Fel yr awgrymais eisoes wrth arweinyddion y pleidiau eraill, cawsom gadarnhad bod Ei Mawrhydi’r Frenhines wedi cymeradwyo penodi Michael Buckley i swydd Ombwdsmon Gweinyddiaeth Cymru gan ddechrau 1 Gorffennaf.

Ar hyn o bryd, Michael Buckley yw Ombwdsmon Gweinyddiaeth Seneddol a Chomisiynydd y Gwasanaeth Iechyd yng Nghymru. Daw â phrofiad helaeth gydag ef i swydd newydd Ombwdsmon Gweinyddiaeth Cymru. Bydd yn sicrhau bod y trefniadau sydd yn bodoli dan swydd yr Ombwdsmon Seneddol yn cael eu trosglwyddo’n hwylus i’r trefniadau newydd sydd yn bodoli dan swydd Ombwdsmon Gweinyddiaeth Cymru. Dymunaf fanteisio ar y cyfle i ddwyn y penderfyniad hwn i sylw’r Cynulliad.

Bwriadaf ysgrifennu at Aelodau’r Cynulliad heddiw i gadarnhau’r penodiad ac esbonio sut y bydd y swydd newydd yn effeithio ar y Cynulliad gyda golwg ar faterion sydd yn ymwneud â’r Ombwdsmon. Yr wyf yn barod i ymateb i unrhyw gwestiynau ond efallai y byddai’n fuddiol inni ddychwelyd at y mater hwn yn y dyfodol. Yr wyf yn siŵr y bydd yr Aelodau’n gwerthfawrogi na allwn rannu newyddion y cyhoeddiad nes inni gael y newyddion.

A fyddai’r Prif Ysgrifennydd gystal â chadarnhau bod y trefniadau sydd yn bodoli ar gyfer Aelodau Seneddol hefyd yn berthnasol i Aelodau’r Cynulliad, fel bo modd i Aelodau’r Cynulliad gyfeirio’n uniongyrchol at yr Ombwdsmon os oes achos lle yr honnir bod camweinyddu?

Mae gwahaniaeth. Rhaid gwneud trefniadau i’r Senedd archwilio drwy gyfrwng Aelod Seneddol, ond nid oes rhaid gwneud cwynion i Ombwdsmon y Cynulliad drwy gyfrwng Aelod o’r Cynulliad. Mae hynny’n fwy cydnaws â’r ffordd y mae hawl y cyhoedd i gysylltu â’r Ombwdsmon wedi datblygu. Trafodwyd y mater hwn wrth basio’r ddeddfwriaeth. Mae Rod yn gwneud pwynt pwysig. Mae’n holl bwysig bod Aelodau’r Cynulliad yn gwybod, pa drefniadau a wneir, at ein dibenion ni’n hunain pan fydd etholwyr yn dod atom ac er mwyn inni ddarparu gwybodaeth yn ehangach. Yr wyf yn fodlon esbonio hyn yn fy llythyr. Ceisiaf ei orffen heddiw ond byddaf yn sicr o’i gwblhau erbyn yfory.

Mae bob amser yn swnio’n llawer mwy cyffrous yn y Gymraeg.

Pwysleisiaf y pwynt a wneuthum ddoe. Mae llawer iawn o waith wedi’i wneud i fraenaru’r tir ar gyfer nifer o benderfyniadau a wneir a nifer o systemau a sefydlwyd yn ystod wythnosau cyntaf y Cynulliad hwn.

Pan sefydlir awdurdod lleol newydd, bydd pawb yn deall bod cyfrifoldebau’n cael eu trosglwyddo o’r hen awdurdod lleol i’r awdurdod lleol newydd. Yn 1973 ac wedyn yn 1995, caniatawyd 11 mis ar gyfer y trosglwyddo. Fodd bynnag, bydd pwerau’n cael eu trosglwyddo i’r Cynulliad yfory, ar ôl llai nag 11 wythnos. Mae llawer o waith wedi’i wneud a chryn dipyn ohono am y tro cyntaf. Mae nifer o faterion y bydd y Cynulliad am ddychwelyd atynt yn y dyfodol. Mae’n bwysig ein bod yn edrych tua’r dyfodol ac yn diffinio’r llinell sylfaen ar ddechrau ein gwaith yn hytrach na disgwyl tan ymhellach ymlaen.

Mae Deddf Llywodraeth Cymru’n nodi cyfres o ofynion ynghylch sut y dylem ymdrin â’n busnes. Rhaid inni wneud trefniadau i gydymffurfio â’r gofynion hynny ym maes datblygu cynaliadwy, cyfle cyfartal, gwerthusiadau rheoleiddiol a phartneriaeth. Ddoe, nodais sut y dylid mynd i’r afael â rhai o’r materion hynny er mwyn sicrhau eu bod yn cael eu rhoi ar waith a bod sylw’n cael ei roi iddynt gan bawb yn y Cabinet ac ym mhob un o swyddogaethau’r Cynulliad. Dylem sicrhau ein bod yn gwireddu realiti a sylwedd materion megis datblygu cynaliadwy, yn hytrach na dim ond cydnabod eu pwysigrwydd.

Ar noswyl trosglwyddo’r swyddogaethau, atgoffaf y Cynulliad o’r dyletswyddau sydd arnom o dan y Ddeddf. Daw tri o’r prif ddyletswyddau hynny i rym ar unwaith: cynnal gwerthusiad rheoleiddiol ar ddeddfwriaeth y Cynulliad, hyrwyddo cyfle cyfartal a chyflawni gofynion iawnderau dynol.

Mae gofyn i’r Cynulliad ymgynghori â chyrff perthnasol. Mae’r rhain yn cynnwys cynllun sydd yn hyrwyddo diddordebau’r sector gwirfoddol, cynllun i lywodraeth leol, cynllun i hyrwyddo datblygu cynaliadwy a’r prosesau i ymgynghori â byd busnes. Mae’r rhain i gyd yn bwysig.

Yr wyf wedi paratoi canllawiau manwl ar y drefn arfarnu i gyd-fynd â’r cynnig heddiw. Os bydd y ddadl yn mynd rhagddi’n hwylus heddiw, bydd y rhain ar gael i staff yn ystod yr ychydig ddiwrnodau nesaf er mwyn sicrhau ein bod yn gallu cyflawni gofynion adran 65 y Ddeddf. Mae Adran 65 a’r gwerthusiadau rheoleiddiol yn bwysig, yn enwedig gan fod gan fyd busnes bryderon dilys ynghylch y baich gwerthuso. Dan adran 65, bydd angen asesu cost debygol y buddion a geir wrth gydymffurfio gydag is-ddeddfwriaeth gyffredinol y Cynulliad. Dyna’r gwerthusiad rheoleiddiol. Pan fydd angen creu deddfwriaeth eilaidd newydd, bydd asesiad iawn gerbron y Cynulliad o’r effaith debygol a gaiff y ddeddfwriaeth. Os rhagwelir y bydd costau cydymffurfio yn sylweddol, bydd angen ymgynghori ymlaen llaw gyda’r sawl yr effeithir arnynt fwyaf a bydd y Cynulliad yn ystyried eu barn hwy.

Mae angen inni symud ymlaen ar ôl ymgynghori i greu partneriaeth, yn enwedig gyda byd busnes. Yr wyf yn falch, fel y mae llawer o Aelodau’r Cynulliad mae’n siŵr, o’r ffordd y mae pobl byd busnes wedi ymroi i fod yn rhan o’r newid a ddaw yn sgîl y Cynulliad.

Cyn i’r Cynulliad ymgynghori ar gynigion manwl a mabwysiadu cynlluniau’n ffurfiol, byddaf yn rhoi manylion y canllawiau dros dro i’r staff. Mae hyn yn egluro sut y dylent adlewyrchu’r gofynion statudol wrth roi cyngor. Nid yw’n fwriad, mewn unrhyw fodd, i achub y blaen ar y gwaith manwl y bydd angen ei wneud ar y cynlluniau, gwaith y bydd gan Aelodau’r Cynulliad ran ynddo. Bydd yn sicrhau ein bod yn cadw mewn cof yr egwyddorion allweddol y mae’n rhaid i’r cynlluniau eu hadlewyrchu. Er mwyn iddynt gael eu heffaith lawn, rhaid ystyried gofynion y ddeddf yn rym cadarnhol sydd yn arwain at well trefn o wneud penderfyniadau, yn hytrach nag yn gyfres o rwystrau unigol. Dymunaf edrych ar y darlun cyfan. Mae’r nodyn canllaw dros dro ar y cynllun yn nodi’n gryno gynnwys ein trafodaeth. Datblygir y canllawiau cychwynnol wrth i’r Cynulliad fwrw ymlaen gyda’i gynigion manwl i weithredu cynlluniau. Yn gefn i hynny, cynhelir seminarau hyfforddi ar y cynlluniau; byddwn yn cynyddu ymwybyddiaeth staff ynghylch y gofynion, ac yna yn edrych ar y trefniadau manwl.

Rhaid i bawb ddeall bod y Cynulliad yn sefydliad newydd o fath gwahanol a chanddo wahanol anghenion. Mae gennym gyfle unigryw i greu’r Llywodraeth fodern y mae’r Cynulliad yn ei chynrychioli. Mae Llywodraeth y DU wedi gwneud cryn waith i sefydlu’r agenda ar gyfer moderneiddio Llywodraeth a gweithio ar themâu trawsbynciol. Er mwyn gwneud hynny yn Whitehall, byddant yn gweithio o fewn ffiniau penodol ac yn edrych ar systemau sydd wedi bod ar waith ers blynyddoedd. Gallwn sefydlu o’r newydd ddemocratiaeth fodern, sefydliad sydd yn gallu ymateb i anghenion Cymru heddiw. Dyna paham y mae’n rhaid inni weithio’n galed i sicrhau y defnyddir cyfryngau fel y cynlluniau statudol mewn ffordd mor gynhyrchiol ag y bo modd i greu Llywodraeth fodern. Mae’r canllawiau hyn yn goleuo’n gwaith ni fel Cynulliad. Bydd modd i’n partneriaid y tu allan i’r Cynulliad weld beth yr ydym yn anelu ato a chynnig eu sylwadau os teimlant nad ydym yn cyrraedd y nod. Bydd gweithio mewn ffordd dryloyw fel hyn yn cadarnhau ein hymrwymiad i lywodraeth agored a chynhwysol. Yn yr ysbryd hwn y trafodwn y gofynion gyda’r sectorau perthnasol, ac fe amlinellaf yn fras y cynnydd a wnaethpwyd ar bob un.

Bydd y trefniadau ar gyfer sicrhau cyfle cyfartal yn gyfle inni gryfhau’r ymrwymiadau a wnaethpwyd eisoes. Cafodd llawer o Aelodau gyfle gwych ychydig wythnosau’n ôl i gyfarfod â’r tri phrif gorff sydd yn gweithio ym maes cydraddoldeb. Yr oedd y cyfarfod hwnnw’n un addawol. Yr oeddent am fod yno i gyd-drafod â ni i gyd a sicrhau bod pob Pwyllgor Pwnc yn deall eu pryderon. Bwriadaf fanteisio ar brofiad y Swyddfa Gymreig a etifeddwyd gennym. Mae gennym y wybodaeth i farnu a yw ein polisïau’n hyrwyddo cyfle cyfartal ac i gynnwys y gwahanol gymunedau yr effeithir arnynt wrth eu datblygu. Mae gennym hefyd y wybodaeth i weithredu pan fydd pobl dan anfantais gan nad ydynt yn cael yr un cyfleoedd â phobl eraill. Trefnwyd sefydlu Pwyllgor Cyfle Cyfartal a fydd yn ysgwyddo’r gwaith pwysig o weithredu hyn a gosod blaenoriaethau. Fodd bynnag, rhaid iddo gynnwys aelodau’r Cabinet a’r Pwyllgorau Pwnc. Bydd hyn yn sicrhau bod y Cynulliad, nid dim ond y Pwyllgor, yn cyfrannu at fwrw ymlaen â’r agenda. Rhaid nodi blaenoriaethau clir ar gyfer gweithredu fel bod y Cynulliad yn gosod targedau a bod modd mesur perfformiad ar sail y rheini.

Ym mis Chwefror, cynhaliais gynhadledd ar ddatblygu cynaliadwy. Drwyddi, cyfrannwyd yn helaeth at y broses o fwrw ymlaen gyda’r cynllun datblygu cynaliadwy. Yr oedd gan rai pobl sydd bellach yn Aelodau o’r Cynulliad, yn enwedig Cynog Dafis, ddiddordeb mewn sefydlu’r gynhadledd honno ac yn ei gwaith. Sefydlwyd uned ddatblygu cynaliadwy a fydd yn bwrw ymlaen â’r gwaith hwn. Bydd yn gweithio o fewn y strwythurau a etifeddir gan y Cynulliad yfory a disgwyliwn allu cyflwyno proses ymgynghori ffurfiol ar gynllun o’r fath yn yr hydref. Byddaf am i honno fod yn broses ymgynghori gyflawn a chyfranogol, proses a fydd yn tynnu ar frwdfrydedd pob sector. Gobeithiwn gyflwyno’r cynllun i’w gymeradwyo gan y Cynulliad yn ystod hanner cyntaf y flwyddyn nesaf.

Dan adran 107 Deddf Llywodraeth Cymru 1998, mae’n ddyletswydd arnom gadw at ofynion Cytundeb Ewrop ar Iawnderau Dynol. Mae’n briodol bod y Cynulliad hwn yn ystyried hawliau’r Cytundeb o’r cychwyn a phrofi ein deddfwriaeth a’n polisïau ar sail fframwaith yr egwyddorion hynny. Cynhelir seminar i Aelodau’r Cynulliad ar oblygiadau’r ddeddfwriaeth fis nesaf.

Trafodwyd y cynnydd ym maes y Cyngor Partneriaeth. Dan y ddeddfwriaeth, mae gofyn inni ymgynghori ynghylch y cynigion y cytuna’r Cynulliad arnynt. Bwriedir cynnal cyfarfod anffurfiol gyda llywodraeth leol a chynrychiolwyr o bob plaid ddechrau Gorffennaf. Gobeithiwn drafod y cynllun llywodraeth leol drafft yng nghyfarfod cyntaf y Cyngor Partneriaeth yn yr hydref. Bydd hyn yn arwain at ymgynghori ffurfiol cyn i’r cynllun ddychwelyd gerbron y Cynulliad i’w fabwysiadu’n ffurfiol.

Mae sylfaen gadarn i’n gwaith gyda’r sector gwirfoddol, sef cytundeb y sector gwirfoddol a gyhoeddwyd fis Tachwedd diwethaf. Fe’i llofnodwyd, nid yn unig gan y Swyddfa Gymreig, a Chyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru, ond hefyd gan Gymdeithas Llywodraeth Leol Cymru. Yr ydym am sicrhau bod y sector gwirfoddol yng Nghymru mewn sefyllfa gref i gydweithio â ni er mwyn cyflawni’n blaenoriaethau ac adeiladu cymunedau cryf. Cynhelir rhagor o drafodaethau gyda’r sector. Gobeithiaf gyflwyno cynigion ar gyfer cynllun drafft ym mis Hydref gyda golwg ar ddogfen y gallwn gytuno arni fis Chwefror y flwyddyn nesaf.

Yr ydym wedi ymgynghori ar fframwaith ar gyfer ymgynghori â byd busnes, fel sydd yn ofynnol. Mae’n amlwg bod y berthynas rhwng byd busnes a’r Cynulliad wedi datblygu’n gyflym. Mae hyn yn ddatblygiad cadarnhaol ac yn un y dylem ei groesawu. Ar ôl yr ymgynghori y mis diwethaf, dylem allu cyflwyno cynigion gerbron y Cynulliad ar ôl trafod ymhellach gyda’r sector. Mae’n ystyried beth sydd ei angen arno er mwyn ymateb i’r drafodaeth a’r ymgynghori. Ni ddylid rhuthro hyn.

Ceisiaf gymeradwyaeth y Cynulliad i’r Canllawiau ar werthusiad rheoleiddiol. Bydd hyn yn sicrhau ein bod yn cyflawni’n dyletswyddau dan Ddeddf Llywodraeth Cymru o’r diwrnod cyntaf y bydd gennym bwerau newydd dros ddeddfwriaeth eilaidd. Byddaf hefyd yn cymeradwyo’r canllawiau dros dro i’r staff ynghylch y gofynion a’r themâu eraill. Dyma’r gair cyntaf, nid yr olaf. Fodd bynnag, mae’n bwysig bod staff yn ymwybodol o bwysigrwydd y gofyniad cyfreithiol sydd ynghlwm wrth adlewyrchu’r materion hyn yn ein penderfyniadau o’r dechrau’n deg. Mae’n hanfodol hefyd fod y Cynulliad yn nodi pwysigrwydd y materion hyn.

Mae gennym brofiad sylweddol ym maes llywodraeth leol, y sector gwirfoddol, yr amgylchedd, byd busnes a hyrwyddo cyfle cyfartal. Edrychaf ymlaen at droi’r cynigion hyn yn destunau terfynol ac at fanteisio ar y cyfoeth o brofiad sydd yma. Edrychaf ymlaen hefyd at gydweithio’n glòs gydag Aelodau’r Cynulliad a’n partneriaid. Credaf, er mwyn i’r Cynulliad hwn fod yn effeithiol, fod rhaid i ni roi’r egwyddorion hyn ar waith. Ni allwn wneud popeth yn berffaith ar y diwrnod cyntaf un. Fodd bynnag, cymeradwyaf yr ymagwedd hwn i’r Cynulliad gan obeithio y bydd cefnogaeth iddo o bob tu.

Gallwn ymateb i gyfres o gwestiynau gyda’i gilydd.

Mae’r rhain yn ddogfennau pwysig. Er gwaethaf eu teitlau, maent yn radical yn eu goblygiadau. Bydd y cynlluniau gwerthuso rheoleiddiol yn rhoi dannedd ychwanegol i’r cynlluniau cyfle cyfartal a datblygu cynaliadwy yr ydym yn bwriadu eu sefydlu. Gobeithiaf fod anabledd i’w ymgorffori yn y cynllun cyfle cyfartal. Fodd bynnag, rhaid inni gadw llygad gofalus ar y modd y gweithredir rhain oherwydd gall unrhyw ddeddfwriaeth a gyhoeddir gennym gael ei hoedi neu ei herio os nad yw wedi ei chyflawni’n briodol.

Soniwch y bydd seminarau i ni ar ein dyletswyddau iawnderau dynol. Croesawaf hynny, ond a ellwch ddweud wrthyf pa hyfforddiant a gynigir i’r Aelodau er mwyn inni gyflawni ein dyletswyddau eraill? Croesawn y cyfeiriad at gynllun y sector gwirfoddol gan ei fod yn caniatáu i’r cyhoedd gyfrannu drwy’r grwpiau amrywiol y maent yn perthyn iddynt neu y cynrychiolir hwy ganddynt. Yr ydym i gyd wedi cael sylwadau eisoes oddi wrth nifer ohonynt. Mae rhai o’r grwpiau’n effeithiol iawn ac yr wyf yn sicr y bydd eu llais yn rymus. Fodd bynnag, hoffwn gael sicrwydd na fydd y grwpiau gwirfoddol llai yn cael eu cau allan.

Mewn egwyddor, mae’r Blaid Geidwadol yn falch o gefnogi’r ddogfen ganllaw ar werthuso rheoleiddiol a grybwyllwyd yn y cynnig. Efallai y gallwn gydgysylltu fy mhryderon am y cynnig â’r datganiad a wnaed eisoes.

Ymddiheuraf, Mr Llywydd. Diolch i’r Prif Ysgrifennydd am y datganiad. Fe leisiaf fy mhryderon yn y ddadl ar y cynnig. A yw’r Prif Ysgrifennydd yn rhagweld unrhyw broblemau o ran ymgorffori Cytundeb Ewrop ar Iawnderau Dynol yng nghyd-destun y Cynulliad yn benodol?

Hoffwn ddychwelyd at y cwestiwn i Ysgrifennydd yr Amgylchedd am y cynllun datblygu cynaliadwy. Croesawn y ffaith bod cyfrifoldeb penodol am hynny wedi ei roi i aelod o’r Cabinet, a’i fod wedi ei gynnwys yn y gwerthusiadau rheoleiddiol hyn a’r modd yr ydym yn ymdrin â hwy. Fodd bynnag, yr wyf yn dal i gredu, os ydym i roi arweiniad gwleidyddol ar y cynllun hwnnw, fod angen Pwyllgor trawsbynciol ar Ddatblygu Cynaliadwy arnom. A wna’r Prif Ysgrifennydd edrych ar hynny eto i weld a yw’n bosib sefydlu un, llunio cynllun a monitro’r modd o’i weithredu?

Yr wyf yn gwbl fodlon ymateb i’r pwyntiau hyn. Fe’m plesiwyd gan ddisgrifiad Jocelyn Davies ein bod yn gweithredu mewn modd radical. Mae ymateb o’r fath yn annog pawb ohonom i fod yn radical yn ein ffordd o bwyso a mesur yr ymarfer a’r cyfle a roddwyd inni. Rhagwelaf y bydd hawliau cyfartal o ran anabledd yn cael eu hintegreiddio’n llwyr yn ein dulliau gweithredu. Yr wyf yn sicr mai dyna fydd barn Jane Hutt, wrth ddangos arweiniad yn y Cabinet a’r Pwyllgor. Yn sicr, dyna sut y mae mudiadau cydraddoldeb yng Nghymru wedi datblygu—maent yn rhoi cefnogaeth o’r naill du a’r llall wrth ddatblygu arfer da. Mae hynny’n addawol iawn.

O ran anabledd, mae’r Comisiwn Hawliau Anabledd newydd yn cael ei sefydlu. Bydd ganddo swyddfa yng Nghymru a bydd yn rhoi adroddiad i’r Cynulliad bob blwyddyn. Yn ychwanegol at y mudiadau sydd gennym yng Nghymru eisoes, bydd yna strwythur fydd â pherthynas benodol â’r Cynulliad i atgyfnerthu’r gwaith hwnnw. Yr wyf yn sicr, mewn llawer ffordd, na fydd angen anogaeth ar Aelodau’r Cynulliad hwn i ystyried hynny’n flaenoriaeth. Fodd bynnag, dylai’r ffaith bod y peirianwaith yn bodoli fod yn beth cysur inni a dylem ei groesawu.

Ynglŷn â hyfforddiant i’r Aelodau, byddwn yn falch o ystyried beth y gallem ei drefnu ar y cyd â mudiadau allanol i sicrhau bod patrwm o gyfleoedd ar gael i’r Aelodau. Un o’r pethau y bydd yn rhaid inni ei archwilio, wrth i amser fynd rhagddo, yw ein defnydd o amser. Bydd pobl eisoes yn ymwybodol nad yw’r rhaglen waith sydd yn wynebu Aelodau’r Cynulliad yn ysgafn. Rhaid inni wneud yn siŵr bod cyfleoedd ar gael inni i weithio yn rhanbarthau Cymru, yn ein hetholaethau ac mewn cysylltiad â phartneriaid gwahanol ac er mwyn inni wneud ein gwaith cartref. Yn hynny i gyd, credaf y gellir gwneud cynigion i atgyfnerthu’r cyfleoedd i bobl os gwnawn hynny’n systematig.

Gallai’r pwynt ynglŷn ag anabledd fod wedi ei wneud am lawer o faterion eraill y mae angen inni fynd ar eu trywydd. Yr wyf yn barod i’w ystyried ar y cyd ag arweinwyr y pleidiau eraill, y Trefnydd a’r Pwyllgor Busnes, fel y byddwn dros amser yn cael y darnau i gyd i gyd-fynd â’i gilydd. Er cydnabod rôl y Llywydd yn rheoli’r busnes, yr wyf yn sicr y gallwn, gydag ewyllys da, ymateb yn gadarnhaol i’ch awgrym chi.

Ategaf yn gryf y pwynt na ddylai grwpiau gwirfoddol llai gael eu gadael allan. Rhaid i grwpiau cymunedol lleol, llai, fod yn rhan o hyn i gyd. Yn y cyd-destun hwnnw, croesawaf y ganolfan i’r Cynulliad Cenedlaethol a sefydlwyd gan Gyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru, gyda swyddog a benodwyd yn unswydd i gysylltu â’r Cynulliad. Yn y ddadl ddoe, gwelsom ffrwyth cyntaf hynny. Bydd y Cyngor Gweithredu, ar y cyd â chynghorau gweithredu gwirfoddol neu wasanaeth gwirfoddol lleol pob sir, yn edrych ar berthynas y sector gwirfoddol, gan gynnwys mudiadau bychan, â’r Cynulliad, fel mai nid dim ond y mudiadau mawr sydd â’u cyfundrefn gyhoeddusrwydd a lobïo eu hunain fydd â llais yn y Siambr hon. Wedi gweithio am flynyddoedd fel gweithiwr ieuenctid a chymuned proffesiynol, cytunaf â’r pwynt pwysig hwn.

Gofynnodd Alun Cairns a oeddwn yn gweld unrhyw broblemau o ran ymgorffori Cytundeb Ewrop ar Iawnderau Dynol. Eto, yn y dyddiau a fu, bûm yn ymwneud llawer â’r gwaith paratoi ar hynny. Ni welaf fod unrhyw broblemau yn hynny. Mae’n sicrhau bod deddfwriaeth y DU yn ymgorffori’r egwyddorion yr ydym wedi rhoi ein henw wrthynt, megis dan y Cytundeb, fel y gallwn ddelio â materio n yma yn hytrach nag ar apêl yn Ewrop. Credaf fod yr egwyddor yn un dda. Yr wyf wrth fy modd mai’r Cynulliad yw’r corff cyntaf i ysgwyddo’r cyfrifoldeb o’r diwrnod cyntaf. Rhagwelaf y bydd llawer o bethau cadarnhaol yn dod o’r rhwymedigaeth honno.

Ynglŷn â phwynt Peter Black, credaf fod pawb ohonom yn cytuno y dylai’r Cynulliad ddelio’n briodol â datblygu cynaliadwy. Mynegais un pryder o’r blaen. Os nad ydym yn ofalus byddwn yn rhannu’r materion trawsbynciol ac yn eu parcio mewn Pwyllgor ar wahân a fyddai’n golygu bod y materion hyn yn mynd ar goll gan na fyddent yn cael eu gweld fel rhan o’r brif ffrwd. Mae datblygu cynaliadwy yn rhywbeth i bob Pwyllgor Pwnc ac, fel yr eglurais ddoe, mae priodoli cyfrifoldeb â’r Cabinet yn sicrhau y bydd yna bob amser rywun i gadw aelodau’r Cabinet ar flaenau eu traed. Nid yw adolygu cynnydd o bryd i’w gilydd yn dwyn cyfrifoldeb oddi ar aelodau eraill y Cabinet neu Bwyllgorau eraill. O ran sefydlu Pwyllgorau trawsbynciol ar wahân, credaf, oni fyddwn yn ofalus iawn, y bydd gennym Bwyllgorau di-rif i gyd yn delio â phytiau bach o’r agenda yn hytrach na gwneud yn siŵr bod pawb ohonom yn meddwl am bethau mewn ffordd gydlynus. Gan fod pawb ohonom yn cytuno ar bwysigrwydd datblygu cynaliadwy, awgrymaf y dylem edrych ar hyn eto pan fydd wedi bod yn gweithredu am beth amser. Os gwelwn fod yma fwlch a bod angen Pwyllgor ar wahân i edrych arno, byddwn yn barod i gael fy mherswadio. Wrth ystyried faint o waith sydd gennym i’w wneud, yr wyf am sicrhau fod datblygu cynaliadwy yn rhan hanfodol o waith prif ffrwd pob Ysgrifennydd, Pwyllgor ac Aelod o’r Cynulliad i sicrhau ein bod yn llwyddo i ymdopi â’r angen, sydd yn y ddeddfwriaeth, ar i hyn oleuo popeth a wnawn.

To some extent Alun has already responded to some of the points I wish to raise. He has repeated his doubts about the propriety of setting up a special committee for sustainable development. I cannot accept his reasoning because we have accepted that we need a special committee for equal opportunities. That does not mean that the matter will be set aside or kept separate from the mainstream of Assembly activities: to the contrary. I urge him, if the establishment of a horizontal or cross-cutting committee is to be considered further, to ensure that that is not delayed.

I am pleased that arrangements are in place to draw up the scheme and that a special unit has been established. I would like to hear more about the capacity of that unit. When the scheme is submitted at the beginning of the year, much attention will be paid to how forceful and thorough it is.

It is also important that the Assembly states clearly to other bodies, and to non-departmental bodies such as the Countryside Council, that sustainable development means promoting development in relation to a sustainable category. It is not just a matter of raising obstacles to schemes because there is some doubt about their environmental effect.

Sustainable development is very positive. It is particularly important, as more than one person has already said, to energy. In 10 to 15 years it will be imperative that Wales and its economy have competitive, dependable and local sources of energy. We have an opportunity to get to work early to establish that in the near future. It is important that we do not lose this opportunity because of negative and nimbyish attitudes.

Yn dilyn datganiad Cynog, mae’n hanfodol ein bod yn ymgorffori amserlen ynghyd â thargedau yn y cynllun hwn, yn enwedig ar gyfer cynhyrchu ynni. I ddilyn y broses o feddwl yn gydlynus, gan fynd â sylwadau ac ymgynghori i’w pen draw, rhaid wynebu’r goblygiadau cyllidebol, yn enwedig i fudiadau gwirfoddol. Fel y soniais yn gynharach, mae parhad yn y patrwm cyllido i sicrhau bod y mudiadau hyn yn gallu cyflawni’r dyletswyddau o’u dewis o fewn cymunedau yn holl bwysig.

Hoffwn weld cam pellach yn cael ei gymryd wrth ddarparu deddfwriaeth, sef cronfa i alluogi’r broses ymgynghori ac i ganiatáu i’r cyrff perthnasol fod â rhywfaint o reolaeth dros y gwario. Byddai hynny’n cwblhau’r meddwl cydlynus. Nid yw’r cynllun yn mynd yn ddigon pell i alluogi pobl fel y rheini mewn mudiadau gwirfoddol.

in Welsh I agree with a considerable amount of what Cynog said. I recognise the importance of working sustainably in everything we do in the Assembly.

in Welsh In addition, there are things that we can do with our partners outside the Assembly. Meeting in a particular committee is not the only way to progress. I referred earlier to the conference that Cynog supported in February. It is important to ensure that we do the work and look at new ways of doing it and not just give it to a committee.

in Welsh The Government of Wales Act 1998 states that we have to have certain committees such as the Committee on Equality of Opportunity. It is right that we have that Committee and we must ensure that it works properly. We are using the Committee. However, if we go after one committee after another, that would increase the number of places which take action. I am willing to say that we must reconsider the whole matter in the short term rather than the long term.

yn Saesneg Yn hyn i gyd, ac mae hyn yn wir am yr hyn a ddywedodd Cynog a Mick, y prawf fydd a yw ein cynllun datblygu cynaliadwy yn ymarferol. Y prawf yw a yw ein systemau ni yn y Cynulliad yn gweithio ac yn datblygu partneriaethau effeithiol gyda’r mudiadau eraill perthnasol, yn ogystal os y gallwn ni gael y llinynnau euraid hyn i weithredu drwy bopeth a wnawn. Mae angen inni gael ein systemau’n iawn a pheidio â chael ein maglu gan un ffordd o weithio. Yr wyf yn barod i adolygu’r mater hwn a pharhau i wneud hynny.

yn Saesneg Derbyniaf hefyd bwynt Mick am amserlenni a thargedau. Dywedais y dylem osod targedau. Rhaid i dargedau olygu rhywbeth a’u bod wedi eu llunio ar y cyd â’r rhai sydd yn eu cyflawni fel bod pawb dan sylw yn ymroi i’w cyrraedd a pharhau i wella. Dyna sut y dylem symud ymlaen.

yn Saesneg Mae ymgynghori yn golygu amser ac arian i fudiadau. Gwerthfawrogaf y pwynt hwn yn enwedig yng nghyswllt mudiadau gwirfoddol. Mae Cyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru, a gefnogwyd yn y gorffennol gan y Swyddfa Gymreig ac a gefnogir yn y dyfodol gan y Cynulliad, yn bwysig i alluogi llawer o hynny i ddigwydd.

yn Saesneg Mae yna agweddau ar gyllido mudiadau gwirfoddol y mae angen inni ddychwelyd atynt. Bu’r Llywodraeth yn meddwl yn effeithiol dros y ddwy flynedd ddiwethaf ynglŷn â sut y gallwn sicrhau cyllido dibynadwy. Mae yna gyllid ar gael hefyd sydd yn rhoi cyfleoedd i fudiadau gwirfoddol a phartneriaid eraill i ddod i mewn, a gweithredu fel glud i hyrwyddo materion penodol. Dwy enghraifft yw’r gronfa cynhwyso cymdeithasol a’r gronfa datblygu cynaliadwy, sydd yn annog prosiectau datblygu cynaliadwy wedi eu gwreiddio yn y gymuned leol. Po fwyaf y gallwn ddatblygu dealltwriaeth o’r cronfeydd hyn ac annog pobl i’w defnyddio, gorau oll fydd hynny i’r sector gwirfoddol a phartneriaid eraill wrth gyflawni’r gwaith pwysig hwn.

Croesawaf y ffaith bod cyfle cyfartal ar frig y rhestr blaenoriaethau polisi. Unwaith eto, hoffwn godi mater y Pwyllgor Cyfle Cyfartal a sut y bydd yn ymgynghori, yn enwedig â’r cymunedau du a ac ethnig lleiafrifol nad ydynt wedi eu cynrychioli yn y Cynulliad. Cyfeiriais yn gynharach at ymgynghorwyr sefydlog a chamddeallwyd fy sylwadau gan gymryd fy mod yn sôn am benodiadau gyda thâl. Defnyddiais y term anghywir.

Soniasom yng Ngrŵp Ymgynghorol y Cynulliad Cenedlaethol am y posibilrwydd o gyfethol i’r pwyllgorau trawsbynciol. Nid oedd yn briodol cael aelodau cyfetholedig â phleidlais, ond nodaf eto ein pryder y dylai fod yna ymgynghorwyr rheolaidd ar y Pwyllgor Cyfle Cyfartal o amrediad o grwpiau â diffyg mantais. Yr ydym yn awyddus iawn i gymunedau du ac ethnig gael eu cynrychioli gan nad oes, ysywaeth, gynrychiolaeth uniongyrchol o blith y cymunedau hynny ymhlith Aelodau’r Cynulliad.

Ymatebais i ysbryd y cwestiwn hwn wrth ateb Val Feld rai wythnosau’n ôl. Yn dilyn y drafodaeth honno cefais drafodaeth bellach gyda’r swyddog cydraddoldeb a benodwyd, fel y dywedais wrth y Cynulliad, fis Rhagfyr diwethaf. Yr oedd y drafodaeth honno hefyd yn baratoad ar gyfer cyfarfod gyda chynrychiolwyr Operation Black Vote a oedd yn ymweld â Chaerdydd.

Yr wyf yn falch y bu llawer o drafod gyda mudiadau sydd yn cynrychioli lleiafrifoedd ethnig i fraenaru’r tir ar gyfer y gwaith hwn a chynllun y Cynulliad. Cafwyd ymrwymiad cadarnhaol gan grwpiau mewn gwahanol rannau o Gymru a chredaf ein bod wedi gosod sylfaen gadarn i’r gwaith. Yr oeddwn yn fodlon iawn â natur y gwaith oherwydd—a gwn fod yr Aelodau’n poeni am hyn hefyd—weithiau mae’r broses yn parhau ond nid yw’n cyflawni ei nod. Mae swyddogion y Swyddfa Gymreig a chynrychiolwyr y mudiadau lleiafrifol wedi mynd i’r afael â’r mater hwn mewn modd cadarnhaol ac fe welwn gynnydd.

Nid wyf am achub y blaen ar yr hyn y bydd Jane a’r Pwyllgor am ei ddatblygu ond hoffwn wneud un pwynt pellach ynglŷn â chydraddoldeb. O gofio bod yna ofyniad i gael Pwyllgor, yr oeddwn am sicrhau na châi hynny ei wthio i’r cefndir nes bod llai o sylw’n cael ei roi i hyrwyddo cyfle cyfartal ym mlaenoriaethau gwaith prif ffrwd y Cynulliad. Credaf inni gael y cydbwysedd yn iawn yn ein cynigion. Mae’r Cabinet yn fy nghefnogi yn y farn bod pob aelod a phob un o’r pwyllgorau â chyfrifoldeb am gyfle cyfartal. Mae’r Pwyllgor Cyfle Cyfartal yn fonws ychwanegol.