in Welsh This is a crucial opportunity for the Assembly to contribute to the Europe-wide debate on these issues. I hope that the debate will attract meaningful contributions from all corners of the Chamber. That would contribute to the Europe-wide debate on the White Paper on governance. That process was initiated by the president of the European Commission, Romano Prodi, in July 2001. During the Committee on European and External Affairs’s visit to Brussels on 5 December, we discussed the White Paper at length. We had a long and in-depth discussion with Jérôme Vignon, the chief officer of the governance team appointed by Romano Prodi.

in Welsh It is important for everyone to realise that there is currently a rift between the institutions of the European Union and the people of Europe—the 300 million citizens of the member states. Therefore, we must hold a debate on how we can begin to heal that rift between ‘us’ and ‘them’ that exists in every country and governmental system. The question is how the European Union, which is suffering in particular due to that problem, will govern itself on our behalf in the future.

in Welsh The Commission was wise to reach out to all sorts of institutions and to every part of Europe, and to support holding a debate across Europe on the nature and shape of the union. The big question is what kind of union do we wish to see. It is important that we discuss this issue this morning to see whether we can reach a consensus on the Assembly’s response to the consultation, which concludes at the end of March. The more consensus we can find on the response that I will present on behalf of the Assembly, the stronger our comments will be, and the more notice the commission will take of them.

yn Saesneg Amlinellaf rai o’m sylwadau ar y Papur Gwyn a soniaf am rai o’r pethau a wnaethom i ysgogi’r ddadl ledled Cymru. Efallai y byddai’n ddefnyddiol pe bawn yn crynhoi rhai o brif bwyntiau’r Papur Gwyn i’r Aelodau nad ydynt yn aelodau o’r Pwyllgor Materion Ewropeaidd ac Allanol, ac felly sy’n llai cyfarwydd efallai â’r pwnc hwn.

yn Saesneg Noda’r Papur Gwyn bum egwyddor sylfaenol llywodraeth dda. Nid ydynt yn gymhleth; y pump yw natur agored, cyfranogiad, atebolrwydd, effeithiolrwydd a chydlyniaeth. Os gall rhywun lynu wrth y rheini, boed ym materion y Cynulliad, y Llywodraeth Brydeinig, y Cenhedloedd Unedig neu’r Undeb Ewropeaidd, byddai pawb yn hapusach o lawer ynglŷn â llywodraeth ac yn llai sinigaidd, efallai, ynglŷn â’r sefydliadau sy’n eu rheoli.

yn Saesneg Felly, nid yw’n ymwneud ag ehangu, yr ewro na phroses Laeken, sy’n fater ar wahân. Mae hynny’n broses ddwy flynedd a ddechreuodd gydag uwchgynhadledd Laeken fis diwethaf ac sy’n para tan ddiwygiad nesaf y cytundeb, a fydd yn dilyn trafodaeth hirfaith o egwyddorion uwchgynhadledd Laeken a sefydlu confensiwn Laeken. Nid yw’r Papur Gwyn ar lywodraethu yn ymwneud â hynny ac, felly, mae’n bwysig cadw’r materion hynny ar wahân.

yn Saesneg Yr egwyddor sylfaenol yr oedd Romano Prodi wedi ceisio ei datgan oedd bod angen i’r Undeb Ewropeaidd symud i ffwrdd oddi wrth broses ddiplomyddol lle mae llywodraethau yn siarad â’i gilydd, bod cyfarfodydd yn cael eu trefnu, bod galwadau ffôn ledled Ewrop o un llys canghellor i’r llall a chytundebau yn cael eu trefnu. Yna deuir â 15 o brif weinidogion, gweinidogion tramor neu weinidogion addysg at ei gilydd. Er y gall un Aelod Cynulliad, yn achlysurol, fod ymhlith y 15 hwnnw, dim ond 15 o bobl sydd yn trefnu pethau o amgylch y bwrdd mewn proses ddiplomyddol o’r fath. Rhaid i’r Undeb Ewropeaidd symud tuag at broses ddemocrataidd ychydig yn debycach i’r Cynulliad, neu i brosesau llywodraethau Prydain, Ffrainc neu’r Almaen, y mae dinasyddion y gwledydd hynny, a Chymru, yn fwy cyfarwydd â hwy. Rhaid iddi fod yn broses gynhwysol sy’n cynnwys y dinasyddion.

Bu ichi sôn am uwchgynhadledd Laeken. Yn ddiddorol, cyflwynais gwestiwn llafar ar y mater hwnnw yn gynharach yr wythnos hon, ond ni fu inni ei gyrraedd yn y Cyfarfod Llawn. Gan ichi sôn amdano a chan ein bod yn trafod llywodraethu’r Undeb Ewropeaidd yn y dyfodol, pa gamau a gymerwyd gennych i sicrhau y caiff llais y Cynulliad ei glywed? A sicrhewch y caiff y Cynulliad ei gynrychioli yn y trafodaethau hynny?

Fy nod wrth grybwyll y gair ‘Laeken’ oedd dweud nad yw trafodaeth heddiw yn ymwneud â hynny. Yn amlwg, nid yw arwyddocâd y gair ‘nid’ wedi tynnu’ch sylw. Efallai y gallech ymroi i feddwl y bydd digon o gyfle i drafod cyfraniad Cymru i broses Laeken, ond nid heddiw.

Gadewch inni egluro rai o’r syniadau a ddaeth i’r amlwg yn sgîl proses y Papur Gwyn sy’n berthnasol i Gymru. Mae’r Papur Gwyn yn galonogol ynglŷn â’r rôl gadarnhaol y gall awdurdodau lleol a rhanbarthol ei chwarae. Nid ydym ni yng Nghymru yn galw ein hunain yn rhanbarth; galwn ein hunain yn genedl fach o fewn aelod-wladwriaeth fwy o faint. Fodd bynnag, gweithredwn ar yr haen ranbarthol, felly yr ydym yn awdurdod rhanbarthol. Mae’r Comisiwn Ewropeaidd am i’r awdurdodau lleol a rhanbarthol wneud mwy o gyfraniad nag o’r blaen oherwydd cred y bydd hynny’n ffordd o gyflwyno dinasyddion gwerin gwlad Ewrop. Cymeradwywn hynny. Mae hefyd am gael cod ymddygiad i nodi’r modd y dylid cyflwyno’r rhanbarthau a’r awdurdodau lleol.

Cyflwynir y syniad o gytundebau teiran hefyd, er ei fod ar lefel ragarweiniol. Yn lle cael cyfarwyddeb draws-Ewropeaidd ar bopeth, ni fydd cyfarwyddeb yn briodol weithiau oherwydd bydd y sefyllfa mewn rhai mannau yn Ewrop mor arbennig fel y bydd yn well peidio â chael cyfarwyddeb, bydd yn well cael cytundeb teiran—sef, Ewrop, yr aelod-wladwriaeth a’r rhanbarth dan sylw. Nid oes dim yn fwy na hynny yma. Mae’n rhagarweiniol iawn ond mae’n syniad diddorol. Pan fydd cnawd ar ei esgyrn, bydd diddordeb gennym mewn ymateb.

Mae’r comisiwn am ymestyn rôl Pwyllgor y Rhanbarthau. Byddem yn croesawu hynny. Credwn na fu Pwyllgor y Rhanbarthau yn gorff mor gryf â’r hyn a ragwelwyd yn wreiddiol yng nghytundeb Maastricht, pan gafodd ei gynnwys fel gwrthbwys i dueddiadau canoli’r cytundeb. Y nod oedd ceisio cryfhau’r llais rhanbarthol oherwydd y model mwy canolog a gynigiwyd ym Maastricht gyda mwy o bwerau i Ewrop. Dylai fod wedi bod yn wrthbwys ond nid yw wedi gweithio yn y ffordd y’i bwriadwyd. Yn awr, maent am geisio gwneud rhywbeth yn ei gylch. Fel arfer, trafodwn y materion hyn drwy’r Pwyllgor Materion Ewropeaidd ac Allanol, sydd yn Bwyllgor diddorol; mae pob un o arweinwyr y pleidiau yn aelodau ohono ac, yn gyffredinol, gweithredwn drwy gonsensws trawsbleidiol. Gobeithiaf y gallwn weithredu yn y modd hwnnw heddiw. Mae gwir angen consensws ar y mater hwn. Gallwn hefyd weithredu drwy’r Gynhadledd ar Ranbarthau Ymylol a Morol Ewrop, oherwydd cyfranodd hefyd at gyfarfod y Pwyllgor ar 5 Rhagfyr 2001 ym Mrwsel.

Nid yw hyn yn ymwneud â’r Cynulliad yn dod i benderfyniad fel corff o 60 o wleidyddion yn unig. Yr ydym am gynnwys teulu o bobl ehangach o lawer yng Nghymru cyn inni lunio barn Gymreig, a fydd ymhell cyn y dyddiad cau, sef 30 Mawrth. Dyna pam ein bod yn trefnu fforwm Ewrop ar lywodraethu, a gynhelir yn Llandudno ar 15 Chwefror. Yr wyf yn falch iawn bod diplomydd enwog o Gymru sydd wedi ymddeol, Syr John Gray—sydd yn Gymro, er gwaethaf ei flynyddoedd yn y Swyddfa Dramor—wedi cytuno i gadeirio’r sesiwn. Anfonir gwahoddiadau at ystod eang o gynrychiolwyr o sefydliadau sifil a’r byd gwleidyddol yng Nghymru.

Nid disodli’r DU fel un o aelod-wladwriaethau’r Undeb Ewropeaidd yw’r agwedd bwysicaf ar y mater hwn, ond ceisio hyrwyddo—tra’n derbyn mai’r DU yw’r aelod-wladwriaeth; bydd gan Blaid Cymru farn wahanol ar hynny—teulu o fewn y teulu Ewropeaidd, oherwydd nid ydym am ddisodli’r aelod-wladwriaeth. Beth yw swyddogaeth yr haen ranbarthol? Dyna yw’r mater allweddol i ni.

Galwaf ar y Cynulliad i wrthod pob gwelliant. Ni chredaf ei fod yn briodol inni sôn am ‘groesawu’ a ‘nodi’. Ni welaf fod diben gwneud hynny. Mae’r modd y cynhaliwn y ddadl hon yn bwysicach na gwelliannau di-ben-draw. Nid yw llawer o’r gwelliannau hyn yn ymwneud â’r pwnc sydd o dan drafodaeth heddiw. Ni wn pam bod yr Aelodau yn teimlo bod angen eu cyflwyno. Gobeithiaf y bydd y teimladau a fynegir yn ystod y ddadl, ac yn y ddadl ddilynol, yn crynhoi’r consensws sy’n ategu darpariaethau ein hymateb i’r ddadl ar ddinasyddiaeth a llywodraethu a argymhellwyd gan Romano Prodi. Nid yw hyn yn ymwneud â Laeken. Felly nid yw gwelliant 4 yn berthnasol. Nid yw’n ymwneud ag integreiddio na’r broses ehangu, Jonathan. Mae’n rhy gynnar o lawer i ddechrau trafod y cynlluniau peilot a’r cytundebau contract. Nid ydym wedi gweld beth fyddant hwy mewn gwirionedd. O ran datganiad Flanders, nid oes gennym unrhyw wrthwynebiad i hynny, ond nid yw’n berthnasol i ddadl heddiw. Mae hynny’n fwy perthnasol i broses Laeken.

I gloi, ar welliant 7 Jocelyn, sydd ‘yn cytuno y bydd llais Cymru yn yr Undeb Ewropeaidd yn cael ei gryfhau pan fydd y Cynulliad Cenedlaethol yn cael pwerau deddfwriaethol sylfaenol’, ni wn pwy y credwch eich bod yn cytuno â hwy oherwydd ni all eich plaid gytuno o fewn ei ffiniau ei hun pa un a ydych o blaid datganoli neu annibyniaeth. Ni wn pwy y credwch y byddwch yn ei gynnig i gytuno neu anghytuno, a chyda beth—hoffwn wybod. Ni allwch ddod i benderfyniad am annibyniaeth na datganoli. Mae’r Llywodraeth bartneriaeth yn sefydlu comisiwn a fydd yn edrych ar y mater hwnnw. Nid yw’n berthnasol.

Cynigiaf welliant 2. Ychwanegu pwynt newydd ar ddiwedd y cynnig:

Cynigiaf welliant 3. Ychwanegu pwynt newydd ar ddiwedd y cynnig:

Croesawaf y ddadl hon. Yr oedd Prif Weinidog Cymru yn gywir ar un pwynt, sef bod y Pwyllgor Materion Ewropeaidd ac Allanol yn awyddus i ddadl gael ei chynnal ar y materion hyn. Hon yw un o’r dadleuon cyntaf a noddwyd gan y Llywodraeth—os gallaf ei geirio felly—yn hytrach na dadl plaid leiafrifol, sydd wedi ystyried mater Ewrop. Ni chredaf fod angen dwy awr ar gyfer hyn.

Mae angen dadleuon mwy rheolaidd ar faterion Ewropeaidd yn hytrach na dadl sy’n para dwy awr. Dywedaf hynny gan wybod na lwyddwyd ar hyn o bryd i berswadio’r Trefnydd i gynnal dadl ar y Mesur Addysg; gobeithiaf y bydd yn ildio ar hynny—a’r Gweinidog dros Addysg a Dysgu Gydol Oes, os mai hi yw’r person sy’n ei rwystro. Mae pa un a ellir cynnal y ddwy ddadl plaid leiafrifol ar ddyddiau gwahanol oherwydd yr amserlen yn gwestiwn sy’n codi hefyd. Buaswn wedi meddwl y gellid cynnwys y dadleuon hynny os gallwn dreulio dwy awr ar y pwnc hwn heddiw.

Yr wyf o blaid yr hyn a oedd gynt yn Gymuned Ewropeaidd sef yr Undeb Ewropeaidd erbyn hyn a bûm o blaid hynny erioed, yn wahanol i lawer o bobl a rhai pleidiau yma. Bu fy mhlaid o blaid yr Undeb Ewropeaidd erioed. Ni olyga hynny ein bod yn ymuno â phopeth a wna yn wasaidd, ond bu’n gyfrwng daioni i bobl yng Nghymu, i fasnach yng Nghymru ac i ffermwyr yng Nghymru. Gadewch inni gydnabod hynny. Yr oeddwn yn falch hefyd o glywed Rhodri Morgan yn dweud ar y cychwyn ei fod yn gobeithio y byddai consensws ar hyn. Yr oedd hynny ychydig cyn iddo danseilio’r holl welliannau heb eu hystyried o gwbl gan ddweud ‘wrth gwrs byddwn yn gwrthod pob gwelliant ar unwaith’—

Y rheswm dros wrthod y gwelliannau yw nad ydynt yn berthnasol i’r ddadl. Gallwch gael consensws ar ddadl a gwrthod pob gwelliant gan eu bod yn ymwneud â dadleuon eraill fel Laeken, ehangu neu’r ewro. Cadwch at y pwnc a chredaf y gallwn gael consensws.

Yr wyf yn falch eich bod wedi ailddatgan eich safbwynt. Yn ôl eich telerau chi cawn gonsensws os bydd pob un ohonom yn cytuno â chi. Os mai dyna’r ffordd y caiff y Cynulliad ei redeg gan y weinyddiaeth, dechreuwn ddeall pam y teimlasoch fod angen rhoi chwe Democrat Rhyddfrydol yn y trefniadau pleidleisio yma a dau ohonynt ar y cychwyn yn y Cabinet. Ni allwch gario pobl eraill os mai dyna yw eich ymagwedd tuag at gonsensws. Fodd bynnag, ynghylch y gwelliannau sy’n amherthnasol yn eich barn chi, ni wn a ydych wedi darllen yr adroddiad, ond mae’n sôn am ehangu. Ni allwch edrych ar fater pleidleisio mwyafrifol amodol ar wahân i’r hyn sydd ar fin digwydd yn Ewrop. Gwyddom fod posibilrwydd cryf y cawn 10 aelod ychwanegol erbyn 2004. Mae hynny’n berthnasol o ran pleidleisio mwyafrifol amodol. Sonnir llawer am hynny yn yr adroddiad, fel y byddech yn cydnabod. Ni allwn edrych ar bleidleisio mwyafrifol amodol ar ei ben ei hun. Mae’n ddarlun symudol ac, i ddefnyddio geiriau cyn Ysgrifennydd Gwladol Cymru, mae’r hyn sy’n digwydd yn Ewrop ‘yn broses ac nid yn ddigwyddiad.’ Ni allwch edrych ar yr hyn sy’n digwydd yn awr yn unig. Rhaid ichi gael rhywfaint o weledigaeth o’r hyn a fydd yn digwydd yn y dyfodol. Ein pryder ni yw na fydd pleidleisio mwyafrifol amodol efallai yn diogelu buddiannau Cymru yn gywir. Synnaf na allwch gefnogi gwelliant sy’n ceisio diogelu buddiannau Cymru wrth weithredu pleidleisio mwyafrifol amodol. Buaswn wedi meddwl bod hynny’n rhywbeth y gallai pob un ohonom ddod i gonsensws arno. Ni thynnaf y gwelliant hwnnw yn ôl oherwydd cafodd ei gyflwyno i ddiogelu buddiannau Cymru. Mae’n drueni mawr na all y Blaid Lafur, a’r Democratiaid Rhyddfrydol yn ôl pob tebyg—y chwech a werthodd eu hunain—gefnogi’r gwelliant hwn.

Mae a wnelo’r adroddiad hefyd â threfniadau cytundebol, fel yr amlinellwyd gan Brif Weinidog Cymru. Yr ydym yn falch o gefnogi trefniadau cytundebol rhwng awdurdodau rhanbarthol—[Torri ar draws.]

Mae sgwrs yn mynd rhagddi rhwng rhai o aelodau’r Democratiaid Rhyddfrydol a Peter Law. Dyma’r tro cyntaf i hyn ddigwydd mae’n siŵr.

Sgwrs gyfeillgar.

Cefnogwn drefniadau cytundebol rhwng awdurdodau rhanbarthol, awdurdodau lleol a’r Comisiwn. Gall hynny weithio o blaid Cymru. Fel Prif Weinidog Cymru, croesawaf y rhan a chwaraeir gan Syr John Gray, er ei fod, fel y dywedodd y Prif Weinidog, o’r Swyddfa Dramor. Dywedwyd unwaith bod yr Adran Masnach a Diwydiant yno i ddiogelu masnach a diwydiant, bod yr hen Weinyddiaeth Amaeth yno i ddiogelu amaethyddiaeth a’r Swyddfa Dramor yno i ddiogelu tramorwyr. [Torri ar draws.] Fe’i dywedwyd, ond nid wyf o reidrwydd yn cytuno â hynny. Mae Syr John Gray yn eithriad i’r egwyddor honno. O ran ehangu’r Undeb Ewropeaidd a’r adroddiad hwn, rhaid inni hefyd ystyried nifer yr Aelodau Senedd Ewrop a fydd gan Gymru. Crybwyllaf hyn oherwydd bydd angen inni ddychwelyd at y mater hwnnw. Duw a ŵyr a gawn ddadl arall ar Ewrop yn y dyfodol agos oherwydd bu’n rhaid inni frwydro’n galed am hon. Pump o Aelodau Cymreig sydd yn Senedd Ewrop ar hyn o bryd. Wrth ehangu, bydd y nifer honno yn gostwng. Rhaid inni ymladd ein hachos er mwyn sicrhau na chollwn Aelodau Senedd Ewrop. Nid Ceidwadwr fyddai’r cyntaf i fynd. Y cyntaf i fynd, ar sail canlyniad yr etholiad diwethaf, fyddai un o Aelodau Plaid Cymru o Senedd Ewrop a’r nesaf fyddai Aelod Llafur o Senedd Ewrop. Ni ddywedir hyn felly o unrhyw bersbectif pleidiol cul. Etholwyd Jonathan Evans yn drydydd ac mae ei sedd yn ddiogel. Fodd bynnag, mae gennym bryderon ynglŷn â’r adroddiad hwn a byddai’n well gennym ei nodi yn hytrach na’i groesawu. Mae agweddau y mae angen ymchwilio iddynt ymhellach na fyddent efallai er budd Cymru. Fodd bynnag, mae hyn yn rhan o ddadl iach. Mae’n ddrwg gennyf na roddodd y Prif Weinidog sylw ystyriol i’r gwelliannau. Fe’u hwfftiodd yn y fan a’r lle mewn ffordd ddi-hid a thrahaus, sy’n hollol groes i’w ddymuniad honedig ei hun am gonsensws.

I propose amendment 5. Add as a new point at the end of the motion:

I propose amendment 6. Add as a new point at the end of the motion:

I propose amendment 7. Add as a new point at the end of the motion:

in Welsh I will refer to amendment 4, which the First Minister has already said he will not support. Other Plaid Cymru members will speak to the other amendments in more detail.

in Welsh This is the first time that an extended debate on an European issue has been held during Government time. It is about time, as we have pressed for it frequently. We would have liked an extended debate on the consequences of the Nice treaty, which was a further development to the Amsterdam and Maastricht treaties. That treaty was important for Wales, especially in the wake of the National Assembly’s establishment. Following our discussion on the euro last week, during time allocated to the main opposition party, I hope that we will hold further debates on the impact of the euro during Government time. That debate is ongoing. It is important that the Government accepts its responsibility and provides time to discuss European issues.

in Welsh The Welsh Government has a responsibility to make the Assembly’s view known to the European Union. The Government should not always speak on behalf of the Assembly. The Government, as well as the Assembly, has a role to play. Rhodri stated today that he expects to find consensus in the Assembly, but he also said that he will reject the amendments. I hope that it does not enable him to say that the Assembly spoke with one voice. Rhodri should also ensure that the Government has a voice. It is important that every political party, even if there are differences of opinion, contributes to this process on the future of Europe.

in Welsh I accept that, since the establishment of the Assembly, many developments have moved Wales forward. The Assembly office in Brussels has been opened, which is a step forward. However, there is still a long way to go to secure a higher status for Wales on the European stage. Assembly Ministers have attended Council of Ministers meetings. We would like to see that happen more often and in relation to a wider range of subjects. Assembly Ministers should also have the opportunity to vote without necessarily having to take the UK Government’s position into account. On some issues, such as the future of the market for sheep, Wales must lead. The range of subjects that Assembly Ministers now discuss in Europe is too restricted.

in Welsh There is a big difference in how small countries that have parliaments and assemblies, such as Wales, react to European issues. The German Länder, and the federal regions in Belgium, currently have a much stronger voice than Wales has in the European Union. I do not apologise for the fact that I refer to the Laeken conference. Rhodri Morgan said that we must separate out the debate, but it is the same debate. In discussing European governance, we must discuss the structure that Europe will have in order to establish that kind of governance. I agree with Romano Prodi when he stated that every tier of government should participate in the process of shaping, implementing and monitoring the European Union’s policies. We would like to see the debate develop along those lines.

yn Saesneg Ni chynigia’r Papur Gwyn ar ei ffurf bresennol unrhyw gynigion cadarn ar sut i wella’r modd y llywodraethir yr Undeb Ewropeaidd. Mae’n cynnwys cyfres o egwyddorion cyffredinol, sy’n llywio’r ddadl. Mewn sawl ffordd, mae iddo nodweddion Papur Gwyrdd. Fodd bynnag, gan ei fod yn Bapur Gwyrdd, yn ein barn ni, rhydd gyfle inni hefyd fod yn fwy creadigol. Ni chawn ein cyfyngu yn y math o gynigion y dymunwn eu gwneud. Mae hwn yn gyfle i fod yn radical a dewr ac i beidio â chael ein rhwymo gan syniadau rhagdybiedig.

yn Saesneg Gadewch inni ystyried y math o ffrâm yr ydym am ei weld ar gyfer Cymru o fewn yr Undeb Ewropeaidd, oherwydd bydd ehangu—ac yr oedd Nick yn gywir i gyfeirio at ehangu—yn golygu y bydd sawl gwlad fechan, maint Cymru, yn dod yn aelod-wladwriaethau ymhen ychydig flynyddoedd, gyda mynediad llawn i Gyngor y Gweinidogion, statws diplomataidd llawn, a llais wrth benodi comisiynwyr. Ni fydd Cymru yn y sefyllfa honno, ac felly mae angen llais cryfach ar Gymru.

yn Saesneg Rhodri, y pwynt yn ein gwelliant 7, y bydd Jocelyn yn ei ddatblygu, yw y bydd gan gyrff rhanbarthol Ewrop sydd â phwerau deddfwriaethol lais cryfach wrth ddatblygu’r agwedd ranbarthol ar yr Undeb Ewropeaidd, na’r rheini heb bwerau deddfwriaethol. Ffaith syml yw honno, oherwydd dim ond sylwedydd ydych mewn rhai ardaloedd, ond gall y rheini sydd â phwerau deddfwriaethol drafod o amgylch y bwrdd. Dyna berygl Ewrop ar ddau gyflymder, nid yn unig o ran yr ewro, a’r rheini sydd wedi ymuno a’r rheini nad ydynt wedi ymuno, ond hefyd o ran cyrff rhanbarthol. Bydd gan y rheini sydd â phwerau deddfwriaethol lais cryfach wrth ddatblygu Ewrop na’r rheini heb lais.

yn Saesneg Fy mhwynt olaf—

Dyma’r ddadl gyntaf ymhlith llawer y dylem eu cael ar ddatblygiad Ewrop. Mae’n hanfodol inni weld hyn fel cyfle. Byddwn yn ceisio consensws, ond, Rhodri, rhaid ichi ddeall bod yn rhaid i’n safbwyntiau gael eu hystyried hefyd, ac nad proses un ffordd yn unig yw hyn.

Croesawaf y Papur Gwyn hwn a’r cyfle a rydd i gynnal dadl yn y Cynulliad Cenedlaethol ar y modd y gwêl yr Undeb Ewropeaidd ei hun yn datblygu, ac yn arbennig, goblygiadau’r datblygiad hwnnw i ranbarthau a gwledydd Ewrop. Yn ffodus inni ym Mhrydain, mae’r broses o newid cyfansoddiadol a chreu llywodraethau datganoledig eisoes ar waith, a bydd y pwyslais a rydd yr Ewrop newydd ar rôl llywodraeth ddatganoledig yn rhoi rhagor o gyfleoedd inni ddatblygu a chryfhau ein sefydliad ein hun.

Mae’r Papur Gwyn yn nodi paradocs oherwydd mae disgwyliadau pobl o lywodraeth, ar ba lefel bynnag, yn parhau i godi ond ar yr un pryd mae eu hymddiriedaeth, eu ffydd a’u diddordeb mewn gwleidyddiaeth a sefydliadau gwleidyddol yn lleihau.

Credaf fod grym arall ar waith. Mae llywodraeth yn mynd yn fwy cymhleth, ac wrth i hyn ddigwydd, yr ydym yn cydrannu ein sofraniaeth fel bod, er enghraifft, bolisi tramor ac amddiffyn yn mynd yn gynyddol ddibynnol ar y Cenhedloedd Unedig, NATO, neu drefniadau dwyochrog neu amlochrog eraill gyda’n partneriaid Ewropeaidd. Mae cydrannu ein sofraniaeth hefyd yn golygu bod masnach ryngwladol a pholisi ariannol, er enghraifft, yn gynyddol ddibynnol ar drefniadau rhyngwladol drwy’r Gronfa Ariannol Ryngwladol, y Cytundeb Cyffredinol ar Dariffau a Masnach neu Grŵp y Saith. Cydrannwn ein sofraniaeth ar ystod eang o faterion, fel polisi economaidd a chymdeithasol, diogelu’r amgylchedd, polisi cyflogi llafur, ymfudo, masnach anghyfreithlon, a grwpiau o droseddwyr. Golyga hyn ein bod yn gynyddol ddibynnol ar ein partneriaid yn yr Undeb Ewropeaidd. Gobeithiaf y byddwn yn cydrannu ein sofraniaeth ar bolisi economaidd yn fuan fel y bydd cyfraddau llog a chyfnewid ac arian cyfred yn debyg ledled Ewrop. Mae’r datblygiadau hyn yn ymateb naturiol a dymunol i fyd mwy cymhleth, gyda globaleiddio yn ei gwneud yn haws i symud neu drosglwyddo pobl, syniadau, cyfoeth, cynnyrch, a phŵer.

Yr ydym yn byw mewn byd sy’n gynyddol heriol, gyda mwy o anghydraddoldeb ac ansicrwydd, a phroblemau fel newid hinsawdd, dosbarthu adnoddau, gwrthdaro crefyddol ac ethnig, ac yn y blaen. Adeiladwn strwythurau rhyngwladol newydd i ymateb i’r heriau hynny, ac yn araf deuwn—yn sicr ar lefel Ewropeaidd, diolch i’r Undeb Ewropeaidd—yn fwy heddychlon, yn fwy ffyniannus, a chyda gwell adnoddau i wynebu’r dyfodol.

Fodd bynnag, mae’r grym arall hwnnw ar waith. Gan ei bod yn byw mewn byd cynyddol gymhleth ac eang, gall pobl edrych am wrthbwys. Mae hyn i’w ganfod mewn newidiadau yn ein strwythurau democrataidd, gan ein bod yn ceisio cael mwy o reolaeth dros ein bywydau bob dydd, ac ar y materion hynny a all reoli ar lefel leol—dyna pam mae datganoli mor bwysig. Mae’n ein gorfodi i fod yn gyfrifol am ein materion ein hunain, ac yn ein grymuso i sefydlu ein hunaniaeth ein hunain fel y gallwn, drwy gael hyder ynom ein hunain, ddeall a gwerthfawrogi amrywiaeth eraill.

Mae gennym lawer i’w gyflawni i wneud y Cynulliad Cenedlaethol yn addas i’r pwrpas hwnnw. Adolygir ein gweithdrefnau mewnol ar hyn o bryd, a gobeithiaf y bydd y Cynulliad yn datblygu yn sgîl hyn fel sefydliad sy’n fwy ar wahân i Lywodraeth ganolog. Gobeithiaf ein bod, fel Cynulliad, yn fwy hyderus ynom ein hunain fel sefydliad, ac yn fwy abl i godi uwchben y frwydr feunyddiol angenrheidiol o fudd gwleidyddiaeth plaid, fel y gallwn ddarparu fforwm ar gyfer ein datblygiad cenedlaethol. Gobeithiaf y cawn, yn fuan, y comisiwn y soniodd Rhodri amdano, a ddylai arwain y ffordd i ddileu’r anomaleddau, yr anghydraddoldebau a’r diffygion yn ein setliad datganoli presennol.

Mae’r newidiadau hyn yn anhepgorion er mwyn llwyddo o fewn y Cynulliad Cenedlaethol, ac er mwyn i Gymru ddatganoledig lwyddo yn yr Undeb Ewropeaidd. Mae’r hyn a wnawn yng Nghymru yn cydweddu’n agos ag Ewrop, a nodir hyn yn y Papur Gwyn hwn. Mae’r pŵer yn hidlo’n araf o Lundain, i fyny ac i lawr. Mae’n hidlo i Ewrop, ac yn hidlo i lawr i’r gwledydd datganoledig a’r rhanbarthau o fewn y Deyrnas Unedig. Ni ddylem anobeithio oherwydd hynny; mae democratiaeth a strwythurau ein llywodraeth yno i’n gwasanaethu, nid i’n llywodraethu, a rhaid inni fagu’r hyder i’w newid pan fo’r angen yn codi. Mae’r angen hwnnw yma yn awr. Noda’r Papur Gwyn fod yr angen yn un ledled Ewrop. Croesawaf y Papur Gwyn am hynny, a chefnogaf y cynnig yn llwyr.

Croesawaf y ddadl hon, a ddaw ar adeg pan fo llawer o ddadrithiad gyda’r Undeb Ewropeaidd, llawer ohono o ganlyniad i ddiffyg democrataidd ei sefydliadau. Rhaid canfod ffyrdd o ddod ag Ewrop yn agosach at y bobl, a’r ffordd orau o wneud hyn fyddai drwy gynnwys y lefelau o lywodraeth sydd agosaf atynt. I wneud hynny, rhaid sefydlu dulliau effeithiol o gynnwys gwledydd bychain a rhanbarthau yn yr Undeb Ewropeaidd. Byddai hyn yn elfen hanfodol mewn Ewrop sy’n fwy democrataidd a thryloyw.

Mae’n bryd cydnabod bod Ewrop yn cynnwys sofraniaethau a rennir yn seiliedig ar lywodraethu ar sawl lefel, bob un yn chwarae eu rhan wrth lunio a gweithredu polisi’r Undeb Ewropeaidd. Croesawn y safbwyntiau a godwyd gan Senedd Ewrop wrth alw am ddiwygio cytundebau, cydnabod a pharchu pwerau gwleidyddol a deddfwriaethol gwledydd bychain a rhanbarthau o fewn aelod-wladwriaethau. Mewn Undeb Ewropeaidd wedi ei ehangu, bydd llawer mwy o wladwriaethau bychain, y bydd y rhan fwyaf ohonynt yn deillio o endidau mwy o faint. Fodd bynnag, fel aelod-wladwriaethau llawn, cymerant eu lle wrth y prif fwrdd, gyda hawliau pleidleisio llawn yn y cyngor. Sut y bydd gwledydd llai o faint mewn gwladwriaethau mwy, fel Cymru, yr Alban, Fflandrys a Chatalonia, yn llwyddo o’u cymharu â’r aelod-wladwriaethau llai o faint hyn? Sut y sicrhawn nas gadewir Cymru ar ôl? Mae gennym lawer i’w gynnig a llawer i’w ennill.

Fel y dywedodd Ieuan yn gynharach, dim ond Prif Weinidog Cymru ar hyn o bryd all fynychu cyfarfodydd y Gynhadledd ar Ranbarthau Ewrop fel sylwedydd. Pan ddadleuodd y rhanbarthau, yn natganiad Fflandrys, dros gymryd rhan ranbarthol yn y paratoadau ar gyfer y gynhadledd rynglywodraethol nesaf, ni allai’r Prif Weinidog ei lofnodi. Efallai y credwch nad yw hynny’n gwneud llawer o wahaniaeth, ond gofynnaf i’r Prif Weinidog a fyddem yn ei farn ef, wedi elwa ar lofnodi’r datganiad, er iddo ddweud fod hynny’n amherthnasol yn y ddadl hon. Deallaf mai goblygiad y datganiad hwn i Gymru yw y byddai Llywodraeth y DU ond yn gweithredu mewn mater polisi pe na allem weithredu ar lefel Gymreig. Wrth gwrs, mae hynny’n fodel datganoli hollol wahanol i’r un sydd gennym ar hyn o bryd. Ni chredaf fod hyn yn amherthnasol. Efallai fod Prif Weinidog Cymru yn fodlon ar ymagwedd Llywodraeth y DU tuag at Ewrop, fodd bynnag, a yw’n dychmygu mai fel hyn y bydd hi bob tro? Y canlyniad yw mai’r rhanbarthau a oedd yn gallu llofnodi’r datganiad, fel rhanbarthau Gwlad Belg a Sbaen, Länder yr Almaen a’r Alban, yw ceidwaid pyrth cynrychiolaeth ranbarthol, tra ein bod ni ar y cyrion yn unig. Mae hyn yn creu system ddwy ffordd o gyfranogiad rhanbarthol, ac yn arddangos mantais arall pwerau deddfwriaethol sylfaenol, y mae Plaid Cymru yn glir arno, ac yn sicr yn eu dymuno. Fodd bynnag, nid wyf yn siŵr ynglŷn â barn Rhodri Morgan ac efallai y gwnaiff ei rhannu gyda ni.

Mae’r Papur Gwyn hwn yn cynnig cyfleoedd. Mae’n cynnwys nifer o gyfeiriadau at ymrwymiad rhanbarthol. Eisoes clywsom farn y Llywodraeth ar y posibilrwydd o gyflwyno cytundebau teiran yn seiliedig ar dargedau rhwng y Comisiwn Ewropeaidd, aelod-wladwriaethau a llywodraethau rhanbarthol. Dywedodd Rhodri yn gynharach ei bod ‘yn rhy gynnar i roi sylwadau’. Fe egluraf: cynigiant y posibilrwydd o sefydlu cysylltiadau uniongyrchol â’r comisiwn ar feysydd polisi penodol. Er enghraifft, gan fod yr amgylchedd yn fater datganoledig ac y deillia’r mwyafrif helaeth o ddeddfwriaeth yn uniongyrchol o’r Undeb Ewropeaidd, efallai y byddai’n gwneud synnwyr da inni gael y cysylltiadau uniongyrchol hynny. Mae amaethyddiaeth yn enghraifft dda arall. Gellid cynnwys awdurdodau lleol hefyd. Felly, a wnaiff y Llywodraeth bwysleisio’r pwynt hwn, fel y gall y Cynulliad Cenedlaethol ac awdurdodau lleol gymryd rhan yn y contractau peilot a gaiff eu lansio eleni, y cyfeiriodd Prif Weinidog Cymru atynt yn gynharach fel rhai diddorol? A wnaeth y Llywodraeth unrhyw beth eto i nodi meysydd polisi lle y byddai’r prosiectau hyn yn ymaferol? Wedi’r cyfan, dyna ddiben prosiectau peilot. Os teimla’r Prif Weinidog mor wyliadwrus ag i wrthod gwelliant 5, a wnaiff ymrwymo i gyflwyno’r syniad hwn i’r Pwyllgor Materion Ewropeaidd ac Allanol lle y gellir ei ddatblygu.

Mae Plaid y Democratiaid Rhyddfrydol o blaid Ewrop. Cofiaf achlysur pleserus yn 1975 pan ymgyrchais gyda’r Ceidwadwyr o amgylch Caerdydd er mwyn ceisio argyhoeddi pobl y dylem fod yn Ewrop.

Mae’n holl bwysig ein bod yn glir hefyd ynglŷn â chyfyngiadau ymuno â’r Undeb Ewropeaidd ac yn gadarn ynglŷn â’i fethiannau. Yr wyf am fod yn glir ynglŷn â rhai egwyddorion sylfaenol ar y mater hwn. Beth a gawn ni, fel dinasyddion Ewrop, gan yr Undeb Ewropaidd a sut y gallwn sicrhau ei fod yn parhau i fod o fudd i ni? Yn gyntaf, ac yn bwysicaf, mae’n cynnig diogelwch. Mae’n anghredadwy erbyn hyn y gallai rhyfel fod rhwng unrhyw un o’i aelod-wladwriaethau. Darpara ffyniant ac mae ganddo farchnad enfawr, a fydd yn fwy cyn bo hir na Mecsico, UDA a Chanada gyda’i gilydd, i wledydd fel Cymru fanteisio arni. Darpara gyfle, nid yn unig i brynu a gwerthu, ond i deithio’n rhydd ar draws ffiniau gwledydd a chael mynediad i ddiwylliant ac addysg systemau llawer o wledydd. Darpara ryddid rhag gormes, gweithredoedd mympwyol llywodraethau, rheoliadau diangen ar gyfer ffiniau a rhwystrau eraill sy’n atal pobl a nwyddau rhag symud yn hawdd. Daw hyn i gyd o fewn cyd-destun cymuned, sy’n sicrhau tegwch rhwng rhanbarthau, gwledydd ac ardaloedd Ewrop a’r dinasyddion sy’n byw ynddynt. Caniatâ hefyd i bobl gydweithio er budd cyffredin, sy’n cynnwys heddwch, masnach a threftadaeth ddiwylliannol ac amgylcheddol.

Canlyniadau Undeb Ewropeaidd trefnus yw ffyniant, diogelwch, cyfle, rhyddid a chymuned. Dyna’r hyn y mae’n rhaid i’r Undeb Ewropeaidd anelu ato a rhaid iddo gael ei farnu yn ôl y pethau hyn. Fodd bynnag, ni chyflawnir y nodau hyn oni fydd gan bobl Ewrop hyder yn ei sefydliad, sef yng nghyfreithlondeb sefydliadau Ewrop a’r modd y maent yn cydberthyn â’r dinasyddion.

Ymdrinia’r Papur Gwyn hwn â safbwyntiau llawer o’n dinasyddion, a nodweddwyd mewn arolygon gan y geiriau, ‘anghysbell’, ‘anatebol’, ‘gwastraffus’, ‘awdurdodol’ ac ‘annemocrataidd’. I ryw raddau, ni haeddir y labelau hyn. Fodd bynnag, pa mor aml yr â gwleidyddion cenedlaethol a rhanbarthol Ewrop i’r arfer hawdd o gymryd y clod pan wna Ewrop rywbeth yn dda, ond ei defnyddio wedyn fel bwch dihangol pan fo’n rhaid gwneud dewisiadau anodd?

Efallai fod delwedd Ewrop yn un annheg, ond mae’n bwerus ac yn niweidiol a rhaid ymdrin â hi. Dyna pam y croesawn y Papur Gwyn gan ei fod yn cyfuno eglurder y pwrpas gyda chryn dipyn o hunanfeirniadaeth. Mae angen diwygio dull llywodraethu’r Undeb Ewropeaidd a chymeradwywn yr egwyddorion a nodir yn y Papur Gwyn. Dyma’r ffordd o greu Undeb Ewropeaidd mwy poblogaidd a deinamig, sydd mewn gwell sefyllfa i gyflwyno i holl bobl Ewrop.

Mae’r Undeb Ewropeaidd yn anghysbell. Mae pellter corfforol ei sefydliadau yn sicr o hyrwyddo’r teimlad hwnnw. Fodd bynnag, nid oes angen i’w sefydliadau deimlo mor anghysbell i’w ddinasyddion. Cymer y Papur Gwyn, yn holl bwysig ar dudalen 24 o’r fersiwn a argraffwyd, yr agenda ddatganoli ymhellach o lawer nag o’r blaen, gan gynnwys y cytundeb teiran a mwy o gydweithredu gan aelod-wladwriaethau a deddfwrfeydd fel y Cynulliad Cenedlaethol. Dyna sut y dylai weithio. Yr ydym yn rhan o’r broses o wneud penderfyniadau ac yn agosach at y bobl sy’n cynhyrchu ac yn delio â’r materion sy’n effeithio arnom fwyaf.

Y geiriau allweddol yw bod yn agored ac yn atebol. Nid oes llawer o bobl yn Ewrop yn ymddiried yng ngwaith yr Undeb Ewropeaidd nac yn ei ddeall neu nid oes ganddynt ddiddordeb ynddo. Rhaid i’r Undeb Ewropeaidd gysylltu â’i ddinasyddion mewn ffordd well a mwy effeithiol. Mae llawer y gall ei wneud i annog amlygrwydd a bod yn agored. Rhaid ysgubo ymaith ddiwylliant cyfrinachgarwch. Dylid cyhoeddi cofnodion swyddogol Cyngor Gweinidogion Ewrop, ymhlith eraill. Dylid sicrhau bod siarter rhyddid gwybodaeth ar gael sy’n cwmpasu pob sefydliad—efallai y dylent ddilyn ein hesiampl o ran polisïau bod yn agored y Llywodraeth yng Nghymru. Mae angen rhwygo cochl cyfrinachedd sydd weithiau yn cyd-fynd â gweithredoedd Ewropeaidd.

A yw Mike yn cytuno hefyd, y dylai gwleidyddion Ewrop, os ydynt i basio deddfwriaeth a allai effeithio’n andwyol ar ddyfodol busnesau ac unigolion yn etholaethau Cymru, a ddigwyddodd yn ddiweddar i etholwr yn etholaeth y ddau ohonom, o leiaf gael y cwrteisi i gysylltu â’r person dan sylw neu i ddychwelyd eu galwadau?

Mae bod yn agored ac yn atebol yn berthnasol i bob sefydliad yn yr Undeb Ewropeaidd, ei aelodau a’i weision. Mae’n cwmpasu hefyd y rhai sy’n gweithio yn Senedd Ewrop a’r Comisiwn Ewropeaidd. Croesawn y cynnig hwn ar gyfer dull cyfreithiol i ganiatáu i Gyngor Ewrop a Senedd Ewrop fel y ddeddfwrfa, fonitro a rheoli gweithredoedd y Comisiwn Ewropeaidd. Byddai hynny’n welliant mawr o ran bod yn agored.

Weithiau mae democratiaeth yr Undeb Ewropeaidd yn wallus, neu ar y gorau, yn aneglur. Rhaid i Senedd Ewrop wella ei rôl ddeddfwriaethol, a chael pwerau ychwanegol i alw’r Comisiwn Ewropeaidd a Chyngor Ewrop i gyfrif. Mae cyd-benderfyniadau rhwng y Cyngor a’r Senedd yn bŵer y dylid ei ymestyn.

Croesawn bwyslais y Papur Gwyn ar reolaeth ddatganoledig, a’r rôl atgyfnerthedig ar gyfer rhanbarthau Ewrop. Bydd cynigion y Papur Gwyn ar gyfer deialog a mewnbwn mwy systematig, o ran llunio polisi i ranbarthau ac ardaloedd, yn gwneud llawer i wella is-reolaeth. Dylai partneriaeth mewn penderfyniadau—fel y rhagwelwyd drwy’r contractau arfaethedig—gael ei chroesawu hefyd, gan adeiladu tuag at allan a thuag at i lawr o’r sefydliadau Ewropeaidd i’r rheini sy’n cynrychioli ein pobl agosaf.

Croesawn y Papur Gwyn hwn, oherwydd ceisia unioni cydbwysedd atebolrwydd democrataidd o fewn ei gylch gwaith presennol. Caiff rôl deddfwrfeydd fel ein deddfwrfa ni ei hatgyfnerthu. Bydd cyfle gwirioneddol inni chwarae mwy o ran ar lwyfan Ewrop. Gyda rhanbarthau unfryd, gallwn helpu i ddylanwadu a llunio polisïau’r Undeb yn y dyfodol.

Mae angen fframwaith arnom ar gyfer Ewrop sy’n cynyddu eglurder ac atebolrwydd, ac sydd yn y pen draw yn darparu fframwaith i ddatblygu democratiaeth yn seiliedig ar fuddiannau dinasyddion Ewrop, yn hytrach na gweledigaeth fawr o etholedigion Ewrop.

Nid ymddiheuraf am ystyried fy hun o blaid Ewrop. Ni thybiaf fod unrhyw broblem mewn bod yn Gymro, yn Brydeiniwr ac yn Ewropead. Yn yr unfed ganrif ar hugain, mae’n wych i allu dweud y gallwch ystyried eich ffordd o fyw a’ch hunaniaeth mewn tair ffordd wahanol, a bod yn falch o’r tair. Ymddiheuraf i’m plaid fy hun—nid wyf erioed wedi cytuno gymaint â grŵp y Democratiaid Rhyddfrydol. Tybiaf y bydd y datganiad hwnnw yn gwneud drwg i’m cyfle i gael fy ailddethol. Mae’n siŵr fy mod hefyd wedi difetha cyfle Mike German.

Bwriadaf ganolbwyntio ar y pum egwyddor a amlinellir yn yr adroddiad, sy’n ategu testun yr adroddiad. Tybiaf mai dyma fydd egwyddorion arweiniol y ddadl am flynyddoedd lawer i ddod. Mae llawer o’r egwyddorion hyn yn hen ac wedi bod gyda ni ers cyn cof: bod yn agored a chymryd rhan; atebolrwydd, effeithiolrwydd a chydlyniant. Mae sefydliadau’r Undeb Ewropeaidd wedi defnyddio’r geiriau hynny ers tro. Mae’r ffaith na lynwyd wrth yr un ohonynt yn dangos anawsterau’r dull llywodraethu Ewropeaidd, ac nid yw’r problemau sy’n ymwneud â hwy erioed wedi eu datrys. Mae maint a hanes yr Undeb Eworpeaidd, ei ardal ddaearyddol enfawr yn deddfu bod y sefydliadau yn cael eu hystyried yn anghysbell gan bobl Ewrop. Unwaith eto cytunaf â Mike German ar y pwyntiau hyn. Golyga’r pellter rhwng sefydliadau Ewrop a’r aelod-wladwriaethau fod pobl yn eu hystyried yn anghysbell, a theimlant na chaiff eu penderfyniadau unrhyw effaith ar fywydau unigolion; teimlant na allant ddylanwadu ar y penderfyniadau hynny.

Rhaid i’r Undeb Ewropeaidd ddod i delerau â hynny. Er i Brif Weinidog Cymru wrthod cefnogi’r gwelliant ar ehangu, rhed thema o bwys drwy’r adroddiad sy’n cyfeirio at y broses ehangu. Bydd ehangu yn effeithio ar y ddadl hon ar ddull llywodraethu Ewrop. Ni allwch barhau i lywodraethu’r Undeb Ewropeaidd fel y mae ar hyn o bryd, gyda 25 i 30 o aelod-wladwriaethau. Bydd yn amhosibl. Drwy gydol yr adroddiad, mae’n cydnabod nad yw pobl yn cysylltu â’r sefydliadau. Ystyria pobl y prosesau yn rhai cymhleth, anodd i’w deall, a braidd yn anghyffredin, o’u cymharu â phrosesau llywodraeth ranbarthol a chenedlaethol.

Croesawaf y sylwadau y gwelwn fwy o ddefnydd o lywodraethu rhanbarthol. Croesawn ymrwymiad y Cynulliad i’r prosesau Ewropeaidd, a’r ffaith bod rhai o Aelodau’r Cynulliad yn aelodau o Bwyllgor y Rhanbarthau. Mae Aelodau Llywodraeth y Cynulliad yn mynychu cyfarfodydd Cyngor y Gweinidogion. Rhaid inni ystyried ein prosesau i weld sut y gall y Cynulliad archwilio syniadau a pholisïau Ewropeaidd, ac a allai Pwyllgorau Pwnc y Cynulliad archwilio materion sy’n deillio o’r Undeb Ewropeaidd.

Cydnabyddaf hefyd na fydd y pwyntiau gweithredu ar dudalen 12 o’r adroddiad o reidrwydd yn profi cynnydd; caiff y diffyg democrataidd ei or-ddweud, fel y soniodd Jocelyn Davies. Rhan o’r broblem yn y wlad hon yw nad yw’r cyfryngau yn deall yn llawn yr hyn sy’n digwydd ar y tir mawr. Mae’r cyfryngau ar dir mawr Ewrop yn tueddu i gynnig barn fwy rhagweithiol, hyddysg ar ddatblygiadau’r Undeb Ewropeaidd.

Pan ystyrir mater atebolrwydd ac effeithiolrwydd sefydliadau Ewropeaidd, mae llawer yn dibynnu ar brosesau’r polisi a pharodrwydd y comisiwn i ganiatáu diwygiad sefydliadol. Mae’n ddiddorol mai’r cyfan y cyfeiria’r adroddiad hwn ato yw dealltwriaeth gliriach o rolau sefydliadau Ewrop. Nid yw’n cynnig unrhyw ddiwygiadau gwirioneddol, ystyrlon wrth newid y cydbwysedd pŵer rhwng y comisiwn a’r Senedd Ewrop etholedig. Ni fyddai rhywun wedi dychmygu y byddai papur ar draws y comisiwn yn sydyn yn cynnig newid yn y cydbwysedd grym a fyddai’n gweld ei awdurdod ei hun yn cael ei leihau. Yn ogystal â hynny, o ran effeithiolrwydd, mae angen system gweithredu rheoliadau safonol ar yr Undeb Ewropeaidd. Os archwiliwch, fel y noda’r adroddiad yn briodol, yr 83 o gyfarwyddebau’r farchnad fewnol ar gyfer 2000, dim ond pump ohonynt a weithredwyd mewn gwirionedd gan bob aelod-wladwriaeth. Mewn gwirionedd, yr oedd gan y Deyrnas Unedig, hyd at y 1990au, un o’r cyfraddau gweithredu uchaf o blith yr holl aelod-wladwriaethau eraill yn yr Undeb Ewropeaidd. Mae gan rai o aelod-wladwriaethau mwy cynhyrchiol, rhagweithiol, cadarnhaol yr Undeb Ewropeaidd gyfradd weithredu isel.

I gloi, pan archwilir y pum egwyddor hyn a’r broses ehangu, daw’n eglur na fydd y cyhoedd yn ennill. Ni fydd yn ymestyn dadl ddemocrataidd i unigolion. Bydd yn ymestyn dadl ymhlith gwleidyddion a llunwyr barn, ond nid yw hon yn ddadl a fydd yn dal sylw’r cyhoedd.

Croesawaf y ddadl hon a’r cynnig hwn. Teimlaf yn Ewropeaidd ac o blaid Ewrop. Daeth aelodaeth y DU â llawer o fuddiannau i Gymru, ac wrth inni ddod yn chwaraewr mwy canolog—fel y caniatâ aelodaeth y DU—daw’r aelodaeth â llawer mwy o fuddiannau, nid yn unig i’r DU, ond hefyd o ran datblygu rôl i Gymru fel rhan o’r agenda honno. Croesawaf hynny oherwydd gallwn wneud llawer mwy ar lefel y DU a lefel Cymru i ddylanwadu mwy a chwarae rôl fwy o faint a mwy canolog o fewn yr Undeb Ewropeaidd. Mae achos da dros deimlo’n optimistaidd o ran ymagwedd Cymru tuag at yr Undeb Ewropeaidd a phob peth Ewropeaidd. Gallwn honni ein bod yn gadarnhaol ac yn flaengar o ran yr Undeb Ewropeaidd. Gallwn ddod o hyd i dystiolaeth megis y ffaith bod nifer fwy o bobl wedi pleidleisio yn etholiadau Ewrop yng Nghymru, sef gwerthfawrogiad amlwg o rôl cronfeydd strwythurol, y modd y gall y gymuned amaethyddol elwa, a’r modd y mae wedi elwa, ar fod yn aelod. Atgyfnertha pob un o’r pwyntiau hyn y farn gadarnhaol yng Nghymru ar yr Undeb Ewropeaidd a bydd hynny yn ei dro yn caniatáu i Gymru chwarae rôl fwy o faint a mwy dylanwadol drwy’r newidiadau a ddaw yn sgîl y Papur Gwyn hwn.

Yn amlwg, mae gan Bwyllgor y Rhanbarthau rôl. Yr wyf wedi cynrychioli’r Cynulliad ar y corff hwnnw ers peth amser. Yn gyffredinol, y gred yw y bu’n ymbalfalu ychydig o ran ceisio datblygu rôl. Mae’r Papur Gwyn yn amwys; cyfeiria at roi mwy o bwys ar benderfyniadau Pwyllgor y Rhanbarthau ond nid yw’n cynnig unrhyw newidiadau radical i’r ffordd y gweithreda. Gall chwarae rôl o ran is-reolaeth ac agosrwydd, o ran bod yn agosach at y bobl a bod yn bont rhwng yr Undeb Ewropeaidd, y comisiwn, y rhanbarthau a’r gwledydd o fewn yr Undeb. Fe allai chwarae rôl. Mae gennyf feddwl agored o ran y modd y gallai’r rôl honno ddatblygu a’r modd y gellid canfod ffyrdd eraill o gyflawni’r agosrwydd a’r is-reolaeth honno, yn enwedig drwy roi mwy o rôl i sefydliadau fel Cynulliad Cenedlaethol Cymru. Bydd yn ddiddorol gweld sut y datblyga’r broses honno oherwydd, fel y dywedodd Ron Davies, daw’r broses hon o rym i lawr i Gymru o San Steffan gyda phŵer hefyd yn dod o San Steffan i lefel Ewrop. Bydd yn ddiddorol gweld ym mha ffordd y bydd hynny a rôl Cymru o fewn y broses honno yn datblygu.

Mae ond yn deg dweud bod un blaid yn y Cynulliad hwn yn anffodus yn arddangos estrongasedd yn rhy aml pan ddaw i faterion yr Undeb Ewropeaidd. Cyfeiriaf at y Blaid Geidwadol—

Mewn munud, Jonathan. Efallai y byddai ymyriad gan Alun Cairns yn fwy priodol nag ymyriad gan Jonathan Morgan ar y pwynt hwn. Gwyddom oll fod rhaniadau mawr ym Mhlaid Geidwadol y DU, yn gyffredinol yn y DU ac o fewn y Blaid Geidwadol—

Mewn munud, David.

Ildiaf mewn munud, Ddirprwy Lywydd. I bwy, ni wn.

Mae rhaniadau. Gallant brotestio a chredaf eu bod ar fin protestio gormod. Fodd bynnag, mae’n amlwg i bawb ohonom mai felly y mae. Mae gennym ormod—

Ildiaf mewn munud, yr wyf am atgyfnerthu’r pwynt hwn.

Yn anffodus, mae gennym lawer gormod o bleidwyr Lloegr fechan yng Nghymru wedi eu cynrychioli yn y Cynulliad gan y grŵp Ceidwadol—

Rhaid inni gydnabod ein bod yn gwneud anghymwynas â ni ein hunain os bydd y ddadl yn crwydro oddi ar ddadl synhwyrol ar lywodraethu Ewrop. Mae barn eang ar hyn o fewn y Siambr hon. Mae pob arlliw barn mewn pleidiau gwleidyddol. Yr ydym yn wirion i ddisgwyl i un blaid wleidyddol arddel un farn. Mae pleidiau gwleidyddol a’u haelodau yn arddel amrywiaeth barn. Fe’ch atgoffaf mai Llywodraeth Geidwadol a aeth â ni i’r Gymuned Ewropeaidd. Prif Weinidog Ceidwadol a lofnododd y Ddeddf Ewropeaidd Sengl a Phrif Weinidog Ceidwadol a lofnododd Gytundeb Maastricht. Sicrhaodd y Blaid Geidwadol enillion mawr yn Ewrop ar ran y wlad hon ac mae’r enillion hynny er budd pobl Ewrop.

Cytunaf â hynny, ond ni ddylid gadael y ddadl hon heb dynnu sylw at fy mhwyntiau ynglŷn ag ymagwedd y grŵp Ceidwadol tuag at yr holl faterion o fewn yr Undeb Ewropeaidd. Mae hynny’n haeddiannol oherwydd y datganiadau amrywiol a wnaed ar ormod o achlysuron o lawer yn ein dadleuon. Enghraifft dda yw llanastr yr wythnos diwethaf yn y ddadl ar yr ewro pan gyfeiriodd arweinydd y Ceidwadwyr, Nick Bourne, at lansiad llwyddiannus yr ewro er i welliant gael ei gyflwyno gan y Ceidwadwyr yn dileu’r gair ‘llwyddo’ o’n disgrifiad o’r lansiad hwnnw. Llanastr oedd hynny.

Yr hyn a ddywedasom oedd ein bod am i’r ewro gael ei lansio’n llwyddiannus. Nid oes dim yn gywilyddus ynglŷn â hynny. Yr wyf am i fathau eraill o arian fod yn llwyddiant gan ein bod yn masnachu gyda gwledydd eraill. Y pwynt ynglŷn â dweud nad oedd yn llwyddiant eto oedd ei bod yn rhy gynnar i ddweud hynny. Dylai pawb ym Mhrydain ddymuno iddo fod yn llwyddiant, ond nid yw hynny’n golygu o reidrwydd bod rhywun am ymrwymo i’r arian hwnnw. Nid polisi pleidwyr Lloegr fechan yw hyn—mae digon o bobl yn eich plaid eich hun, Llew Smith, er enghraifft, sydd yn ei erbyn. Gadewch inni sylweddoli fod gwahaniaethau barn. Peidiwch â bod yn gwerylgar. Mae eich arweinydd yn dymuno cael consensws, a dylech chi fod yn dymuno hynny hefyd. O leiaf dywedodd ei fod am gael consensws, er nad oes llawer o dystiolaeth o hynny. Byddai’n dda o beth i chi roi sylw i’w gyngor, yn arbennig os ydych am gael swydd yn y Cabinet.

Dof i ben yn fuan. Diolch ichi am y cyngor hwnnw, Nick. Yr wyf yn ceisio annog y grŵp Ceidwadol i fabwysiadu ymagwedd fwy adeiladol a bod yn rhan o’r consensws a arddelir yn gyffredinol ymhlith y pleidiau eraill. Mae hon yn ddadl bwysig ac edrychaf ymlaen at weld sut y gall y Cynulliad barhau i chwarae rôl yn y broses sy’n datblygu. Edrychaf ymlaen at lawer mwy o ddadleuon fel y gallwn ymchwilio i’r materion hyn, sydd o ddiddordeb mawr i bawb yng Nghymru.

Ymhen ychydig flynyddoedd byddwn mewn undeb arian cyffredin mewn 27 o aelod-wladwriaethau llawn, chwech ohonynt yn llai na Chymru. Felly, mae’r modd y cyflëir dymuniadau pobl Cymru i’r Undeb Ewropeaidd, a’r modd yr effeithiwn ar ei benderfyniadau yn holl bwysig mewn dadl ar lywodraethu.

Mae yna hen ddadl Dorïaidd ei bod yn well inni gael ein gwasanaethu gan lais cryf y DU mewn materion rhyngwladol. Fel pob dadl Dorïaidd, mae’n hawdd ei threchu: os oes cytundeb rhwng Cymru a Lloegr, onid yw dau lais annibynnol yn gryfach nac un. Fodd bynnag, beth os ydym yn anghytuno? Nid yw hynny’n gwestiwn damcaniaethol. Pan sefais fel ymgeisydd am y tro cyntaf mewn etholiad Ewropeaidd, 19 mlynedd yn ôl, y prif fater oedd cwotâu llaeth. Yn Lloegr, yr oedd llaeth yn rhan fechan o amaethyddiaeth, er mai’r sector mwyaf ydoedd yng Nghymru. Felly, yr oedd gennym sefyllfa lle yr oedd Gweinidog y DU, a oedd yn ein cynrychioli ni yn y cyngor, yn dadlau’n gryf o blaid y cwtogiad llymaf ar gynhyrchu llaeth. Defnyddiodd ein cynrychiolydd ei lais cryf i wneud drwg i economi wledig Cymru. I’r gwrthwyneb, ataliodd y Taoiseach Gwyddelig ar y pryd, Garrett Fitzgerald, y cwotâu rhag cael eu defnyddio yng Ngweriniaeth Iwerddon.

Ailadroddwyd y patrwm hwnnw sawl gwaith: er enghraifft, yn y gorffennol, mae Llywodraethau’r DU—yn cynnwys y Llywodraeth bresennol—wedi pwyso’n gryf am roi terfyn caeth ar y gyllideb ar gyfer datblygu gwledig ac mewn negodiadau ar ddyfodol cronfeydd strwythurol ar ôl ehangu. Mae’r DU yn debygol o atal cynigion sy’n cynnig cymorth parhaus i ardaloedd Amcan 1 mewn aelod-wladwriaethau presennol.

Pwy sy’n cynrychioli Cymru yn hyn i gyd? Anghytunaf yn y bôn â Phrif Weinidog Cymru pan ddywed nad yw ein gwelliannau yn berthnasol i’r mater o reolaeth a dieithriad ynysiad pobl gyffredin oddi wrth brosesau Ewrop. Cyfeiriodd Jocelyn at gyfarfod Liège yng nghynhadledd y rhanbarthoedd â grym deddfwriaethol, a ailddatganodd y galw am gyfraniad rhanbarthol yn y ddadl ar sut y caiff Ewrop ei rheoli yn y dyfodol. Fodd bynnag, yr oedd hefyd yn galw am yr hawl i wneud apeliadau uniongyrchol i’r Llys Cyfiawnder Ewropeaidd. Llofnododd Prif Weinidog yr Alban y datganiad ar hynny, a gythruddodd Llywodraeth y DU yn amlwg a hysbys, ac yn arbennig, yr Ysgrifennydd Gwladol dros Faterion Tramor a’r Gymanwlad, Jack Straw. Fodd bynnag, mewn cyferbyniad llwyr â’r Alban, ysgrifennodd ein Prif Weinidog ni at y gynhadledd, a dyfynnaf yr hyn a ddywedodd:

Mae hyn yn dangos dyheadau Rhodri Morgan i Gymru i’r dim. Fodd bynnag, mae’n werth nodi ei reswm dros wrthod y datblygiad penodol hwn—o leiaf ei reswm terfynol. Honnodd fod rhai rhanbarthau, fel rhanbarthau cyfoethocach y Länder yn yr Almaen neu ranbarthau yng ngogledd yr Eidal, yn pwyso am fynediad uniongyrchol i’r Llys Cyfiawnder i gwestiynu eu perthynas ariannol â llywodraethau canolog ac i leihau eu cyfraniadau i ranbarthau tlotach. Mae’r ddadl hon yn gweithio’r ddwy ffordd. Canfûm yn ddiweddarach i’r ysgogiad gwreiddiol i’r hyn a elwid yn ddatganiad Fflandrys, yn eironig, ddod o Wallonia am reswm hollol wahanol: cwestiynu ailddosbarthiad annigonol yr arian i ranbarthoedd tlotach. Yn amlwg, dyna fyddai’r sefyllfa yng Nghymru. Gyda mynediad uniongyrchol i’r Llys Cyfiawnder Ewropeaidd gallem herio anghyfiawnder fformiwla Barnett ar gyfer cyfyngu ar gyllideb y Cynulliad Cenedlaethol. Gallem herio hynny, nid yn unig i Gymru, ond hefyd ar ran gogledd ddwyrain Lloegr a rhanbarthau difreintiedig eraill. Gallem yn sicr gwestiynu’r diffyg ychwanegedd yn nosbarthiad cronfeydd strwythuredig Ewrop. Er gwybodaeth, derbyniodd y Trysorlys £69 miliwn y llynedd gan Ewrop ar gyfer prosiectau yng Nghymru, y trosglwyddodd £21 miliwn ohono i Gymru. Dim ond yn Ewrop, â llais uniongyrchol, y gellir herio’r materion hyn.

Mae llais uniongyrchol i Gymru yn sefydliadau’r UE yn hollbwysig i’r broses reoli, ac mae’n hollbwysig i’r economi hefyd. Felly, pam nad yw ein Prif Weinidog wedi ymuno â’r 51 rhanbarth yng nghynhadledd Liège a mynnu’r pwerau a’r hawliau hyn? Gofynnaf un cwestiwn: a oes gwrthdaro—fel yr ymddengys yn yr Alban—rhwng buddiannau gwlad fel Cymru a buddiannau’r Blaid Lafur yn llywodraeth ganolog y DU? Erfynaf ar ein Prif Weinidog, yn y trafodaethau ar reolaeth yn y dyfodol—a rhaid inni gyfranogi cymaint ag y gallwn yn yr ymgynghoriad—i roi buddiannau Cymru yn gyntaf bob amser.

Fel llawer o Aelodau eraill, teimlaf yn rhwystredig na allwn ddylanwadu ar lawer o reoliadau’r UE. Adelewyrcha’r Papur Gwyn hwn ein rhwystredigaethau oherwydd er bod ganddo bwrpas clir, mae’n cynnwys cryn dipyn o hunan-feirniadaeth o’r broses Ewropeaidd. Felly, soniaf am y pwyntiau hynny a’r broses ddeddfwriaethol yn benodol. Ar y cyfan, dylem groesawu’r ddadl hon, ond dylem hefyd groesawu egwyddorion llywodraethu da. Nid oes gan yr un ohonom broblem gyda hynny. Fodd bynnag, yr hyn sy’n codi amheuon i mi yw’r ddadl ehangach ar sut i ddelio â’r broses reoliadol drwy’r UE. Mae gennym gyfle gwych i ddadlau a thrafod, fel Llywodraeth ddatganoledig, y modd yr hoffem leisio ein barn o ran deddfwriaeth drwy’r Papur Gwyn hwn.

Fel y soniodd y siaradwyr eraill, mae’r mater hwn wedi’i osod yn erbyn cefndir o ddymuno gweld Ewrop gynyddol ddatganoledig. Fodd bynnag, cydnabyddwn ar yr un pryd ryngddibyniaeth gynyddol Ewrop ei hun, yn arbennig pan ystyriwch y manteision mawr, yn nhermau’r heddwch a ffyniant y bydd sefydlu’r UE a’i ehangu yn ei sicrhau hyd y gellir rhagweld.

Mae amaethyddiaeth yng Nghymru yn enghraifft wych o’r tyndra cynhenid rhwng y dymuniad i sicrhau hunaniaeth leol drwy ddeddfwriaeth a’r dymuniad i gael y diogelwch a ddaw yn sgîl bod yn rhan o floc masnachu mawr. Yn ystod argyfwng clwy’r traed a’r genau, gwelsom pa mor bwysig oedd dibynnu ar yr UE am ei arweinyddiaeth. Ac eto, collir y pethau sy’n dda am yr UE yn aml oherwydd natur gymhleth ei broses reoliadol a’i natur araf. Byddai’n fuddiol i’r UE ddysgu o’n blynyddoedd cynnar ni a’r modd yr ydym wedi datblygu polisïau am ein bod wedi sefydlu proses bartneriaeth sydd wedi caniatáu ymgynghori manwl ar bwnc penodol gyda phawb sy’n gysylltiedig ag ef. Dyna sy’n rhaid i’r UE ei ddysgu. Os ailgysylltir yr UE â’i 300 miliwn o ddiynasyddion, sef rhywbeth y mae llawer o bobl am ei weld, dim ond drwy ymgynghoriad da ar y broses reoliadol y gellir cyflawni hynny. Cawsom ein gwrthdaro ein hunain gyda’r UE, yn arbennig yn y ddadl ar organebau a addaswyd yn enetig. Yn y ddadl honno yr oeddem am sefydlu proses wahanol, ynghyd ag aelod wladwriaethau a rhanbarthau eraill yr UE. Fodd bynnag, ataliwyd ein proses am nad ymatebodd yr UE yn ddigon cyflym ac nid oedd ganddo’r gweithdrefnau i’n galluogi i ymateb yn gyflym a chael ein hunaniaeth ein hunain.

Dylai ymateb Cymru i’r Papur Gwyn hwn sicrhau mwy o hyblygrwydd yn y broses reoleiddio. Mae hynny’n dibynnu, i raddau helaeth, ar ‘berchenogaeth’ o’r modd y gweithredir y ddeddfwriaeth honno. Er enghraifft, ystyriwch sut y mae’r broses gyfreithiol yn gweithio yn nhermau gwaharddiad Ffrainc ar gig eidion Prydeinig, sy’n parhau er gwaethaf y ffaith ei fod yn anghyfreithlon. Rhaid cyflwyno elfennau cyfiawnder syml i’r bobl hefyd cyn gynted â phosibl. Neu fel arall, bydd yr oedi hwnnw, ar sail y dryswch a ddaw yn sgîl cymhlethdod, yn arwain at gasineb tuag at y sefydliad.

Yn olaf, rhaid inni sicrhau ein bod yn gosod y safon gan fod gormod o’r rheoliadau’n rhy fanwl. Erfyniaf arnoch i sicrhau bod ein hymateb yn sicrhau asesiadau effaith rheoliadol ar holl reoliadau’r UE. Yn rhy aml o lawer, mae’r broses hon yn faich, yn arbennig, ar fusnesau bach. Mae’n hen bryd i asesiadau effaith rheoliadol manwl gael eu cynnal ar reoliadau’r UE. Mae proses yr UE yn aml yn trechu ffyniant a chynaliadwyedd.

Diolch ichi, Ddirprwy Lywydd, am roi’r cyfle imi gyfrannu i’r ddadl hon. Ni ddylid dehongli unrhyw rai o’m sylwadau yn rhai senoffobig. Siaradaf er budd Cymru, Prydain ac Ewrop, heb anghofio ein cysylltiadau naturiol â’r Gymanwlad, a’r cysylltiadau â’n cyfeillion yng Ngogledd America. Mae’r ffaith bod John Griffiths wedi dewis yr ymadrodd hwnnw’n peri siom imi, a chodaf bwynt o drefn ar ôl y ddadl—gyda’ch caniatâd chi, Ddirprwy Lywydd—o ran pa un a yw honiadau o senoffobia mewn trefn yn y Siambr. Yr oedd Jonathan Morgan yn bendant pan ddisgrifiodd ei hun fel Cymro, Prydeiniwr ac Ewropead. Ystyriaf fy hun yn yr un modd. Fodd bynnag, nid yw hynny’n gwrthod nac yn esgeuluso ein cysylltiadau â’n cefndryd yn y Gymanwlad a’n partneriaid yng Ngogledd America.

Dylid croesawu’r Papur Gwyn, mewn egwyddor, fel ffordd ymlaen tuag at wella’r modd y rheolir sefydliadau Ewropeaidd. Dylid croesawu unrhyw fesurau sy’n ennyn hyder mewn sefydliadau Ewropeaidd; gellir adeiladu arnynt. Yng ngeiriau Mike German, ystyrir bod sefydliadau Ewropeaidd yn ‘awdurdodol’ ac ‘annemocrataidd’. Byddwn i wedi dweud bod pobl yn poeni am dwyll, aneffeithlonrwydd a’r ymagwedd ormesol a ddaw o Frwsel yn ôl pob tebyg.

Mae bod yn agored ac yn atebol yn ddwy o brif egwyddorion y ddogfen, ond nid yw ein sefydliadau Ewropeaidd wedi gweithredu nac wedi ymateb fel hyn yn ddiweddar. Gan ddefnyddio iaith Mike German, daw’r gair twyll i’r meddwl pan ystyriwn y Comisiynydd Edith Cresson, a ganfuwyd yn euog yn ddiweddar o gyflawni twyll yn y Comisiwn Ewropeaidd, a sut yr ymdriniwyd â’r mater hwnnw. Mae’n amlwg nad oedd bod yn agored ac yn atebol ar yr agenda bryd hynny.

Dylid croesawu’r egwyddorion. Fodd bynnag, gellir eu dehongli a gweithredu arnynt mewn sawl gwahanol ffordd. Anaml iawn y cytunaf â Mick Bates, ond nododd enghreifftiau clir o gyfraith Ewrop yn cael ei diystyru, fel y gwaharddiad ar gig eidion o Brydain yn Ffrainc, a’r pwyntiau pwysig sy’n ymwneud â gwerthusiad rheoliadol. Mae’r Papur Gwyn yn nodi y bydd yn debygol y daw llai o ddeddfwriaethau o Frwsel. Fodd bynnag, ni welsom y polisi hwnnw’n cael ei weithredu’n ddiweddar. I’r gwrthwyneb—mae’r Undeb Ewropeaidd yn arfer mwy o reoliadau ac yn dylanwadu ar ein natur gystadleuol yn y farchnad fyd-eang.

Mae hyblygrwydd yn air allweddol arall yn y ddogfen. Ymddengys mai gair budr ydoedd yn Ewrop yn ddiweddar, pan alwodd sawl llywodraeth am hyblygrwydd mewn gwahanol feysydd. Llwyddodd John Major i sicrhau rhywfaint o hyblygrwydd o ran sicrhau ein dewis i eithrio o’r bennod gymdeithasol, ond ar yr un pryd cyflwynwyd mesurau o dan y bennod iechyd a diogelwch yn lle hynny. Sicrhaodd hyn y cafodd Ewrop ei ffordd ei hun a bod y Deyrnas Unedig yn dioddef y twyll a’r anhyblygrwydd.

Yn amlwg, gallem ddechrau argyfwng cyfansoddiadol pe bai’r Undeb Ewropeaidd yn ceisio llunio cytundebau dwyochrog cadarn gyda llywodraeth ranbarthol, fel y Cynulliad. Yn y dyfodol, efallai y bydd un blaid yn rheoli’r Cynulliad a phlaid arall yn rheoli Llywodraeth y Deyrnas Unedig. Mae angen inni fod yn ymwybodol o’r tyndra posibl. Beth fydd sefyllfa’r Cynulliad, Senedd y DU, a’r Undeb Ewropeaidd bryd hynny? Nid wyf yn gwrthwynebu cytundebau dwyochrog yn llwyr, ond mae angen ystyried y mater hwn yn nhermau unrhyw gytundebau y gallem ddod ar eu traws. Beth fydd safbwynt Senedd y DU bryd hynny, a beth fydd y cytundebau yn nhermau datrys anawsterau o’r fath?

I gloi, hoffwn atgoffa John Griffiths, a’m cyd-Aelodau yn y blaid Lafur a Phlaid Cymru, bod y Blaid Geidwadol wastad wedi ymladd dros agenda o blaid Ewrop. Mae hynny’n wahanol o’i gymharu â Phrif Weinidog Cymru a fyddai, yn etholiad cyffredinol 1983 wedi bod yn ymgyrchu i adael Ewrop. Byddai Plaid Cymru hefyd wedi ymgyrchu mewn ffordd debyg, os nad ym 1983, yna yn gynharach na hynny. Mae’r Blaid Geidwadol wedi dymuno bod yn Ewrop erioed, ond heb ein rheoli gan Ewrop.

Wrth agor y ddadl hon, honnodd y Prif Weinidog nad oedd gan hyn unrhyw beth i’w wneud ag ehangu. Fi oedd yr unig Aelod o’r Cynulliad a fynychodd seminar a oedd yn trafod y Papur Gwyn ar reolaeth ym Mrwsel fis Chwefror diwethaf. Nodwyd sawl gwaith yn ystod y seminar hwnnw bod ehangu wedi amlygu’r problemau a achosodd hyn i strwythur a dull gweithredu’r Undeb Ewropeaidd, problemau nas datryswyd. Soniodd y Prif Weinidog hefyd am yr hyn yr wyf am ei aralleirio fel ‘datrys materion yn y stafell gefn’ gan Brif Weinidogion fel un broblem sy’n bodoli. Mae hwn yn gyfle euraidd i ddatrys llawer o’r problemau hynny.

Mae Plaid Cymru yn cefnogi cysyniad yr Undeb Ewropeaidd ac yn cydnabod ei werth yn llawn o ran atal rhyfeloedd Ewropeaidd yn ystod yr hanner canrif ddiwethaf. Rhydd gyfle i wneud penderfyniadau ar y lefel fwyaf priodol o lywodraeth. Nid oes unrhyw gyfiawnhad erbyn hyn dros y cysyniad hen ffasiwn ac anhyblyg o genedl-wladwriaeth o’r bedwaredd ganrif ar bymtheg fel yr unig ddull o lywodraethu.

Mae’n amlwg bod angen sicrhau’r cyfranogiad a’r ymwneud mwyaf posibl yn yr undeb. Dylem ymladd am degwch ac amodau cyfartal ac ymladd dros ein gwlad ein hunain. Dylem frwydro i gynyddu lefel democratiaeth o fewn yr undeb.

Gwyddom oll mai Cyngor y Gweinidogion sy’n gwneud y penderfyniadau pwysig. Mae hyn yn ddull hierarchaidd o gynrychiolaeth. Dylid rhoi mwy o bŵer i Senedd Ewrop. Fodd bynnag, mae angen cynrychiolaeth deg hefyd yn y Senedd. Dylid gweithredu pleidleisiau cyfartal i bob dinesydd ymhellach nag a wneir ar hyn o bryd, er nad wyf yn dweud y gellid ei weithredu’n llwyr.

Ar hyn o bryd, y cyfan a wna Pwyllgor y Rhanbarthau yw atgynhyrchu cyfran yr aelod-wladwriaethau o’r seddi seneddol, yn hytrach na darparu fforwm i wledydd bychain a rhanbarthau i’w digolledu am anfanteision cyfrannol eraill. Mae’r pwyllgor yn atgyfnerthu’r anfanteision hynny ar hyn o bryd. Dywedodd John Griffiths nad oes unrhyw beth yn glir yn y cynigion ar gyfer Pwyllgor y Rhanbarthau. Fodd bynnag, mae’n werth treulio ychydig funudau yn ystyried rhai o’r cynigion hyn a sut y gallent helpu Cymru. Cyfeiria’r Papur Gwyn at atgyfnerthu rôl y pwyllgor drwy roi swyddogaeth fwy gweithredol iddo o ran archwilio polisi, yn hytrach nag ymateb iddo ar ôl iddo gael ei gynnig. Noda’r Papur Gwyn hefyd y dylai’r pwyllgor allu adolygu effaith leol a rhanbarthol rhai o’r cyfarwyddebau. Efallai na fyddai hyn yn newid mawr, ond mae’n gam ymlaen.

Ymhlith y camau gweithredu penodol eraill mae trefnu’r broses o gyfnewid arfer gorau o ran cyfraniad awdurdodau lleol a rhanbarthol cyn y gwneir penderfyniadau. Mae Plaid Cymru wedi nodi hyn fel gwendid ers peth amser, a chroesawn y cynnig. Mae angen gweithredu er mwyn cynyddu rôl gwledydd bach a rhanbarthau ar lefel aelod-wladwriaethau ac ar lefel yr Undeb Ewropeaidd. Rhaid sefydlu gweithdrefnau i sicrhau y bwydir safbwyntiau’r ardaloedd hyn i’r broses ddeddfwriaethol. Gallai Llywodraeth y DU feithrin yr ymagwedd hon, naill ai drwy ddefnyddio’r fformat Ewropeaidd ar gyfer ei gyfarfodydd Cydbwyllgor y Gweinidogion neu drwy alw cyfarfodydd ei is-bwyllgor swyddogol. Dylai holl wledydd y DU fod â rhan yn hynny.

Dylai gwledydd bach a rhanbarthau gael cyfle i gyfranogi’n uniongyrchol yn y gwaith paratoadol ar gyfer y gynhadledd rynglywodraethol yn 2004 drwy gael cynrychiolaeth yn ei chonfensiwn. Yr ydym hefyd o blaid sicrhau cynrychiolaeth ar gyfer yr ardaloedd hyn mewn ail siambr, yn hytrach na gadael hyn ar gyfer yr aelod-wladwriaethau yn unig.

Pan fynychais y seminar y llynedd, perodd un peth am y drafodaeth boen meddwl imi. Mae’n hanfodol bod gwledydd canol Ewrop yn ymuno ar delerau a fydd yn eu galluogi i ddatblygu yr un mor ffyniannus â’r aelodau presennol. Mae’n anghywir yn foesol ac yn annoeth iawn i osod amodau a chyfeirio arian er mwyn peri bod y gwledydd hyn yn aelodau eilradd hyd y gellir rhagweld. Rhaid i’r Undeb Ewropeaidd ystyried hynny wrth drefnu’r ffordd y caiff ei reoli ac wrth iddo ddyrannu arian.

Hoffwn ddilyn ymlaen o’r pwyntiau gwych a wnaeth Janet a siaradaf yn benodol am yr adroddiad. Mae’r UE yn wynebu’r un problemau â’r Cynulliad. Mae’r rhan fwyaf o bobl yn deall sut y mae San Steffan a llywodraeth leol yn gweithio ond, yn anffodus, nid ydynt yn deall sut mae’r Cynulliad na’r UE yn gweithio. Mae’r naill a’r llall yn sefydliadau eithaf newydd. Mae gan y ddau sefydliad bwerau sylweddol hefyd i ddylanwadu ar fywydau pobl er gwell, ond ni roddir llawer o sylw i etholiadau, ymgynghoriadau, dadleuon a phenderfyniadau. O ganlyniad, mae llawer o bobl yn ystyried y naill sefydliad a’r llall fel sefydliadau anghysbell ac, ar yr un pryd, busneslyd.

Mae’r adroddiad Ewropeaidd hwn yn wahanol am ei fod yn cydnabod yr anawsterau sy’n wynebu’r UE, ac yn ceisio sicrhau bod mwy o bobl Ewrop yn ei dderbyn ac yn ei gydnabod. Dylai Aelodau’r Cynulliad ddarllen yr adroddiad yn ofalus. Bydd o ddiddordeb arbennig inni weld yr hyn y gellir ei ddysgu o’r ymarfer hwn o ran cyfranogiad cynyddol a chyfranogiad y cyhoedd, yn arbennig o ran llunio polisïau mwy perthnasol.

Fodd bynnag, y pwynt holl bwysig a wneir y bore yma—ac mae hyn yn fater parhaus yn hytrach na mater sydd ond yn berthnasol i’r ddadl y bore yma—yw rôl y Cynulliad yn y dyfodol mewn Undeb Ewropeaidd sy’n ehangu. Credaf fod yn rhaid i waith y Pwyllgor Materion Ewropeaidd ac Allanol gael ei adlewyrchu’n fwy cyffredinol yn holl waith y Cynulliad. Rhaid inni achub ar bob cyfle posibl i hyrwyddo Cymru a’i phroffil ledled Ewrop.

Croesawaf yr adroddiad hwn ac edrychaf ymlaen at gymryd yr awenau oddi ar John Griffiths ar Bwyllgor y Rhanbarthau yr Undeb Ewropeaidd, a atgyfnerthwyd yn ddiweddar.

Nid oeddwn wedi bwriadu cyfrannu at y ddadl hon, ond fe’m hysbrydolwyd i wneud hynny gan rai cyfraniadau da a wnaed gan gyd-Aelodau yn y Siambr.

Yr wyf yn genfigennus o bendantrwydd llawer o’r Aelodau ynglŷn â materion yr Undeb Ewropeaidd. I mi y materion hyn yw cwestiynau mawr ein hoes, ac nid ymddengys i mi bod atebion du neu wyn i lawer ohonynt. Ymddengys y rhain imi yn aml yn faterion y mae ansicrwydd yn eu cylch, ac yr wyf yn eiddigeddus o bendantrwydd yr Aelodau eraill.

Fel arfer, yr wyf yn llawn amheuaeth pan fo’r Undeb Ewropeaidd yn dymuno dylanwadu ar rywbeth sy’n ymddangos i mi fel mater i Brydain. Ond bûm yn gweithio gydag arweinydd y Ceidwadwyr yn yr Undeb Ewropeaidd yn ystod y mis diwethaf, gan geisio trefnu pwyllgor i ymchwilio i’r ffordd y rheolwyd clwy’r traed a’r genau ym Mhrydain. Cytunwyd ar hynny ddoe, a chroesawaf hynny ac yr wyf yn falch o weld hynny. Yr oeddwn am i hynny gael ei gyflawni ac nid oedd Llywodraeth Prydain yn gwneud hynny. Fodd bynnag, ceir gwrthdaro yn yr ystyr y byddwn, ar ddiwrnod arall, yn ei ystyried yn duedd braidd yn amheus ac efallai na fyddwn yn croesawu cyfraniad yr UE ar fater arall. Felly, yn fy marn i, mae’r rhain yn faterion ansicr.

Cyfeiria un cynnig pwysig yn y papur hwn at fod yn agored. Rhaid cael ymgais wirioneddol i gyfranogi ar lefel Ewropeaidd. Mae’r Undeb Ewropeaidd wedi cyfrannu llawer i’r diffyg diddordeb mewn gwleidyddiaeth a geir ym Mhrydain am ei bod mor anodd i ddeall beth sy’n digwydd yn yr Undeb Ewropeaidd. Pryd bynnag y codwch y mater gyda’r rhan fwyaf o bobl, collant ddiddordeb. Mae’r Blaid Geidwadol wedi trafod y materion hyn mewn mwy o ddyfnder. Weithiau bydd pobl yn ymateb i hynny yn yr un ffordd ag y gwnaeth John Griffiths yn gynharach; yr oedd yn wirion ac yn gecrus. Y gwirionedd yw ein bod ni wedi mynd i’r afael â’r mater hwn ac nid yw pleidiau eraill wedi gwneud hynny. Maent yn dueddol o fod wedi cael eu dylanwadu gan arweinwyr eu plaid ac nid ydynt wedi mynd i’r afael â’r problemau gwirioneddol. Yr ydym wedi dioddef mewn etholiadau yn sgîl hyn, ac mae pobl wedi manteisio ar safbwyntiau dilys aelodau o’r Blaid Geidwadol. Mae wedi cuddio’r ffaith bod gennym ymrwymiad gwirioneddol tuag at ofal iechyd da a gwasanaethau addysg a chludiant da. Anghofir hynny weithiau mewn etholiadau am ein bod yn trafod y mater Ewropeaidd ac nid yw unrhyw un arall yn gwneud hynny. Yng Nghymru, mae pobl wedi anghofio mai ni yw’r blaid sydd wedi ymrwymo ers tro byd i hyrwyddo’r iaith Gymraeg a’i diwylliant. I ryw raddau, cuddiwyd ein hymrwymiad i’r materion hyn.

Mae bod yn agored yn broblem wirioneddol oherwydd graddau cyfraniad y Llywodraeth Brydeinig. Y mater pwysig ar hyn o bryd—ac nid oes ganddo gysylltiad uniongyrchol â’r hyn a drafodwyd heddiw—yw’r ewro. Gwyddom oll fod yr ewro yn gam gwleidyddol ymlaen i Ewrop—fe ŵyr pawb yn Ewrop ac yn y Siambr hynny mae’n debyg—ac eto yr ydym oll yn gweld y Llywodraeth Brydeinig yn pwysleisio’r pum prawf. Dim ond ymarfer mewn cysylltiadau cyhoeddus ydyw ac eto yr ydym yn ei dderbyn. Disgwyliwn i bobl Prydain allu cymryd rhan mewn materion Ewropeaidd a deall beth sy’n digwydd, tra bod ymagwedd y Llywodraeth tuag at y mater pwysicaf a wynebwn ym Mhrydain heddiw yn cael ei gwneud ar sail gwbl ffug. Mae Llywodraeth y wlad hon, a’r rhai sy’n ei chefnogi, yn derbyn hynny mae’n debyg. Mae’n gwbl annerbyniol.

Ofnaf y ceir dadl ar fater pwysig yr ewro lle, ar y naill law, mae gennych ymlyniad emosiynol wrth arian Prydain ac, ar y llaw arall, ffeithiau economaidd di-sail a ddyfynnwyd heb gyfiawnhad. Er enghraifft, gofynnodd Phil Williams pwy ddylai fod yn gyfrifol am y cwota llaeth; yr oedd yr hyn a ddywedodd yn anghywir. Dywedodd Ron Davies y byddai hyn yn anochel, fel bo hynny’n reswm dros fod o’i blaid. Gwnaeth Jocelyn sylwadau tebyg am Gymru’n cael ei gadael ar ôl. Ni ddywedodd sut. Gwneir y datganiadau hyn fel pe dylem eu derbyn yn awtomatig heb drafod y mater yn briodol.

Soniaf yn fyr am bwnc arall; gwelaf fod amser yn brin. Pan nad oes nodiadau gennyf, Ddirprwy Lywydd, daw fy amser i ben yn gyflym. Y pwnc yw is-reolaeth—rhyddid gwledydd i weithredu mewn ffordd sy’n addas iddynt hwy lle bynnag y bo hynny’n bosibl. Pan fydd y Prif Weinidog yn cynrychioli’r Cynulliad, gobeithiaf y bydd yn cyflwyno hynny. Ochr yn ochr â bod yn agored, dyma’r ffordd allweddol y dylai’r Undeb Ewropeaidd ddatblygu. Defnyddir cymhorthion y wladwriaeth fwyfwy yn ddiangen i reoli’r hyn a wnawn yng Nghymru. Dyma’r ddau fater pwysicaf y gall y Prif Weinidog eu datblygu a chredaf y bydd yn gweld bod pawb yn y Cynulliad yn ei gefnogi.

in Welsh During this debate many speakers have referred to the importance of this issue; I endorse that. It is good to see consensus in this establishment on the need for Wales to play a full role in Europe. Let us not deceive ourselves; it will not be easy for a small country like Wales to contribute to developments in Europe. Ron Davies mentioned the changes that are taking place and the need for us to reassess our perceptions of sovereignty. That is important. It is exceptionally important that, in the process of change, Wales’s interests are protected.

in Welsh The Government of Wales Act 1998 places no obligation on the National Assembly to refer to European matters. The National Assembly for Wales does not have a duty to inform the public of European matters, nor to promote interest in or discussion of such matters. The Government of Wales Act 1998 does not allow Wales the same responsibility in terms of upholding and protecting Wales’s interests in Europe as that allowed to the European Parliament. In such a situation, it is important that the will exists within the National Assembly for Wales and the Government of Wales to ensure that Wales’s voice is heard in Europe.

in Welsh It will not be easy for Wales to play a full role in Europe, but it is not impossible to do so. Recently, the Assembly applied for European funding to develop sustainable development schemes—as the result of a Plaid Cymru amendment—and was successful in that application. Now, Wales is leading the way in Europe on this important issue of creating sustainable communities, developing a sustainable economy and ensuring that our services are sustainable. There is nothing more important to the future of Wales and Europe. Wales is at the forefront because we decided to take a bold step on an issue on which a small country like Wales has an opportunity to contribute. It is important that we take advantage of such opportunities and that we possess the political will to do that.

yn Saesneg Cyfeiriodd y Prif Weinidog at yr angen am gonsensws. Perygl consensws yw eich bod yn canolbwyntio gormod ar yr angen i’w sicrhau, gan golli cyfle i chwarae rhan ganolog a phwysig yn y gwaith datblygu. Gallwch golli cyfleoedd i ymestyn ffiniau a dylanwadu ar newid. Cyfeiria’r Papur Gwyn, yn nhermau trefniadau contract, at y posibilrwydd o sefydlu cytundebau teiran ar sail targedau. Beth sydd mor radical am y syniad hwn? Beth sydd mor radical ynglŷn â chael cynllun peilot ar gyfer Cymru? Mae’r Papur Gwyn yn annog hynny ac yn nodi’n bendant y dylid archwilio

yn Saesneg a

Mewn munud, Jonathan. Gadewch i mi orffen y pwynt hwn. Heriaf y Prif Weinidog i ymrwymo Llywodraeth Cymru i sefydlu cynllun peilot yng Nghymru i archwilio’r posibiliadau hyn ac ymateb yn gadarnhaol i’r anogaeth a roddwyd yn y Papur Gwyn hwn. Rhaid inni ystyried yr hyn y gall gwlad fechan fel Cymru ei chyfrannu i ddatblygiadau polisi yn Ewrop.

Thema ganolog y contractau teiran fydd caniatáu i aelod-wladwriaethau neu ranbarthau gael eu gosod mewn grwpiau i weithredu polisïau’r UE yn gynt. A gytunwch fod hynny’n cydnabod y bydd gweithredu polisïau’r UE yn unffurf yn anodd oherwydd maint posibl yr Undeb Ewropeaidd o fewn y pum i 10 mlynedd nesaf? A gytunwch fod hyn yn cydnabod bod yr UE yn tyfu gymaint fel y bydd yn rhaid inni gael Ewrop aml-haen, aml-gyflymder?

Cytunaf â chi, Jonathan. Dyna pam ei bod yn bwysig bod Cymru’n dylanwadu ar ddatblygiad polisïau yn Ewrop ac nad yw’n fodlon bod o dan adain ac yng nghysgod Llywodraeth San Steffan bob amser. Rhaid i Gymru fod yn ddylanwadol a sicrhau y codir materion sy’n bwysig i Gymru. Dychwelaf at yr her a roddais i’r Prif Weinidog. Mae gan Gymru gyfle i gyfrannu’n llawn. A wnaiff sicrhau bod y Llywodraeth a Chynulliad Cenedlaethol Cymru’n chwarae rhan lawn yn y datblygiad polisi hwn? A wnaiff ymrwymo ei hun a’i Lywodraeth i gynllun peilot o drefniadau contract i Gymru?

Diolchaf i bawb a gyfranodd i’r ddadl hon. Cywiraf rai o’r argraffiadau a roddwyd yn ystod y ddadl. Yr oeddech chi a sawl person arall, Nick, yn iawn i gyfeirio at y ffaith bod y gair ‘ehangu’ yn ymddangos yn y Papur Gwyn. Fodd bynnag, nid yw’n ymddangys felly yng nghyd-destun y diwygiadau o gyfansoddiad Ewrop a’r cwestiwn o bleidleisio mwyafrifol amodol y cyfeiriasoch ato. Janet, rhoddasoch yr argraff imi ddweud nad oedd hyn yn ymwneud ag ehangu. Yr hyn a olygais oedd nad oedd hyn yn ymwneud ag egwyddor ehangu ac a yw hynny’n syniad da ai peidio. Cawn gyfle i drafod y mater hwn eto. Cawn sawl cyfle hefyd i drafod proses Laeken, oherwydd byddwn am gyfrannu i’r ddadl honno a sicrhau y gwrandewir ar ein safbwyntiau ym Mhwyllgor y Rhanbarthau. Yr wyf yn falch bod Rosemary Butler wedi cyfrannu i’r ddadl ac wedi trafod y prif bwynt sef ein bod, fel sefydliadau newydd—

Mewn munud, Nick. O’u cymharu â sefydliadau hŷn, fel llywodraeth leol a’r aelod-wladwriaethau confensiynol, mae Ewrop a’r Cynulliad yn dioddef. Yr ydych yn iawn i ddweud bod pobl yn meddwl ein bod yn busnesu—ond nid wyf yn siŵr am anghysbell—ac y codir cwestiynau ynglŷn â pham ein bod yn bresennol. Codir y cwestiynau hyn am ein bod yn newydd. Mae Ewrop yn dioddef o hynny ac yr ydym ninnau’n dioddef o hynny hefyd. Bwriedir i Bwyllgor y Rhanbarthau weithredu fel sefydliad sy’n gwrthbwyso hynny ac edrychaf ymlaen at gyfraniad Rosemary i hynny. Yr oedd sylwadau John Griffiths braidd yn gryf pan ddywedodd bod Pwyllgor y Rhanbarthau wedi bod yn ymbalfalu. Ni chredaf ei fod wedi cyfrannu’r hyn a ddisgwylid ohono pan gafodd ei sefydlu’n wreiddiol, ond yr wyf yn sicr y caiff statws uwch yn awr ac edrychaf ymlaen at gyfraniad Rosemary ymhen blynyddoedd i ddod.

Gan ddychwelyd at ehangu, onid yw’n wir na allwn ystyried pleidleisio mwyafrifol amodol ar wahân i’r hyn sydd ar fin digwydd yn Ewrop? Gwyddom y bydd yr aelod-wladwriaethau hyn wedi ymuno erbyn diwedd 2004. Mae cyswllt anorfod rhwng hynny â phleidleisio mwyafrifol amodol. A wnewch chi ailystyried eich sylwadau a chydnabod bod yr hyn a ddywedwn ynglŷn â diogelu buddiannau Cymru ar ôl i’r ehangu ddigwydd, yn effeithio ar y ffordd y rheolir yr UE? Dyna pam y cyflwynasom welliant 2.

Mae’r Papur Gwyn ar lywodraethu yn eithrio’r mater hwnnw’n bendant. Dyna yw’r pwynt. Ni allwch drafod mater nad yw wedi’i gynnwys yn y Papur Gwyn wrth drafod y Papur Gwyn. Hefyd, Nick, mae eich agwedd yn negyddol iawn tuag at fy ymgais i sicrhau consensws. Mae’n amlwg i mi nad yw cynnig y Llywodraeth wedi’i anelu at un blaid yn unig. Yr ydym yn ceisio sicrhau consensws. Y broblem yw nad oes unrhyw gyswllt rhwng y gwelliannau a gyflwynwyd â’r Papur Gwyn. Yr ydym am sicrhau consensws a gall unrhyw un sydd wedi darllen y cynnig ac sy’n barod i’w ystyried yn deg weld mai dyna yw ei fwriad.

Derbyniaf, fel y dywedodd llawer o’r Aelodau, fod y cyd-destun y cynhelir y ddadl hon ynddo—wrth baratoi ar gyfer ehangu—yn creu problem. Mae Romano Prodi, fel Llywydd y Comisiwn Ewropeaidd, yn ceisio datrys y broblem honno. Gyda 300 miliwn o ddinasyddion yn yr Undeb Ewropeaidd, mae sefydliadau Ewrop yn sigo, a byddant yn sigo ymhellach fyth, o bosibl nes y byddant wedi chwalu, os na chânt eu newid a’u moderneiddio. Rhaid eu gwneud yn fwy tryloyw a chanolbwyntio llai ar ddiplomyddion mewn cangellfeydd sy’n llunio cytundebau y tu ôl i ddrysau caeëdig. Os na fyddwch yn eu hagor i ddinasyddion cyn i’r ehangu ddigwydd, mae perygl y bydd y sefydliadau yn chwalu. Dyna yw’r mater allweddol ynglŷn ag amseriad y Papur Gwyn ar lywodraethu a phenderfynu pryd y mae’r Cynulliad am gyfrannu i’r ddadl. Ni chydnabu Rhodri Glyn Thomas, yn ei gyfraniad ef, y ffaith ein bod wedi sefydlu cynhadledd Llandudno, a gynhelir ymhen mis, er mwyn cynnwys dinasyddion Cymru. Nid oes unrhyw bwynt cymryd arnom ein bod yn holl wybodus. Yr ydym am weld yr holl ran-ddeiliaid posibl eraill yn—

Ymddiheuraf, Brian, ond nid oes gennyf amser.

Wrth ymateb i gyfraniad Alun Cairns a chyfraniadau eraill nid yw hyn yn golygu hoffi Ewrop ai peidio neu a ydych yn cael eich cyhuddo o estrongasedd. Mae sefydliad, yr ydym oll yn aelod ohono, yn cynnig diwygiadau a gaiff effaith uniongyrchol ar ranbarthau ac awdurdodau lleol Ewrop. Bwriadwn barhau i atgyfnerthu llais Cymru yn Ewrop. Soniwyd am lawer o fythau clasurol heddiw yn dweud nad oeddem wedi cyfrannu fel y dylem fod wedi gwneud yng nghynhadledd Liége. Ymddiheuraf nad oeddwn yno. Y mae ein safbwynt ni ar ddatganiad Fflandrys, hyd y gwn i, yr un peth â safbwynt yr Alban. Yr wyf wedi trafod y mater gyda’r Albanwyr, er nad yn ddiweddar ac nid gyda’r weinyddiaeth newydd. Fodd bynnag, trafodais hyn gyda’r Albanwyr yng nghynhadledd Barcelona, pan oeddwn i yno. Ni chafodd ein safbwyntiau hwy na’n rhai ni eu cynnwys yno. Ni chredaf fod gan yr Albanwyr unrhyw fwriad i ddefnyddio’r rhan o’r datganiad Fflandrys y maent wedi’i lofnodi, oherwydd pan fyddwch yn llofnodi datganiad byddwch yn ei dderbyn yn ei gyfanrwydd. Ni chredaf y bydd yr Albanwyr am ddefnyddio’r cyfleuster o gael mynediad uniongyrchol i Lys Cyfiawnder Ewrop, yn hytrach na chael mynediad drwy’r aelod-wladwriaeth, er eu bod wedi llofnodi’r datganiad.

Mae’n ddrwg gennyf, Phil, ond yr wyf eisoes ymhell dros fy amser.

Yn nhermau ehangu rôl Cymru a’r hyn y gallwn ei gyfrannu, yr ydym eisoes wedi cyflawni cryn dipyn o ran sicrhau y clywir ein llais. Mae Länder yr Almaen a rhanbarthau Sbaen yn genfigennus iawn bod ein Gweinidogion ni wedi cyfrannu’n uniongyrchol yng nghyfarfodydd Cyngor y Gweinidogion, a’n bod yn arwain cynrychiolwyr Cyngor y Gweinidogion yn achlysurol. Ni all Länder yr Almaen na rhanbarthau Sbaen wneud hynny. Gall y Belgiaid wneud hyn yn achlysurol, ond ar sail rota. Bydd un o’r tri rhanbarth yn arwain pwnc datganoledig yn achlysurol. Fodd bynnag, o ystyried cyfansoddiad llafar Prydain, mae Cymru’n gwneud defnydd llawn a hyblyg o Gyngor y Gweinidogion ar y cyd ag aelod-wladwriaethau. Yr ydym wedi gwneud llawer i atgyfnerthu llais Cymru yn Ewrop ac achubwn ar bob cyfle i wneud hynny ymhellach yng nghyd-destun y Papur Gwyn ar lywodraethu.

Ymhellach i’r pwynt hwnnw o drefn, deallaf eich pwynt ynghylch yr amser a bennwyd, ond o gofio bod sawl pwynt yr oedd yr Aelodau am eu hegluro i’r Prif Weinidog, pe gofynasid iddo barhau y tu hwnt i’r amser a bennwyd ar ei gyfer, byddai pawb wedi cytuno i hynny.

Ymhellach i’r pwynt hwnnw o drefn, cyfeiriaf at eich dyfarniad ddydd Mawrth ynglŷn â chyfraniad a wnaed gan Eleanor Burnham, pan gyfeiriodd at arweinydd Plaid Cymru—The Party of Wales. Dywedasoch, os bydd siaradwr yn cyfeirio at Aelod arall o’r Cynulliad, y dylent ildio i’r Aelod hwnnw. Cyfeiriodd y Prif Weinidog heddiw at gyfraniadau a wnaed gan Aelodau o fy mhlaid i a phleidiau eraill, ond eto gwrthododd ildio.

Hoffwn gofnodi na wnaeth y Prif Weinidog geisio osgoi derbyn ymyriadau. O gofio bod gennym ddwy awr ar gyfer y ddadl hon, gofynnais i’r Dirprwy Lywydd a fyddai’n rhaid i’r Prif Weinidog gadw at y 15 munud, neu a fyddai’n cael mynd y tu hwnt i hynny. Dywedwyd wrthyf y byddai’n rhaid iddo gadw at y 15 munud. Dyna a wnaeth y Prif Weinidog, a dyna pam na dderbyniodd unrhyw ymyriadau.