Yn y pen draw, rhaid inni ddiffinio ym mhle y mae’r Gogledd. Os edrychwch ar ffiniau etholiadol y Cynulliad, mae Betws-y-coed, Dolgellau, Llanrwst a Harlech yn y Canolbarth. Rhaid diffinio’r Gogledd. Rhaid i’r Llywydd ystyried pob agwedd hefyd fel bod yr Aelodau’n llwyr ymwybodol o’r gost debygol. Felly mae gwelliant y Llywodraeth yn ymgais i newid cynnig y Ceidwadwyr i gynnwys rhywfaint o synnwyr. Mae’r cynnig yn ymddangos yn arwydd symbolaidd. Mae dweud y dylem fynd â’r Cynulliad i’r Gogledd unwaith y flwyddyn yn ymddangos yn symboleiddiaeth o’r math gwaethaf, a honno yw’r neges waethaf i’w rhoi i bobl yn y Gogledd, fel y mae Aelodau dros ogledd Cymru wedi dweud eisoes.

Os yw hyn i’w wneud, gadewch inni’i ystyried yn iawn a sicrhau ein bod yn deall y costau, y lleoliad a’r anghenion diogelwch a thechnoleg gwybodaeth. Gadewch inni weld, yn fwy na dim, a oes cyfle i symud mwy na dim ond un Cyfarfod Llawn, sef gwaith y Cynulliad am wythnos gyfan, ac i symud cyfarfodydd i rannau eraill o Gymru, nid y Gogledd yn unig. Bydd pobl yn sir Benfro, Brycheiniog a Sir Faesyfed, a gogledd Gwent am wybod pam mai i’r Gogledd yn unig y bydd y Cynulliad yn mynd yn hytrach na’u rhan hwy o Gymru. Mae hynny’n bwysig, a dyna pam y mae’n gwelliant yn gofyn i’r Llywydd ystyried ymarferoldeb cynnal cyfarfodydd mewn gwahanol rannau o Gymru. Mae’n bwysig inni gysylltu â holl bobl Cymru, nid y rhai yn y Gogledd yn unig, fel y mae’r cynnig yn awgrymu.

Yr oedd araith Carwyn Jones yn druenus ac yn negyddol. Yr oedd yr un fath ag araith Sue Essex yr wythnos diwethaf pan ddywedodd na allai wneud dim dros ysgolion am nad oedd meithrinfeydd a thai wedi’u cynnwys. Dywed Trefnydd y Cynulliad wrthym na allwn wneud dim dros y Gogledd am nad ydym wedi cynnwys y Canolbarth a’r Gorllewin. Efallai’ch bod yn gwrthwynebu’r term ‘gogledd Cymru’, ond dyna’r un a ddefnyddir yn Neddf Llywodraeth Cymru 1998; gelwir yr ardal yn ogledd Cymru yn y Ddeddf. Efallai fod problem o ran diffinio, ond yr ydym yn sôn am y weledigaeth yma, nid y manylion am y modd y gwneir hyn.

Rhan arall o’ch araith a oedd yn peri braw, Carwyn, oedd honno ar wasgaru swyddi ledled Cymru ar ran Llywodraeth Cynulliad Cymru a’r bobl Lafur-Ryddfrydol sy’n rhedeg y lle yma. Gwnaethoch geisio cynnwys swyddi’r WDA. Mae’r rhai ohonom a groesawodd y sicrwydd a roddodd Prif Weinidog Cymru na fyddai’r ffaith bod Llywodraeth Cynulliad Cymru’n tynnu allan o Ganolfan Ewropeaidd Cymru’n golygu o reidrwydd y byddai’r WDA yn gwneud hefyd, wedi’n brawychu braidd gan y ffaith ei bod bellach yn ymddangos eu bod yn cyfuno’n un corff. Efallai y dylech gael gair â Phrif Weinidog Cymru am hynny.

Pe byddech wedi ystyried yr hyn a gynigiwn, fe welech ei fod yn adeiladol ac yn gam cyntaf. Bydd y Blaid Lafur yn pleidleisio’n erbyn y cynnig am ei fod wedi’i gyflwyno gan Geidwadwyr Cymru. Cefais fy synnu a’m siomi gan gyfraniad Peter Law, oherwydd ei bod yn ymddangos ei fod am unwaith am roi llwyfan i Aelod o’r Democratiaid Rhyddfrydol mewn sesiwn drafod agored yn y Gogledd. Mae’n ddatblygiad brawychus. Yr ydym oll yn gwybod y bydd yn fforwm etholiadol, a dyna pam y byddwn yn ymatal ar welliant 1 Llafur, ac, os derbynnir ef, ar y cynnig wedi’i ddiwygio y gallwn weld ei fod dan sylw ganddynt. Mae angen i’r Cynulliad gysylltu â phobl y Gogledd. Pe byddech yn ymweld â Chaergybi’n rheolaidd, Weinidog, fe wyddech beth y mae pobl Ynys Môn, De Clwyd a Dyffryn Clwyd yn ei ddweud. Nid ydynt yn teimlo bod ganddynt gysylltiad â’r Cynulliad yng Nghaerdydd.

Mae’n ddrwg gennyf, ni wnaf ildio. Clywsom ddigon gennych am Gaerdydd heddiw.

Mae angen i’r Cynulliad gwrdd yn y Gogledd. Gofynnodd rhywun a wnaem drafod y gost; gwnaf hynny’n llawen. Mae’r staff diogelwch a’r cyfieithwyr yn gwasanaethu’r Pwyllgorau eisoes, felly nid oes unrhyw gost ychwanegol o ran staff. Mae cost ynghlwm wrth y cynnig hwn, ond mae’n fach o’i chymharu â’r £80 miliwn ychwanegol y mae’n ei gostio i redeg y Cynulliad yn hytrach na’r gyn Swyddfa Gymreig. Os ydych am imi ddod o hyd i’r oddeutu £100,000 y bydd ei angen i wneud hyn, deuaf o hyd iddo i chi; ni fydd hynny’n broblem.

Mae angen pendant am hyn. Yr wyf wedi fy siomi yn y Blaid Lafur, ond yr wyf yn falch bod Plaid Cymru wedi cyflwyno gwelliannau adeiladol. Byddwn yn cefnogi’r gwelliannau hyn, gan eu bod yn adeiladol. Mae’n wir mai prin oedd y drafodaeth ar y mater hwn yn adolygiad o weithdrefn y Cynulliad. Nid wyf yn dadlau â hynny; ni wnaethom gynnig y mater i’w drafod bryd hynny. Fodd bynnag, yr ydym yn sôn yn awr am gam cyntaf adeiladol. Gobeithiaf y gallwn ddilyn y llwybr hwnnw, oherwydd ar hyn o bryd mae’r Blaid Lafur a’r Syr Humphreys wedi cael eu ffordd. Gyda llaw, mae’n Gabinet eithaf Caerdydd-ganolog—arferai tri neu bedwar o’i aelodau fod ar Gyngor Dinas Caerdydd a daw’r gweddill o weddill Morgannwg. Mae’n sicr nad yw’r Cabinet yn gwybod y nesaf peth i ddim am y Gogledd. Dyma’r cam cyntaf—

Efallai, o ran cynwysoldeb, y dylem fod yn fwy cadarnhaol am yr hyn y mae’r Cabinet wedi’i addo i ni. Bydd yn rhoi astudiaeth dichonoldeb i ni, wrth gwrs. A ydych yn cytuno bod hynny o leiaf yn well na’r grŵp gorchwyl a chysgu y mae’n ei sefydlu fel arfer?

Yr ydym wedi arfer gweld materion yn cael eu bwrw o’r naill ochr pan yw’r Llywodraeth yn ofni y gellid gwneud penderfyniad cadarnhaol. Digwyddodd yr un peth yn achos Canolfan Ewropeaidd Cymru. Mae’n hen bryd i Brif Weinidog Cymru roi arweiniad. Mae ef i fod yn gyfrifol am y Gogledd. Mae’n hen bryd i’r Cabinet—sydd yn Forgannwg i gyd—ddilyn rhyw fath o arweiniad. Os na all Prif Weinidog Cymru roi’r arweiniad hwnnw, gobeithiaf y bydd y Cynulliad yn gallu gwneud hynny heddiw.