Mae’r Rheolau Sefydlog yn ei gwneud yn ofynnol i’r Cabinet gyflwyno cynigion bob mis Mawrth ar gyfer deddfwriaeth sylfaenol i Gymru yn y dyfodol. Mae cynnig heddiw yn gofyn i’r Cynulliad gymeradwyo cynigion eleni, ac yn gofyn am awdurdod i’r Cabinet i weithredu arnynt. Mae hon yn elfen bwysig o setliad datganoli Cymru, ond dylai pobl ddeall ei phwysigrwydd yn iawn. O gofio geiriad y Rheol Sefydlog, cyflwynir ein cynigion ar ffurf ceisiadau am nifer o Fesurau i Gymru yn unig. Felly dadleua rhai sylwebwyr fod Llywodraeth y Cynulliad wedi methu â chyflawni ei amcanion am nad yw ein cynigion bob amser wedi arwain at ddeddfwriaeth i Gymru yn unig. Nid yw’r awgrym hwnnw yn gywir. Nid yw sicrhau ein gofynion drwy Fesurau i Gymru yn unig yn rhyw fath o brawf ar ein grym gwleidyddol, a dim ond y rhai sydd â mwy o ddiddordeb mewn allanolion na sylwedd sy’n credu hynny. Ein hamcan fel Llywodraeth yw sicrhau’r ddeddfwriaeth y mae ei hangen ar Gymru, boed hynny ar ffurf deddfwriaeth a ddrafftiwyd i Gymru yn unig, neu mewn Mesurau i Gymru a Lloegr sy’n fodd i ddiwallu anghenion Cymru mewn ffordd sy’n benodol i Gymru. Y gwir brawf yw sicrhau bod y ddeddfwriaeth arfaethedig yn fuddiol i Gymru ac yn ein galluogi i weithredu ein polisïau yn well.

Ar y sail honno buom yn hynod lwyddiannus. Gan ddefnyddio deddfwriaeth Cymru a Lloegr a Mesur i Gymru yn unig yr ydym wedi diwygio ein GIG. Ymgorfforwyd ein cynigion ar gyfer diwygio’r gweithdrefnau cynllunio, a gymeradwywyd gan y Cynulliad mewn Cyfarfod Llawn y llynedd, yn y Mesur Cynllunio a Phrynu Gorfodol sydd gerbron y Senedd yn awr. Yn yr un modd, mae’r Mesur Trwyddedu yn ystyried ein gofynion ynglŷn â chynnal pleidlais ar drwyddedau’r Sul.

Gweithredwyd ar gynigion eraill a gymeradwywyd gan y Cynulliad y llynedd yn effeithiol hefyd. Mae’n bleser gennyf gyhoeddi heddiw bod Mesur drafft i Gymru yn unig yn cael ei baratoi i weithredu ein cynnig ar gyfer uno swyddogaethau Archwilydd Cyffredinol Cymru â swyddogaethau’r Comisiwn Archwilio, a thrwy hynny greu un corff archwilio cyhoeddus i Gymru.

Can you confirm whether the draft Bill is likely to be available before the end of this session, so that the Audit Committee can have an opportunity to express its opinion on the matter before the election?

in Welsh I hope that the draft Bill will be available in time to ensure that consultation can begin before the end of the month. That is the intention. The Assembly will consider the legislation after the election.

yn Saesneg Gwnaed darpariaethau hefyd i weithredu cynnig arall a gymeradwywyd y llynedd sef ymestyn awdurdodaeth Ombwdsmon Llywodraeth Leol Cymru a’i alluogi neu ei galluogi i fod yn ombwdsmon tai cymdeithasol i Gymru hefyd, ar gyfer ymchwilio i gwynion am landlordiaid cymdeithasol cofrestredig. Bydd y darpariaethau newydd yn creu un man cyswllt ar gyfer cwynion yn erbyn pob landlord cymdeithasol yng Nghymru, a chânt eu cynnwys mewn Mesur Tai drafft i Gymru a Lloegr, y deallwn y caiff ei gyhoeddi yn ddiweddarach yn y mis ar gyfer y broses graffu cyn llunio deddfwriaeth.

yn Saesneg Gwneir cynnydd da ar ddau gais arall. Yr ydym ar fin cytuno ar ychwanegiadau at ein concordat â’r Swyddfa Ystadegau Gwladol, fel mesur interim, er mwyn sicrhau y bydd gan y Cynulliad rôl briodol wrth gynllunio ar gyfer y cyfrifiad nesaf. Mae hwn yn fesur interim am fod deddfwriaeth ar y mater hwn, boed hynny fel rhan o Fesur posibl ar ystadegau i Gymru a Lloegr, neu ar ffurf Gorchymyn trosglwyddo swyddogaethau, yn parhau ar ein hagenda. Bwriadwn hefyd, fel yr hysbyswyd y Pwyllgor Amaethyddiaeth a Datblygu Gwledig eisoes, drafod ein cynnig ar gyfer deddfwriaeth i ddiwygio ac atgyfnerthu’r ffordd y caiff tir cyffredin ei reoli gydag Adran yr Amgylchedd, Bwyd a Materion Gwledig. Mae DEFRA yn gobeithio cyflwyno Mesur ar faterion yn ymwneud â thir cyffredin yn ddiweddarach yn y sesiwn hwn o’r Senedd.

yn Saesneg Dylai’r Aelodau hefyd gofio fod Llywodraeth y Cynulliad wedi llwyddo i sicrhau darpariaeth ar wahân i Gymru pan gyflwynodd adrannau Whitehall eu deddfwriaeth eu hunain i Loegr. Mae’r Mesur Llywodraeth Leol yn enghraifft ddiweddar ardderchog o hynny. Yr oedd yn dda gan y Pwyllgor Llywodraeth Leol a Thai nodi llwyddiant y Gweinidog i sicrhau bod anghenion Cymru wedi’u cydnabod yn y Mesur hwnnw.

yn Saesneg Mae ein record o ran sicrhau deddfwriaeth y mae ei hangen ar Gymru yn un dda. Beth, felly, a gynigiwn ar gyfer y flwyddyn i ddod? Yr ydym yn cyflwyno dau Fesur ar addysg a thrafnidiaeth, a gymeradwywyd gan y Cynulliad y llynedd. Cyflwynwyd y ddau Fesur hyn i Ysgrifennydd Gwladol Cymru er mwyn i Lywodraeth y DU eu hystyried, ac yr ydym yn disgwyl penderfyniadau ynghylch pa un a ellir rhoi amser iddynt yn y rhaglen ddeddfwriaethol. Mae’n briodol ein bod yn mynegi’n glir ein hawydd i sicrhau’r cynigion pwysig hyn.

yn Saesneg Cynigiwn ddau Fesur newydd arall. Y cyntaf yw creu swyddfa ombwdsmon gwasanaethau cyhoeddus newydd i Gymru, yn dilyn yr ymgynghoriad llwyddiannus â’r cyhoedd a ddaeth i ben y mis diwethaf. Dangosodd hynny gefnogaeth unfrydol bron i’r egwyddor o ddwyn ynghyd gylch gwaith y tair swyddfa ombwdsmon bresennol, sy’n gofalu am lywodraeth leol, y gwasanaeth iechyd a’r Cynulliad. Bydd creu un awdurdodaeth yn fodd inni adlewyrchu’r ffaith bod mwy o weithio mewn partneriaeth wedi bod rhwng mathau gwahanol o awdurdod, o’i gymharu â’r ymagwedd seilo a welir yn y strwythur cyfredol o dair swyddfa ombwdsmon wahanol, nad yw’n bodoli bellach i bob diben.

yn Saesneg Yr ail gynnig newydd yw trefn cofrestru ac arolygu ar gyfer llety i dwristiaid yng Nghymru. Datblygwyd y cynnig hwn gan Fwrdd Croeso Cymru ac fe’i trafodwyd gan y Pwyllgor Datblygu Economaidd. Mae wedi ennyn cryn gefnogaeth o fewn y diwydiant. Rhaid ystyried rhai manylion o ran ei gweithredu ymhellach, ond bydd cynllun statudol yn fodd i wella ein cynnyrch twristiaeth. Drwy godi safonau bydd yn cryfhau ein dadl dros farchnata Cymru fel darparwr gwasanaethau o safon.

Weinidog, yr ydych newydd wneud awgrym hynod, sef bod y diwydiant yn cefnogi rheoliadau gorfodol newydd ar gyfer llety gwely a brecwast. Nid yw hynny’n wir. Nid dyna fy mhrofiad i, nac unrhyw un arall sydd wedi siarad â gweithredwyr gwely a brecwast dig. Pam y credwch fod cefnogaeth i’r rheoliadau hyn?

Fe’u cefnogir gan y rhai sy’n ymwneud â thwristiaeth yng Nghymru. Lle cofrestrir llety gwely a brecwast, mae’n bwysig bod pobl yn deall bod system briodol ar waith, a pha fath o wasanaeth y gallant ei ddisgwyl.

A wnewch chi ildio?

Na wnaf. Cymeradwyaf y cynigion newydd hyn i’r Cynulliad, yn ogystal â’r Mesurau addysg a thrafnidiaeth. Mae’n bosibl y caiff cynigion eraill eu cynnig yng ngoleuni maniffestos y pleidiau yn ystod yr etholiad ac efallai y bydd angen inni ystyried yn ofalus pa flaenoriaeth y dylid ei rhoi i gynigion unigol. Mae’r pedwar Mesur a gyflwynir ichi yn werth eu cefnogi a gwahoddaf y Cynulliad i gytuno y dylai’r Cabinet gyflwyno’r cynigion ar gyfer deddfwriaeth sylfaenol yn y dyfodol fel y nodwyd yn y ddogfen a osodwyd yn y Swyddfa Gyflwyno.

The proposals for primary legislation on the list before us are useful enough. Janet Davies and Dai Lloyd will refer to some specific matters. On the basis of the recommendations of the Education and Lifelong Learning Committee, we strongly support the call to give planning functions over higher education establishments, to be used as a last resort, to the Higher Education Funding Council for Wales; to give a firm legislative basis to the Assembly learning grant; to strengthen the accountability of further education colleges; and to clarify Estyn’s status as an office of the Assembly. However, an important opportunity has been lost here to begin to shape a national education system based on our values and priorities. For example, where is the legislation to abolish the competitive market among schools? There are two possible reasons for its absence. Either the Welsh Assembly Government is frightened of upsetting the New Labour Government in London by challenging one of its sacred principles, namely faith in the market and competition in public services, or the necessary policy work to give substance to the Minister’s statement that she wants local children to attend local schools has not been done. Perhaps it is a little bit of both. It is also a great pity that there are no arrangements to fundamentally change the process of school inspections and the use of private contractors in that process.

We have a tiny list of minor recommendations here. It is typical of the governance of a party that came to power in 1999 without a vision or programme for Wales and which seems to have been acting in an ad hoc fashion ever since. It relies entirely on the civil service and on hearing ideas from other parties through the committee system. ‘A ship adrift in the fog’ are the words that come to mind. I will not go as far as to say that the captain and crew are drunk, but the effect has been the same. That is why the annual debate on the Government’s proposals for the Queen’s Speech, which should be one of the highlights of the year, is such a failure.

The situation will be different when a Plaid Cymru Government is in power in the Assembly. We will have a clear and co-ordinated programme across all policy areas; we also have a pretty good idea of the implications of that programme in terms of primary legislation. As a consequence, this annual debate will be a significant, enthralling event.

As with any radical government, we would come up against the barriers of the legislative process at Westminster. Whatever Carwyn Jones says, those barriers could halt everything, either because of a policy disagreement or simply because of a reluctance to give us the time. Indeed, that could happen with some of the proposals before us today. For example, how confident is the Minister for Education and Lifelong Learning that Westminster will agree to transfer planning powers to the Higher Education Funding Council for Wales? I am not, despite the unanimous support for that in the National Assembly. I can hear the voices now, arguing that that would impinge upon universities’ independence and so on—they are quite powerful arguments. In that way, the will of the Assembly could be prevented from being implemented.

The answer is simple, logical and obvious. If we are serious about creating a Welsh political system and implementing policies that are truly appropriate and relevant to Wales, the Assembly must have full legislative powers. That is needed at once, not sometime in the future. Plaid Cymru says that we need that by 2007. That is the central recommendation in our evidence to the Richard commission, which was established by this Government to consider the constitutional future of Wales. The establishment of that commission is the Liberal Democrats’ most important achievement in the coalition Government. To be fair to them, they too gave evidence in support of full legislative powers. However, the main party in this Government does not have evidence to submit to the commission that it established. Can you believe it? Not only that, it obtained the commission’s consent to delay presenting its evidence until July.

According to Carwyn Jones, Labour does not want the constitutional question to be debated during the electoral campaign—except, of course, when scaremongering about ‘the nightmare of independence’. The independent commission is expected to yield to the Labour Party for its electoral convenience. Goodness knows what kind of evidence it will submit in July. As far as I know, it does not even have an idea of how it will decide upon its policy, let alone of the policy itself.

Plaid Cymru’s policy is clear. I am happy to arrange for AMs of all parties to receive a copy of our evidence to the Richard commission—at a little over cost. It is a pragmatic, step-by-step document that is also ambitious. That is exactly the combination that Wales needs. We have also stated our aim, in coming to power in May, of establishing a national commission that will create national consensus on a practical way forward. There is no nightmare about this; just common sense and resolve.

Another nightmare worries me: Wales could have four more years of government by a party that does not have the slightest idea where it wants to take the nation that it claims to want to lead. Ugh, the idea sends a shiver down my spine.

However, there is good news. I quoted from Gwenallt’s famous poem, ‘Ar Gyfeiliorn’ earlier. I will close by misquoting T.H. Parry-Williams’s most famous poem: ‘God help me, I can escape from this’. However, in this case, the electorate can do the job without recourse to the Almighty.

Croesawaf y cynigion hyn ar gyfer deddfwriaeth sylfaenol ond, fel Cynog, edrychaf ymlaen at adeg pan na fydd y Cynulliad yn gorfod mynd at San Steffan yn ostyngedig i grefu am ddeddfwriaeth sylfaenol i weithredu’r polisïau y mae’r Llywodraeth a mwyafrif yr Aelodau Cynulliad am eu gweithredu. Gallwn ddadlau dros gynnwys cynifer o fesurau gwahanol yng nghyflwyniadau’r Cabinet ag y mynnom, ond mae amser yn San Steffan yn brin. Felly mae cyfyngiad ar nifer y cynigion y gallwn eu cyflwyno. Pe bai pwerau deddfwriaethol llawn gennym, gallem gyflwyno cynigion yn ystod amserlen pedair blynedd y Cynulliad, sy’n bwysig.

Mae’r Mesur trafnidiaeth sydd ger ein bron yn enghraifft sy’n profi fy mhwynt. Mae’n debyg i’r Mesur awdurdod trafnidiaeth teithwyr a gyflwynwyd gan Lywodraeth y Cynulliad fis Mawrth diwethaf, o ran ei ddarpariaethau ar gyfer sefydlu awdurdodau a/neu awdurdodau gweithredol trafnidiaeth, ac wrth geisio pwerau cyfeirio dros yr Awdurdod Rheilffyrdd Strategol. Mae’r ffaith bod cynnig tebyg yn cael ei gyflwyno yn awgrymu bod y cais cyntaf wedi methu.

Yr ydym wedi llwyddo i sicrhau rhywfaint o ddeddfwriaeth sylfaenol, er enghraifft, Mesur y GIG i Gymru yn unig a deddfwriaeth ar ailstrwythuro’r GIG, ac yr ydym wedi sicrhau bod Mesurau penodol yn San Steffan yn ystyried anghenion Cymru, er enghraifft, y Mesur Cynllunio a Phrynu Gorfodol a’r Mesur Trwyddedu. Fodd bynnag, araf fu’r cynnydd ar nifer o geisiadau Llywodraeth y Cynulliad am ddeddfwriaeth sylfaenol.

Dylid cydnabod hefyd ein bod wedi methu â chael deddfwriaeth sylfaenol i bennu Dydd Gŵyl Dewi yn ŵyl y banc yng Nghymru sawl gwaith. Fel y dywedais, mae cyfyngiadau amser yn San Steffan ac, mewn achosion fel y cynnig ar gyfer Dydd Gŵyl Dewi, gall Senedd y DU wrthwynebu deddfwriaeth sylfaenol a gyflwynwyd gan Lywodraeth y Cynulliad ac a gefnogwyd gan fwyafrif yr Aelodau Cynulliad. Ni wyddom i ba raddau y caiff y pedwar cynnig ger ein bron heddiw eu derbyn ar gyfer deddfwriaeth sylfaenol. Byddai’n llawer haws ac yn fwy effeithlon, effeithiol a democrataidd pe bai gan y Cynulliad gyfrifoldeb dros ddeddfwriaeth sylfaenol, gan nad yw’r mwyafrif o’r Aelodau a fydd yn penderfynu a gaiff unrhyw un o’r pedwar cynnig hyn ei wneud yn ddeddfwriaeth sylfaenol, wedi’u hethol gan bobl Cymru. Mae Democratiaid Rhyddfrydol Cymru yn edrych ymlaen at weld adroddiad comisiwn Richard, sy’n argymell pwerau deddfwriaeth sylfaenol i’r Cynulliad Cenedlaethol, wedi’i ailgreu yn senedd i Gymru, a fyddai’n gallu deddfu a gweithredu polisïau Cymreig.

Croesewir y Mesur Trafnidiaeth (Cymru) sydd ger ein bron, a gobeithiaf y cawn lwyddiant y tro hwn yn hyn o beth. Bydd yn ein galluogi i sefydlu awdurdodau neu awdurdodau gweithredol trafnidiaeth teithwyr yn unol ag addewid y cytundeb partneriaeth i ystyried y ddadl dros sefydlu awdurdod trafnidiaeth teithwyr i Gymru er mwyn gwella trafnidiaeth ledled Cymru a sicrhau ei bod yn fwy integredig. Mae hefyd yn gyson ag adolygiad polisi Pwyllgor yr Amgylchedd, Cynllunio a Thrafnidiaeth o drafnidiaeth gyhoeddus, a argymhellodd y dylid datblygu cynigion y Gweinidog dros yr Amgylchedd ar gyfer newid trefniannol, gan gynnwys opsiynau ar gyfer awdurdod trafnidiaeth teithwyr. Mae’r cynnig ar gyfer awdurdod trafnidiaeth teithwyr yn agos at galonnau Democratiaid Rhyddfrydol Cymru. Yr ydym bob amser wedi ymgyrchu dros hynny ac yr oedd yn un o addewidion ein maniffesto ar gyfer etholiadau’r Cynulliad yn 1999.

Croesawn hefyd Fesur Addysg (Darpariaethau Amrywiol) (Cymru) a fydd yn rhoi trefn ar amryw fater megis rhesymoli sail grant dysgu’r Cynulliad, a fu’n un o lwyddiannau mwyaf y Llywodraeth bartneriaeth. Bydd y Mesur hefyd yn galluogi Llywodraeth y Cynulliad i osod terfynau statudol ar faint dosbarthiadau cynradd, megis y rhai sy’n bodoli eisoes ar gyfer maint dosbarthiadau babanod. Mae maint dosbarth yn bwysig o ran baich gwaith athrawon, goruchwylio disgyblion ac, yn anad dim, rhoi cyfle i ddisgyblion gael amser dysgu unigol gyda’u hathrawon. Mae hyn yn arbennig o dderbyniol, gan ei fod yn deillio o’n maniffesto yn 1999, a addawodd gyflwyno uchafswm maint dosbarth o 30 ar gyfer pob ysgol gynradd.

Croesawaf hefyd Fesur Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus (Cymru), sy’n gwneud llawer o synnwyr, ac sy’n ffordd hollol Gymreig o ymdrin â’r mater hwn. Bydd hynny yn sicrhau y caiff ein gwlad fechan, â’i phroblemau lu, ei gwasanaethu gan un ombwdsmon gwasanaethau cyhoeddus.

Cyfeiriaf yn gyntaf at rai o’r materion nas crybwyllwyd yn araith y Trefnydd—yr hyn na fu sôn amdano—y mae Plaid Geidwadol Cymru yn pryderu yn eu cylch. Cyfeiriaf yn ôl at yr hyn a ddywedodd y Gweinidog dros Ddatblygu Economaidd yn gynharach pan oedd fel pe bai’n bwrw amheuaeth ar y cynnydd a wnaed ar drosglwyddo swyddogaethau ar gyfer cynlluniau ynni mawr i’r Cynulliad Cenedlaethol, sy’n fater a gwmpesir gan y ddadl hon. Hoffwn gael sicrwydd gan y Gweinidog ynglŷn â’r hyn sy’n digwydd o ran hynny oherwydd mae’n berthnasol i bobl Cymru, ac yr ydym wedi bod yn pwyso am hynny ers amser. Yr oedd ymateb y Gweinidog fel pe bai’n awgrymu bod negodiadau yn mynd rhagddynt, ond yr oeddem ar ddeall bod y negodiadau wedi dod i ben ac mai dim ond materion technegol y mae’n rhaid cytuno arnynt gyda’r cyfreithwyr, ac ati oedd yn weddill. Hoffwn gael sicrwydd mai dim ond materion cyfreithiol sy’n gyfrifol am yr oedi, ac nid y negodiadau. Mae hynny’n bwysig, yn sicr i bobl yn fy ardal.

Er gwaethaf y ffaith bod Mesur Addysg (Darpariaethau Amrywiol) (Cymru) ger ein bron, un peth arall na fu sôn amdano yw ffioedd dysgu ychwanegol. Mae’n annioddefol na ŵyr rhieni, myfyrwyr a darpar fyfyrwyr yng Nghymru beth sy’n digwydd o ran hyn. Rhoddodd Charles Clarke ddatganiad yn San Steffan, nad oedd fel pe bai wedi ystyried y mater o safbwynt y Deyrnas Unedig, ac ni wyddom o hyd beth yw’r sefyllfa yng Nghymru. Byddwn yn cefnogi cynnig i drosglwyddo’r pwerau perthnasol i’r Cynulliad pe câi cyllideb addas ei throsglwyddo hefyd. Hoffwn gael gwybodaeth gan y Gweinidog am yr hyn sy’n digwydd o ran y mater pwysig hwn.

Yr oedd datganiad Charles Clarke yn bwysig am fod y cyswllt â San Steffan yn allweddol, ac mae ein plaid yn cefnogi cysylltiadau cryfach â San Steffan er mwyn osgoi gwrthdaro’r blynyddoedd blaenorol. Cawsom y fraint o gael ymweliadau oddi fry gan yr Ysgrifennydd Gwladol dros y tair blynedd a hanner diwethaf, er inni gredu yn wreiddiol y byddai cadair iddo yn y Cynulliad. Yr oedd cadair ond ymddengys iddi ddiflannu’n symbolaidd braidd; dim ond ychydig o weithiau y flwyddyn y bu iddo eistedd ynddi. Gwn fod Brian Gibbons yn fy nghefnogi yn hyn o beth, mae’n gredwr mawr ym mhroses San Steffan, yn gyson â’r hyn a gred ei etholwyr. Mae’n hollbwysig bod y Gweinidog yn rhoi sicrwydd inni y bydd y cysylltiadau hyn yn parhau ac y cânt eu hatgyfnerthu.

Cyfeiriodd Peter Black at y mater arall na fu sôn amdano—cael gŵyl y banc ar Ddydd Gŵyl Dewi. A ydym wedi colli pob gobaith erbyn hyn y bydd cynnydd ar y mater hwn? A oes unrhyw ffordd ymlaen o negodi â’r gweinyddiaethau eraill: Senedd yr Alban, Cynulliad Gogledd Iwerddon pan fydd yn eistedd unwaith eto—fel y gobeithia pob un ohonom y bydd yn ei wneud—a San Steffan? A oes modd cael gŵyl banc arall yn yr ynysoedd hyn, ar ddydd Gŵyl San Siôr, Dydd Gŵyl San Andreas, Dydd Gŵyl Dewi a Dydd Gŵyl Padrig? Gobeithiaf na wnawn roi’r ffidil yn y to; mae’n bwysig i bobl ledled Cymru.

Trof at y pedwar mesur yn natganiad y Gweinidog. Croesawn Fesur Addysg (Darpariaethau Amrywiol) (Cymru) yn gyffredinol. Mae’n briodol rhoi rôl strategol i Gyngor Cyllido Addysg Uwch Cymru—yr ydym yn gwbl fodlon ar hynny. Yr ydym yn fodlon hefyd bod modd i’r Cynulliad resymoli sail ddeddfwriaethol grant dysgu’r Cynulliad. Fodd bynnag, pryderwn am fater ehangach cyllid myfyrwyr a datganoli pŵer ar ffioedd dysgu ychwanegol. Yr ydym am gael y pŵer hwnnw, ond rhaid cael yr arian gydag ef. Mae angen inni wybod rhagor am hynny.

Cefnogwn Fesur Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus (Cymru): mae’n synhwyrol cyfuno’r swyddfeydd a’r swyddogaethau hynny. Os bydd arbedion—ac ymddengys y gallai fod—hoffem gael sicrwydd y câi’r arian ei fuddsoddi yn y gwasanaethau cyhoeddus lle mae’r angen mwyaf, ac y gwneir defnydd da ohono.

Croesawn Fesur Trafnidiaeth (Cymru) yn gyffredinol. Mae’n bwysig bod gan Gymru lais ar faterion strategol yn ymwneud â’r rheilffyrdd. Nid ydym am weld y toriad o 20 y cant yn y gwasanaethau rheilffyrdd y mae’r Awdurdod Rheilffyrdd Strategol yn sôn amdano. Mae angen llais cryf dros Gymru.

Y Mesur sy’n ein pryderu fwyaf yw Mesur Llety Twristiaid (Cofrestru) (Cymru). Mae cofrestru gorfodol yn hurt. Hyd y gwn i, efallai ei fod yn bodoli yng Ngogledd Korea, mae’n bodoli yng Ngogledd Iwerddon am resymau diogelwch, ond nid yw’n bodoli yn unman arall. Nid oes angen i siopau ymgofrestru felly ni ddylai fod angen i sefydliadau gwely a brecwast ymgofrestru. Bydd yn golygu y bydd busnes y wraig weddw yn Rhaeadr sy’n cynnig gwely a brecwast, ac sydd wedi cael arolygiad boddhaol, yn mynd i’r wal; ni fydd yn gallu rhedeg busnes oherwydd y costau a’r drafferth. Ni fydd y pâr sy’n darparu llety yn Nhrefyclo yn gallu gwneud hynny am yr un rhesymau. Bydd llawer o berchnogion llety i dwristiaid ledled Cymru yn peidio â thrafferthu i ymgofrestru. Mae marchnad yn y maes hwn, a gall pobl weld yr hyn y maent yn ei gael. Ni fydd y Mesur hwn ond yn ychwanegu at y costau ac yn darbwyllo pobl i beidio â chynnig gwasanaethau i dwristiaid er budd Cymru a’u cymunedau lleol. Ni fydd o gymorth. Apeliaf ar y Gweinidog i ailystyried y polisi gwallgof hwn, a gefnogir gan Fwrdd Croeso Cymru, ond nas cefnogir gan y sector twristiaeth. Nid yw’r Gweinidog, yn wahanol i finnau, yn cynrychioli ardal fawr sy’n dibynnu ar dwristiaeth. Efallai fod rhai yn cefnogi’r cynnig hwn, ond mae llawer yn ei wrthwynebu’n ffyrnig ac ni fyddant yn parhau i redeg busnes os caiff ei gyflwyno. Maent yn cynnig gwasanaethau da, ond nid ydynt am wynebu’r gost a’r baich ychwanegol hwn. Wynebant arolygiadau lawer eisoes, ac nid ydynt am gael un arall. Ac eithrio’r Mesur hwn, cefnogwn gynigion y Cabinet. Fodd bynnag, gan na chefnogwn y Mesur hwn, pleidleisiwn yn erbyn y cynnig.

Yr wyf yn falch o gefnogi rhaglen deddfwriaeth sylfaenol Llywodraeth y Cynulliad. At ei gilydd, mae gennym dîm Llywodraeth da, ac adlewyrchir hynny yng nghynigion Llywodraeth y Cynulliad ar gyfer Mesurau. Os daw’r Mesurau hyn yn gyfraith, byddant yn gwella rheolaeth ym maes addysg, yn ein galluogi i gynllunio trafnidiaeth yn well, yn gwella safonau llety i dwristiaid ac yn rhoi gwasanaeth symlach ar gyfer datrys cwynion camweinyddu.

A wnewch chi ddweud wrthyf sut y bydd cynllun cofrestru gorfodol yn gwella safonau sefydliadau twristiaeth?

Dyna beth sydd ei angen ar y system.

Ond sut?

yn Saesneg O’m rhan i, yr wyf yn falch ein bod wedi dechrau lleihau nifer y marwolaethau a’r anafiadau a achosir i bobl nad ydynt yn ysmygu drwy fwg tybaco yn yr amgylchedd. Mae consensws amlwg yn y Cynulliad, gyda mwyafrif ym mhob un o’r pedair plaid, ar ddiogelu’r cyhoedd yng Nghymru rhag canser, clefyd y galon a strôc drwy gyfyngu ar ysmygu goddefol a’r risgiau profedig sy’n gysylltiedig. Nid ymddiheuraf am godi’r mater hwn unwaith eto heddiw ar ddiwrnod dim ysmygu cenedlaethol. Edrychaf ymlaen at glywed gan y Trefnydd sut y gweithredir ar y bleidlais pob plaid hon, sy’n rhwymo Llywodraeth y Cynulliad.

yn Saesneg Fodd bynnag, ceir problem fawr. Ni ddaw pob un o’r Mesurau hyn, a gefnogir gan y Cynulliad, yn gyfraith. Mae’n eithaf tebygol y caiff un mesur ei wneud yn ddeddf—mae’r Trefnydd yn gywir y gallwn fod yn fwy llwyddiannus drwy weithio ar hyn—ond nid oes gobaith y caiff pob un. Dyna pam y mae angen y pwerau sylfaenol ar y Cynulliad sydd gan ein cyd-aelodau yn yr Alban. Nid oes angen pwerau sylfaenol arnom oherwydd theori gyfansoddiadol, nac er mwyn rhoi hwb i ego ACau, nac fel cam tuag at wahanu Cymru oddi wrth weddill y DU. Os ydych am i Gymru fod yn wladwriaeth ar wahân, bydd Aelodau Plaid Cymru yn fwy na pharod i esbonio’r egwyddorion, ond nid, wrth gwrs, y manylion cyllidebol. Mae angen pwerau sylfaenol arnom am un rheswm yn unig, a hwnnw yw bod arnom angen yr offer i wneud ein gwaith, sef gwella bywydau pobl yng Nghymru.

yn Saesneg Mae Sue Essex yn Weinidog trafnidiaeth penigamp, sydd weithiau yn gorfod gweithio ag un llaw wedi’i chlymu ac, o ran y rheilffyrdd, gyda’r ddwy law wedi’u clymu. Mae fy nghyd-Aelod, Jane Davidson, wedi dangos cryn ddyfeisgarwch wrth weithio ar y ddeddfwriaeth sylfaenol bresennol a chreu cynllun grant dysgu’r Cynulliad. Dylai fod gan ein Gweinidogion y pŵer i gyflwyno eu deddfwriaeth gerbron Cynulliad etholedig Cymru, yn hytrach na Thŷ’r Cyffredin, sydd â gormod o waith. Nid oes amser gan Dŷ’r Cyffredin i ymdrin â’r llif o bolisïau da a lunnir gan Lywodraeth y Cynulliad o dan arweiniad Llafur, heb sôn am gynigion Rheol Sefydlog Rhif 31 gan aelodau’r meinciau cefn, a fydd, fe ragwelaf, yn cynyddu yn ystod y Cynulliad nesaf. Dyna pam y mae comisiwn Richard yn bwysig. Yr wyf yn ffyddiog y byddai unrhyw adolygiad cytbwys yn casglu y dylai fod pwerau sylfaenol yng Nghaerdydd, yn ogystal ag yn Llundain, Belffast a Chaeredin.

in Welsh We have an excellent Government in Wales, which has many good proposals for new legislation. However, we face a great problem, namely the logjam in Westminster. Not all our proposals are likely to become law. That is why we need primary powers in the Assembly. It is not a matter of each of us being the king of his own patch, but of powers to achieve our work effectively for the people of Wales.

O ran y cynnig ar gyfer ombwdsmon gwasanaethau cyhoeddus, mae Plaid Cymru yn cefnogi’r cynnig i uno’r swyddfeydd ombwdsmon presennol yn un swyddfa ombwdsmon gwasanaethau cyhoeddus. Bydd hynny yn helpu dileu dryswch y cyhoedd. Dylai arbed amser i’r staff sydd yn aml yn gorfod hysbysu pobl eu bod wedi dod i’r swyddfa anghywir ac, er na nodir hyn yma, credaf y gallai arbed arian yn ogystal. Mae’n bwysig sicrhau bod y tair swyddfa bresennol, a’r sectorau y maent yn eu harchwilio, oll yn cytuno ar y newid deddfwriaethol hwn. Byddai’n anffodus pe bai, er enghraifft, Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru yn ei wrthwynebu, ac yna’n difetha’r cynnig yn ddiweddarach.

O ran trafnidiaeth, mae Plaid Cymru—The Party of Wales yn cydnabod bod y ddeddfwriaeth arfaethedig yn bodloni llawer o’n ceisiadau, yn ogystal â cheisiadau Pwyllgor Dethol Tŷ’r Cyffredin ar Faterion Cymreig a chyrff eraill. Mae gan Faer Llundain eisoes y pwerau i:

ddatblygu a gweithredu polisïau ar gyfer hyrwyddo ac annog cyfleusterau trafnidiaeth diogel, effeithlon a darbodus.

Ymddengys fod hwnnw yn bŵer sylfaenol i gynulliad datganoledig ac, felly, yn un y dylem fod wedi’i gael o’r cychwyn. Profwyd bod angen y newid hwn, yn arbennig yn ystod y misoedd diwethaf yn sgîl rhai o’r cyhoeddiadau gan yr Awdurdod Rheilffyrdd Strategol. O ran yr SRA, yr ydym wedi gofyn i gael dau gynrychiolydd arno a’r pwerau i’w gyfeirio o ran masnachfraint Cymru a’r gororau. Bydd y ddeddfwriaeth hon yn gofyn am un cynrychiolydd yn unig, ond o leiaf y mae’n gam i’r cyfeiriad iawn. Gobeithiaf y caiff hwnnw ei ddewis o Gymru, gan y Cynulliad Cenedlaethol, tybiaf. Mae’n bwysig hefyd ein bod yn dod yn ymgynghorai statudol ar gyfer gwasanaethau rhwng Cymru a Lloegr am mai’r gwasanaethau hynny sydd wedi dioddef fwyaf yn ystod yr ychydig fisoedd diwethaf.

Cefnoga Plaid Cymru, mewn egwyddor, y pwerau i sefydlu awdurdodau ar y cyd ar ffurf awdurdodau neu awdurdodau gweithredol trafnidiaeth teithwyr. Fodd bynnag, efallai y byddai gwahaniaeth barn o ran dehongli strwythur a gwaith cyrff o’r fath. Dylai corff ar y cyd o’r fath fod yn bartneriaeth o ddefnyddwyr, awdurdodau lleol a’r consortia rhanbarthol sy’n bodoli eisoes, yn gweithredu fel un o awdurdodau gweithredol y Cynulliad Cenedlaethol. Yna câi penderfyniadau ar drefniadau teithio craidd yng Nghymru eu gwneud ar y lefel honno, tra bod penderfyniadau gweithredol a lleol yn parhau yn nwylo’r consortia rhanbarthol.

O ran gwasanaethau bysiau, hoffem weld hefyd ddeddfwriaeth yn cael ei chynnwys a fyddai’n rhoi rhagor o bwerau i awdurdodau lleol gynnal a rheoleiddio gwasanaethau’n uniongyrchol er mwyn ystyried amcanion amgylcheddol, cymdeithasol ac economaidd ehangach. Dylid sicrhau bod y fframwaith rheoliadol ar gyfer tacsis a cheir preifat yn fwy effeithiol yn hytrach na mwy biwrocrataidd.

Nododd Alun Pugh pa mor anodd y bydd inni sicrhau bod pob un o’r mesurau hyn yn cael eu derbyn; efallai mai dim ond un a gaiff ei dderbyn. Fodd bynnag, nid am resymau damcaniaethol y mae angen i’r mesurau gael eu derbyn ac i ddeddfwriaeth sylfaenol gael ei phasio, ond am fod angen y mesurau hyn, a mwy ar Gymru.

Fel llefarydd ar ran Democratiaid Rhyddfrydol Cymru, croesawaf y Mesur trafnidiaeth, a fydd, fel y clywsom, yn caniatáu i awdurdodau ac awdurdodau gweithredol ar drafnidiaeth teithwyr gael eu sefydlu, yn unol â’n cytundeb partneriaeth. Mae’r cynnig ar gyfer awdurdod trafnidiaeth i Gymru yn agos at galon Democratiaid Rhyddfrydol Cymru gan ein bod wedi ymgyrchu yn gyson ar y mater. Mae’r Mesur trafnidiaeth hefyd yn cynnig gweithredu addewid arall y cytundeb partneriaeth ar drafnidiaeth, sef, ceisio pwerau cyfeirio dros yr Awdurdod Rheilffyrdd Strategol, sydd eu mawr angen os yw Cymru i gael system drafnidiaeth wirioneddol effeithiol, effeithlon ac integredig. Mae’r Awdurdod Rheilffyrdd Strategol ar hyn o bryd fel pe bai’n diystyru ein gwasanaeth rheilffordd fel gwasanaeth sinderela, a amlygir gan y gostyngiad o hyd at 20 y cant yn y ceisiadau masnachfraint rheilffyrdd Cymru gyfan. Perodd uwch gynrychiolydd yr Awdurdod Rheilffyrdd Strategol syndod a dicter i Aelodau wrth iddo gyflwyno’i neges i Bwyllgor Rhanbarthol Gogledd Cymru yr wythnos diwethaf pan ddywedodd fod ei gydweithwyr o’r farn ei fod yn wallgof i deithio i ogledd Cymru ar y trên. Am sarhad. Mae hynny’n brawf yn wir y dylai’r Cynulliad reoli trafnidiaeth rheilffyrdd a gwella yr holl wasanaethau rheilffyrdd ar gyfer pobl Cymru.

Yr wyf yn gofidio am y cynigion at gyfer llety gwely a brecwast, fel y gwna llawer o bobl sy’n byw yn Sir Fynwy ac ardaloedd gwledig eraill yng Nghymru sy’n anghytuno â’r cynigion mewn egwyddor. Dywedodd y Gweinidog wrthym bod y diwydiant yn cefnogi’r cynigion. Weinidog, ni chânt gefnogaeth y rhai sy’n cynnig llety gwely a brecwast. Mae’n nodweddiadol o’r ffordd rodresgar a thrahaus y cyflwynodd y Gweinidog y Mesur hwn ei fod yn amharod i siarad â’r bobl sy’n berchen ar lety gwely a brecwast, ond bod mwy o ddiddordeb ganddo mewn siarad â’r cwangos mawr sy’n cefnogi’r cynigion. Wrth gwrs eu bod yn cefnogi’r cynigion; byddant yn gallu codi tâl am archwilio’r eiddo. Byddant yn elwa, oherwydd byddant yn gallu cyflogi rhagor o arolygwyr a chael rhagor o ddynion a merched yn mynd o amgylch yn cario clipfyrddau ac yn busnesa ym musnes pobl eraill. Dyma yw codi ymerodraethau ar ran rhai cyrff cyhoeddus a noddir gan y Cynulliad.

Siaredais yn ddiweddar gydag un sy’n byw ym Mrynbuga yn fy etholaeth, Sir Fynwy. Fel y gŵyr y Gweinidog o’i gyfnod fel Gweinidog â chyfrifoldeb dros amaethyddiaeth, cynhelir nifer o sioeau amaethyddol ledled y sir, ond un o’r rhai mwyaf yw’r un a gynhelir ym Mrynbuga. Pan gynhelir sioe, bydd y lleoedd gwely a brecwast yn llawn. Mae rhwydwaith anffurfiol yn bodoli ac os bydd teithwyr yn cyrraedd ac yn methu dod o hyd i lety, bydd gweithredwyr eraill yn ffonio hwn a’r llall i ddod o hyd i Mrs Jones neu Mrs Smith, sydd o hyd ag ystafell sbâr y maent yn barod i’w gosod ar adegau o’r fath. Bydd hynny’n diflannu os caiff y Gweinidog ei ffordd ac y caiff y camau hyn eu mabwysiadu. Yr ydym yn ymyrryd yn y contract preifat a ddylai fodoli rhwng y rhai hynny sy’n dymuno gosod ystafell a’r rheini sy’n dymuno ei rhentu. Mae pobl yn fwy nag abl i benderfynu drostynt eu hunain pu’n a ydynt am dderbyn y llety hwnnw ai peidio. Nid yw’r camau hyn yn ddim amgen na biwrocratiaeth, a fydd yn cau lleoedd gwely a brecwast ledled Cymru. Mae hefyd yn rhan o duedd gynyddol gan y Llywodraeth hon, sy’n arddangos ei gwreiddiau asgell chwith yn gynyddol, i ymyrryd a busnesa ym musnes pobl eraill ac i leihau’r hawliau sydd wedi bodoli i bobl rhydd Prydain ers cyn cof. Yn The Canterbury Tales, ei waith enwocaf, ysgrifennodd Chaucer am bererinion yn teithio i Gaergaint ac yn aros ar y daith yn yr hyn oedd i bob pwrpas yn lleoedd gwely a brecwast. Ynddo dywed:

Gyda’r nos daeth i’r llety hwnnw Naw ar hugain o gwmni

Felly aeth yn ei flaen. Ni fyddai wedi gallu dweud hynny pe bai’r Bwrdd Croeso mewn bodolaeth. Byddai wedi gorfod dirwyn i ben gyda ‘naw ar hugain o gwmni, ond caeodd y Bwrdd Croeso ein lle ni gan nad oedd y landlord yn barod i dalu ffi’. [Chwerthin.]

Fel y clywsom yn barod—er nid gan y siaradwr blaenorol—nid yw’r Cynulliad Cenedlaethol yn cael llawer o lwyddiant gyda’i gynigion deddfwriaethol. Mewn gwrthgyferbyniad, llwyddodd Senedd yr Alban i basio deuddeg Mesur bob sesiwn, y rhan fwyaf ar bolisi cymdeithasol—yr union fath o Fesurau y caiff y Cynulliad hi’n anodd eu cynnwys yn y rhaglen ddeddfu yn San Steffan. Gwnaeth Cynog Dafis ac Alun Pugh ill dau y pwynt hwnnw, ymhlith eraill.

Yn yr ychydig funudau sydd gennyf, byddaf yn nodi cynnydd y penderfyniadau a fabwysiadwyd yn y Cynulliad Cenedlaethol gyda’r bwriad o ddwyn pwysau ar San Steffan am y pwerau i’w gwneud yn gyfraith. Weinidog, beth ddigwyddodd i gynigion deddfwriaeth sylfaenol y llynedd? A ydynt yn dal yn yr ether rhywle neu a ddylem yn syml roi’r gorau i gael Mesur yn gwneud Dydd Gŵyl Dewi yn ddydd gŵyl gyhoeddus er enghraifft? A ydym wedi rhoi’r gorau i hynny? Cofiwn hefyd y cytundeb trawsbleidiol ar ofal personol am ddim i’r henoed, ac ymrwymiad y Gweinidog i ddilyn y mater hwnnw yn frwd yn San Steffan. Gwn fod Swyddfa Cymru ar ôl hynny wedi disgrifio’r penderfyniad hwnnw ar ofal personol am ddim fel un ‘pathetig’, ond saif fel ymrwymiad gan y Cynulliad Cenedlaethol, a heriaf ddull y cam hwnnw.

Un arall o gynigion y Cynulliad, y cyfeiriodd Alun Pugh ato, yw’r bleidlais ddiweddar i ddatblygu gwaharddiad ar ysmygu mewn adeiladau cyhoeddus. Gwnaeth y Cynulliad benderfyniad i ofyn i San Steffan am y pwerau angenrheidiol o dan adran 31 Deddf Llywodraeth Cymru 1998. Achosa ysmygu 7,000 o farwolaethau yng Nghymru yn flynyddol, ac achosa ysmygu goddefol ganser yr ysgyfaint a chlefyd y galon ymhlith pobl nad ydynt yn ysmygu. Dymuniad diysgog y Cynulliad a llawer o bobl yng Nghymru yw datblygu deddfwriaeth i wahardd ysmygu mewn adeiladau cyhoeddus. Gwelaf o’r papur sydd ynghlwm wrth y cynnig hwn fod y cynnig hwnnw yn ychwanegol at y ceisiadau hynny a restrwyd yn swyddogol sydd ger ein bron heddiw. Felly mae dymuniad diysgog y Cynulliad wedi ei gofnodi yn y fan honno. Fel cyd-noddwr, croesawaf yn fawr benderfyniad y Cynulliad Cenedlaethol i geisio pwerau gan San Steffan i wahardd ysmygu mewn adeiladau cyhoeddus yng Nghymru, ac edrychaf ymlaen o ddifrif at weld datblygiad hyn. Wrth gloi, pa mor hyderus yw’r Gweinidog y bydd yn llwyddo yn y broses o wneud cais am fesurau i wahardd ysmygu mewn adeiladau cyhoeddus yng Nghymru?

Mae’r holl Fesurau hyn a gynigir yn bwysig ac yn arwyddocaol ar gyfer cael gwell gwasanaethau, llywodraethu a llety i ymwelwyr yng Nghymru. Canolbwyntiaf ar fater sydd eisoes wedi cael sylw yn y ddadl hon, sef y Mesur, o dan Reol Sefydlog 31.9, sy’n anelu at wahardd ysmygu mewn mannau cyhoeddus yng Nghymru. Talaf deyrnged i fenter a phenderfyniad Alun Pugh yn dwyn hyn ger bron sy’n dangos y ffordd ymlaen i Aelodau Cynulliad eraill. Heb os, bydd llawer yn dilyn y llwybr hwn yn y Cynulliad nesaf.

Mae’n bwysig ac yn briodol ystyried y Mesur hwn ar Ddiwrnod Dim Ysmygu, o gofio’r ystadegau y soniodd Dai Lloyd amdanynt. Yng Nghymru, er enghraifft, achosir 7,000 o farwolaethau bob blwyddyn gan ysmygu, heb sôn am beryglon ysmygu goddefol, ei effaith erchyll ar iechyd, a’r dewis ofnadwy y bydd gweithwyr tai bwyta a chaffis yn ei wynebu, a staff cwmnïau bach lle y caniateir ysmygu, wrth ddewis rhwng eu swyddi neu eu hiechyd. Ni ddylai neb fod yn y sefyllfa honno, a gorau po gyntaf y symudwn i roi terfyn ar hyn.

Nid yw’n iawn o gwbl i John Griffiths wneud gosodiadau mor ysgubol pan, yn ystadegol, nid yw’r risgiau i iechyd pobl sy’n smygu yn dal dŵr. Mae’r diwydiant yn annog dewis. Byddai gan fannau cyhoeddus a gweithleoedd ardaloedd ysmygu a dim ysmygu. Onid dyna’r ffordd ymlaen, drwy gytundeb?

Mae’r sylwadau hynny yn naïf ac yn gamarweiniol. Mae’r peryglon i iechyd o ganlyniad i ysmygu wedi hen ymsefydlu. Os tybia Alun fod dynodi cornel ystafell yn ardal dim ysmygu yn atal mwg rhag lledu i’r ardal honno, mae yn naïf. Mae hefyd yn naïf i dybio na fyddai gweithwyr yn mynd i ardaloedd arbennig mewn tai bwyta a chaffis. Mae hynny’n ffwlbri.

Fel y soniodd llawer o Aelodau, wrth ystyried y materion hyn rhaid inni ystyried y realiti, sef a ddaw’r Mesurau hyn yn Ddeddfau Seneddol. Gwyddom nad felly y mae. Gwyddom eu bod yn werthfawr ac yn angenrheidiol, neu ni fyddent wedi cael eu cynnig ac ni fyddem yn ceisio eu datblygu. Fodd bynnag, yn anffodus, gwyddom fod cymaint o bwysau deddfwriaethol yn San Steffan, fel mai dim ond un mesur efallai a gawn—efallai y cawn fwy, efallai llai, ond yn sicr ni chawn hwynt i gyd. O gofio hynny, a rhesymau eraill, cefnogaf yr alwad i Gynulliad Cenedlaethol Cymru gael pwerau llunio deddfwriaeth sylfaenol. Byddaf, maes o law, yn rhoi tystiolaeth i gomisiwn Richard i’r perwyl hwnnw. Gobeithiaf y bydd y farn honno, sef barn y mwyafrif yn y Cynulliad, fe gredaf, yn ennill. Nid ydym am gael pwerau er mwyn eu cael, ond oherwydd ein bod am eu cael i wella’r modd y darperir gwasanaethau ac i ddatblygu Llywodraeth yng Nghymru ar sail llawer mwy sylweddol.

Cyn canolbwyntio ar Fesur Llety Twristiaid (Cofrestru) (Cymru), dychwelaf at y materion a amlygwyd gan John Griffiths, a ddangosodd ei ddiffyg dealltwriaeth yn hyn o beth. Mae’r diwydiant—gyda chefnogaeth ei gyd-aelodau yn Llywodraeth San Steffan—yn annog polisi o gael ardaloedd sydd wedi eu hawyru’n dda mewn adeiladau cyhoeddus i ddiogelu hawliau unigolion, boed hwy yn ysmygwyr neu ddim yn ysmygwyr.

Fe’ch cyfeiriaf at ddogfen a gyhoeddwyd gan Gymdeithas Feddygol Prydain dan y teitl ‘The Ventilation Myth’, sy’n datgan nad oes sail wyddonol i’r hyn a awgrymwch.

Nid ydych yn deall yr hyn y mae’r diwydiant yn ei gynnig. Mae am greu ardaloedd a awyrir yn dda, a fyddai’n costio degau o filoedd o bunnoedd i’r sefydliadau, am ei fod yn cydnabod bod hwn yn gyfle i wahaniaethu ac i roi dewis i bobl a ydynt am ysmygu ai peidio.

A ildiwch?

Na wnaf, yr wyf am symud ymlaen. Fel mae’n digwydd, mae eu cyd-aelodau yn San Steffan yn cefnogi yr hyn y mae Alun Pugh a John Griffiths yn ei feirniadu.

Nid yw’r Gweinidog yn deall ystyr Mesur Llety Twristiaid (Cofrestru) (Cymru). Dangosodd hynny yn ei ymateb i ymyriad David Davies yn ystod ei araith agoriadol. Nid oes ganddo ddim oll i’w wneud â graddio. Yr wyf yn siŵr y byddai strwythur graddio cyffredin ledled y Deyrnas Unedig, wedi ei weithredu ar sail dewis, yn cael ei groesawu ar draws y pleidiau.

A ydych yn ymwybodol bod perchnogion gwestai a gwestai bach yn Llandudno—y man gwyliau mwyaf, a’r gorau efallai yng Nghymru—yn wrthwynebus iawn i’r cynllun cofrestru statudol? Mae’r bobl hyn yn deall eu busnes, a byddai’n well ganddynt weld cynllun ledled y DU, sy’n ateb y diben, yn cael ei weithredu ar sail wirfoddol.

Mae hynny’n hollol gywir. Mae David Jones yn siarad ar ran y diwydiant yn Llandudno, un o leoliadau twristaidd pwysicaf y Gogledd. Mae’r diwydiant wedi datgan ei farn, ac mae busnesau twristaidd yn yr ardal wedi amlygu eu pryderon. Mae pob un ohonom am wella ansawdd ein cynnyrch a gwella safonau o fewn y diwydiant, ac mae’r diwydiant am gynyddu ei incwm. Fodd bynnag, dim ond ar sail gynaledig drwy wahaniaethu y gellir cyflawni hynny. Dim ond drwy ddewis y gellir ei wneud. Mae Cymdeithas Lletygarwch Prydain yn gwrthwynebu’r mesur hwn. Llywodraeth ddewr—

A ildiwch?

Na wnaf. Nid oes gennyf lawer o amser. Llywodraeth ddewr yw’r un a fydd yn cau busnes sy’n diwallu holl anghenion iechyd a diogelwch, glendid bwyd a iechyd amgylcheddol, am ei fod yn dewis peidio â chofrestru. Dyna’r hyn fyddai’r Mesur hwn yn ei wneud. Byddai’n gorfodi busnesau i gofrestru. Mae’r Llywodraeth hon yn cynnig cau busnesau effeithiol, effeithlon os gwrthodant gofrestru.

Mae’n dda gweld, gan nad oes gwelliannau wedi eu cynnig, fod yr Aelodau felly at ei gilydd yn fodlon ar y cynnig a gynigir gan y Llywodraeth. Cafwyd sawl dadl a ddylai’r pŵer i ddrafftio deddfwriaeth sylfaenol gael ei ddatganoli i’r Cynulliad. Mae honno’n ddadl ddiddorol, ond nid yn un ar gyfer heddiw. Y mater gerbron y Cynulliad yw, a yw’r cynigion a wneir gan y Llywodraeth, o ran gwneud cais am ddeddfwriaeth sylfaenol yn San Steffan yn haeddu cefnogaeth yr Aelodau. Mae mater pwerau deddfwriaeth sylfaenol yn un i’w drafod ar ddiwrnod arall ac yn un ar gyfer comiswn arall. Mae’r Blaid Lafur yn edrych ymlaen at gael rhoi eu sylwadau gerbron comisiwn Richard ac nid yw’n awgrymu mewn unrhyw fodd fod y comisiwn yn dangos tuedd. Bydd y blaid yn cynnig ei thystiolaeth pan ofynnir amdani.

Mae’r pwyntiau sy’n ymwneud ag ynni gwynt yn faterion i’r Gweinidog dros Ddatblygu Economaidd adrodd arnynt. Yn yr un modd, bydd y Gweinidog dros Addysg a Dysgu Gydol Oes yn adrodd ar ffioedd ychwanegol a datblygiad unrhyw negodiadau a gafodd gyda’r Gweinidog cyfatebol yn San Steffan.

Mae’n rhyfedd bod Ceidwadwyr Cymru yn gallu gwneud y cyhuddiad nad oes digon o ddeddfwriaeth yn cael ei bwydo i San Steffan gan y Cynulliad hwn. Pe baent hwy yn cael eu ffordd, ni fyddai Cynulliad ac ni châi unrhyw ddeddfwriaeth ei bwydo drwodd. At hynny, gwrthodaf yr awgrym nad yw Ysgrifennydd Cymru yn gwneud digon o ymweliadau ‘oddi fry’ â’r Siambr hon. Ystyriwch hanes y Blaid Geidwadol gyda John Redwood. Pe bai ef yn Ysgrifennydd Gwladol Cymru o hyd, tybiaf y byddai’n rhaid inni ddangos yr adeilad hwn iddo ar fap—[Torri ar draws.]

A arhosodd yma am un noson?

Nid arhosodd yma am un noson; nid yn unig y byddai’n rhaid inni ddangos iddo lle mae’r adeilad hwn ar fap o Gymru, ond hefyd lle mae Cymru ar fap o Ewrop. Felly, ni dderbyniaf ddwrdio’r Ceidwadwyr ar amlder ymweliadau Ysgrifennydd Gwladol Cymru.

O ran ceisiadau aflwyddiannus blaenorol, rhaid i’r materion hynny gael eu trafod yn briodol gyda’r Gweinidog perthnasol sy’n gyfrifol am fonitro datblygiad ac nid ydynt yn destun dadl heddiw. Mae Ysgrifennydd Gwladol Cymru yn ymwybodol o’r ffaith bod y cynnig o dan Reol Sefydlog Rhif 31 wedi derbyn cefnogaeth drawsbleidiol a bydd yn ei ystyried o ran penderfynu beth a ddylai ddigwydd yn San Steffan.

O ran twristiaeth, pe bawn i yn ymweld â gwlad ac yn aros mewn llety i dwristiaid, byddwn am fod yn hyderus fod y llety wedi ei gofrestru a’i reoleiddio fel fy mod yn gallu disgwyl safon ofynnol. Mae’r Ceidwadwyr yn erbyn safonau gofynnol a rheoliadau ac awgrymant na ddylai pobl gael gwybod beth yw cyflwr y llety. Mewn marchnad berffaith, mae gan brynwyr wybodaeth berffaith am y farchnad a’r cynnyrch a brynant, ond nid dyna yw’r sefyllfa mewn gwirionedd. Nid oes gwybodaeth ar gael i’r holl brynwyr. Mae angen i bobl fod yn hyderus bod safonau gofynnol yn bodoli a bod eu llety yn bodloni gofynion penodol.

I agree that there is a need for a consistent system of evaluating holiday provision so that everyone is aware of what standard of provision they are receiving. However, is there no room in the system to reconcile those who would not wish to stay in registered accommodation and evaluated as reaching a certain standard? Some people want to stay in places without any facilities. There is a large market for that type of holiday among professional people who surround themselves with luxury every day and want a holiday experience that is different from that they experience in their everyday lives.

in Welsh Not all types of accommodation will have to register, for example, caravan parks. Some other places will not have to register, though perhaps we should reconsider that.

in Welsh However, we must have a minimum standard so that people know where they stand.

yn Saesneg Rhaid inni ddeall mai rheol hanfodol busnes yw bod yn rhaid i’r cynnyrch fod yn dda ac yn gyson er mwyn iddo fod yn llwyddiannus. Heb gofrestru ni allwn gael cynnyrch cyson. Bydd profiad gwael un ymwelydd yn anorfod yn gwenwyno ei brofiad ef, neu ei phrofiad hi o Gymru, o’r diwydiant twristaidd yn gyffredinol ac o lety gwely a brecwast yn arbennig. Yr ydym yn cofrestru meddygon, cyfreithwyr, deintyddion, athrawon, tacsis, tafarndai a chlybiau nos, ond awgrymir na ddylem gofrestru llety gwely a brecwast. Derbyniaf y pwynt nad ydym yn cofrestru siopau ond mae’n haws o lawer cerdded allan o siop nag allan o lety gwely a brecwast am un o’r gloch y bore pan fydd yr holl le yn dymchwel o’ch amgylch.

A ydych yn derbyn bod cynlluniau graddio eisoes yn bodoli? Nid yw’n wir dweud nad yw’r system yn cael ei reoleiddio. Mae’r Gymdeithas Foduro a’r Clwb Moduro Brenhinol Cerbydau yn cymeradwyo gwestai mawr ac mae pobl yn gwybod amdanynt ymlaen llaw. A oes gennych y fath farn wael am ein gweithredwyr gwely a brecwast bod yn rhaid inni gael y system hon yng Nghymru pan nad yw’n bodoli yng ngweddill Ewrop? Gall pobl edrych ar leoedd cyn mynd i mewn iddynt. Mae llawer o leodd da iawn ar gael nad ydynt wedi eu cofrestru. Nid oes angen y cynllun hwn arnom—bydd yn ychwanegu at y gost ac at y beichiau rheoleiddio; mae’n wallgof a dylech anghofio amdano.

Mae llawer o westai gwely a brecwast o safon yng Nghymru a llawer o westai gwael. Dyna pam y mae’n rhaid cyflwyno’r system hon. Yr wyf wedi teithio’n helaeth ledled Cymru, ac os credwch fod pob llety gwely a brecwast yn wych, yr ydych yn byw mewn byd ffansi. Mae un profiad drwg yn ddigon i wenwyno’r holl ddiwydiant twristiaid yng Nghymru yn ei gyfanrwydd. Awgrymir hefyd y prynhawn yma nad oes a wnelo o gwbl â safonau. Mae a wnelo â safonau, oherwydd drwy gofrestru, bydd archwiliadau blynyddol i sicrhau bod eiddo yn bodloni’r safon.

Mae’n amlwg bod camddealltwriaeth ynglŷn â chofrestru a graddio. Mae pawb yn cydnabod, os yw gwestai gwely a brecwast am weithredu o fewn system raddio, gallant wneud hynny, a byddem, yn ddiau, yn annog hynny. Fodd bynnag, mae cofrestru’n wahanol. A oes gan y Gweinidog farn mor isel am ofynion iechyd a diogelwch presennol, am ofynion yr Asiantaeth Safonau Bwyd, ac am ofynion iechyd amgylcheddol? Onid ydynt hwy yn bodloni safonau ymwelwyr â Chymru? Cefnogwn y rheoliadau hynny, ond mae’r cynllun cofrestru yn wahanol i’r cynllun graddio. Byddai pob un ohonom yn cefnogi cynllun graddio, nid ar sail orfodol, ond mae er budd busnesau—

Ni wrandawodd Alun Cairns ar yr hyn yr oedd gennyf i’w ddweud. Bydd yr adeiladau hyn yn destun archwiliadau blynyddol. Mae hynny’n awgrymu safon ofynnol. O ran y cyhuddiad nad ydwyf yn cynrychioli ardal dwristaidd, mae’n anrhydedd cynrychioli tref Porthcawl, sydd yn un o’r prif drefi i dwristiaid yng Nghymru. Mae darparwyr twristiaid ym Mhorthcawl ac mewn mannau eraill yn gofyn am safonau gofynnol i sicrhau, os bydd rhywun yn ymweld â Chymru, y gallant gael llety sydd wedi ei archwilio ac sy’n bodloni’r safon ofynnol. Clywais lawer o sôn am ardaloedd wedi eu hawyru’n dda. Mae angen ardal wedi ei hawyru’n dda yn y Siambr hon y prynhawn yma i ollwng yr aer poeth o feinciau’r Ceidwadwyr.

Mae’r Dirprwy Lywydd wedi dethol gwelliannau 1, 2 a 3 yn enw Jocelyn Davies.

Mae’n bleser gennyf adolygu’r cynnydd rhagorol a wnaed dros y flwyddyn ddiwethaf wrth roi’r cynllun gweithredu ar sgiliau a chyflogaeth ar waith. Yr ydym wedi dweud dro ar ôl tro na all Cymru gystadlu bellach ar sail cyflogau a sgiliau isel, ond bod yn rhaid iddi drawsffurfio ei heconomi yn un sy’n seiliedig ar sgiliau o’r radd flaenaf a doniau creadigol. Mae’r cynllun gweithredu ar sgiliau a chyflogaeth yn canolbwyntio’n gadarn ar gyflawni nodau trawsffurfio Cymru yn wlad sy’n dysgu a gydnabyddir yn rhyngwladol ac ar ddiwallu anghenion sgiliau ein heconomi sy’n newid.

Gwnaed cynnydd sylweddol ar bob un o 53 o bwyntiau gweithredu y cynllun, ac felly ni chefnogaf welliant 1 i nodi’r cynnydd yn hytrach na’i groesawu. Ystyria adran gyntaf y cynllun ddulliau datblygu gweithlu. Noda’r camau i’w cymryd i ddatblygu gwaith Sgiliau Dyfodol Cymru ymhellach, cryfhau mewnbwn y cyflogwr a sicrhau bod y cynghorau sgiliau sector newydd yn gweithio’n effeithiol yng Nghymru. Mae gwaith maes wedi dechrau ar arolwg mawr nesaf Sgiliau Dyfodol Cymru ar anghenion sgiliau Cymru yn y dyfodol.

Gan adeiladu ar arolwg 1998, bydd ymchwilwyr yn archwilio ymhellach i lefel y sgiliau sydd ei hangen ar gyflogwyr—neu y credant sydd ei hangen arnynt—ac sydd gan unigolion, i wneud y gwaith y maent am ei wneud. Bydd yr arolwg yn ystyried diweithdra a’r ffactor sgiliau isel, gan ystyried pam mae pobl yn ddi-waith a’u rhwystrau canfyddedig tuag at gael mwy os sgiliau. Mae hwn yn ymarfer hollbwysig oherwydd hwn fydd yn rhoi’r atebion cywiraf inni ynghylch pa mor fedrus yr ydym fel cenedl a beth y mae’n rhaid inni ei wneud i wella a chystadlu. Gwnaed cynnydd cyson i sefydlu a gwneud y cynghorau sgiliau sector yn effeithiol yng Nghymru. Bydd y sefydliadau newydd, annibynnol hyn o dan arweiniad y cyflogwr, yn gweithio gydag ELWa a’r WDA i leihau’r bylchau o ran sgiliau a helpu i gynyddu cynhyrchiant mewn meysydd allweddol.

Mae a wnelo ail adran y cynllun gweithredu â helpu i ddarparu’r sgiliau sydd eu hangen ar weithwyr newydd yn y farchnad lafur er mwyn iddynt gael gyrfa lwyddiannus. Mae sgiliau sylfaenol da yn darparu’r seiliau, felly mae rhoi ein strategaeth sgiliau sylfaenol genedlaethol ar waith yn bwynt gweithredu allweddol. Yr ydym hefyd yn cymryd camau i gryfhau gwreiddiau dysgu mewn addysg ôl-14 oed. Bydd y rhaglen beilot ar gyfer bagloriaeth Cymru yn dechrau ym mis Medi 2003, ac yr ydym ar amser o ran y canolfannau peilot. Mae’r model cyffrous ac arloesol hwn yn cydweddu’n dda â’n cynigion ar gyfer cyfnod 14-19 mwy hyblyg mewn ysgolion ac fe’i derbyniwyd yn dda yn ystod y cyfnod ymgynghori. Mae cysylltiadau effeithiol rhwng addysg a busnes yn chwarae rôl hollbwysig wrth baratoi pobl ifanc ar gyfer bywyd gwaith. Am y rheswm hwnnw, cymerasom bwerau yn Neddf Addysg 2002 i ychwanegu addysg ar sail gwaith i’r cwricwlwm sylfaenol ar gyfer disgyblion 14-16 mlwydd oed ym mhob ysgol uwchradd o Fedi 2004 ymlaen. Yr ydym hefyd yn parhau i ehangu a gwella ansawdd hyfforddiant yn y gweithle, ac yr ydym ar y trywydd iawn i gyflawni ein targed anodd o hyfforddi 14,000 o brentisiaid modern erbyn Ebrill 2004. Er mwyn helpu i oresgyn y rhwystrau ariannol i ymgymryd ag addysg a hyfforddiant, cyflwynasom grantiau dysgu’r Cynulliad, ac ar 27 Chwefror lansiais Gyfrifon Dysgu Unigol newydd Cymru, a fydd yn rhoi cymorth ariannol i’r rheini sydd heb unrhyw gymwysterau neu heb lawer o gymwysterau. Y rheini na all fforddio talu am ddysgu fydd yn cael y cymorth mwyaf.

Mae a wnelo trydedd ran y cynllun â gwella sgiliau’r rheini mewn cyflogaeth. Yn draddodiadol bu hwn yn faes gwan yng Nghymru, ac yn y DU yn gyffredinol, ond mae’r cynllun gweithredu wedi dechrau trawsnewid ein perfformiad. Bu’r camau a gymerais i ddileu’r terfynau oedran ar gyfer cael eich derbyn fel prentis a chwblhau prentisiaethau modern, a chyflwyno’r diploma sgiliau modern i oedolion yn gamau cadarnhaol, ac fe’u croesawyd gan gyflogwyr. Yr oedd gan Lywodraeth Cynulliad Cymru y gallu i wneud y newidiadau pwysig hyn, a gweithredwyd mewn dull penderfynol. Ym mis Medi lansiais y cynllun peilot i weithwyr sy’n dysgu yn Llanelli. Darpara’r prosiect hwn ddysgu am ddim i bob gweithiwr hyd at, a chan gynnwys, eu cymhwyster lefel 3 cyntaf. Disgwylir i 800 o weithwyr ymuno â’r cynllun erbyn diwedd Mawrth. Rhoddwyd hwb hefyd i gronfa ddysgu undeb Cymru sydd â record effeithiol wrth helpu a chefnogi gweithwyr i ddysgu ymhellach. Dangosodd yr undebau llafur y gallant ddarparu dysgu i’w haelodau ac eraill, ac yn aml i ddysgwyr anhraddodiadol. Yn gynharach eleni, cyhoeddais fod mwy na £1.4 miliwn ar gael ar gyfer gwasanaethau dysgu TUC Cymru, i gryfhau gallu undebau i ddatblygu partneriaethau fel y gallant ehangu’r mynediad i addysg a chodi lefelau sgiliau er budd cyflogeion a chyflogwyr.

Ceir tystiolaeth gadarn fod ein strategaeth yn gweithio. Mae’n cyflawni canlyniadau gwirioneddol ac yn ein rhoi ar y blaen. Dangosodd arolwg diweddar fod cwmnïau peirianyddol yng Nghymru yn cyflogi mwy o brentisiaid ac yn trefnu mwy o hyfforddiant i’w cyflogeion na chwmnïau tebyg yn Lloegr. Mae adran olaf y cynllun gweithredu yn mynd i’r afael â’r modd y gallwn wneud mwy i helpu pobl i gael cyflogaeth gynaliadwy. Gan weithio’n agos gyda Llywodraeth y DU, drwy’r Adran Gwaith a Phensiynau a’r Ganolfan Byd Gwaith ychwanegwn werth at y gwasanaethau a ddarperir yng Nghymru. Mae tasglu y Fargen Newydd yng Nghymru wedi cychwyn cynllun gweithredu i wella ac ymestyn y Fargen Newydd. Mae chwe phrosiect peilot ar waith yng Nghymru i ddarparu cefnogaeth y Fargen Newydd i bobl â phroblemau cyffuriau a sefydlwyd gweithgor i ystyried camau i wella lefelau’r sgiliau a chyfraddau gweithgaredd economaidd lleiafrifoedd ethnig. Yr ydym yn gweithredu mesurau i ddileu rhwystrau i gyflogaeth. Yn gynharach yr wythnos hon, yr oedd yn fraint i mi fod yn rhan o seremoni i gyflwyno gwobr i’r hanner can milfed person sydd wedi ymuno â’r Fargen Newydd yng Nghymru, oherwydd bu’r prosiect mor llwyddiannus. Felly, mae tystiolaeth glir fod y strategaeth yn dwyn ffrwyth.

Dengys y ffigurau diweddaraf fod 61,000 yn fwy o bobl yn gweithio nag yr oedd yr un pryd y llynedd. Mae hyn yn gynnydd yn y gyfradd cyflogaeth o ychydig dros 3 y cant, yn uwch nag unrhyw ranbarth yn y DU ac yn fwy o lawer na chynnydd cyffredinol y DU sef 0.3 y cant yn unig. Cydnabyddaf fod gostyngiad net o 27,000 o swyddi wedi bod yn y sector gweithgynhyrchu rhwng Medi 1999 a Medi 2002, ond fe’i gwrthbwyswyd gan yr ennill net mewn cyflogaeth yn gyffredinol. Yr ydym bob amser wedi pwysleisio’r angen i symud i ffwrdd o swyddi prosesu sgiliau isel i gyflogaeth gwerth ychwanegol o’r radd flaenaf. Yr ydym yn addasu i’r patrymau economaidd newidiol ac yn manteisio arnynt tra’n ymdrechu i ddiweddaru ein sgiliau yn gyson. Ni allaf, felly, gefnogi gwelliant 2 gan ei fod yn rhoi darlun anghytbwys o’r farchnad lafur gyffredinol yng Nghymru, sydd yn fywiog.

Gwrthodaf hefyd welliant 3, sy’n cyfeirio at darged ‘Gwellcymru.com’ ar gyfer cyflogaeth yn ardal Amcan 1. Y data diweddaraf sydd ar gael yw’r data ar gyfer y pedwar chwarter yn dod i ben Tachwedd 2002. Felly mae’n rhy gynnar i honni bod y targed wedi ei fethu. Mewn gwirionedd, gwnaed cynnydd, ac yr oedd cyflogaeth ar gyfartaledd yn y Gorllewin a’r Cymoedd, yn ystod y pedwar chwarter a ddaeth i ben Tachwedd 2002, 22,000 yn uwch nag yr oedd yn 1999. Mae’r newyddion yr un mor galonogol o ran gweithgaredd economaidd. Ein gostyngiad fesul blwyddyn o 48,000 yw’r gostyngiad mwyaf mewn anweithgaredd o holl rannau datganoledig y DU. Fodd bynnag, mae gwaith i’w wneud o hyd.

Mae ein cynllun gweithredu ar sgiliau a chyflogaeth wedi rhoi camau gwirioneddol ar waith i wella sgiliau a chyflogaeth i bobl Cymru. Gwnaed cynnydd sylweddol mewn blwyddyn yn unig, gan ei fod yn gynllun gweithredu gwirioneddol gyda thargedau gwirioneddol. Edrychaf ymlaen at glywed cyfraniadau’r Aelodau.

I propose amendment 2. Add a new point at the end of the motion:

I propose amendment 3. Add a new point at the end of the motion:

in Welsh I welcome this debate as the subject is exceptionally important. When the action plan was published, over a year ago, we welcomed it. It is appropriate that we review progress since then. The reality is that we do not have an analysis that measures exactly how much progress has been made, and I will return to that point later.

in Welsh We have a considerable problem in terms of a lack of skills. In my constituency, I have noted that two problems exist side by side, namely that hundreds of people continue to be unemployed, and young people are still leaving to search for work, while employers tell me that they cannot find employees with the necessary skills. There has been a shortage of some skills for years, building skills in particular. Governments have failed to solve the problems of a lack of carpenters, plasterers, bricklayers, electricians and plumbers. This is, partly, due to the reduction in opportunities for young people to undertake a formal apprenticeship. I heard what Jane said on modern apprenticeships, and I draw her attention to an article in The Guardian on 25 February. It states:

yn Saesneg Dywedodd Cymdeithas y Colegau, sy’n cynrychioli colegau, mai dim ond 51 y cant o brentisiaid oedd yn ennill NVQ ar y lefel sylfaenol neu’r lefel uwch a bod llai na thri o bob 10 wedi cwblhau’r holl elfennau, gan gynnwys sgiliau allweddol, oedd yn rwystr sylweddol. Hyd yn hyn, nid yw’r cynnyrch sydd ar gael yn apelio digon i bobl ifanc nac i’w cyflogwyr.

in Welsh That is the experience in many areas. There is also a shortage of other skills, such as those in the catering sector, which is important to tourism in my area. There is a shortage of chefs, for example. In the health sector, there is a shortage of doctors, dentists, nurses and therapists. That affects the health and education sectors. Schools should be encouraged to provide better financial support for young people who are following long courses that can last up to six years.

in Welsh I referred to young people, but adults need retraining too, especially when you note the Westminster and Assembly Governments’ failure to maintain employment in the industrial sector, to raise Jane’s points.

yn Saesneg Y gwirionedd yw y bu colled net o 27,000 o swyddi gweithgynhyrchu yng Nghymru rhwng Medi 1999 a Medi 2002, ac yr oedd llawer ohonynt yn swyddi medrus. Dyna ddangos i ba raddau y mae’r sylfaen sgiliau wedi lleihau yng Nghymru. Dyna’r cefndir i welliant 2. Yng ngwelliant 3, cyfeiriwn at yr ymrwymiad yn ‘Gwellcymru.com’ i greu 34,000 o swyddi newydd yn ardaloedd Amcan 1 erbyn Mawrth 2003. Erbyn mis Tachwedd diwethaf, yn ôl y ffigurau sydd ar gael, dim ond 10,000 a sicrhawyd. Ni chredaf y caiff y 24,000 arall eu creu yn y cyfnod o fis Tachwedd hyd y mis hwn. Cytunwn fod codi cyfraddau gweithgaredd i roi cyflogaeth i’r rheini nad oedd yn bosibl iddynt weithio, am resymau megis anabledd, oedran neu gyfrifoldebau gofalu yn elfen allweddol mewn adfywiad economaidd. Felly yr oeddwn wedi disgwyl adolygiad o berfformiad yn erbyn targed yn y 10 rhaglen a oedd yn rhan o’r Fargen Newydd. Mae’r Fargen Newydd wedi cyflawni mewn rhai meysydd, ond mae gennyf bryderon, er enghraifft, ynghylch rhieni unigol, a phobl ag anableddau. Dylai’r wybodaeth honno fod gerbron y Cynulliad heddiw.

yn Saesneg Yn yr un modd, o’r 15 o weithredoedd a dargedwyd ar gael mynediad i’r farchnad lafur gyda’r sgiliau angenrheidiol ar gyfer cyflogaeth, yr oedd gan 10 ddyddiadau targed, ac mae pump o’r rhain wedi mynd heibio. Er enghraifft, addawodd B4 y byddai fframwaith cymwysterau ar sail credyd yng Nghymru erbyn Medi 2003. A yw hynny’n mynd i ddigwydd? Ni ddywedir wrthym. Cyfeiriodd y Gweinidog at drydedd adran o’r enw ‘Gweithio gyda Chyflogwyr a Chyflogeion i Wella Sgiliau’. Dylid bod wedi cyrraedd chwech o’i 10 targed. Unwaith eto, ni wyddom os felly y mae. Yn olaf, yr oedd y pedwerydd sector, ‘Cynorthwyo Mwy o Bobl i Gyflogaeth Gynaliadwy’, yn cynnwys 16 o dargedau, y dylid bod wedi cyrraedd 14 ohonynt, ond ni wyddom a gawsant eu cyrraedd.

yn Saesneg Mae gennym gynllun gyda thargedau penodol a darpariaethau monitro manwl nas dilynwyd. O ganlyniad, wrth gynnal yr adolygiad hwn, sydd yn gam gweithdrefnol pwysig o ddilyn y rhaglen, nid yw’r wybodaeth sylfaenol gennym i’n galluogi i fynegi barn. Ymbiliaf ar y Gweinidog, pan gynhelir yr ail adolygiad ymhen 12 mis, i gyhoeddi rhaglen fanwl yn dangos pa gynnydd, os o gwbl, a wnaed.

Kirsty, nid wyf yn sicr beth i’ch galw, ond mae’n bleser gennyf eich gweld yn y Gadair.

Hi yn y tŷ?

Yr wyf yn falch nad fi a ddywedodd hynny.

Yn sydyn, mae eich llais yn ddyfnach.

Mae Democratiaid Rhyddfrydol Cymru yn croesawu’r cynnydd a amlygir yn yr adroddiad hwn. Addasu yw’r mater allweddol yn ein barn ni, oherwydd pan ystyriwn pa sgiliau a allai fod yn ofynnol yn y dyfodol, rhaid i bob un ohonom gydnabod bod y byd yn newid. Yn ein hetholaethau, gall pob Aelod weld tystiolaeth o’r newid hwnnw yn y swyddi gweithgynhyrchu a gollwyd, y cyfeiriodd llawer ohonoch atynt yn ddiweddar mewn sawl dadl ar ddatblygu economaidd. Mae’n arbennig o bwysig bod y gronfa ddata gywir o anghenion sgiliau yn y dyfodol yn ffurfio rhan fawr o hyn, a chefnogaf gais Dafydd am gyhoeddi data cywir sy’n adlewyrchu’r sefyllfa wirioneddol yng Nghymru. Heb y ffeithiau hynny, ni allwn asesu effeithiolrwydd ein strategaeth sgiliau sylfaenol na’r graddau y mae ein dymuniad i feithrin ysbryd entrepreneuraidd cynyddol yng Nghymru yn cael ei wireddu. Rhaid cael mwy o gydgysylltiad rhwng pob corff sy’n ymwneud ag adeiladu sylfaen sgiliau i sicrhau ffyniant yn y dyfodol.

Ni sonnir o gwbl am angen Awdurdod Datblygu Cymru i ymwneud â Dysgu ac Addysgu Cymru na’r angen i gydgysylltu’r sgiliau entrepreneuraidd a’r cynllun gweithredu menter fel y gallwn weld sut y maent oll yn gweddu i’w gilydd. Weinidog, gwn fod hon yn dasg enfawr ond rhaid mynd i’r afael â hi fel y gallwn fod yn hyderus wrth gasglu’r data a fydd yn dangos pa mor llwyddiannus fu’r polisïau hyn.

Gwnaed cynnydd aruthrol yn ein hymagwedd arloesol a hyblyg, yn arbennig tuag at addysg i bobl ifanc 14 i 19 mlwydd oed. Bydd rhoi bagloriaeth Cymru ar waith yn gwella sgiliau’r gweithlu yn y dyfodol ac yn sicrhau parch mwy cyfatebol i ba sgiliau bynnag a enillant.

O ran sgiliau sylfaenol, rhaid inni ymdrin â phroblemau cydbwyso bywyd a gwaith a pharch cyfatebol. Bydd eich cyhoeddiad diweddar ar gyfrifon dysgu unigol yn gwella hyn.

Nid ystyrir ychwaith y modd y defnyddir y gronfa ymelwa ar wybodaeth i greu’r hwb aruthrol hwnnw ar gyfer menter y gall ein sefydliadau addysg bellach ac uwch ei greu. Rhaid i hynny hefyd gael ei gynnwys mewn asesiad cyffredinol o sut yr ydym yn symud ymlaen.

O ran cyflogaeth gynaliadwy, yr ydym oll yn gweithio i gyflawni’r nod hwnnw o swyddi cynaliadwy gyda chyflogau da. Cyfeiria’r adroddiad at yr angen i weithio’n agos gyda Llywodraeth San Steffan i sicrhau bod y Fargen Newydd yn ddull effeithiol, er enghraifft, i gael pobl a gafodd broblemau iechyd i ddychwelyd i waith, neu i gynorthwyo gydag anabledd, neu i helpu’r economi gymdeithasol. Yn y Cynulliad nesaf, efallai y bydd angen inni ystyried sut y gallwn ddatganoli pwerau i reoli’r Fargen Newydd. Yn arbennig, mae’n siomedig nad yw 25 y cant o’r rheini o oed gweithio yn gweithio. Er y cynnydd o 3 y cant mewn cyflogaeth, un o’n targedau pwysicaf yw ymdrin â phroblem anweithgaredd. Mae cymaint o gyfleoedd yng Nghymru i greu ffyniant, yn arbennig drwy ddiwydiant ynni adnewyddadwy a fydd, yr wyf yn sicr, yn datblygu yn y pen draw.

Mae popeth yn dibynnu ar weithrediad. Pa eiriau mwyn bynnag a gynhwysir yn yr holl adroddiadau a’r strategaethau hyn, rhaid inni newid ein hagweddau tuag at addasu a chydgysylltu ymdrechion, sy’n aml yn negyddol. Cymeradwyaf yr adroddiad cyntaf hwn. Edrychaf ymlaen at ddata mwy manwl, fel y gellir gwneud asesiad mwy cywir, ac anogaf bobl i arddel barn gadarnhaol fel y gallwn adeiladu gweithlu sy’n barod i newid, sy’n hyblyg ac a fydd yn dod â mwy o ffyniant i Gymru.

Nid oes neb yn amau bod yr adroddiad a gyhoeddwyd y llynedd yn uchelgeisiol. Fodd bynnag, cytunaf â Dafydd Wigley ynghylch y cynnydd a wnaed o ran y camau a amlinellwyd ynddo. Heddiw, ni ddylem fod yn edrych ar y ddogfen honno, dylem fod yn edrych ar ddogfen newydd yn amlinellu’r cynnydd a wnaed. Pe bai hwn yn adolygiad blynyddol gwirioneddol, dylem gael dogfen yn nodi pa gynnydd a wnaed ar gyfer pobl Cymru ac ar gyfer y rheini y mae angen iddynt godi lefel eu sgiliau.

Pa gynnydd a fu o ran cynyddu’r galw am gyflogaeth â sgiliau, o ran gwella’r cyflenwad o bobl fedrus, neu o ran cynyddu nifer y bobl sy’n uwchraddio eu sgiliau? Bydd angen i’r Gweinidog brofi cyflawniad gwirioneddol ers cyhoeddi’r adroddiad y llynedd er os yw am argyhoeddi pobl Cymru y bu hwn yn ymarfer gwerth chweil.

Croesawyd y targedau a osodwyd y llynedd. Ers hynny gwnaed llawer o waith biwrocrataidd. Cawsom lawer o gyfarfodydd, strategaethau, cynlluniau gweithredu, cyfathrebu, ac amryw gyrff a sefydliadau yn dod at ei gilydd. Fodd bynnag, o’r cyfarfodydd a’r dogfennau hynny, mae angen i bobl weld cyflawniad gwirioneddol. Un feirniadaeth ddifrifol ar Lywodraeth ac asiantaethau’r llywodraeth yw ein bod yn creu cyfarfodydd, pwyllgorau a gwaith papur ond nad ydym yn gwneud llawer i gyrraedd targedau.

O ran y pwyntiau gweithredu—hynny yw, y gwaith a amlinellwyd yn adroddiad y llynedd—pa beth a gyflawnwyd gan y cynghorau sgiliau sector o dan arweiniad y cyflogwr ers iddynt gael eu sefydlu fel y dangosyddion targed yn Ebrill 2002? Beth fu cyflawniadau mawr grŵp y cyflogwyr? Beth yw’r amserlen ar gyfer ail arolwg Sgiliau Dyfodol Cymru eleni? Pryd ac i bwy y bydd yn cyflwyno adroddiad? Beth y disgwyliwn iddo ei gyflawni? Beth yw strategaeth gyfathrebu Sgiliau Dyfodol Cymru? Beth a gyflawnodd? Beth y mae wedi ein galluogi i’w wneud? Sut y mae wedi cyfrannu at godi lefel y sgiliau ac ateb y galw o fewn y sector preifat?

O ran pobl yng Nghymru yn ennill y sgiliau hynny, mae angen inni glywed mwy am y rhan a chwaraeir gan y sector preifat wrth sefydlu’r anghenion sgiliau hynny. Dylai’r cynllun gweithredu hwn fod yn llai fel sesiwn garu cwango/sector cyhoeddus a mwy fel partneriaeth wirioneddol gyda’r sector preifat. Dibynnwn ar y sector preifat i godi’r gêm economaidd yng Nghymru, i gynnig y math o swyddi a lefel y sgiliau sydd eu hangen arnom, ac i godi lefelau ein cynnyrch mewnwladol crynswth y pen i fodloni ein gofynion o ran Amcan 1. Sut yr ydym yn ei gynnwys? Yr oedd araith y Gweinidog yn amwys o ran manylion y rhan a chwaraeir gan y sector preifat. Beth a wnawn i sicrhau mai hwn yw’r prif bartner yn y cynllun hwn?

O ran targedau a’r angen am sgiliau allweddol, beirniadwyd y Llywodraeth yn gyson o ran rhifedd a mathemateg mewn blynyddoedd diweddar. Beirniadodd y Ffederasiwn Hyfforddiant Cenedlaethol, er enghraifft, Lywodraeth Cynulliad Cymru am fethu â chyrraedd ei thargedau yn 2002. Dim ond tua 40 y cant o fyfyrwyr TGAU sy’n cyflawni’r radd A* i C mewn mathemateg. Felly mae gennym lawer o waith i’w wneud, nid yn unig i’r rheini a gyflogir ar hyn o bryd ond i’r disgyblion ysgol hynny nad ydynt eto yn cyrraedd targedau Llywodraeth Cynulliad Cymru ar y sgiliau allweddol hynny.

O ran technoleg gwybodaeth a chyfathrebu, mae strategaeth y Pwyllgor Datblygu Economaidd yn peri pryder oherwydd y prinder arian a’r adnoddau sydd ar gael i’w helpu i wireddu ei nodau cyffrous. Rhaid inni sicrhau bod digon o arian ar gael yn y llinellau cyllideb i helpu ysgolion a cholegau i godi lefelau sgiliau allweddol TGCh, gan fod hynny’n peri pryder mawr i gyflogwyr.

Yr ydych yn iawn i nodi’r problemau a wynebwn o ran sgiliau sylfaenol. Mae gan draean fy etholwyr broblemau o ran sgiliau sylfaenol, sydd â goblygiadau o ran eu cyflogadwyedd. Sut yr ydych yn cysoni hyn â pholisi eich plaid o gwtogi 20 y cant ar wariant cyhoeddus? Ble y byddech yn cwtogi ar y gyllideb addysg?

Nid yw Huw Lewis wedi clywed unrhyw aelod o grŵp Ceidwadwyr Cymru yn dweud bod hynny’n bolisi. Yr ydym wedi dweud y byddwn yn cyfateb ac yn gwella lefelau yr adnoddau a gynigir i wasanaethau cyhoeddus yng Nghymru, ac yr ydym am sicrhau bod yr arian hwnnw yn cael ei wario yn well. Efallai y gall Huw ddweud wrthym sut y cyflawnodd Llywodraeth y Cynulliad ostyngiad o 3 y cant yn nifer y bobl sy’n cael eu trin gyda chynnydd o 40 y cant mewn arian. Rhaid mai chi yw’r unig Lywodraeth yng ngorllewin Ewrop i wella gwariant iechyd gyda’r swm hwnnw ond i drin llai o gleifion. Mae hynny’n gamp i lywodraeth. Yn dilyn y rhesymeg honno, dylech fod yn gallu trin mwy o bobl gyda llai o arian—ni fyddech yn gallu gwneud hynny, ond hoffwn wybod y rhesymeg y tu ôl i rai o syniadau gwario eich Llywodraeth.

O ran ein sefyllfa ar sgiliau allweddol, condemniwyd cynllun bagloriaeth Cymru yn llwyr gan y sectorau addysg a busnes am nad yw’n codi safonau. Mae’r adroddiad yn cynnwys digon o strategaethau, gweithredoedd, cynlluniau cyfarfodydd, cynlluniau strategol ac ymgyrchoedd i godi ymwybyddiaeth, ond ni fu unrhyw gynnydd o bwys. Mae’r ddogfen hon yn fawr o ran geiriau ond yn fach o ran yr hyn y mae wedi ei gyflawni.

Ddydd Gwener diwethaf, cefais y fraint o fynychu agoriad swyddogol Canolfan Ddysgu Baglan. Mae’r enw cyffredin braidd yn rhoi camargraff o natur arloesol y ganolfan a’r bartneriaeth eang ei chwmpas sy’n ei hategu. Prif noddwr y ganolfan yw Amicus, sef yr undeb yr wyf yn aelod ohono, ac fe’i cefnogir hefyd gan grant cronfa ddysgu undeb Cymru. Yr wyf yn ddiolchgar i’r Gweinidog am gyhoeddi cefnogaeth barhaus i’r gronfa, a gobeithio y bydd fy nghyfraniad yn ychwanegu at y galw am fwy o gefnogaeth i’r gronfa.

Wrth sefydlu’r ganolfan hon, cafodd Amicus gymorth cychwynnol hollbwysig gan rwydwaith dysgu newydd Castell-nedd Port Talbot, sy’n rhan o gais carlam Amcan 1 Cyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot. Chwaraeodd y rhwydwaith ran annatod wrth roi’r cefndir angenrheidiol i Amicus i’w alluogi i sefydlu’r ganolfan ddysgu.

Lleolir y ganolfan wrth fynedfa parc ynni Baglan, ac mae cyswllt agos rhyngddi â gweithgareddau’r parc ynni a’r gymuned o’i hamgylch. Yn dilyn her Jonathan Morgan, ymhlith y sefydliadau a fu’n ymwneud â rhoi cefnogaeth i sefydlu’r ganolfan yr oedd Source Baglan, menter hynod lwyddiannus sy’n ymwneud â chysylltu busnesau lleol o fewn fy etholaeth ac ardal bae Abertawe gyda’r cwmnïau a fydd yn ymsefydlu ym Mharc Ynni Baglan. Bu’r timau gweithredu ar gyfer swyddi yn y gwasanaeth cyflogi, sefydliadau sector preifat fel BP ac asiantaethau sector cyhoeddus fel ELWa, yn chwarae rhan hefyd. Dengys llwyddiant Canolfan Ddysgu Baglan sut y gall y mudiad undebau llafur fod yn gatalydd bywiog i gyflawni agenda’r cynllun gweithredu ar sgiliau a chyflogaeth.

Mae’r cynllun gweithredu yn ceisio ymdrin â’r prinder sgiliau sylfaenol sy’n rhemp yn ein gweithlu. Fel y soniodd Huw Lewis ychydig yn ôl, mae gan tua chwarter o’r gweithlu broblemau gyda llythrennedd sylfaenol, ac mae gan bron i draean broblemau gyda rhifedd. Mae llawer ohonom sydd wedi cyfarfod â’r bobl hyn, yn arbennig y rheini yn y mudiad Llafur a’r undebau llafur, wedi canfod nad ydynt yn dwp nac yn anneallus. Yn aml, maent yn bobl ddeallus iawn y mae’r system addysg wedi eu methu ar gamau penodol yn eu datblygiad.

Ceisia Canolfan Ddysgu Baglan hefyd ymdrin â methiant yn y farchnad y mae’r cynllun gweithredu yn ceisio mynd i’r afael ag ef. Mae’n idealistig i Jonathan Morgan ddweud y dylai’r ymdrech gael ei harwain gan y sector preifat. Mae’r cynllun gweithredu yn gywir yn nodi methiant difrifol yn y farchnad yn y sector preifat o ran datblygu sgiliau’r gweithlu ym Mhrydain, ac yng Nghymru yn enwedig. Mae prinder sgiliau yn cyfrannu’n sylweddol at ddiffyg cynhyrchiant yn niwydiant Prydain. Sylweddolwn mai diffyg capasiti mewnol, diffyg arbenigedd a’r risg o golli staff i gwmnïau eraill, nad ydynt ychwaith yn ddiwyd wrth hyrwyddo sgiliau, sy’n gyfrifol am y problemau sy’n wynebu llawer o gwmnïau.

A wnewch chi ailystyried eich sylwadau? Mae gweithwyr dur yng Nghymru yn cynhyrchu 950 tunnell o ddur fesul gweithiwr y flwyddyn, o’u cymharu â gweithwyr dur yn yr Iseldiroedd sy’n cynhyrchu 750 tunnell fesul gweithiwr y flwyddyn. Nid oedd eich sylwadau’n adlewyrchu’r lefel honno o gynhyrchiant a sgiliau.

Yr wyf yn sôn am fusnesau bach a chanolig eu maint. Ni ellir dadlau bod gan y sector hwn record wael o ran hyrwyddo sgiliau ei weithlu ac ymdrin â’r prinder sgiliau sylfaenol. Mae hon yn her ddifrifol, a gobeithio y gall y cynllun gweithredu ymdrin â hi, ac y gall Canolfan Ddysgu Baglan fynd i’r afael â hi oherwydd y methiant yn y farchnad sy’n bodoli yn yr ardal honno.

Mae cyfleoedd aruthrol i’r mudiad undebau llafur a’r sector preifat gydweithio mewn ffordd gadarnhaol. Enghraifft arall o arfer da yn fy etholaeth yw’r modd y mae Borg-Warner ac Amicus yn cydweithio i ddarparu canolfan ddysgu, a fydd yn cynnig cyfleusterau i wella sgiliau’r gweithlu, ond a fydd ar gael hefyd i’r rheini sydd mewn cyflogaeth at ddiben datblygiad personol. Dylai’r sector preifat dderbyn yr her o wella sgiliau’r gweithlu, ond mae angen iddo hefyd greu partneriaeth adeiladol gyda’r mudiad undebau llafur yng Nghymru i gyflawni hynny.

I welcome this debate as the subject is important. I concur with previous speakers that the quality of this debate is suffering somewhat because we do not have any evidence of progress or any statistics to hand. There has also not been any appraisal of the direction of this action plan. I am sure that there are positive messages, as the Minister has tried to stress, but there are also different messages—we should take note of them and deal with them.

In Llandudno in my constituency I know that one local employer is totally disillusioned. As someone who was eager to develop skills in hairdressing, he was acting a trainer and an assessor. However, because of administrative difficulties, mainly—because the company was late in making payments and so on—he was utterly disillusioned and had given up. That sort of thing occurs. Jonathan Morgan referred to this as the bureaucratic element, and there is some truth in that.

Secondly—and we must get to grips with this—the slowness in developing key aspects of our infrastructure, such as broadband, causes all sorts of difficulties by limiting the opportunities and availability of suitable training. Without a significant increase in modern technology it is impossible to promote enterprise in business—the entrepreneurship to which Mick Bates referred. That also undermines the principle of equality of opportunity as far as some individuals and communities are concerned. It is impossible to provide the skills relevant to the modern age without that technology, and that must be solved urgently in Wales.

We must also consider another aspect, namely the deficiencies and, therefore, the disadvantages of the transport and public transport network. The report considered this at the outset, referring to the difficulty of travelling to access training and to improve skills. Railway systems in Wales are deteriorating. For example, the service in the Conwy valley—to which I referred in the North Wales Regional Committee meeting last Friday—is causing all sorts of difficulties. It is impossible for an individual to establish a pattern of going to a provider to improve skills because the service is deficient and is deteriorating almost weekly. In addition to that, there are problems regarding the highways, with congestion on the A55 and so on.

It is good, therefore, to have good news in this area. However, there are frustrations and obstacles as well. I have referred to three things—bureaucracy, the lack of broadband development, and the serious deficiencies in the public transport network. This causes all sorts of disadvantages. It is unacceptable that some individuals and communities are disadvantaged while others can benefit. I hope that, when the Minister gets around to seriously analysing the progress in this vital area, she will also consider these three elements, and solve the problems associated with them. We will then see that this provision and these improvements are happening throughout Wales, and are not limited to a few specific areas.

Canolbwyntiaf yn fyr ar gymorth cyngor ar yrfaoedd. Cymeradwyaf waith rhagorol Gyrfa Cymru, sy’n gweithio’n effeithiol gyda’i bartneriaid niferus, megis ELWa, ysgolion, y consortia cymunedol dros addysg a hyfforddiant, a busnesau lleol. Cyn dod yn AC, bûm yn gysylltiedig â chefnogi pobl ifanc a oedd yn tangyflawni, ochr yn ochr â chynghorwyr Gyrfa Cymru.

Cefnogaf y cynnig hwn gan fod angen i’r Cynulliad fod yn rhagweithiol wrth wella lefelau sgiliau a hyfforddiant, yn ogystal â helpu ceiswyr gwaith i gael cyflogaeth i ddefnyddio’u sgiliau newydd yn y ffordd fwyaf effeithiol—er mwyn eu boddhad a’u budd hwy eu hunain, ac er mwyn gwella economi Cymru hefyd. Yr oedd yn fraint gennyf fod yn gysylltiedig â gwobrau’r Fargen Newydd yn ddiweddar yng Ngwesty St David’s Park, Ewloe, Sir y Fflint, a oedd yn dathlu hanesion llwyddiannus am ieuenctid lleol a phobl hŷn a oedd wedi ailhyfforddi yn llwyddo i gael gwaith. Gwnaeth eu storïau gryn argraff arnaf. Fodd bynnag, pryderaf, er gwaethaf cyllideb enfawr ELWa, fod anawsterau ariannu i bartneriaid megis Gyrfa Cymru. Mae’n rhwystredig ac yn annelwig ynglŷn â rhai contractau ariannu gydag ELWa a gollodd, rhai yr oedd wedi ymgymryd â hwy yn effeithiol i gefnogi pobl ifanc leol yn y gorffennol.

Mae’n briodol ein bod yn canmol y gwaith rhagorol sy’n cael ei gyflawni ledled Cymru wrth ddatblygu busnesau bach a chanolig eu maint ac wrth wella safon sgiliau a hyfforddiant. Soniwyd am hyblygrwydd heddiw a gobeithio y bydd y Gweinidog yn ystyried gwneud rhywfaint o’r arian yn fwy hyblyg. Yr wyf wedi cyfarfod â thri grŵp yn fy etholaeth yn ddiweddar: Mudiad Addysg y Gweithwyr, Ymddiriedolaeth Tywysog Cymru a Growing Space, sy’n fenter ragorol sy’n helpu pobl sy’n dioddef o salwch seiciatrig. Mae pob un o’r grwpiau hyn ar ymylon arian prif ffrwd a chan fod gennym strategaeth genedlaethol yn awr ar gyfer darparu sgiliau a hyfforddiant ledled Cymru, fe’u hanwybyddwyd ac ni chawsant unrhyw arian. Ni all Mudiad Addysg y Gweithwyr gael arian ar gyfer meithrinfeydd, y mae eu hangen os ydych am i ferched ddychwelyd i fyd addysg. Ni all pobl â phroblemau seiciatrig, y mae Growing Space yn eu helpu, orffen cyrsiau bob amser o fewn yr amserlen a bennir mewn meysydd llafur. Gan fod cynhwysiant cymdeithasol yn flaenoriaeth allweddol i’r Cynulliad, a wnaiff y Gweinidog ystyried datblygu mwy o hyblygrwydd fel y gall fy etholwyr elwa ar y gwaith rhagorol sy’n cael ei wneud ledled Cymru? Ysgrifennaf at y Gweinidog, os dymuna, ynghylch y materion hynny. Yr wyf wedi cyfarfod â swyddogion ELWa nad ydynt, er bod ganddynt strategaeth genedlaethol, yn gallu helpu’r bobl hynny ar yr ymylon. Mae’n bwysig bod y bobl hynny yn gallu elwa hefyd.

Mae hon wedi bod yn ddadl dda, gyda sawl cyfraniad diddorol. O ran pwynt Dafydd ar gwblhau hyfforddiant, ym mis Medi 2002 yr oedd 27,200 o bobl ifanc yn cymryd rhan mewn hyfforddiant o dan nawdd y Llywodraeth, gyda 78 y cant yn arwain at ganlyniad cadarnhaol. Bu cyflogwyr o Loegr yn ganmoliaethus iawn ynglŷn â’r hyn a wnaethom yng Nghymru o ran dileu pob terfyn oedran. Mae a wnelo’r agenda gyfan yn awr â’r modd y byddwn yn datblygu rhaglenni hyfforddiant i bob oedran. Byddwn yn gallu, drwy gynghorau sgiliau y sectorau ac arolwg nesaf Sgiliau Dyfodol Cymru, fynd i’r afael yn fwy penodol â’r holl faterion a grybwyllasoch, a’r rhai yr ydym wedi ceisio mynd i’r afael â hwy yn ystod y flwyddyn neu ddwy ddiwethaf, sef sut i sicrhau bod digon o drydanwyr, plymwyr, arlwywyr, therapyddion ac yn y blaen ar gael. Dim ond rhai o’r grwpiau o bobl sydd eu hangen yw’r rheini. Fodd bynnag, yn gyffredinol, rhaid inni fod yn fwy penodol o lawer ynghylch y modd y gallwn ddatblygu cyfleoedd hyfforddi gwell.

Gwelsom gynnydd mewn cyfraddau gweithgaredd a bu’r Fargen Newydd yn llwyddiannus yng Nghymru. Soniasoch am rai gweithrediadau yn y cynllun. Yr oeddem wedi bwriadu cyhoeddi’r adroddiad ar y cynllun gweithredu ar sgiliau a chyflogaeth yr un pryd â’r adroddiad ar ‘Cymru’n Ennill’ yn yr haf fel y gallai’r ddau gael eu darllen gyda’i gilydd, o gofio’r cysylltiadau cryf rhwng sgiliau a chyflogaeth a’r agenda economaidd. Mae hyn yn cysylltu â phwynt Mick ynghylch entrepreneuriaeth. Fodd bynnag, yr wyf yn fodlon rhoi’r wybodaeth sydd gennyf yn awr i chi a byddaf yn sicrhau y’i cewch yn y dyddiau nesaf. O ran pwynt A3 y cynllun gweithredu a datblygu’r gronfa ddata o wybodaeth sgiliau, dyfarnwyd y contract i Dysg ym mis Tachwedd 2002 ac yr ydym yn disgwyl i’r gronfa ddata honno gael ei chwblhau erbyn diwedd y mis hwn, yn unol â’r contract.

O ran y fframwaith cymwysterau trosglwyddo credyd, mae ar waith yn llwyr yng Nghymru erbyn hyn ac mae gennym yr holl unedau a ddisgrifir. Fodd bynnag, er mwyn sicrhau ei fod yn gweithio’n gywir, rhaid iddo weithio ledled y DU. Felly, yr ydym yn ei gyflwyno’n fewnol o Fedi 2003, ond mae hefyd angen ei gymhwyso yn fwy eang.

O ran pwyntiau Mick, a wnaeth yn huawdl yn y Pwyllgor yn flaenorol, ynglŷn â chael y bartneriaeth gywir rhwng ELWa a’r WDA, a materion o ran cydbwyso bywyd a gwaith a pharch cyfatebol, gwnaeth Andrew Davies a minnau gyfarfod â chynrychiolwyr o ELWa a’r WDA fis neu ddau yn ôl. Bwriadwn gwrdd â hwy yn eithaf rheolaidd fel y gallwn symud ymlaen ar hynny.

O ran y gronfa defnyddio gwybodaeth, sy’n gweithredu yn y sectorau addysg bellach ac addysg uwch, mae’r economi wybodaeth yn arbennig o bwysig. Cyfarfûm â thasglu’r Fargen Newydd heddiw a bydd yn canolbwyntio nesaf ar faterion o ran iechyd ac anweithgaredd. Bu menter anabledd y Fargen Newydd yn fwy llwyddiannus yng Nghymru nag yn unman arall yn y DU, yn bennaf am fod mwy o bobl anabl yng Nghymru. Mae angen inni sicrhau bod y cyfleoedd ar gael a’u bod yn effeithiol. Mae a wnelo hyn mewn gwirionedd â mynd i’r afael ag anweithgaredd. Yn y chwe blynedd ers i’r Fargen Newydd fod yn weithredol, bu gostyngiad o 80 y cant mewn diweithdra. Caiff adroddiad tasglu annibynnol ei gyhoeddi’n fuan, a bydd ar gael i’r Aelodau.

Gofynnodd Jonathan am ganlyniadau cadarn a chyflawniadau gwirioneddol. Yn fy araith, amlinellais sawl canlyniad cadarn a chyflawniad gwirioneddol. Er enghraifft, dengys perfformiad economaidd Cymru ei bod ar y blaen i weddill y DU ac nid ar ei hôl hi; bu cynnydd net o dros 60,000 yn nifer y swyddi y llynedd; mae diweithdra yn gostwng yn gyflymach yn ardaloedd Amcan 1; yr ydym wedi haneru’r bwlch mewn gweithgaredd economaidd rhwng Cymru a gweddill y DU mewn blwyddyn; ac yr ydym wedi cyrraedd £1 biliwn mewn arian Amcan 1 ar gyfer prosiectau yng Nghymru. Os astudiwch y ddogfen gynnydd, a roddir ichi ymlaen llaw yn yr haf, gwelwch gyflawniadau gwirioneddol mewn perthynas â’r materion hyn unwaith eto.

Yr ydych yn rhy garedig i’n cyd-Aelodau ar feinciau’r Torïaid. Cawsom gyfaddefiad rhyfeddol y prynhawn yma nad yw Plaid Ceidwadwyr Cymru yn cefnogi polisi Iain Duncan Smith o doriad o 20 y cant mewn gwasanaethau cyhoeddus. Felly, rhaid mai’r neges gan Dorïaid Cymru yn yr etholiad hwn, er mwyn diogelu gwariant addysg, yw ‘pleidleisiwch i’r Blaid Lafur’.

Y neges gan Dorïaid Cymru yw y byddant yn defnyddio’r arian a ddygwyd i Gymru gan y Canghellor Llafur yn yr adolygiad cynhwysfawr o wariant gorau erioed.

Bwriadwn i’r ddogfen Sgiliau Dyfodol Cymru fod yn barod erbyn Medi 2003 a’r cynllun gweithredu drafft erbyn Ebrill 2004. Gofynasoch am sicrwydd bod cyflogwyr yn cael eu cynrychioli’n gywir, Jonathan. Mae gennym grŵp y cyflogwyr, a sefydlwyd yn sgîl y cynllun, a’r cynghorau sgiliau sector newydd sy’n datblygu ledled y DU, a gefnogir gan gyflogwyr. I ailafael yn eich pwyntiau am fathemateg, er enghraifft, penodwyd cydlynydd mathemateg gennym ym mis Chwefror i fynd i’r afael â sgiliau sylfaenol. Llwyddodd mwy o ysgolion i gyrraedd y nod ansawdd sgiliau sylfaenol yng Nghymru nag yn unman arall yn y DU ac, fel y dywedais ar sawl achlysur—edrychaf ymlaen at eich gweld yn ei gydnabod rywbryd—mae’r hyn a gyflawnir yn ein hysgolion cynradd yn well nag erioed. Yr oedd yn well y llynedd nag ar unrhyw adeg yn ystod y pedair blynedd flaenorol, gan oddiweddyd unrhyw gyflawniadau o dan lywodraeth Geidwadol. Hoffwn pe baech yn cydnabod y cyflawniadau hynny a wnaed gan ddisgyblion ac athrawon. Hefyd, yr oedd yr ymatebion a dderbyniwyd i’n dogfen ymgynghori ‘Y Wlad sy’n Dysgu: Llwybrau Dysgu 14-19’—a bydd dadl olaf y Cynulliad cyn yr etholiad ar ei chynllun gweithredu—yn llwyr o blaid bagloriaeth Cymru fel cymhwyster cyffredin, i’w chyflawni nid ar lefel 3 yn unig, ond ar lefel sylfaen a chanolradd hefyd.

Croesawaf gyfraniad Brian ar Ganolfan Ddysgu Baglan. Ledled Cymru, drwy gronfa ddysgu undeb Cymru, yr ydym wedi sefydlu mathau newydd o gyfleoedd i ddysgu, nid o reidrwydd ar gyfer cyflogeion cwmnïau yn unig ond hefyd i’w teuluoedd ac aelodau o’r gymuned.

Buddsoddwyd £89.6 miliwn mewn dysgu ar sail gwaith eleni, Gareth, sef cynnydd o 23 y cant ar 2001-2. Mae eich pwyntiau am gludiant yn bwysig. Mae gweithgor o’r cynllun gweithredu ar sgiliau a chyflogaeth wedi ystyried y mater hwnnw, a chyfarfûm â Sue Essex ddoe i ddechrau ymdrin â rhai o’r materion hynny. Cyfarfûm â’r cyd-grŵp technoleg gwybodaeth a chyfathrebu y bore yma, sydd wedi canolbwyntio ar y strategaeth e-ddysgu o safbwynt ELWa, gydag Alun Pugh yn cadeirio’r grŵp ar ran y Pwyllgor a ddatblygodd y TGCh ar gyfer y strategaeth ddysgu. Bu’n gyfarfod da, a ystyriodd sut y gallem gydweithio i hyrwyddo’r agenda hon.

Yn olaf, ar hyblygrwydd, sefydlwyd ELWa gennym, ac yr ydym yn ystyried newidiadau mewn ariannu i ddarparu arian sy’n canolbwyntio ar y dysgwr ar gyfer y dyfodol, gan ein bod am gefnogi’r mathau o grwpiau a ddisgrifiwyd gan Rosemary. Ni allwn wneud hynny hyd nes y cawn y fframwaith cynllunio ac ariannu cywir, a hyd nes y symudwn arian i ffwrdd o’r sefydliadau tuag at ddysgwyr. Dyna ein hagenda ar gyfer y dyfodol.

Yr wyf yn ddiolchgar am y cyfraniadau a wnaed heddiw; mae’r ddadl hon yn dangos bod Cymru ar y trywydd iawn. Mae gennym fwy o bobl yn dysgu nag erioed o’r blaen, a chyn bo hir bydd gennym fwy o bobl yn ennill nag erioed o’r blaen.