Gobeithio nad ydych chi’n disgwyl imi siarad ddeng munud yn gynt, Lywydd. Dechreuaf drwy atgoffa pawb o’r ddihareb Dsieineaidd enwog, ‘Rhowch bysgodyn i ddyn ac fe fwydwch ef am ddiwrnod, dysgwch iddo bysgota a’i fwydo am oes’. Fel sy’n wir am bob dihareb, mae bod yn gyfarwydd â hi’n lleihau ei heffaith ond nid ei gwirionedd. Mae hanes polisi economaidd yng Nghymru’n frith o esgyrn pysgod. Daeth un Llywodraeth ac Ysgrifennydd Gwladol ar ôl y llall yn 60au a 70au’r ganrif hon i daflu arian at y diwydiannau trwm traddodiadol yng Nghymru, gan obeithio y byddai rywsut yn creu swyddi cynaladwy er gwaetha’r dirywiad hirdymor yn y diwydiannau hynny a’r gystadleuaeth gynyddol o wledydd eraill.

Yn ddiweddar, dechreuwyd dilyn trywydd gwahanol a buddsoddi er mwyn denu mewnfuddsoddiant gan gwmnïau’r uwch-dechnoleg ar raddfa fawr. Mae 1,000 o swyddi yma a 300 fan draw, wedi creu penawdau da iawn i Lywodraethau yn y tymor byr. Fodd bynnag, pan fydd Wall Street yn dechrau crynu, neu pan fydd gwyntoedd oer yn chwythu drwy’r cyfnewidfeydd stoc yn y Dwyrain Pell, nid oes dim i rwystro’r cwmnïau amlwladol hyn rhag codi pac a symud i rywle arall ar frys, gan ddifetha economïau lleol yn y cyfamser.

Yr oedd Halla i fod i greu swyddi ym Merthyr. Erbyn hyn, mae’r safle ar werth a chafwyd cais am osod siop arddangos ceir yno. Yr oedd Lucas SEI yn Ystradgynlais yn gyflogwr mawr, ond cododd ei bac a symud i Wlad Pwyl. Gellir mynd ati mewn sawl ffordd i geisio cadw cwmnïau mawr. Fodd bynnag, mae ymdrechu i greu cyflogaeth drwy ddulliau artiffisial heb fynd i’r afael â’r rhwystrau strwythurol wedi mygu ac yn dal i fygu’r broses o greu swyddi cynhenid. Nid yw hynny’n golygu y dylem symud y pwysau o’r naill ben o’r glorian i’r llall. Rhaid inni unioni’r fantol rhwng buddsoddi o’r tu allan a busnesau cynhenid.

Nid yw rhannu pysgod heb ddarparu ar gyfer y bobl sydd â’r dalent a’r gallu i ddechrau pysgota’u hunain yn ffordd gall o fynd ati. Dyna pam y mae banc datblygu’n hanfodol os ydym am greu’r ysbryd a’r hinsawdd fentrus sy’n angenrheidiol er mwyn sicrhau twf economaidd hirdymor cynaladwy a dyna pam y dylai hyn fod yn hanfodol i unrhyw strategaeth economaidd genedlaethol, yn hytrach nag yn rhywbeth y sonnir amdani’n llugoer fel rhan o broses ymgynghori barhaus, ond mewn dogfen strategaeth a anfonir i Frwsel.

Nid oes sôn yn y dogfennau sydd ger ein bron ni a’r Pwyllgor Datblygu Economaidd y bore yma am fanc datblygu economaidd i Gymru. Mae’r adran ar gefnogaeth ariannol i sefydlu mentrau newydd a datblygu busnesau sydd eisoes yn bod yn sôn am gefnogi cyflenwad ychwanegol o fenthyciadau cyllid a chyfalaf menter gydag o leiaf 50 y cant yn cael ei ddarparu gan y sector preifat. Nid oes gennym seilwaith banc datblygu i ymgynghori arno. Dyna pam na allwn dderbyn y gwelliant, oherwydd, os nad yw’r syniad yn mynd allan i’r bobl a’r gwahanol bleidiau a strwythurau yng Nghymru, ni allwn ymgynghori arno.

Cynigiwn y dylai’r syniad hwn fynd allan gyda’r dogfennau hyn er mwyn i bobl gael cyfle i roi eu sylwadau arnynt. Mae ymgynghori o’r fath yn elfen hanfodol o’r strategaeth adfywio yng Nghymru y gallwn ei sicrhau gydag arian Ewrop. Mae amser yn brin iawn.

Yr oedd Ffederasiwn y Busnesau Bach yn aelod o’r tasglu a luniodd y strategaeth ddatblygu genedlaethol a buont yn hyrwyddo’r strategaeth honno. Y ddogfen y buom yn edrych arni y bore yma yw’r hyn y mae’r tasglu’n ei gynnig. Felly, pam y mae Mike yn meddwl bod Ffederasiwn y Busnesau Bach heb geisio cynnwys hyn yn y ddogfen, a pham y dylem ei gynnwys?

Deallaf fod y Ffederasiwn wedi ceisio’i gynnwys yn y ddogfen. Maent wedi pwysleisio hyn ar y tri achlysur yr wyf wedi cyfarfod â hwy ers yr etholiad. Credaf felly eu bod wedi ceisio’i gynnwys ac wedi methu. Yn y pen draw, yr oedd a wnelo hyn fwy â’r ffordd yr oedd y dogfennau’n cael eu hysgrifennu na’r broses yr oeddent yn ceisio’i chyflawni. Nid oes gennyf ddim i brofi hynny, ac eithrio’r hyn a ddywedwyd wrthyf gan y Ffederasiwn.

Fodd bynnag, mae’n gonglfaen y dylem fod yn ei drafod yn ystod yr ychydig fisoedd nesaf. Nid oes gennym lawer o amser. Ni fyddai’n briodol i’r Cynulliad ystyried a phenderfynu ar hyn heb ymgynghori. Mae’r broses felly, yn broses ymgynghorol. Os nad yw’n mynd allan i bobl ymgynghori yn ei gylch, ni ellwch ddod ag ef yn ôl eto ac ychwanegu ato. Mae hynny bron iawn yn ffordd dawtolegol o ddweud pam na allaf dderbyn y gwelliant. Byddai’n well gennyf gael rhywbeth i siarad amdano yn hytrach na dim ond gofyn i bobl nodi bod bwlch.

Mae nifer o gynlluniau a syniadau da yn y ddogfen strategaeth, ond mae angen inni ganolbwyntio ar ysbryd mentergarwch. A fyddwn yn gallu dweud ar ddiwedd 2006 bod newid seismig wedi bod yn ysbryd mentergarwch Cymru? Gobeithio y byddwn ni, ond nid yw hynny’n sicr o bell ffordd. Mae’r ddogfen yn brin o’r weledigaeth a’r syniadau sydd eu hangen i fwrw ymlaen â phroses adfywio economaidd y tu hwnt i gyfnod cyllido Ewrop, a gwnaethpwyd y pwynt hwnnw’r bore yma yn y Pwyllgor Datblygu Economaidd. Diben y ddogfen yw creu gweledigaeth ar gyfer cadernid economaidd Cymru yn y dyfodol. Dylai hyn gynnwys ymgynghori gyda phartneriaid y Cynulliad ym myd busnes, academia a’r sector gwirfoddol, ond ni allwn ymgynghori ynghylch hyn os nad yw yno yn y lle cyntaf.

Ar ôl ymgynghori felly gyda’r Ffederasiwn, partneriaid ym myd busnes ac academia sydd wedi dadlau cyhyd am fesur o’r fath, cynigiwn hwn fel prosiect blaengar i ailddosbarthu rhywfaint o arian strwythurol Ewrop ymhlith busnesau a phobl fentrus gynhenid y mae llewyrch ein dyfodol yn dibynnu arnynt. Sôn yr ydym ni am ddatblygu cynaladwy a phontio’r bwlch ariannol sydd wedi gwahanu Cymru oddi wrth brif lif y cyfalaf sydd wedi’i ganoli yn Llundain. Mae nifer o resymau pwysig dros hyn.

Yn y lle cyntaf, y bwlch ariannu. Ni ddarperir digon o gyfalaf buddsoddi yng Nghymru. Mae ar fanciau’r stryd fawr ofn mentro, felly byddech yn disgwyl hynny. Rhaid iddynt warchod buddiannau eu cwsmeriaid, eu cleientiaid a’u cyfranddalwyr, fel pawb arall. Mae cyfalaf mentro yng ngwledydd y Deyrnas Unedig wedi’i ganoli’n bennaf yn Ninas Llundain. Anaml iawn y bydd yn lledu y tu hwnt i’r filltir sgwâr aur. Mae’r diffyg cyfryngau ar gyfer ailddosbarthu’r cyfalaf yn rhanbarthau gwledydd y DU yn rheswm pwysig pam y mae’r bwlch anghydraddoldeb hwn yn fwy nag yn unman arall yn Ewrop.

Dywedodd Llysgennad America wrthym nad yw cyfalafwyr menter yng ngwledydd y DU yn gwasanaethu’n busnesau newydd gystal ag y gallent ac y dylent. Gwnaethpwyd y pwynt hwnnw gan nifer o fusnesau gwledydd y DU a nifer o gyfalafwyr menter o’r Unol Daleithiau mewn cyfarfod yn Llundain yn ddiweddar. Gallwn fanteisio ar brofiad America a chyfeiriaf at hynny maes o law.

Yr ydym ar ein pennau ein hunain yn Ewrop yn hyn o beth. Ni yw’r unig economi fawr yn Ewrop sydd heb fanciau datblygu dan berchnogaeth gyhoeddus, lle bydd yr elw’n cael ei bwmpio’n ôl i fuddsoddi yn y gymuned yn hytrach na mynd yn ddifidendau i gyfranddalwyr. Yr enghraifft amlwg yw’r Baden-Württemberg, un o Länder yr Almaen, lle ceir banciau datblygu lleol a rhanbarthol. Yn eu tro, byddant yn cefnogi datblygu eu busnesau. Er mawr syndod, Llywodraeth y DU ac eraill a sefydlodd y broses honno am ei bod yn ei gweld yn fuddsoddiad hirdymor i greu hinsawdd arloesi a chystadlu.

Gadewch imi droi at fodel yr Unol Daleithiau. Yr oedd Llysgennad America’n ddiddorol pan fu’n siarad â ni’r wythnos ddiwethaf a bron mor ddiddorol yn y sgyrsiau mwy preifat a gafodd gyda ni am ei brofiadau. Fe gofiwch ei fod yn ymgynghorydd ar fusnesau bychain i’r Arlywydd Clinton, ac yn y swyddogaeth honno, iddo fod yn gweithio gyda De Carolina. Gwelodd fod arian hadau corn yn holl bwysig er mwyn gwireddu’r syniad gwleidyddol aruchel. Dywedodd am Dde Carolina a’r Unol Daleithiau i gyd—a rhoddodd bedair neu bum enghraifft o Dde Carolina—bod angen creu’r weledigaeth wleidyddol fawr. Rhaid i ni fel Cynulliad rannu’r weledigaeth honno. Y tu ôl iddi, yr oedd cyfalaf yr hadau corn. Nid oedd yn swm mawr o arian, ond yr oedd yn beirianwaith i gefnogi pobl fentrus. Mae mentro’n golygu risg ac er mwyn cael risg, mae angen arian.

Mae cyfleoedd ar gael i bobl greu a mentro. Mae mentrwyr yn bobl ryfedd, bron cynddrwg â gwleidyddion. Byddant yn ymddwyn mewn ffyrdd rhyfedd, yn dweud pethau rhyfedd, ac nid ydynt bob amser yn ymddwyn yn gyson. Fodd bynnag, rhaid inni annog mentrwyr am fod ganddynt y penderfyniad i sefydlu eu busnesau hwy eu hunain. O ble y bydd y bobl hyn yn dod? Pa fath o bobl ydynt? Pa fath o gymhellion fydd ganddynt? Efallai y byddant yn gweld cyfle ac am wneud arian mawr. Efallai eu bod yn rheolwyr canol rhwystredig mewn cwmnïau mawr sy’n coleddu syniadau am gynnyrch neu wasanaethau na allant eu gwireddu yn eu cwmnïau presennol. Efallai eu bod yn staff sydd wedi colli eu swyddi a’u gorfodi i ail-feddwl am flaenoriaethau eu gyrfa. Efallai eu bod yn ôl-raddedigion prifysgol neu’n bobl academaidd sydd wedi ymroi i feddwl am syniadau newydd ac sydd â chefndir ym maes ymchwil. Efallai eu bod yn gweithio mewn rhannau eraill o wledydd y DU neu dramor ond yn dymuno dychwelyd i Gymru. Mae Iwerddon yn ceisio denu’n ôl ddynion busnes mentrus o safon sy’n gweithio dramor.

Ni fydd canfod y bobl, hyrwyddo cyfleoedd a sicrhau bod y seilwaith ariannol yn cefnogi’r amcan aruchel o greu busnesau newydd yng Nghymru yn hawdd. Fodd bynnag, mae’n hanfodol er mwyn sicrhau ffyniant Cymru yn y dyfodol. Felly, mae’n holl bwysig inni gael pobl sy’n fodlon mentro. Rhaid inni newid y cydbwysedd. Mae bron pob plaid yn cytuno bod rhaid inni symud o ddiwylliant o ddibyniaeth ar fuddsoddi o’r tu allan i ddiwylliant sy’n gyfuniad o fuddsoddi o’r tu allan a mentro. Nid yw mentrwyr yn tyfu ar goed.

Mae Cymru yn awr yn talu’r pris am anwybyddu’r sector busnesau bach. Yr ydym wedi dibynnu ar fuddsoddi o’r tu allan a chreu swyddi yn hytrach na rhoi’r modd i bobl Cymru greu cyfoeth drostynt hwy eu hunain. Gwelsom ganlyniadau meddwl byrdymor fel hyn. Cawsom ein dal i wystl gan gwmnïau mawr sy’n gallu codi pac a symud i rywle arall. Drwy adeiladu sector busnes grymus a chryf yng Nghymru, gallwn angori’r cwmnïau hynny.

Os nad yw arian Amcan 1 yn cyflawni dim arall, rhaid iddo greu hinsawdd o fentro yng Nghymru. Dyma’r unig lwyfan ar gyfer twf hirdymor cynaladwy a dyna pam y mae’r Democratiaid Rhyddfrydol ac eraill yn galw am ymgorffori banc datblygu menter yn y ddogfen strategaeth a anfonwn i Frwsel fel mater o frys. Ni all banc datblygu fod yn elfen ychwanegol. Mae’n hanfodol i lwyddiant Amcan 1 ac arian Ewrop.

Gadewch inni edrych ar y ffeithiau. Y bedwaredd ar ddeg o Orffennaf yw hi heddiw. Cyhoeddodd tasglu Ewrop ei gynigion ar gyfer y strategaeth datblygu economi genedlaethol, dogfen rhaglen sengl Amcan 1, a rhaglen weithredu Amcan 3. Yr ydym yn awr mewn cyfnod o ymgynghori cyhoeddus sy’n para tan 13 Medi. Bydd y cynigion terfynol yn cael eu cyflwyno gerbron y Cynulliad i’w hystyried ac efallai y bydd yn briodol i gynnwys banc datblygu yn y strategaeth pan fydd yr ymgynghori ar ben. Dywedodd Cadeirydd y Pwyllgor Datblygu Economaidd wrthyf i hynny gael ei drafod yn un o gyfarfodydd y Pwyllgor y bore yma a gofynnwyd i swyddogion gynnwys y cynigion pan ddaw’r mater hwn yn ôl i’w drafod gan y Cynulliad.

Nid oes gennyf amheuaeth na chyflwynir sylwadau parthed y banc datblygu menter. Ni fydd pob sylw yn awgrymu’r un math o sefydliad ond byddant yn cynnig safbwyntiau dilys y dylid eu hystyried. Mae’r cynnig heb y gwelliant yn rhoi’r drol o flaen y ceffyl. Mae’r broses ymgynghori’n mynd rhagddi ar hyn o bryd ac ni wyddom eto beth fydd y canlyniadau. Rhaid archwilio’r holl sylwadau a gyflwynir am y ddogfen ymgynghori yng nghyd-destun gweithgareddau eraill sy’n helpu busnesau bach a datblygiad economi Cymru.

Fel Ysgrifennydd Cyllid, byddai’n esgeulus ar fy rhan i beidio â sôn am gost. Mae’r dogfennau hyn eisoes wedi eu cyflwyno. A fyddant yn cael eu hailargraffu os caiff y gwelliant hwn ei gymeradwyo neu a fydd gofyn inni ychwanegu darnau bach o bapur atynt? Byddai hynny’n creu cryn dipyn o ddryswch.

Yr hyn y ceisia’r gwelliant ei gyflawni yw rhoi cyfle i’n partneriaid yng Nghymru fynegi eu barn. Yr ydym wedi sôn llawer yn y Siambr hon am fod yn gynhwysol. Ar y pwynt pwysig hwn, beth am inni sicrhau ein bod yn gynhwysol ac ymgynghori ag eraill a allai fod mewn sefyllfa well na ni i gynnig eu barn a’u cyngor ar ffyrdd o sefydlu banc datblygu.

Yr wyf yn cefnogi’r cynnig hwn ar ran Plaid Cymru. Yr ydym wedi cefnogi’r syniad o fanc datblygu a allai roi benthyciadau ffafriol hirdymor i fusnesau cynhenid. Dyma oedd un o swyddogaethau’r awdurdod datblygu cenedlaethol a gyniasom yn ein cynllun economaidd yn 1970—cynnig yr hawliwn a gyfrannodd at sefydlu Awdurdod Datblygu Cymru. Fodd bynnag, ni chafodd y swyddogaeth hon ei mabwysiadu. Yr oedd athroniaeth sylfaenol wrth wraidd ein cynllun economaidd ac mae’r un mor berthnasol heddiw ag ydoedd 30 mlynedd yn ôl. Wrth annog diwydiannau newydd, llawer gwell yw defnyddio arian i ddiddymu’r anfanteision sy’n wynebu busnesau na rhoi grantiau i’w digolledu.

Yn 1970 yr oedd ein syniadau’n ymwneud yn bennaf â gwella’r isadeiledd ffisegol—ffyrdd a rheilffyrdd. Dywedodd Cadeirydd y Pwyllgor Cyfansoddiad, yr Arglwydd Crowther, fod ein cynllun yn ‘eithaf da’, ond ni roesom ddigon o sylw i’r anhawster o godi cyfalaf. Pe baem yn cael gwared â’r anfanteision sy’n wynebu busnesau bach a chanolig eu maint ar hyn o bryd drwy Gymru gyfan, ac yn arbennig ym mharthau anghysbell y wlad, rhaid bod cyflwr pur annatblygedig y sector cyllid, o ble dylai’r cyfalaf menter ddyfod, yn agos at frig y rhestr honno. Cyfeiriaf at un enghraifft benodol sy’n amlygu nifer o bwyntiau allweddol.

Un o’r cynlluniau mwyaf cyffrous yng Nghymru i mi, fel gwyddonydd, yw Epitaxial Products International (EPI) yng Nghaerdydd. Maent yn gwneud gwaith ffiseg rhagorol ac mae’r cwmni heb os yn un o lwyddiannau Cymru—cwmni cynhenid sydd o bwys strategol i’r diwydiant opto-electroneg drwy’r byd. Byddaf yn cyfeirio ato eto, ond yr wyf am bwysleisio pwynt yr wyf wedi ei gadarnhau gyda chyfaill i mi, Mike Scott, a ddechreuodd ar ei waith fel myfyriwr ymchwil ym Mhrifysgol Cymru. Treuliodd ddwy flynedd o’i fywyd yn chwilio am gyfalaf menter i ddechrau cynhyrchu crisialau epitacsiol. Yn y diwedd, daeth yr ateb i’w broblem o ffynhonnell anghonfensiynol—Shell Ventures, cangen o’r cwmni petrogemegol sydd wedi ymroi i gefnogi’r syniadau technolegol ‘delfrydol’ diweddaraf. Hanes yw’r gweddill, fel y dywed yr hen air.

Yr oeddwn felly’n falch o weld bod y cynnig ar gyfer banc datblygu yn cael y flaenoriaeth uchaf ym Maniffesto Cynulliad Ffederasiwn y Busnesau Bach. Gwnaeth y sefydliad hwnnw bwynt sy’n cyd-fynd â’n hathroniaeth ni, sef bod elfen o gyfalaf wedi ei sicrhau dros gyfnod hir yn aml yn well cyfraniad i lwyddiant menter newydd na grantiau sefydlu byrdymor. Ymhelaethwyd ar gynnig Ffederasiwn y Busnesau Bach gan ddogfen a gyhoeddwyd yn ddiweddar yn galw am fanc datblygu menter.Yr hyn sy’n gwneud y ddogfen yn glodwiw yn fy marn i yw ei bod yn wynebu’n ddidwyll y problemau a’r anfanteision a allai godi yn sgîl yr hyn y mae’n ei gynnig.

Mae’n bleser gennyf gefnogi’r cynnig hwn a dymuna Plaid Cymru ei gefnogi ar ei ffurf wreiddiol gan iddo fod yn bolisi gennym ers 30 o flynyddoedd ac, yn ymarferol, efallai na chawn ni fel Cynulliad gyfle i wneud argymhelliad cadarn nes bydd y strategaeth ddatblygu genedlaethol bron chyrraedd ei gwedd derfynol.

Diolch yn fawr Mr Llywydd. Mae Cymru ar ei hôl hi o’i chymharu â gweddill y Deyrnas Unedig ac Ewrop o ran datblygu Busnesau Bach a Chanolig. Mae sgiliau, diwylliant, diffyg cyfalaf a’r isadeiledd oll yn chwarae eu rhan i atal ein busnesau bach a chanolig eu maint rhag datblygu ymhellach. Mae prif flaenoriaeth y Cynulliad yn eglur – cawn ein barnu ar y modd yr ydym yn gwella pob un o’r elfennau hynny ar gyfer trefniadaeth byd busnes. Bydd ein llwyddiant neu’n methiant fel Siambr ddeddfwriaethu yn dibynnu ar y modd yr ydym yn adfywio ein perfformiad economaidd.

Fodd bynnag, mae ein cyfraniad yn lled gyfyngedig. Mae llawer o’r cyfrifoldeb dros bolisïau adfywio economaidd yn perthyn i eraill. Ers yr etholiad cyffredinol diwethaf, mae dwylo busnesau wedi cael eu clymu. Mae rhagor o ddeddfwriaethu gan Lywodraeth Lafur San Steffan a’r Undeb Ewropeaidd Sosialaidd wedi chwalu rhagolygon llawer o fusnesau bach yng Nghymru: y lleiafswm cyflog cenedlaethol, treth ynni, newidiadau i’r dreth gorfforaethol, y dreth ar bensiwn, cynnydd yn y taliadau yswiriant gwladol gan fusnesau, treth ar betrol, cynghorau gwaith, cyfnod tadolaeth, uchafswm wythnos waith, methiant yr ewro a gorbrisio’r bunt. Aiff y rhestr yn ei blaen gan ein gadael ni i geisio adfer y sefyllfa a adewir gan fusnesau bach, canolig a chorfforaethol sy’n brwydro i gadw ar eu traed.

Y peth olaf y dylai’r Cynulliad fod yw corff deddfwriaethu arall sy’n ymyrryd â’r agenda fusnes. Rhaid inni geisio gweithredu’n gadarnhaol, i adfywio busnesau a pheidio â gosod rhagor o reolau a rheoliadau. Mae hyn yn sail i bob cynnig y byddaf yn ei drafod. Mae’r cynnig yn trafod y diffyg darpariaeth ym maes bancio buddsoddol. Mae bwlch i’w lenwi ym maes cyllido a datblygu busnes. Mae llawer gormod o gwmnïau yn dibynnu ar orddrafftiau a datblyga’r rhain i fod yn fenthyciadau hirdymor bron ac iddynt gyfraddau llog a thaliadau uwch nag unrhyw fath o fenthyciad busnes. Efallai y dylwn ddatgan diddordeb ar y pwynt hwn gan fy mod yn cael fy nghyflogi fel ymgynghorydd datblygu busnes gan un o fanciau’r stryd fawr.

Fodd bynnag, mae’r mater yn ehangach na phroblemau gorddrafftiau a chyllido. Mae’n rhaid datblygu cyllido yn y byrdymor a’r hirdymor er mwyn ehangu. Mae’r Awdurdod Datblygu wedi gwneud llawr i gau rhywfaint ar y bwlch hwn. Maent wedi datblygu nwyddau arloesol sy’n mynd i’r afael â’r mater hwn, megis benthyciad datblygu Cymru sy’n cynnig hyd at £100,000 i dalu am anghenion offer neu weithfeydd. Maent yn gysylltiedig â breindaliadau sy’n seiliedig ar lwyddiant, gan ddarparu rhagor o gyllid er mwyn datblygu ymhellach yn sgîl hynny. Mae’r cronfeydd ar gyfer twf technoleg yn cynnig dulliau cyffelyb o annog datblygiadau technolegol ac mae Xénos, Rhwydwaith Busnes Angels Cymru yn ddull arall o ddarparu cyllid er mwyn ehangu cwmnïau. Mae’r bartneriaeth hon yn rhoi busnesau mewn cysylltiad gyda buddsoddwyr a Chyswllt Busnes, yr Awdurdod Datblygu, CBI ac eraill sy’n gweithio law yn llaw i sicrhau bod Xénos mewn cysylltiad a mentrwyr mewn Busnesau Bach a Chanolig sy’n ehangu.

Er mwyn dangos nad pwynt gwleidyddol yw fy mhwynt ynghylch y cyfyngiadau andwyol a’r costau ychwanegol a bennwyd ers yr etholiad cyffredinol diwethaf, ond yn hytrach problem ddilys, mae’n bleser gennyf gymeradwyo gwaith Xénos a gwaith y sefydliadau sy’n rhan ohono; fodd bynnag, y mae un rhybudd. Dau fusnes sydd wedi clywed amdano ac mae hyd yn oed llai o fuddsoddwyr a mentrwyr wedi clywed am ei bosibiliadau. Mae gofyn ehangu ymhellach ac ystyried cyllido busnesau bach a chanolig gyda mwy na £10,000. Rhaid gwella’r cyhoeddusrwydd a’r proffil er mwyn datblygu’r cyfleoedd busnes. Holl fantais Xénos yw y defnyddir cyllid preifat, unigolion a busnesau sy’n barod i fuddsoddi mewn economi Cymreig sy’n gydlynol ac nad yw wedi ei lesteirio gan y sector cyhoeddus a chan reolau a rheoliadau gwleidyddion.

Mae’r cynnig i sefydlu banc datblygu menter fel a saif yn annelwig. O ble y deuai’r arian—y sector cyhoeddus neu’r sector preifat? A fyddai’n disodli Awdurdod Datblygu Cymru a grantiau gan sefydliadau mwy? Pa sicrwydd y gellid ei roi? Yn rhy aml, mae’r sector cyhoeddus yn ychwanegu agendâu eraill ac yn gosod cyfyngiadau sy’n llesteirio buddsoddiad. Gallai ehangu mwy ar Xénos a threfniadau cyllido arloesol eraill gyrraedd at y nod yr ydym oll am anelu ato.

Mae’r cynnig yn awgrymu ymhellach bod cronfeydd strwythurol yn cael eu defnyddio i gefnogi Busnesau Bach a Chanolig. Yr ydym yn cefnogi hyn, ond nid yw’r wybodaeth yn dangos digon o’r manylion angenrheidiol i gynnig atebion dilys. Sylwadau bachog a sbin yw’r pethau olaf mae busnesau am eu clywed. Rhaid ychwanegu manylion dilys, fel sut a phwy, at ddogfen y rhaglen sengl—mae gweithredu a deall yn hanfodol. Rhaid i’r broses a’r peirianwaith fod yn syml ac yn agored. Rhaid i fyd busnes a’r Llywodraeth chwarae eu rhan i roi cig ar yr esgyrn go dila sydd gerbron. Am ychydig wythnosau yn unig y mae’r ymgynghori yn para ond dyma gyfnod pwysicaf holl brosiect Amcan 1. Fodd bynnag, rhaid cofio nad oes unrhyw werth i’r strategaeth datblygu genedlaethol nac Amcan 1 onid yw’r Llywodraeth yn cynnig yr arian cyfatebol gofynnol.

Fe ddywedai unrhyw un sy’n rhedeg busnes bach wrthych mai’r peth anoddaf ynglyn â dechrau busnes yw canfod eich ffordd drwy ddryswch y cynigion cyllido. Ymddengys bod y ffynonellau cyllido sydd ar gael yn niferus, ond o edrych yn fanylach, yn aml iawn mae bylchau i’w gweld. Mae llawer o fusnesau yn ei chael yn anodd cael hyd i gyllid sefydlu. Mae sefydlu eich hun yn un peth, ond mater arall yw ehangu. Yr eironi creulon yw ei bod yn haws ac yn rhatach codi arian er mwyn ehangu os ydych chi’n fusnes mwy. Unwaith yr ydych yn Gwmni Cyhoeddus Cyfyngedig, gallwch godi arian drwy gyfrwng cyfranddaliadau. Yn y blynyddoedd gwael, nid yw’r cyfranddalwyr yn cael eu helw. Fodd bynnag, os ydych chi’n gwmni bach neu ganolig ei faint sydd wedi benthyg arian gan y banc er mwyn ehangu, mae’r banc yn dal i ofyn am ad-dalu’r llog yn y blynyddoedd gwael. Gwyr pob un ohonom am gwmnïau sydd wedi mynd i’r wal am na allant dalu llog eu cyfrif banc.

Un enghraifft yw cwmni canolig ei faint yn ne Cymru sy’n dweud iddo ddechrau heb ddim yng Nghwmbran. Mae wedi creu busnes a fydd â throsiant o £9.5 miliwn yn y flwyddyn ariannol sydd i ddod ac mae’n cyflogi dros 80 o bobl. Yn ddiweddar, prynodd adeiladau newydd y maent wrthi’n eu hailwampio am gost o £1.5 miliwn. Hyd yma nid yw wedi cael unrhyw gefnogaeth gan unrhyw un o asiantaethau’r Llywodraeth nac awdurdod lleol i ddatblygu’r busnes. Nid oedd grant cymorth rhanbarthol y Swyddfa Gymreig ar gael iddynt, er enghraifft.

Mae pob math o fylchau sydd yn rhaid eu llenwi. Mae llawer o fusnesau bach yn disgyn drwy’r rhwyd heb hyd yn oed gael dechrau arni am nad yw banciau masnachol y stryd fawr, y mae Alun Cairns yn dibynnu arnynt, yn ystyried eu bod yn risg werth ei chymryd. Os ydym i ddatblygu’r ysbryd o fentergarwch y mae dirfawr ei angen yng Nghymru, rhaid inni estyn help llaw i fusnesau bach a chanolig eu maint. Datblygwyd llawer ar y syniad hwn. Yr wyf yn synnu na chlywodd Alun amdano, ond fe’i cyflwynwyd yn fanwl gan Ffederasiwn y Busnesau Bach. Bydd swyddogion Brwsel yn siarad â chi am y syniad ac y mae wedi ei roi ar brawf mewn rhannau eraill o Undeb Ewrop. Mae digon o gig ar yr asgwrn. Efallai na fyddech yn dymuno rhoi’r holl gig ar ddarn o bapur –argymhellir bod cynnig byr yn ddigonol mewn sefyllfa fel hon. Mae’n syniad sy’n cyfateb i feddylfryd nifer o brif sefydliadau economaidd Cymru, er nad ydynt yn cofleidio’r syniad yn llawn ar hyn o bryd. Dywedodd Awdurdod Datblygu Cymru, yn ei gylchlythyr ‘Gateway Europe’ y gwanwyn hwn:

‘Rhaid i’r cyllid ar gyfer arloesi fod ar gael yn rhwydd. Nid mater bychan o gyflenwi yw hwn, rhaid rhoi camau ar waith i ysgogi a chefnogi’r galw am arian.’

Byddai banc datblygu menter wrth law i ddiwallu elfen fawr o’r angen yma. Carwn gyfeirio at rai o sylwadau Alun Cairns. Cyfeiriodd at reolau ac nad oes arnom eisiau rhagor o reolau ar gyfer busnesau. A yw’n awgrymu’n ddifrifol nad yw NatWest, Banc Barclays a beth bynnag a elwir y Midland bellach, yn gosod rheolau pe aech atynt i fenthyg arian? Wrth gwrs eu bod nhw ac yr ydych yn disgwyl iddynt wneud hynny. Nid oes unrhyw awgrym y bydd y banc hwn yn cynnig arian heb reolau — arian am ddim heb unrhyw log. Fodd bynnag, byddai’n fodlon cynnig arian ar gyfradd llog is o bosib, a byddai hefyd yn cynnig arian i bobl nad ydynt efallai’n bodloni meini prawf llym rhai banciau masnachol. Efallai mai dyna pam nad yw banciau masnachol yn ei groesawu.

Fe’i gwnaed yn glir hefyd gan Mike German y byddai’r cyllid yn dod o arian UE. Dyna pam y daw’r cynnig ar ddechrau’r broses ymgynghori ynghylch gwario arian UE.

Mae’r syniad o fanc datblygu wedi cael ei ddatblygu a’i drafod o’r blaen. Yn nogfen ‘Llwybr at Ffyniant’ y Swyddfa Gymreig y llynedd cafwyd rhai ffigyrau trawiadol, yr ydych oll yn gyfarwydd â hwy bid siwr. Yr oedd cynnyrch mewnwladol crynswth y pen yng Nghymru yn llai na £9,000 y flwyddyn, o’i gymharu â thros £13,000 y flwyddyn yn Llundain. Hwn oedd y ffigwr isaf namyn un yn y DG. Ar hyn o bryd, mae CMC y pen yn y Cymoedd a gorllewin Cymru yn 73 y cant o ffigwr cyfartalog UE. Gallai pob un ohonom adrodd y ffigyrau. Yr ydym wedi pwysleisio sawl gwaith yn y Cynulliad hwn bod yn rhaid inni wneud rhywbeth am y sefyllfa. Yr ydym wedi siarad yn helaeth am yr angen i adfywio’r economi.

Mewn dadl fer ddoe, trafodom yr angen brys am ragor o gyllid i gefnogi rhaglen UE. Mae’r cynnig hwn yn ein harwain gam ymhellach. Mae’n awgrymu ffordd ymarferol o ddefnyddio cyllid UE. Mae’n gynnig sydd wedi ei ddatblygu’n llwyddiannus mewn mannau eraill. Mae banc datblygu menter yn ffordd ragorol o ledaenu ffyniant drwy Gymru a chynyddu llewyrch yn gyffredinol. Er enghraifft, mae rhannau o’r cymoedd wedi dioddef diweithdra uchel ers blynyddoedd lawer. Hyd yn oed heddiw, pan fo diweithdra’n gyffredinol ym Mhrydain yn isel, maent yn dal i ddioddef o’i herwydd. Methasant â denu buddsoddwyr mawr o’r tu allan ers blynyddoedd. Yr unig ffordd ymarferol o ddatblygu yn yr ardaloedd hynny yw annog busnesau bach a chanolig eu maint a’u hannog i helpu eu hunain, yn ystyr hen ffasiwn y term.

Yng Nghaerdydd yn y blynyddoedd diweddar, dim ond llai na 2 y cant o swyddi newydd a grëwyd mewn sefydliadau a symudodd yma, er y gelwir Caerdydd yn ganolfan mewnfuddsoddi fwyaf Cymru. Yr oedd llai na 2 y cant o swyddi newydd dechrau’r 1990au wedi eu creu yn sgîl mewnfuddsoddi tra bo dros 11 y cant o’r swyddi newydd wedi eu creu mewn cwmnïau oedd yn bodoli eisoes a 6.1 y cant mewn cwmnïau newydd. Cafwyd darlun cyffelyb gan Lysgennad yr Unol Daleithiau. Rhaid inni gydnabod mai banc datblygu menter yw’r ateb i’r dyfodol. Mae hwn yn gynnig newydd a neilltuol ar gyfer y DG.

Mae ein dyled yn fawr yng Nghymru i gryfder a gweithgareddau Awdurdod Datblygu Cymru dros y degawd diwethaf. Fodd bynnag, bydd yr awdurdod yn cael ei herio yn y dyfodol gan sefydliadau cyffelyb a sefydlir yn Lloegr. Ni fydd yn cael ei ffordd ei hun bob tro. Mae’n rhaid inni edrych ar fodelau newydd felly, ac mae banc datblygu menter yn syniad syml ac eglur. Bydd ei bwrpas a’i neges yn eglur i bawb. Credwn fod yn rhaid ymgorffori’r syniad hwn yn y broses ymgynghori yn awr. Soniodd Edwina am broblemau ychwanegu darnau o bapur. Gyda blaengarwch y Cynulliad newydd hwn, gallem ddod o hyd i ffordd o gynnal ymgynghoriad yn gyfochrog gyda’r dogfennau eraill a gynhyrchir gan dasglu Ewrop. Byddai hyn yn ychwanegol at y broses ymgynghori a ddylai ddechrau heddiw fel y gellir ei dderbyn a’i ddatblygu’n barod at yr Hydref os caiff gymeradwyaeth gyffredinol.

Yr wyf yn falch bod y Democratiaid Rhyddfrydol wedi penderfynu ar y pwnc hwn ar gyfer dadl heddiw gan ei fod yn rhoi cyfle inni ddangos sut y mae’r Blaid Lafur wedi dechrau rhoi mecanweithiau ar waith i sicrhau twf busnes yng Nghymru. Eisoes mae trafodaethau’n cael eu cynnal gydag amrywiol sefydliadau yng Nghymru a ddylai olygu ein bod yn cadw at ymrwymiadau ein maniffesto i sefydlu banc datblygu i fusnesau bach. Mae economi Cymru wedi ei seilio ar fusnesau bach a chanolig eu maint, yn arbennig mewn ardaloedd fel fy ardal i, Cwm Cynon. Yr ydym yn clywed cryn dipyn am y cwmnïau mawr, y buddsoddwyr mawr hynny o’r tu allan megis Sony, LG, Hitachi ac yn y blaen. Busnesau Bach a Chanolig sy’n gyfrifol am y rhan fwyaf o fusnes yng Nghymru. Maent yn datblygu i fod yn bwysig, nid yn unig er mwyn cyflogaeth a chreu cyfoeth, ond hefyd o ran arloesedd, mentergarwch a datblygiad. Yn ôl y ddogfen ‘Llwybr at Ffyniant’: ‘er mwyn datblygu economi Cymru yn llawn, mae angen i’n cwmnïau presennol dyfu a datblygu yn llawer mwy sylweddol, a rhaid creu cwmnïau newydd’ Mae’n hanfodol cofio hyn wrth drafod y mater hwn.

Rhaid inni feithrin ysbryd newydd o ddatblygiad, twf a mentergarwch mewn busnesau yng Nghymru, wedi ei ysgogi gan rwydweithiau sefydledig gan y Cynulliad a sefydliadau eraill. Nid yw hyn wedi dod yn hawdd inni yng Nghymru bob tro gan ein bod weithiau’n anghyfforddus gyda’r syniad o fentergarwch. Does dim ond angen edrych ar Lofa’r Twr yn fy etholaeth i i weld y manteision.

Heddiw, caiff y strategaeth datblygu economaidd genedlaethol ei chyhoeddi a’i chyflwyno ar gyfer ymgynghori cyhoeddus. Bydd elfennau o’r strategaeth hon a chanlyniadau’r ymgynghori yn siapio llwybr yr economi. Efallai y bydd yr ymgynghori yn dangos bod angen brys am y banc datblygu a gynigir. Mae trafodaethau’n cael eu cynnal rhwng Rhodri Morgan, busnesau, Awdurdod Datblygu Cymru, y sector gwirfoddol a phob carfan berthnasol arall i wthio’r fenter hon yn ei blaen, felly yr ydym yn symud i’r cyfeiriad hwnnw beth bynnag.

Tra’n ymgyrchu cyn 6 Mai 1999, treuliais lawer o amser gyda busnesau lleol ac yr wyf wedi treulio llawer mwy o amser gyda nhw ers hynny. Yr wythnos diwethaf, cyfarfum â chynrychiolwyr o dros 40 o fusnesau o Gwm Cynon gyda Ron Davies. Trafodasom y ffordd ymlaen ar gyfer Amcan 1, ymysg pethau eraill. Yr wyf wedi diflasu fymryn ar y pleidiau eraill sy’n mynnu gwneud eu gorau yn barhaus i fychanu’r hyn a gyflawnodd y blaid Lafur o safbwynt ennill statws Amcan 1 i orllewin Cymru a’r Cymoedd. Rhaid i bob un ohonom gydweithio er mwyn sicrhau ein bod yn cael y gorau ohono a pheidio â pharhau i geisio ennill pwyntiau drwy holi sut y bydd yr arian hwn yn cael ei ryddhau. Mae’n holl bwysig ein bod yn cydweithio i gyflawni’r gwaith yn iawn.

Yn y cyfarfodydd hynny, pwysleisiodd y busnesau bod yn rhaid iddynt barhau i gael y gefnogaeth maent yn ei chael ar hyn o bryd. Maent yn cenfigennu weithiau wrth y gefnogaeth a roddir i fuddsoddwyr o’r tu allan. Mynegwyd y pwynt hwn yn glir yn y cyfarfod a gefais gyda’r cwmnïau hynny ddydd Gwener diwethaf. Gyda hyn mewn golwg, dim ond daioni all ddeillio o wella’r rhwydweithiau cefnogi presennol, a gynhelir gan lywodraeth leol, Cynghorau Hyfforddi a Menter, Cyswllt Busnes ac yn y blaen, i’r cwmnïau hynny.

Yr wyf wedi sôn am yr angen i feithrin amgylchedd addas ar gyfer twf a mentergarwch, fel y dywedodd yr awdur John Naisbitt:

‘’Yr ydym yn symud o gymdeithas o reolwyr i gymdeithas o fentrwyr’.

Rhaid inni sefydlu mecanweithiau cefnogi digonol er mwyn creu’r diwylliant hwn. Gwnaed gwaith ymchwil gan Sefydliad Menter Cymru ym Mhrifysgol Morgannwg sy’n dangos nad yw pob asiantaeth yn cyd-dynnu bob amser gyda’r gwaith hwn.

Mae ei adroddiad ‘Awdurdodau Lleol a’r Cwmni Bach yng Nghymru’, yn amlinellu’r problemau yn y maes hwn. Mae’n nodi tystiolaeth o densiwn rhwng awdurdodau lleol a darparwyr cefnogi busnes eraill yn y sector cyhoeddus, yn enwedig yng nghyswllt datblygiad menter ac economaidd. Daeth yr adroddiad i’r casgliad, cywir, y dylai’r holl gyrff hyn sefydlu perthynas weithio agosach yn arbennig gyda mudiadau gwirfoddol.

Rhaid inni beidio ag anghofio bod talent ac arbenigedd mawr yn y sector gwirfoddol megis yn strategaeth adfywio cymunedol Bryncynon a phartneriaeth fenter Pen-y-waun, y cyfeiriais ati ddoe wrth holi’r Prif Ysgrifennydd. Mae’r prosiectau hyn yn gwneud llawer o waith datblygu a chefnogi rhagorol ac mae’n rhaid meithrin a datblygu hynny.

Myfi yw’r siaradwr cyntaf i gyfeirio at y cysylltiad rhwng busnes ac addysg. Mae llawer o ysgolion wedi dweud wrthyf eu bod yn wynebu anawsterau cynyddol o safbwynt cynnal cysylltiadau gyda busnesau. Y rheswm am hyn yw nad oes digon o fusnesau o’r maint gofynnol i ffurfio partneriaeth glos. Pan oeddwn yn gweithio yng Ngwent fel cydlynydd partneriaethau addysg a busnes, yr oedd nifer y cwmnïau mawrion yn golygu bod y cysylltiadau addysg yn gryf. Gallai bron pob ysgol fanteisio ar y cysylltiadau hyn ond, yn y Cymoedd a rhannau tlawd eraill yng Nghymru, arweiniodd y prinder cwmnïau mawr at sefyllfa sydd bron yn cyfateb i gagendor rhwng y rhai sydd ag adnoddau a’r rhai sydd heb adnoddau. Mae hyn yn gryn boendod i mi. Mae twf mewn busnes yn hanfodol i wyrdroi’r sefyllfa hon. Ceir anawsterau hefyd mewn ennill hyfforddiant sgiliau i fyfyrwyr mewn sefydliadau addysg bellach. Dywed y strategaeth datblygu economaidd genedlaethol:

‘Rhaid wrth gysylltiadau cryfach rhwng busnes ac addysg’.

Rhaid gadael i’r diwylliant datblygu dyfu er mwyn sicrhau bod hyn yn digwydd.

Mae’n allweddol bod y gwaith da yr ydym wedi ei gyflawni ers mis Mai 1997 yn parhau a’n bod yn ei ddatblygu drwy gyfrwng mentrau wedi eu sefydlu gan y Cynulliad. Mae’r trafodaethau sy’n parhau am sefydlu banc datblygu yn ddechrau da. Yr wyf yn croesawu ac yn cefnogi’r cynnig wedi’i ddiwygio.

Mae’n bleser gennyf gefnogi’r cynnig hwn ynghylch hybu busnesau bach a chanolog eu maint. Maent yn hanfodol er mwyn sicrhau adfywiad economaidd ein cenedl. Rhaid inni eu helpu i dyfu a datblygu. Mae ffordd faith i’w thramwyo eto oherwydd mae cyfatebiaeth gref rhwng nifer y busnesau bach mewn ardal a ffyniant yr ardal honno. Mae yna dair gwaith nifer y busnesau sydd yn Rhondda Cynon Taf i’w cael yn ne-ddwyrain Lloegr.

Mae ar fusnesau angen anogaeth. Bum yn cynnal busnes am 25 mlynedd, ac ar ôl cyfnod yr ydych yn tueddu i fod eisiau cadw pethau fel y maent. Mae ar fusnesau angen anogaeth i dyfu, i ddarparu cynlluniau busnes, i gael hyfforddiant a chyllid, a gall hynny fod yn broblem. Mae rhai yn dweud mai’r unig adeg y mae banciau’r stryd fawr yn barod i gynnig benthyciad ichi yw pan nad oes angen un arnoch. Pan fo gennych chi ddigon o arian, byddant yn anfon pamffledi wrth y fil atoch drwy’r post yn cynnig benthyciad ar gyfer popeth. Fodd bynnag, pan fo arnoch chi wir angen datblygu rhywbeth, sydd ar fin bod yn hyfyw, ‘na’ yw ateb y rheolwr banc. Dyma pam fod arnom angen banc datblygu a fydd yn dangos mwy o fenter ac yn rhoi hwb gychwynnol i’n heconomi a’n busnesau. Mae arnom angen ffynhonnell o gyfalaf mentro a benthyciadau hirdymor ar gyfraddau ffafriol i’n busnesau. Mae angen arian teg arnynt, nid grantiau a all ddiflannu. Maent yn debygol o fodoli am amser hir gan eu bod yn fusnesau cynhenid a fydd yn hybu ein cymunedau.

Carwn bwysleisio’r angen i wella’r economi cymdeithasol. Mae’n bwysig iawn mewn llefydd fel y Rhondda. Mae’n llenwi bylchau mewn marchnadoedd lleol ac yn darparu swyddi a hyfforddiant lle mae cyflogaeth prif-lif yn brin. Yn fforwm buddsoddi’r DU ym mis Mehefin 1998, dywedwyd bod yr economi cymdeithasol yn arloesol, yn datblygu marchnadoedd hyfyw ac yn creu gwaith newydd. Mae’n cwmpasu llawer o wahanol sgiliau. Mae’n cwmpasu’r diwydiant gofal, gofal plant a gofalu am yr henoed. Mae llawer o fusnesau cymdeithasol yn gweithio mewn rhaglenni amgylcheddol a chynlluniau ecolegol megis ailgylchu. Ceir enghreifftiau gwych yn f’etholaeth i, megis y Ffatri Gelfyddydau yn Ferndale, sy’n cynnal nifer o weithgareddau. Mae’n gweithio gyda phobl anabl a datblygodd dros y pedair neu bum mlynedd diwethaf i gyflogi 28 gweithiwr amser llawn a thros 100 o wirfoddolwyr bellach.

Mae datblygu undebau credyd hefyd yn swyddogaeth bwysig ar gyfer y banc datblygu. Buom yn araf iawn yn eu datblygu yng Nghymru. Maent yn bwysig iawn i bobl mewn ardaloedd difreintiedig lle ceir benthycwyr twyllodrus ac mae cwmnïau cyfreithlon yn aml yn gofyn am dros 40 y cant y flwyddyn mewn cyfraddau llog. Yn ogystal gellid datblygu undebau credyd i gynnig benthyciadau i fusnesau. Rhaid i’r gyfraith newid i wneud nwyddau o’r fath yn fwy blaengar er mwyn diwallu anghenion busnesau.

Mae gan y banc datblygu swyddogaeth bwysig i’w chwarae o ran datblygu ein heconomi, yn enwedig yn yr ardaloedd difreintiedig. Gallai roi ystyriaeth i gymeriad y Cymry sy’n tueddu i edrych ar gydweithio yn hytrach na chystadleuaeth a datblygu cymunedol yn hytrach nag elw personol. Yr wyf yn cefnogi’r cynnig hwn.

Dim ond unwaith y bydd Amcan 1 yn dod i Gymru ac mae’n bwysig ein bod yn manteisio’n llawn ar y cyfle ac yn sicrhau ei fod yn gwneud gwahaniaeth. Fel y dywedodd Christine, addysg a hyfforddiant yw craidd ei lwyddiant, a llwyddiant busnesau bach—a sefydlwyd yng Nghymru ac a arhosodd yng Nghymru—er mwyn cynhyrchu cyfoeth, arloesi ac adeiladu ar eu harloesedd i greu swyddi a chodi Cynnyrch Mewnwladol Crynswth Cymru o’i lefel isel bresennol. Yr wyf wedi bod yn aelod o un o’r prif gynghorau am 15 mlynedd, cyngor a oedd o ddifri ynghylch ei swyddogaeth i ddatblygu’r economi lleol, cefnogi busnesau bach a chamu i mewn i wneud hynny a allai i helpu gyda benthyciadau a gwarantau patent pan na fyddai banciau’r sector preifat yn barod i wneud hynny. Fel cynghorau eraill yng Nghymru, gweithiai’r cyngor hwnnw ar ei ben ei hun am flynyddoedd lawer, yn gwneud hynny a allai ond byth yn gwneud digon. Fodd bynnag, gyda’r Cynulliad Cenedlaethol a gwawriad Amcan 1, o’r diwedd mae gennym gyfle i weithredu strategaeth genedlaethol gredadwy er mwyn creu banc datblygu menter i Gymru a’i gyllido’n iawn fel na fydd awdurdodau lleol yn gweithio ar eu pennau eu hunain mwyach. Bydd gennym fanc datblygu menter i Gymru a fydd yn gallu meithrin busnes a sicrhau nad yw blagur adfywiad economaidd yn marw oherwydd diffyg maeth. Soniodd Geraint am rôl y banc o safbwynt creu undebau credyd ategol, a byddai’n werthfawr ystyried hyn wrth fynd i’r afael ag allgau cymdeithasol sydd wedi ei osod wrth wraidd agenda’r Cynulliad.

Gellir deall gwelliant y Llywodraeth i’r cynnig hwn. Fel y dywedodd Edwina, mae’n rhaid inni feddwl am y gost, ond mae’r mater yn rhy bwysig i’w adael tan ddiwedd y cyfnod ymgynghori ym mis Medi. Rhaid iddo gael ei ystyried gan bawb yr ydym yn ymgynghori â nhw, felly mae’n rhaid ei gynnwys yn y dogfennau ymgynghori. Ni allwn ymgynghori ynghylch rhywbeth sy’n anweledig. Nid ydym yn derbyn y gwelliant hwn ond, pe bai o gymorth, byddem yn derbyn y dylid ymgorffori’r mater mewn llythyr neu ddogfen ategol i’w ddosbarthu gyda’r dogfennau ymgynghori fel nad oes raid inni ailargraffu swmp mawr o bapur, y mae llawer ohono eisoes wedi ei ddosbarthu. Credwn ei bod yn allweddol ei fod yn cael ei gynnwys yn yr ymgynghoriad fel y gall pobl gynnig sylwadau arno.

Soniodd Alun am gyllid preifat. Mae sefydliadau ariannol wedi methu â rhoi arian hadau corn priodol i adfywiad economaidd Cymru dros y degawd diwethaf. Elw, sicrwydd a risg isel sy’n mynd â’u bryd hwy. Ers blynyddoedd, gadawsant i gynghorau lleol a’r Llywodraeth Ganol roi eu pennau ar y bloc dros fusnesau bach tra’r oeddent hwy yn chwarae’n saff. Gallai Amcan 1 a’r banc datblygu hwn droi hynny ar ei ben a rhoi i Fusnesau Bach a Chanolig y gefnogaeth sydd ei hangen arnynt o fewn fframwaith polisi diogel sydd wedi ei ddatblygu’n llawn. Fel y dywedodd Geraint Davies, bydd yn cynnig cyfalaf mentro na fyddai ar gael gan fanciau’r stryd fawr. Ni yw’r unig wlad yn Ewrop heb fanc o’r fath. Yr ydym wedi dioddef oherwydd agwedd ganoledig a rhyngwladol y Ddinas a’i methiant i fod yn ddigon rhanbarthol eu ffocws er mwyn cefnogi busnesau. Dyma’r cyfle gorau a gawn i sicrhau bod y twf mewn CMC a geisir yn sgîl arian Amcan 1 yn gynaladwy ac nad yw’r arian yn cael ei afradu ar gyfres o gynlluniau digyswllt yn y sector cyhoeddus. Yn ogystal, gall Cymru dynnu ei hun i fyny o’r sylfaen CMC isel a dechrau creu rhai o’r 136,000 o swyddi a ragwelir yn y dogfennau ymgynghori. Gofynnaf i chi gefnogi’r cynnig hwn, cynnal ymgynghoriad ynghylch y banc datblygu a gwrthod y gwelliant.

Yn y chwe munud sy’n weddill, ceisiaf egluro, tra’r wyf yn llongyfarch Mike German ar ei gynnig a’i araith, pam na allwn ei dderbyn heb y gwelliant am ei fod yn anymarferol.

Mae’r pwnc yn un pwysig. Siaradodd Mike yn dda, o ran dangos y flaenoriaeth y dylid ei dangos i sefydlu banc datblygu ar gyfer busnesau bach a chanolig yng Nghymru. Nid wyf yn dweud hynny am y dylen ni, hen fechgyn ysgol ramadeg Eglwys Newydd, gadw at ein gilydd bob amser.

Fodd bynnag, mae yna broblem. Ni allwch ymgorffori rhywbeth yn syth i ddogfen strategaeth datblygu genedlaethol sydd wedi ei chyfieithu, ei hargraffu a’i dosbarthu’n rhannol er mwyn cynnal ymgynghoriad yn ei chylch. Nid wyf yn ceisio torri ar egwyddor unrhyw beth a ddywedodd Mike German. Yn syml iawn, y mae ychwanegu rhywbeth at ddogfen sydd eisoes wedi ei dosbarthu, ar ôl ei hargraffu a’i chyfieithu bythefnos yn ôl, yn anymarferol. Mae’r Pwyllgor Datblygu Economaidd yn ei ystyried heddiw. Mae hynny’n golygu proses ymgynghori arall.

Fodd bynnag, nid oes amheuaeth gennyf na fydd yr ymateb i’r cynnig yn ffafriol cyn y daw’r mater yn ei grynswth i ben. Derbyniasom y strategaeth datblygu genedlaethol gan y tasglu, ei newid i ffurf priodol y Cynulliad, ei brosesu drwy’r system Bwyllgorau—fe’i hystyriwyd gan y Pwyllgor Datblygu Economaidd y bore yma—ac yna ymgynghori yn ei gylch. Mae gan y syniad o fanc datblygu, yr wyf yn sicr y bydd yn ailymddangos yn ystod y broses ymgynghori sy’n para deufis, gyfle da o gael ei ymgorffori i’r fersiwn terfynol pan y’i hanfonir i Frwsel ym mis Medi neu fis Hydref.

Mae’r cynnig yn ymddangos ym maniffesto’r blaid Lafur ac fel yr eglurais yn ystod y cwestiynau Datblygu Economaidd yr wythnos diwethaf, y mae ar ffurf cysyniad. Ni chafodd ei lunio’n rhy dda am iddo ddod gan Ffederasiwn y Busnesau Bach. Yr oeddwn yn glir ynglyn â hynny yr wythnos diwethaf ac yr wyf yn ei ailadrodd heddiw. Mae’r un peth yn wir am bethau a ddaw gan weithgorau Llafur. Er hynny, yr ydym yn cynnal ymgynghoriad ffafriol a phositif yn ei gylch. Buasai’n syndod i mi pe na bai’n ymddangos yn y fersiwn terfynol. Mae Mike eisoes wedi cyfeirio at y rhesymau dros hynny, sef y gor-ddibyniaeth ar fuddsoddi tramor. Gwelsom hynny gyda Halla, gydag Acer yng Nghaerdydd a chyda hanner lled-ddargludyddion canolfan LG yng Nghasnewydd. Yr wyf yn siwr nad y rhain yw’r unig enghreifftiau.

Clywsom hefyd am rai o’r problemau y cyfeiriodd Phil Williams atynt gyda chwmnïau fel Epitaxial. Byddai’n dda pe bai gennym ddwsin o gwmnïau fel Epitaxial; byddai problemau economi Cymru yn llawer llai niferus pe bai hynny’n wir. Cofiaf gwrdd â chynrychiolwyr o’r cwmni hwnnw pan daethant i drafod symud i Gaerdydd gyntaf rhyw 17 neu 18 mlynedd yn ôl.

Difyr yw nodi na lwyddodd i lansio ei hun ar Gyfnewidfa Stoc Llundain. Bu’n rhaid iddo ddefnyddio marchnad stoc amgen Ewrop ym Mrwsel, EASDAQ fe gredaf yw ei henw. Mae llawer o Fusnesau Bach a Chanolig eu maint yng Nghymru yn canfod na all sefydliadau ariannol confensiynol eu gwasanaethu fel y dylent, gan fod gennym system sydd wedi ei chanoli i’r fath raddau. Nid oes gennym rwydwaith bancio rhanbarthol fel yn y rhan fwyaf o wledydd. Dyma’r materion sy’n wynebu cwmnïau sy’n ceisio tyfu’n gyflym o ddim yng Nghymru. Yr ydym â’n bryd ar geisio datrys y problemau hyn.

Dyma’r cynnig mwyaf ffafriol. Yr wyf yn siwr y caiff dderbyniad da yn y broses ymgynghori. Soniasom am y ddarpariaeth a roddwn i annog busnesau bach a chanolig eu maint. Fodd bynnag, hyd yma nid ydym wedi cynnwys syniad o’r math hwn am gyfalaf mentro hawdd i’w ddefnyddio yn y ddarpariaeth honno. Mae Phil Williams hefyd yn gywir i gyfeirio at y ffaith inni gynnwys y syniad hwn yn wreiddiol yn strwythurau Awdurdod Datblygu Cymru yn 1974. Pan daeth y Ceidwadwyr i rym, pris cadw’r Awdurdod Datblygu yn 1980 oedd colli’r syniad cyfeillgar, sector cyhoeddus hwnnw o gyfalaf mentro. Mewn ffordd, mae’r banc datblygu a chynllun Ffederasiwn y Busnesau Bach yn ailwampiad o’r syniad hwnnw.

Yn ôl fy nealltwriaeth i o’r sefyllfa pryd y tynnwyd y syniad o fanc datblygu o’r Awdurdod Datblygu—oherwydd y symiau mawr o arian a gâi eu colli ar y pryd y gwnaed hynny.

Yr oedd un achos enwog, achos Parrot, a ddiddymodd y syniad hwnnw. Mae Alun Cairns yn gywir i gyfeirio at hynny. Y pwynt ynglyn â busnesau risg uchel yw eich bod yn ceisio cadw llyfr benthyciadau. Nid oes raid i mi ddweud hyn wrtho; bancer ydyw er mwyn Duw. Rhaid i chi daro ar gydbwysedd rhwng yr enillwyr a’r collwyr. Os canfyddwch eich bod yn colli bob tro, yna digon teg. Fodd bynnag, er mwyn taro ar gydbwysedd, nid ydych yn cau sefydliad am iddo wneud un penderfyniad a arweiniodd at golled. Dyna’n sylfaenol beth a ddigwyddodd. Credaf fod yn rhaid i Alun dderbyn mai am resymau ideolegol yn bennaf y gwnaeth Nicholas Edwards, Ysgrifennydd Gwladol Cymru ar y pryd, dynnu’r elfen honno allan o statud yr Awdurdod Datblygu. Yn hytrach, y mae’n dal yno, ond yn cysgu. Gellid ei atgyfodi at ein dibenion ni.

Nid ydym am fod yn rhy benodol ynglyn â hyn. Yr ydym yn ymgynghori ynghylch syniad ac nid ydym am farnu canlyniad yr ymgynghori hwnnw ymlaen llaw. Mae’r ymateb i’r syniad o fanc datblygu wedi bod yn bositif yn y Cynulliad heddiw. Fodd bynnag, nid ydym am ragweld yn union beth fydd y canlyniad ym mis Medi a mis Hydref, pan fydd arnom eisiau sicrhau’r trefniadau terfynol. Mae rhai cwmnïau yn llwyddo i ddod o hyd i arian ond prin yw’r cwmnïau hynny. Mae 3i ar gael yng Nghymru gan fod gan y cwmni swyddfa ranbarthol yma. Fodd bynnag, mae’n arbenigo mewn prynu-i-mewn a phrynu-allan ym maes rheoli ac nid yw fel arfer yn delio â busnesau technolegol, twf uchel. Cyhyd ag y gwyddom ni, dim ond un darparwr cyfalaf mentro sy’n gysylltiedig â rhywfaint o’r cynlluniau. Nid yw honno’n sefyllfa gystadleuol iawn.

Ni fydd rhai o’r cwmnïau cyfrifo mawr hyd yn oed yn ystyried llunio pecynnau cyfalaf mentro fel hyn onid yw’r ffioedd yn £250,000 o leiaf. I’r rhan fwyaf o Fusnesau Bach a Chanolig sy’n ceisio sefydlu eu hunain, mae hynny’n hollol amhosib.

Yr oedd geiriau Philip Lader, Llysgennad yr UD, yn gywir yr wythnos diwethaf. Mae arnom ni eisiau i Ddoctoriaid Terry Matthews a Chris Evans y byd, o Newbridge Networks, Merlin Ventures a Celsis, a adawodd Gymru i greu busnesau gwerth miliynau o bunnau o ddim, allu gwneud hynny yng Nghymru. Ni ddylai bod yn rhaid iddynt fynd i Gaergrawnt neu Ganada i adeiladu eu hymerodraethau mewn biotechnoleg neu dechnoleg gwybodaeth a thelegyfathrebu. Yng Nghymru’r dyfodol, mae arnom eisiau i unrhyw Derry Matthews a Chris Evans allu adeiladu eu hymerodraeth fusnes yng Nghymru. Dim ond os gallwn eu cael nhw i wneud hynny yng Nghymru gyda chymorth banc datblygu, y gallwn gyflawni’r amcanion a nodir yn y strategaeth datblygu genedlaethol.

Felly, er ein bod yn cefnogi’r cynnig mewn egwyddor, oherwydd y rhesymau ymarferol y soniais amdanynt, ni fyddwn yn pleidleisio drosto oni chaiff ei ddiwygio ac y dileer y gair ‘ar unwaith’ ac y cyfeirir at yr angen am ymgynghori. Os yw’r Rhyddfrydwyr—er gwaethaf dyhead hen fechgyn ysgol Eglwys Newydd i lynu gyda’i gilydd—yn gwrthod derbyn y gwelliant, byddwn yn ymatal rhag pleidleisio’n derfynol.

Galwaf am bleidlais gadarnhau.

Am gofnodi’r bleidlais y mae Peter yn ei feddwl.

Yr oeddwn dan yr argraff imi wneud hynny.

Ydwyf. [AELODAU’R CYNULLIAD: ‘O na.’]

Ymhellach i’r mater o drefn. Cynhaliwyd dwy bleidlais, ac edrychai fel pe bai canlyniad y ddwy yn wahanol. Pleidlais gadarnhau yw’r unig ffordd i setlo hyn. Gelwais am un ar y pryd.

Ydwyf.

Ceisiaf fod mor fyr â phosib, sy’n golygu hepgor y jôcs i gyd, er bod disgwyl i mi gystadlu â Rhodri Morgan. Yr unig broblem, oherwydd y gohirio hwn, yw bod yr ewro yn disgyn mor gyflym, efallai y bydd yn rhaid i mi newid fy ffigyrau.

Mae hwn yn un o’r pynciau pwysicaf yr ydym wedi ei drafod. Bydd sut y mae’n cael ei ddatrys yn y pen draw yn penderfynu nid yn unig ar ddyfodol economi Cymru ond ar y berthynas rhwng Cymru a’r Deyrnas Unedig. Dechreuodd fy niddordeb yn y pwnc hwn yn 1997 pan gyhoeddodd y Swyddfa Gymreig ‘Gwariant a Refeniw’r Llywodraeth, Cymru 1994-95’. Rhestrwyd gwariant dan bedwar pennawd: fformiwla Barnett; amaethyddiaeth; nawdd cymdeithasol a’r eitemau amhenodol, fel y’u gelwir. Pan restrwn ni’r pedair elfen, gydag amcangyfrif realistig o’r gyllideb amhenodol honno a wariwyd yng Nghymru, y gwelwn ni bod cyfanswm gwariant y pen yng Nghymru naill ai ar yr un lefel â chyfartaledd gwledydd y Deyrnas Unedig neu’n is.

Byddaf yn dychwelyd at y pwynt hwn rhywdro eto. Heddiw, yr wyf am ystyried y ffigyrau refeniw. Yn nogfen 1997 yr oedd un bwlch enfawr. Ym mhle yn y cyfrifon yr oedd y cronfeydd i gyllido prosiectau UE a hysbysebwyd ym mhob cwr o Gymru dan faner Ewrop? Yr unig gyfeiriad yn yr holl gyfrifon oedd troednodyn ar dudalen 10 mewn print mor fach nes mai prin y gallwn ei weld, a oedd yn crynhoi perthynas gwledydd y DU ag Ewrop mewn un taliad blynyddol o £1.2 biliwn i Ewrop. Yr oedd y cyfrifon yn delio â gwledydd y DU fel ardal economaidd unffurf ac yn cyfrifo y dylai Cymru dalu swm cyfrannog o £60 miliwn i Ewrop bob blwyddyn. Awgrymai hyn bod yr holl arian a ddyrennid gan UE i gynlluniau penodol yn cael eu talu i’r Trysorlys ac yna eu trosglwyddo fel gwariant arferol y DG. Yn ein hachos ni, golygai hyn eu bod yn cael eu cynnwys i raddau helaeth yng ngrant bloc Barnett.

Ar y pryd, deuthum i’r casgliad rhesymol bod cyfrifiad terfynol fformiwla Barnett, a oedd yn diffinio incwm y Swyddfa Gymreig, yn cynnwys cydran a gyfatebai i arian UE a glustnodwyd ar gyfer Cymru. Ceisiais gyfrif yr union swm drwy ddefnyddio fy nadansoddiad i o fformiwla Barnett er mwyn bwrw amcan o sylfaen gwariant y Llywodraeth ar wasanaethau arferol yng Nghymru a’i dynnu o’r cyfanswm. Cefais drafferth. Ni allwn weld unrhyw elfen ychwanegol ar gyfer Arian UE, ond ni allwn fod yn siwr.

Yn nau gyfarfod cyntaf y Pwyllgor Datblygu Economaidd, mae’r holl fater wedi ei ddatrys i raddau helaeth. Mae’r ddau gyfarfod hwnnw wedi cyfiawnhau cost y Cynulliad sawl gwaith drosodd. Talaf deyrnged i weision sifil y Swyddfa Gymreig ac i’r Cadeirydd, Ron Davies. Oherwydd y modd y llywiwyd y cyfarfodydd hynny, gan gyfuno’n ddoeth agwedd ymosodol ar seiliau gwybodaeth cadarn a thrafodaeth adeiladol, y gofynnwyd y cwestiynau cywir ac y rhoddwyd yr atebion cywir. Canfuwyd tri pheth.

I ddechrau, darganfuwyd y ffactorau cymharu. Ni ddefnyddir gwariant cyfan holl adrannau Lloegr i gyfrif grant bloc Cymru—dim ond cyfran ohono. Mae’r gyfran hon yn amrywio o adran i adran ac o flwyddyn i flwyddyn ac yn y gorffennol nid yw wedi cael ei chyhoeddi. Dyna pam nad oedd fy ffigyrau i byth yn tafoli.

Yr ail fater oedd cyllid cyfatebol. Cyn yr etholiad, ceisiom gael sicrwydd y byddai cyfraniad y Llywodraeth tuag at gyllid cyfatebol i gyllideb Amcan 1, rhwng £70 a £100 miliwn y flwyddyn, yn cael ei neilltuo fel cyllideb ychwanegol gan y Trysorlys. Nid oeddem yn disgwyl ffigyrau penodol ond yr oeddem am gael datganiad o egwyddor. Teg yw dweud na chawsom ateb pendant. Fodd bynnag, yn y Pwyllgor Datblygu Economaidd cawsom wybod bod yna derfyn yn y gyllideb i dalu am arian cyfatebol ar hyd yr adeg. £30 miliwn yn unig oedd y swm, traean o’r hyn yr oedd ei angen, ond yr oedd yn arwydd clir bod y Llywodraeth wedi cymryd yn ganiataol hyd yma y byddai’r arian cyfatebol, yn rhannol o leiaf, yn deillio o’n grant Barnett bloc. Mae’n rhaid inni wybod yr ateb oherwydd mae cyllid cyfatebol uniongyrchol gan y Cynulliad, yn ogystal â chyllid cyfatebol gan lywodraeth leol a chyrff cyhoeddus yn dod yn y pen draw o’r un gyllideb.

Y trydydd canfyddiad oedd yr un a berodd syndod. Gofynnais sut yr oedd arian UE a glustnodwyd ar gyfer Cymru yn cael ei ychwanegu at y sylfaen a ddiffiniwyd gan fformiwla Barnett. Yr oedd yr ateb yn un syml: nid oedd yn cael ei ychwanegu. Mae’r holl wariant ar brosiectau UE yng Nghymru yn deillio o floc Barnett, ar ôl ei gyfrifo drwy gymharu ag adrannau gwario Lloegr a heb ystyried y prosiectau UE hynny. Mae’n rhaid i holl gyfraniad UE a chydran cyllid cyfatebol y llywodraeth ddod o’n cyllideb ni.

Fel gwyddonydd, mae’n rhaid i mi ddweud yr holl wir. Yr eglurhad swyddogol am yr arfer hwn yw bod yr adrannau gwario yn Lloegr a ddefnyddir i gyfrif fformiwla Barnett yn cynnwys rhywfaint o gyllid UE eu hunain. Felly, yr ydym yn cael rhywfaint o arian ychwanegol yng Nghymru ac, ar draws y DG, mae’r symiau yn cydbwyso. Dywedwyd wrthym bod y brws yn un eang a bod yna gollwyr ac enillwyr. Ie, mater o enillwyr a chollwyr ydyw. Fodd bynnag, gan mai Cymru yw ardal dlotaf Prydain, gyda’r lefelau diweithdra ymysg yr uchaf ym Mhrydain, collwyr a fuom erioed a’r trethdalwyr mawr yw’r enillwyr.

Yr wyf wedi ceisio olrhain a chyfrif ein hawl i gronfeydd UE gydag arian cyfatebol dros y pum mlynedd diwethaf. Yr wyf wedi caniatáu ar gyfer y gronfa gymdeithasol a’r golled i’r Trysorlys yn sgîl ad-daliad Fontenbleau ar gyfer pob ychwanegiad mewn cyllid strwythurol. O gymharu gyda’r arian ychwanegol y dylem fod wedi ei dderbyn yn sgîl gwir ychwanegolrwydd, cyfrifais oddeutu £250 miliwn o ddiffyg. Yn syml, pe bai cronfeydd strwythurol Ewrop wedi cael eu dosbarthu i bob rhan o’r DU yn unol â gwir egwyddor ychwanegolrwydd, byddem wedi derbyn tua £50 miliwn yn rhagor y flwyddyn. Beth bynnag yw rheolau cyfreithiol ychwanegolrwydd, ysbryd cyllido UE yw y dylid trosglwyddo symiau sylweddol o arian i ranbarthau incwm isel fel y gallant ddianc rhag y sefyllfa sy’n eu gwneud yn gymwys i statws Amcan 1. Byddai er budd i bawb pe bai CMC y pen yng Nghymru yn dychwelyd i lefel arferol fel nad oes raid inni ddibynnu ar arian Ewrop mwyach, yn yr un modd ag y mae Iwerddon wedi peidio â dibynnu arno.

Tra bo safonau byw wedi gostwng mewn rhannau sylweddol o Gymru, mae’r arian a fwriadwyd yn wreiddiol i wella’r sefyllfa wedi ei sianelu i ryw raddau tuag at gynnal y refeniw gan arwain at y lefelau trethu isel. Dyna oedd y system a etifeddwyd gan y Llywodraeth bresennol ac mae’n dal i fod yn berthnasol. Ar y pwynt hwn, yr wyf yn datgan bod Plaid Cymru yn sicr yn derbyn y gwelliant cyntaf, sy’n cynnig geiriad gwell.

Ynghylch cyllido strwythurol y dyfodol, gydag Amcan 1, mae’r anghysondeb yn gwaethygu eto. Yr oedd ail-lunio’r ffiniau, y bu Plaid Cymru yn pwyso amdano ers blynyddoedd, yn gyflawniad mawr. Mae’r Llywodraeth bresennol i’w chanmol am fynd â’r achos i Ewrop ac ennill statws Amcan 1 ar gyfer gorllewin Cymru a’r Cymoedd. Yn anffodus, nid oedd yn achos anodd i’w ddadlau. Mae CMC cyfartalog y pen yn yr ardal yn disgyn mor bell islaw 75 y cant o gyfartaledd UE, nes mai mater o drefn ydoedd hi unwaith y derbyniwyd y ffiniau diwygiedig. Nid oedd ennill y gyllideb dybiedig o £1.8 biliwn ar gyfer Amcan 1 a 2 yn frwydr galed, gan bod hynny hefyd yn cael ei bennu i ryw raddau gan fformiwlâu Ewropeaidd. Er hynny, byddai £1.8 biliwn o Ewrop, a’r £600 miliwn amcaniedig mewn arian cyfatebol gan y Llywodraeth a £600 miliwn amcaniedig o ffynonellau preifat, yn rhoi cyfanswm o £3 biliwn i Gymru dros saith mlynedd. Mae hynny’n oddeutu £430 miliwn y flwyddyn, gyda £250 miliwn o UE, £90 miliwn gan y Llywodraeth fel arian cyfatebol a £90 miliwn ychwanegol gan ddiwydiant.

Dyma’r gyllideb ychwanegol y gallai’r Cynulliad ei defnyddio i wyrdroi dirywiad economaidd hirdymor Cymru, a bwrw ein bod yn cael yr arian ar yr adeg iawn. Dyma’r cwestiynau a ofynnwn yn y ddadl hon. Yn y gorffennol, yr ydym wedi canolbwyntio mor galed ar gyllid cyfatebol nes ein bod wedi anwybyddu sut y dosberthir cyfraniad UE ei hun. Gan fod y £1.8 biliwn wedi ei neilltuo’n dybiedig i Gymru yn uwch-gynhadledd Berlin, a chan fod Mr Blair wedi cyhoeddi ei fod wedi ei ennill i Gymru, tybiem mai i Gymru y deuai yn awtomatig, 100 y cant.

Dywedir wrthym yn awr fod hwn yn fater i’w drafod. Dyma delerau’r trafodaethau: mae’r £1.8 biliwn yn cynrychioli tua 16 i 17 y cant o gyfanswm cronfeydd strwythurol UE i’r DU ond, dan fformiwla lem Barnett, dim ond 5 y cant yr ydym yn ei gael. Felly, os oes raid inni hefyd ddarparu cydran cyllid cyfatebol y llywodraeth, bydd cyfanswm yr arian ychwanegol a dderbyniwn drwy’r fformiwla bresennol yn llawer llai na £340 miliwn. Yn wir, dywedwyd wrthym mai £40 miliwn yw mwyaf y gallwn ei ddisgwyl am y ddwy flynedd gyntaf mwy neu lai. Bu rhywfaint o ddryswch oherwydd nodwyd £40 miliwn mewn un gyllideb ac £19 miliwn mewn un arall. Fodd bynnag, dyna’r math o gyllid sydd mewn golwg yn y gyllideb bresennol i’r dyfodol tan y gweithredir yr adolygiad gwariant cynhwysfawr nesaf.

Y gwir y mae’n rhaid inni ei gyfleu i bobl ein hetholaethau, er gwaethaf yr addewidion am y datblygiad economaidd a fydd yn deillio o gyllid Amcan 1, yw y bydd yn rhaid inni aros o leiaf ddwy flynedd arall amdano, heb unrhyw sicrwydd y byddwn yn derbyn y swm cyfan wedi hynny. Nid yw’n deg dweud nad oes arnom angen yr arian ychwanegol am y ddwy flynedd gyntaf. Mae problemau’r Cymoedd a gorllewin Cymru mor sylweddol fel nad oes amser i’w golli. Mae’n rhaid inni ddechrau ar adfywio economi Cymru ym mis Ionawr 2000 ac mae’n rhaid inni allu cyrraedd at yr holl gyllid angenrheidiol o’r dechrau’n deg. Nid ydym yn gofyn am y gyfran gyfan drwy gydol y cyfnod. Yr ydym yn derbyn bod angen proffil. Fodd bynnag, os oes prosiectau yn barod i ddechrau ac os oes achosion cryf, yr ydym am sicrhau na fydd unrhyw ohirio oherwydd bod yn rhaid inni aros am yr adolygiad gwariant.

Dywedwyd wrthym y bore yma y byddai proffil y gwariant yn cymryd dwy flynedd i gyrraedd ei darged. Yr oedd hyn wedi ei seilio ar brofiad blaenorol yn y DG. Fodd bynnag, nid honno yw’r enghraifft orau i’w dilyn o anghenraid. Yng nglannau Merswy er enghraifft, araf fu’r defnydd yn y blynyddoedd cyntaf. Drwy holl ranbarthau Amcan 1 Ewrop yn y rownd ddiwethaf, yr oedd y gwariant yn llawer mwy unffurf. Does bosibl nad gwariant cymharol unffurf yw’r patrwm arferol. Ac eto, yn ôl ffigyrau’r bore yma, dim ond traean o’r cyfanswm a fydd yn cael ei wario yn y pedair blynedd cyntaf.

Ymhellach, y targed ar gyfer twf economaidd yng ngorllewin Cymru a’r Cymoedd yn y strategaeth datblygu genedlaethol yw cau’r bwlch rhwng CMC y pen yn ardal Amcan 1 a chyfartaledd y DU o 71 y cant i 75 y cant erbyn diwedd 2002. Mae hwn yn darged anodd a heb gyllid ychwanegol sylweddol yn 2000 i 2001 a 2001 i 2002 mae’n gwbl afrealistig. Nid dogfen Lywodraethol mo hon ond cofnodi clir o’r hyn y mae tasglu Ewrop yn ei ddisgwyl.

Dywedwyd ar goedd nad wyf yn deall y broses. Naill ai mae hyn yn golygu nad wyf yn deall y broses gyllidebol, er yn gymhleth, nad yw’n rhy ddrwg o’i gymharu â damcaniaeth ansefydlogrwydd plasma yn y gofod, neu mae’n golygu nad ydwyf yn deall y broses wleidyddol. Fy ateb i yw nad wyf yn deall y broses wleidyddol. Yn fy arddegau, clywais Aneirin Bevan yn dweud mai iaith blaenoriaethau yw gwleidyddiaeth. Mae’n dibynnu a oes gan anghenion economaidd Cymru flaenoriaeth dros yr amserlen a bennwyd eisoes ar gyfer yr adolygiad gwariant cynhwysfawr.

Nid mater o broses wleidyddol yw hon ond yn hytrach ewyllys a phenderfyniad gwleidyddol. Buaswn yn dweud wrth y Prif Ysgrifennydd, pe bai yma, bod pobl Cymru yn dibynnu ar ewyllys a phenderfyniad y Prif Ysgrifennydd i ennill yr arian gofynnol sydd ar gael o fis Ebrill 2000 ymlaen. Rhaid i’r Prif Ysgrifennydd fynd â’r frwydr honno i’r Cabinet a’i hennill. Wrth wneud hynny, gobeithiaf y bydd ganddo gefnogaeth pob un o Aelodau’r Cynulliad. Gobeithiaf y caiff gefnogaeth unfrydol ar y prif egwyddor nad yw wedi newid —y dylai fformiwla Barnett benderfynu’r gwariant domestig sylfaenol ac y dylai cyllid o Ewrop fod yn ychwanegol yn rhanbarthau Lloegr cymaint ag yng Nghymru. Mae hynny mor berthnasol i dde swydd Efrog ag ydyw i Gymru.

Dylai’r Prif Ysgrifennydd fynd gyda’r gennad hon, ac nid gyda’i gap yn ei law, a dyna pam nad ydym yn derbyn y pedwerydd gwelliant. Wnawn ni ddim bod yn falch dim ond am i’r Trysorlys drafod y mater; mae gennym hawl iddo. Gobeithiaf yn daer y bydd y Prif Ysgrifennydd yn ennill y frwydr. Os metha, bydd wedi methu pobl Cymru.

Rhif 3, ym mharagraff 4, llinell 3, dileu o’r gair ‘oherwydd’ i’r diwedd a rhoi yn ei le:

‘oherwydd amheuon neu oedi gyda chyllideb y Cynulliad Cenedlaethol’

Rhif 4, dileu paragraff 5 a rhoi yn ei le:

“Mae’r Cynulliad Cenedlaethol yn nodi hefyd bod y Prif Ysgrifennydd wedi sicrhau bod y Trysorlys yn cytuno i ystyried, yn ôl eu rhinweddau fel rhan o’r Adolygiad Gwariant Cynhwysfawr, geisiadau gan y Cynulliad ynghylch goblygiadau ennill Statws Amcan Un ar wariant cyhoeddus. Gelwir ar y Prif Ysgrifennydd i drafod gyda’r Trysorlys y cynnig’

Phil, dywedais yr wythnos diwethaf y dylem fod yn gwisgo’r un math o anorac. O leiaf yr ydym yn gwisgo yr un lliw yr wythnos hon, er bod fy nglas i yn fwy llachar na’ch un chi.

Yr wyf yn bwriadu tynnu’r ail welliant yn ôl gan fod y geiriad yn dechnegol anghywir. Credaf eu bod yn ychwanegu gwerth ac yn gwella’r penderfyniad. Mae’n bwysig ein bod yn cydnabod bod trafod a chytuno ar ddarpariaeth mor eang ar gyfer y DU a Chymru yn arbennig, yng nghyswllt y rhaglen newydd o gronfeydd strwythurol wedi bod, ac yn dal i fod, yn gyflawniad mawr i Lywodraeth San Steffan a’r Swyddfa Gymreig. Mae trafodaethau da yn dibynnu ar gyflwyno ffeithiau yn ofalus ac ar yr ewyllys wleidyddol i sicrhau y dilynir pob trywydd i geisio taro ar y fargen orau i Gymru.

Yr ydym yn rhagweld y bydd Cymru bellach yn gymwys i dderbyn gwerth £1.4 biliwn o arian UE dros gyfnod y rhaglen. Defnyddiaf y gair ‘rhagweld’ gan nad yw’r rhain yn ffigyrau terfynol. Ni wyddom eto faint fydd ar gael i Gymru ar gyfer Amcan 2 a 3, neu gynlluniau eraill y Gymuned. Nid yw’r ffigyrau hyn yn bwrw cyfrif am yr amrywiadau diweddar o safbwynt cyfnewid yr ewro ac fe’m difyrrwyd gan bwynt Phil yn ei gyflwyniad.

Ar y pwynt hwnnw, a ydych chi’n cydnabod y bydd methiant yr ewro yn crebachu’n sylweddol botensial yr arian Amcan 1 a ddaw i Gymru?

Polisi’r Llywodraeth yw aros a gweld beth sy’n digwydd i’r ewro cyn ymuno, fel y gwyddoch yn iawn, ac nid wyf yn bwriadu gadael i’ch sylwadau dynnu oddi wrth y drafodaeth bwysig hon.

Fel y dywedais, yr ydym yn rhagweld gwerth £1.4 biliwn o arian o UE dros gyfnod y rhaglen a chyfrifoldeb yr Adran Addysg a Chyflogaeth yw Cronfa Gymdeithasol Ewrop ar hyn o bryd. Yr ydym yn ymrwymo mewn egwyddor i ysgwyddo’r cyfrifoldeb hwn ond dim ond os yw’r AACh yn trosglwyddo adnoddau yn foddhaol. Fel y dywedodd Rhodri ddoe, byddem yn methu yn ein dyletswydd pa na baem yn gyfan gwbl fodlon bod y trosglwyddiad yn digwydd ar y lefel gywir. Byddwn yn sicrhau eich bod yn cael gwybod am y datblygiadau diweddaraf. Rhaid inni hefyd ystyried gofynion derbyniadau’r rhaglenni cyfredol a’r ddarpariaeth gyllidebol sydd eisoes yn y sylfaen.

Ar ôl ystyried hyn oll, yr ydym yn bwrw amcan bod cyfanswm y ddarpariaeth gyllidebol ychwanegol ofynnol yn oddeutu £700 miliwn ar gyfer rhaglenni dan y tri amcan a than y cynlluniau Cymunedol dros gyfnod y rhaglen. Cyflwynwyd papur i’r Pwyllgor Datblygu Economaidd y bore yma yn dangos sut y cafwyd y ffigwr hwnnw a deallaf y cafwyd trafodaethau da ar sawl mater yn ymwneud â’r papur hwnnw.

Os caf i yn awr droi at ein gwelliannau penodol. Diolchaf i Phil am ddynodi nad oedd ganddo unrhyw wrthwynebiad i welliant un. Yn y gorffennol, deilliai adnoddau fformiwla Barnett ar gyfer cronfeydd strwythurol Ewrop a chyllid cyfatebol o’r bloc cyffredinol a ddyrennid i’r Swyddfa Gymreig. Mae modd amddiffyn hynny pan yn trafod symiau cymharol fychan a phan fo’r cronfeydd strwythurol yn gymharol fychan, ond bellach yr ydym yn wynebu sefyllfa gwbl newydd lle mae’r symiau dan sylw yn llawer mwy ac felly, mae’n rhaid inni adolygu’r dull arferol o weithio fformiwla Barnett.

Yr ydym yn ystyried mai gwelliant tacluso yw gwelliant tri. Yr wyf yn nodi sylwadau’r cynigydd yn ei gylch. Mae’r Prif Ysgrifennydd wedi sicrhau cytundeb y Pen Ysgrifennydd, a bydd y Trysorlys yn ystyried, ar eu rhinweddau, sylwadau gan y Cynulliad ynghylch y goblygiadau gwariant cyhoeddus sy’n deillio o statws Amcan 1 fel rhan o’r adolygiad gwariant cynhwysfawr nesaf.

Yr wyf yn ddiolchgar iawn i chi am ildio. A allech chi fanylu ar oblygiadau amser yr adolygiad gwariant cynhwysfawr hwnnw? A fyddai’n gywir i mi ddweud y byddai’n rhaid inni aros hyd at flwyddyn i’r adolygiad hwnnw ddigwydd ac na fyddai ei oblygiadau yn berthnasol hyd nes 2001-02?

Dywedais o’r blaen mewn cyfarfod cyllid nad oedd trefniadau terfynol yr AGC wedi eu cytuno’r naill ochr i’r haf y flwyddyn nesaf. Nid oedd yn rhaid gwasgu’r wybodaeth honno ohonof, fel y dywedodd Jenny Randerson ddoe. Rhoddais y wybodaeth iddi’n agored. Mae gan hynny oblygiadau ar gyfer gwariant y tair blynedd nesaf.

Ein nod wrth drafod gyda’r Trysorlys yw sicrhau’r fargen orau i Gymru a byddwn yn mynd ati i wneud hynny yn egnïol. Mae arnom ni, Llywodraeth Cymru, angen cefnogaeth y Cynulliad a gwnaed y pwynt hwnnw’n gywir gan Phil. Mae’n rhaid i’r Prif Ysgrifennydd drafod y busnes ar ein rhan a gwn y bydd yn adrodd i chi yn ufudd ar hynt y trafodaethau. Yr ydym ni, fel chwithau, wedi ymrwymo’n llawn i sicrhau bod rhaglen y gronfa strwythurol yn gweithio er lles pobl Cymru ac er mwyn gwneud Cymru yn fwy ffyniannus. Ar y sail honno, cynigiaf y tri gwelliant ar y papur trefn.

Carem ni yn y grwp Ceidwadwyr roi ein cefnogaeth lawn i gynnig Plaid Cymru. Ychydig iawn yr ydym yn anghytuno yn ei gylch. Yr ydym yn hapus gyda’r gwelliant cyntaf, ond nid y gweddill. Wrth agor, carwn ddweud bod y ffordd mae fformiwla Barnett yn gweithio eisoes yn anfanteisiol i Gymru. Dyrennir gwariant newydd ar sail maint y boblogaeth. Canlyniad hynny yw cronni yng ngwariant Cymru a Lloegr ac erydu achos Cymru fel ardal ag anghenion arbennig a gydnabuwyd yn wreiddiol yn 1978. Rhaid inni ailedrych ar y fformiwla honno er mwyn cydnabod yr anghenion arbennig. Yn ogystal â hynny, ni fyddai’n fanteisiol inni pe bai cronfeydd strwythurol UE yn ddarostyngedig i effeithiau niweidiol fformiwla Barnett; byddai’n gwaethygu’r sefyllfa. Yr wyf felly’n croesawu addewid Edwina y bydd y Llywodraeth yn tynnu’r cronfeydd strwythurol UE hyn allan o fformiwla Barnett ac y bydd yn rhoi syniad inni o’r amserlen ar gyfer gweithredu hyn. Mae’n hanfodol bod hynny’n cael ei amlygu ar y dechrau. Dyna’n amlwg oedd sylwedd cynnig Phil. Nid wyf am fentro efelychu ei wybodaeth a’i feistrolaeth ef o’r pwnc, ond y mae’n amlwg yn ganolog i achos Cymru a’r gwariant a gawn dan raglen strwythurol UE.

Ddoe, cawsom berfformiad agored gan Rhodri Morgan a groesawyd gan lawer ohonom am iddo gydnabod y bydd yn rhaid i Gymru ymladd yn y Trysorlys. Yr oedd yn dra gwahanol i’r hyn a gawsom gan y Prif Ysgrifennydd a’r Ysgrifennydd Cyllid. Ar un llaw, y neges oedd y dylem ymddiried yn Tony, bydd popeth yn iawn a’r datganiad enwog hwnnw: I will not let Wales down. Yr oedd fel pe bai’r datganiad hwnnw yn agor yr ogof gan ddatgelu’r holl drysor o’i mewn, ac y byddai cenedl ddiolchgar yn disgyn ar ei gliniau o flaen y gwr mawr pan fyddai’n gallu cael gafael ar yr holl arian hwnnw. Cawsom berfformiad gwahanol iawn gan Rhodri ddoe, pan cydnabu’n agored y byddai problemau’n codi o leiaf yn 2003 ac y gallai fod yn rhaid inni frwydro. Yr wyf yn croesawu hynny oherwydd credaf mai dyma’r gwir sefyllfa ac, onid yw’r Llywodraeth wedi newid ei safbwynt yn dawel bach, mae dwy farn dra gwahanol yma. Gofynnaf i Edwina felly pa un yw’r un cywir.

Mae Rhodri yn ymateb, felly gwyddom pa un yw’r un cywir o’i safbwynt ef. Mae yna broblem a bydd yn rhaid inni ymladd am gyllid. Ddoe, ymddengys nad oedd Llywodraeth Cymru yn canu o’r un llyfr emynau. Yn wir, ymddengys nad oeddent yn yr un capel hyd yn oed gan fod y Prif Ysgrifennydd wedi bod yn dweud na fydd yn rhaid inni bryderu ac y bydd yr arian ar gael ac y bydd popeth yn iawn. Cawsom neges wahanol gan yr Ysgrifennydd Datblygu Economaidd, a oedd yn cydnabod problem ac y gallwn symud yn ein blaenau. Yr wyf yn credu mai dyna yw’r gwir.

Yn sgîl y darlun hwn, bydd grwp y Ceidwadwyr yn cefnogi’r cynnig hwn yn llwyr. Fodd bynnag, mae’n rhaid inni sefydlu rhai materion penodol. I ddechrau, rhaid cael addewid—credaf fod un wedi ei roi mae’n debyg—y bydd cronfeydd UE yn cael eu trin ar wahân i’r grant bloc a’u gwahanu oddi wrth fformiwla Barnett. Edwina a Rhodri, mae’n rhaid inni wybod pryd y bydd hynny’n digwydd. Mae angen amserlen arnom yn ogystal ag addewid.

Yn ail, mae’n rhaid inni gael amserlen fras ar gyfer y penderfyniadau ynghylch cronfeydd cyfatebol UE, fel y gwyddom yn union pryd y bydd y prosiectau hyn yn cael eu gweithredu. Hyd yma, ymddengys na fydd y cyllid ar gael tan fis Ebrill 2001. Felly, ni ellir cyflawni’r ffigyrau yn y strategaeth datblygu genedlaethol, fel y dywedwyd eisoes. Ai dyna’r amserlen gywir, ac, os felly, sut mae gobaith inni symud yn ein blaenau yn y ddwy flynedd cyn y bydd y cronfeydd yn dechrau llifo?

Yn drydydd, mae arnom angen datganiad eglur am faint yr ydym yn ei ddisgwyl—o leiaf yn fras—gan y Trysorlys yng nghyswllt cyllid cyfatebol, ac y bydd cyllideb y Cynulliad yn cael ei thocio. Gofynnwyd y cwestiwn hwnnw droeon ond cymylog ac astrus fu’r ateb, gyda datganiadau fel ‘dyma ni’n mynd eto’, ‘gallwch ymddiried yn Tony’, ‘bydd popeth yn iawn yn y pendraw’, ‘peidiwch â phoeni’, ac ‘wnaf i ddim siomi Cymru’. Bydd y frwydr am arian Cymru yn digwydd yma, nid yn San Steffan. Gadewch inni gydnabod hynny. Os ydym i gael yr arian, mae hi’n mynd i fod yn frwydr ar ran Aelodau’r Cynulliad, y Cabinet—gydag un llais gobeithio—a’r Prif Ysgrifennydd. Gadewch inni sicrhau ein bod yn cyfleu negeseuon eglur y prynhawn yma ynghylch sut yr ydym am symud ymlaen.

Diolch ichi Mr Llywydd am ddweud y byddwn yn cael awr gyfan. Carwn ddweud wrthych chi ac wrth Phil na fuaswn wedi siarad onid oedd gennym awr gyfan, oherwydd credaf ei bod yn bwysig i’r rhai nad ydynt wedi siarad eisoes gael cyfle i wneud hynny. Mae llinellau’r frwydr yn dod yn fwy eglur ac yn cael eu llunio wrth inni siarad. Yr wyf yn cefnogi dadansoddiad Phil o ganlyniadau’r cwestiynu, y dialog a’r trafod yn yr wythnosau diwethaf. Nid wyf yn gwbl sicr a yw rhai o’r atebion yn gywir oherwydd yr amseru. Mae’r angen i wahanu cyllid Undeb Ewrop oddi wrth y bloc yn hanfodol. Ychwanegolrwydd sydd wrth wraidd hynny o amheuon sydd gennyf ynghylch yr atebion. Mae ffordd arall o ddelio gyda’r broblem o ychwanegolrwydd.

Mae Phil yn iawn ynghylch cyllid cyfatebol, gan y gwyddom y byddwn naill ai’n chwilota yng ngwaelod sach arian bloc Cymru am gyllid cyfatebol Ewropeaidd, neu’n aros am yr adolygiad gwariant cynhwysfawr. Mae’n debyg y bydd yn rhaid inni aros. Gwyddom y bydd y pennau’n dod at ei gilydd rywbryd y flwyddyn nesaf. Ar un llaw, dywedir wrthym na fydd Tony yn ein siomi, ond ar y llaw arall, y bydd yn ystyried ein problemau a’r hyn y mae am ei wneud ynglyn â thwll du cyllid Cymru tan ganol 2000.

Yn ôl y swyddogion y siaradasom â hwy y bore yma, golygai’r taeniad arian o Amcan 1 y byddai £50 miliwn yn ofynnol yn y flwyddyn gyntaf. Fodd bynnag, y twll du ydyw mai dim ond swm bychan o arian sydd ar gael ar waelod y sach ar gyfer cyllid cyfatebol o’r bloc. Nid yn unig mae gennym broblem gyda ychwanegolrwydd yn y flwyddyn gyntaf, ond hefyd gyda chyllid cyfatebol.

Mae’r DU wedi bod yn wael am fwrw iddi gydag arian Amcan 1. Nid ydym yn nodweddiadol o weddill Ewrop. Bwriodd Sbaen iddi’n syth ar ôl i’r arian ddod ar gael. Gwnaeth hyd yn oed ein cyfeillion yn yr Eidal yr un peth. Yr oedd y ddwy wlad yn elwa o fanteision symiau mawr o arian Amcan 1. Dylem edrych ar eu profiadau nhw ac nid ar rai’r DU yn unig. Yr ydym yn dysgu bod dulliau gweithredu gwleidyddol y DG—a’r Trysorlys yn benodol—yn ein rhwystro rhag manteisio’n gyflym ar arian.

Y rheswm yr wyf yn cytuno gyda Phil ynghylch cyllid cyfatebol yw ein bod yn sicr y bydd hi’n ganol 2000 cyn y bydd y Llywodraeth yn dechrau meddwl amdano. Ni chawn ateb ynghylch yr arian ychwanegol ar gyfer dechrau 2001 tan ddiwedd 2000. Mae’r cynnig yn delio â’r mater hwn. Dywedodd Ron Davies wrthym iddo ofyn i’r Trysorlys am £54 miliwn ar gyfer y flwyddyn gyntaf, ac i’r Cabinet ei wrthod.

Yr wyf yn pryderu ynghylch ychwanegolrwydd am fod gennym broblem gyda chyllid cyfatebol. Ymddengys mai chwilota yng ngwaelod y sach y byddwn ni, ac wedi hynny, y bydd yn rhaid inni fynd i faes y gad yn yr adolygiad gwariant cynhwysfawr. Yr oll sydd raid i Tony Blair a Gordon Brown ei wneud yw ysgrifennu llythyr ‘Annwyl Alun’ yn dweud; ‘Annwyl Alun, byddaf yn codi lefel y gwariant cyhoeddus sydd ar gael i chi yng Nghymru i swm sydd y tu hwnt i grant bloc Ewrop.’

Byddai hynny’n datrys problem ychwanegolrwydd ar unwaith. Yn yr hirdymor, mae angen i ni sefydlu proses wahanol. Dyma lle mae’r mater y cyfeiriodd Phil ato yn berthnasol. Mae’n rhaid inni godi nenfwd ychwanegolrwydd os ydym i wario’r cronfeydd ychwanegol. Dywedir wrthym y byddant ar gael yn y flwyddyn gyntaf. Ynghylch amserlenni ac ychwanegolrwydd yn unig yr wyf yn pryderu. Gwyddom y gallem gael ateb yfory nesaf. Yr unig beth sy’n rhwystro hynny yw’r modd y mae Llywodraeth Prydain a’r Trysorlys yn gweithredu.

Yr ydym yn cefnogi’r cynnig. Gofynnwn i’r Prif Ysgrifennydd sicrhau’r adolygiad gwariant ar arian ychwanegol. Gofynnwn hefyd am lythyr cysur gan Gordon Brown yn dweud y bydd yn cynyddu bloc Cymru er mwyn cynyddu’r cyfyngiadau gwario a chael gafael ar yr arian Ewropeaidd a fydd ar gael o fis Ebrill 2000.

I wish to speak specifically on the great need for sufficient matched funding to ensure that we can start to implement Objective 1 from April 2000 onwards. For Wales to have credibility in Brussels, we need to show that we are willing to commit ourselves to the challenge of rebuilding our economy—especially in the west and the Valleys—from the year 2000 onwards. Developing and building a strong economy is a slow process. We need to start that process as soon as possible. Plans are ready to be implemented from 2000 onwards; they will need matched funding. Some matched funding will possibly be available from local authorities and the private sector but there will not be enough matched funding available to implement major schemes from 2000 onwards.

I would like to ask the Government of Wales what plans they have if extra funding is not forthcoming from the Treasury in 2000-2001? Are there any plans for the Welsh Development Agency, for instance, to direct the majority of their funds to Objective 1 and 2 areas in the year 2000-2001? This would ensure that significant matched funding is available for those areas. If there is no extra funding from the Treasury next year, and if we are serious about building our economy in the most needy areas, we must look at ways of channelling public investment into those areas.

The European Commission and the Labour Government in London accept the principle of additionality on a United Kingdom level. I would like to hear the Labour Government in Wales say that it wants agreement on the additionality principle on a Wales level. That would ensure that we received additional funding from Europe and London from the year 2000 onwards and that there would be worthy investment for poor areas that need support.

Mae’r dadleuon am ychwanegolrwydd a chyllid cyfatebol wedi bod yn mudferwi ers tro bellach. Wn i ddim pam mae pawb yn pryderu. Rhoddodd y Prif Weinidog ei air—sy’n well nac unrhyw warant mae’n debyg—na fydd yn siomi Cymru. Cyn etholiadau’r Cynulliad, byddai’r Prif Ysgrifennydd yn aml yn ailadrodd y geiriau hynny’n frwdfrydig. Ers hynny, maent wedi eu hailadrodd gyda rhywfaint o amheuaeth ac, yn ddiweddar gyda’r rhybudd bod y broses yn llawer rhy gymhleth i ni ei deall a bod yn rhaid dilyn proses benodol. Gwahoddwyd yr Ysgrifennydd Cyllid ar sawl achlysur i egluro inni yn y Pwyllgor Datblygu Economaidd yn union sut mae’r broses yn gweithio a beth yw ei goblygiadau i Gymru. Dewisodd y Prif Ysgrifennydd ymddangos yn lle—aildrefnodd gyfarfod yn Llundain hyd yn oed er mwyn cwrdd â’r Pwyllgor. Bron nad yw rhywun yn amau nad oes ganddo ddigon ffydd yn aelodau ei Gabinet i adael iddynt ddod i egluro’r sefyllfa.

Yn y cyfarfod, datgelwyd bod y Trysorlys wedi siomi Cymru. Gofynnodd Ron Davies, yr Ysgrifennydd Gwladol ar y pryd, am £3 miliwn, yna £54 miliwn, a £263 miliwn yn y drydedd flwyddyn. Gwrthododd y Trysorlys yr holl geisiadau. Yr oedd bron a bod yn galonogol clywed Rhodri Morgan o’r diwedd yn cyfaddef ar ran y Llywodraeth y byddai’n anodd ennill y cyllid cyfatebol gofynnol. Nid wyf yn falch o hynny ond yr wyf yn ddiolchgar i Rhodri am fod mor ddidwyll ac agored ddoe.

O edrych yn ôl ar gyfarfodydd diweddar y Pwyllgor Datblygu Economaidd, ymddengys iddo fod yn fwriad o’r dechrau i’r £30 miliwn o gyllid blynyddol Llwybr at Ffyniant, ar ôl y £10 miliwn yn y flwyddyn gyntaf, fod yn arian cyfatebol. Mae’n amlwg y bydd y cyllid cyfatebol yn dod o grant bloc Cymru.

Mae pawb ohonom wedi gweld y sbin. Cawsom ein camarwain yn y gorffennol. Cawsom ein twyllo gan gyflwyniadau slic y pecynnau gwag, a’r addewidion gwag o symiau mawr o wariant cyhoeddus a gâi eu cyhoeddi dro ar ôl tro, heb fawr o effaith; yr un symiau o arian yn cael eu cyhoeddi mewn un, dau ac weithiau dri datganiad i’r wasg. Yr wyf yn agored i geisiadau os oes unrhyw un arall ohonoch wedi cael profiadau cyffelyb. Fodd bynnag, dywed adran 1.1 Datganiad Polisi Cyllido’r Trysorlys dyddiedig 31 Mawrth:

‘dylai’r ffordd y mae cyllideb pob un o’r gweinyddiaethau datganoledig yn cael ei phennu fod yn eglur, yn ddigamsyniol ac yn agored i’w harchwilio a’i dadansoddi gan bob un o’r gweinyddiaethau datganoledig a Senedd y Deyrnas Unedig.’

Gadewch i mi’ch rhybuddio chi, Brif Ysgrifennydd. Yr ydym yn aros a byddwn yn gwylio, yn cyfrif, yn dadansoddi ac yn archwilio. Mae’n bosibl iawn y bydd geiriau enwog y Prif Weinidog, I will not let Wales down, yn dod yn ôl i’ch poeni.

Yr wyf yn bryderus am yr holl oedi. Yr ydym wedi gweld digon o hynny yn barod heddiw, felly byddaf yn fyr ac yn gryno. Yr oedi yr wyf yn bryderus yn ei gylch yw yn y broses: mae mynd trwy’r adolygiad gwariant cynhwysfawr a’r addewidion yn cymryd oddeutu dwy flynedd. Mae hyn yn peri pryder mawr i mi oherwydd mae noddwyr prosiectau—awdurdodau lleol, masnach a diwydiant a mudiadau gwirfoddol—ar bigau’r drain i ddatblygu eu prosiectau. Byddai unrhyw oedi yn tanseilio eu hyder.

Un enghraifft o brosiect o’r fath yn fy etholaeth i yw’r cynllun cludiant rheilffordd integredig sydd yn yr arfaeth rhwng Glyn Ebwy a Chasnewydd, a fydd yn rhedeg drwy Islwyn. Gallai hwn yn rhwydd fod yn brosiect ychwanegol a fyddai’n denu datblygiad i’r etholaeth ac i ardal Gwent fwyaf fel y’i gelwid gynt. Os arhoswn ni am yr arian, bydd sgôp terfynol y prosiect yn cymryd blwyddyn neu 18 mis arall i’w wireddu. Felly, bydd yr hyder y bydd y datblygiad hwn yn ei roi i ardal Gwent fwyaf yn cael ei danseilio. Yr wyf yn bryderus iawn am yr oedi hwn. Os caf i ategu pwynt a wnaed yng nghyfarfod y Pwyllgor Datblygu Economaidd, dim ond £1.141 biliwn yw’r £1.3 biliwn bellach gan fod yr ewro yn parhau i ostwng. Arian, nid addewidion, sydd ei angen. Mae angen gweithredu ar fyrder hefyd.

It is fair to say that this debate is one of the most important that we have had to date in the Assembly, because the subject is central to our work. We are discussing something that is at the heart of our work, namely how we are going to fund the economic regeneration over the ensuing period. Phil Williams set the context when he opened the debate, and I believe that the Members of every party realise how important it is for us to secure the right solution.

We must ensure that the machinery associated with the way in which European funding works is established correctly, as we do not have a way of securing extra funding from other sources. We do not have the right to raise taxes or to vary fundamental economic elements such as interest or public borrowing. Therefore, getting the fullest value from the European structural funds is fundamental to our work and to our prospects of being able to improve the condition of the Welsh economy, particularly in the most deprived areas where unemployment is high and the per capita income is appallingly low.

More importantly, if we are to move forward and see the introduction of the single European currency over the next few years—and I understand that there is possibly a difference of opinion on that among some people—it will be even more important to secure central funding from Europe in order to help the areas that are most vulnerable to the effect of the single European currency.

It is essential, therefore, for Wales to get the best possible value out of these European funds. There are three factors which, in my mind, are important to securing that. First, we should have schemes of the highest standard to use the Objective 1, 2 and 3 monies and get them ready to go from the year 2000 onward. As Brian said, it is very important to move quickly. It is totally unacceptable to have to wait until April 2001 before even starting to hit the right note. That is my concern in waiting for the response that we will be getting from the financial review to which Edwina referred.

Secondly, it is fundamental to any European scheme that the European funding should promote additional developments—the principle of additionality—rather than moving forward at the expense of other developments that are already in the pipeline. That is my concern: if we have to turn to the WDA budget for match funding, other projects which the WDA were going to develop will lose out. That places us outside the fundamental rules of Brussels.

The third element to get the fullest use of the European funding is to have match funding that is additional. A substantial part of this funding must come from the public sector, that is from the Treasury. The consultative document published this week, a very important document on the national development strategy for Wales, has set a target of creating 40,000 new jobs by the year 2002. That is a growth of 4 per cent per annum. Does the Government accept this target which was published in a document under its auspices this week? If so, does it believe that it can reach that target without any match funding from the Treasury during the exceptionally important period that starts in the year 2000?

The financial envelope, defined by the Barnett formula, has stopped Wales from getting maximum advantage from European funding. Over the past five years this system has led to Wales losing about £250 million in European funding.

Ydych chi wedi’ch sicrhau bod gwelliant olaf y blaid Lafur i’ch cynnig yn dangos bod y Trysorlys wedi derbyn yn raslon ddeisyfiadau rhesymol gan y Cynulliad hwn ar y mater hwn?

yn Saesneg Darllenais eiriad y gwelliant gyda diddordeb a nac ydwyf, nid wyf wedi fy sicrhau. Yr wyf am weld ffeithiau ac ymrwymiad. Yr wyf am weld y swm o arian ac am wybod pryd y byddwn yn ei gael. Dyna beth y mae’n rhaid inni ymladd drosto. Os bu erioed angen cyfiawnhau sefydlu’r Cynulliad Cenedlaethol hwn, fel y dywedodd Phil yn gynharach, yna’r ffordd y mae wedi llwyddo i ganolbwyntio ar y mater hwn yw’r cyfiawnhad hwnnw. Enillodd Plaid Cymru rywfaint o dir ar y pwnc hwn wrth ddynesu at yr ymgyrch etholiadol. Do Alun, efallai fod gennym wahaniaeth barn ynglyn â hynny ond yr hyn sy’n bwysig bellach yw sut yr ydym yn bwrw ymlaen. Fodd bynnag, yr wyf am dalu teyrnged i waith Phil Williams a hefyd i waith Ron Davies yn pwysleisio’r mater hwn yn y Pwyllgor Datblygu Economaidd gan lwyddo i sicrhau bod gweision sifil yn cydnabod dilysrwydd yr achos hwn.

yn Saesneg Os yw Undeb Ewrop yn neilltuo £1,000 miliwn o gronfeydd strwythurol ychwanegol i Loegr am flwyddyn benodol a £100 miliwn o arian ychwanegol i Gymru, dan fformiwla Barnett, buasem yn disgwyl cael 6.02 y cant. Mewn geiriau eraill, dim ond oddeutu £60 miliwn y buasem yn ei gael. Os yw’r holl brosiectau, gan gostio £100 miliwn, yn mynd yn eu blaenau, golyga y bydd diffyg o £40 miliwn yn deillio o un o’n cyllidebau eraill megis iechyd neu addysg. I ryw raddau, mae hynny wedi digwydd. Os bu’n broblem yn y gorffennol pan derbyniai Cymru swm cymharol fychan o arian o Ewrop, byddai’n broblem fawr dros y cyfnod i ddod. Mae’r Llywodraeth wedi cydnabod bod yn rhaid wrth driniaeth wahanol. Credaf eich bod chi, Alun, wedi cydnabod na allwn ymdrin â’r mater hwn yn yr un ffordd ag y gwnaethom yn y gorffennol.

yn Saesneg Felly, nid oes unrhyw wahaniaeth rhyngom o safbwynt y broblem hon. Mae’n dibynnu pa mor gyflym y cawn ni ateb a pha mor benodol yw’r ateb hwnnw. Mae’n rhaid inni gael yr ateb er mwyn llunio cynlluniau manwl a fydd yn gallu delio gyda’r mater. Oni wnawn ni hyn, mae perygl dros y chwe neu saith mlynedd nesaf, mai dim on rhyw £400 miliwn o arian Amcan 1, 2 a 3 y byddwn ni’n gallu manteisio arno. Bydd yn rhaid inni gael hyd i dri chwarter y £1.6 biliwn o’n hadnoddau ein hunain. Lol llwyr yw hynny.

in Welsh I want to urge everybody here to support the motion and to reject the fourth amendment. We must do that unanimously as an Assembly so that the Treasury will be faced with a statement on behalf of the National Assembly for Wales, not on behalf of one party, but all parties. I was pleased to hear Rhodri Morgan’s comments yesterday, which are reported in The Western Mail today, that there is a change in the strategy in this context. That change should lead to us working together. I hope Rhodri will be able to declare that in closing the debate on behalf of the Government. We will expect, not just woolly promises that people in London will bear Wales in mind, but specific additional funding to be available for next year.

Hoffwn roi o’r neilltu’n gadarn y mythau sydd wedi codi yn dilyn rhai adroddiadau papur newydd heddiw. Nid oes gwahaniaeth rhwng fy marn i am y mater hwn a barn y Prif Ysgrifennydd amdano. Nid oes gwahaniaeth ychwaith rhwng y strategaeth ymgyrchu honedig y mae Alun neu’r Blaid Lafur wedi bod yn ei dilyn a’r strategaeth newydd y cyfeiriodd Dafydd ati yn awr. Yr oedd bron yn rhyw ffug-ddiolch imi am gyhoeddi math newydd o strategaeth ymgyrchu. Nid oes gwahaniaeth.

Diolch am y sylw hwnnw Brif Ysgrifennydd, mae’n ddrwg gennyf, Ysgrifennydd Datblygu Economaidd, pwy a wyr? ’Does bosibl nad ydych yn cydnabod bod gwahaniaeth tôn pendant rhwng eich ateb chi i’r cwestiwn am gyllid cyfatebol ac ateb y Prif Ysgrifennydd.

Y sawl sy’n gwrando sy’n clywed gwahaniaethau mewn tôn. Credais erioed na ddylai neb ailadrodd yn union yr hyn a ddywedodd rhywun arall. Yr wyf yn credu mewn ychwanegu gwerth. Felly, yn amlwg ni fydd fy llinellau i yn union yr un fath â llinellau rhywun arall, hyd yn oed os ydynt yn disgrifio’r union un ffenomenon. Yr wyf wedi dweud sawl gwaith bod yna wasgbwynt y mae’r Ceidwadwyr, y Democratiaid Rhyddfrydol a Phlaid Cymru wedi ei gamddeall. Maent wedi cymryd bod y gwasgbwynt yn digwydd yn y flwyddyn 2000 neu hyd yn oed yn nes ymlaen yn y flwyddyn ariannol hon. Cyfyd y broblem go iawn pan ddechreuwn sôn am symiau sylweddol iawn o arian; £200 miliwn; £250 miliwn a rhagor o’r flwyddyn 2003, 2004 ac yn nes ymlaen.

Credaf ei bod yn deg dweud bod Phil Williams, Plaid Cymru a’r pleidiau eraill wedi camddeall y mater hwn. Hynny yw, bod problem yn codi ar ddiwedd y flwyddyn ariannol hon a thrwy gydol y flwyddyn ariannol nesaf, o Ebrill 2000 i Ebrill 2001. Ni allaf wneud mwy nag ailadrodd sgwrs a gefais gydag un o’r swyddogion cyllid y bore yma. Dywedais y byddwn yn siarad yn y ddadl hon a gofynnais a allwn roi sicrwydd, gan fod gan y person yma wybodaeth fanwl am gyllideb y Cynulliad, na fydd unrhyw un sy’n ymgeisio am gyllid Amcan 1 cyn gynted â phosibl yn cael ei rwystro rhag dechrau eu prosiect am nad allent gael arian cyfatebol. Geiriau’r swyddog hwnnw oedd: ‘Gallaf roi’r sicrwydd hwnnw i chi, a gallwch ei gyfleu i’r Cynulliad heddiw’.

A dyna beth yr wyf yn ei wneud. Ni fydd ceisiadau yn methu ar sail yr hyn a wyddom am gyllideb Cymru ar ddiwedd y flwyddyn hon ac ar gyfer y flwyddyn nesaf yn ei chrynswth. Yr union bwynt lle mae Plaid Cymru a’r pleidiau eraill yn credu bod yna broblem mae’n ymddangos—cefais fy sicrhau nad oedd problem. Byddaf yn egluro pam ar ôl derbyn cyfraniad Helen Mary.

Yr wyf yn falch eich bod yn bwriadu rhoi’r eglurhad yr oeddwn yn ei geisio. Fodd bynnag, a allai’r swyddog hwnnw eich sicrhau chi y bydd y £19 miliwn y gwyddom sydd wedi ei neilltuo ar gyfer cyllid cyfatebol yn y gyllideb, yn ddigon ar gyfer hyn oll ac a ddefnyddir model glannau Merswy, oherwydd nid ydym yn credu fod hwnnw yn batrwm gwario digonol?

Nac ydym, nid ydym yn defnyddio model glannau Merswy ond yr ydym yn defnyddio profiadau Gogledd Iwerddon, Glannau Merswy a’r Uwchdiroedd a’r Ynysoedd. Bydd y tair ardal honno yng ngwledydd y Deyrnas Unedig wedi cael y fantais o ennill cyllid cyfatebol.

Wrth siarad am y £19 miliwn hwn, yr oedd y swyddog dan sylw yn defnyddio’r un wybodaeth ag a roddwyd i’r Pwyllgor Datblygu Economaidd. Hynny yw, y bydd y terfyn cyllideb o £40m y flwyddyn, sy’n gweithredu fel pont rhwng rhaglenni presennol cronfa datblygu rhanbarthau Ewrop a dyfodiad y cyllid Amcan 1 newydd, yn ddigon. Bydd arian Amcan 1 yn dechrau datblygu i fod yn swm sylweddol ar ddechrau 1 Ebrill 2001 a thu hwnt ac yn cynyddu i fod yn symiau mawr o 2003 ymlaen a thu hwnt.

Cyhyd ag y deallaf i, credir ei fod yn ddigon oherwydd nad yw Comisiwn Ewrop yn debyg o dderbyn y cytundeb llawn ar gyfer dogfen raglennu sengl a set o drefniadau gwario ar gyfer derbyn a chymeradwyo ceisiadau tan 1 Ebrill 2000, o bosibl fis Gorffennaf 2000. Felly, bydd y ceisiadau yn cael eu cyflwyno yn ystod haf y flwyddyn nesaf a bydd y rhaglen wario yn parhau. Fodd bynnag, ni allwch dynnu’r arian nes y bydd wedi ei wario, felly’r adeg gynharaf y bydd unrhyw wariant yn digwydd dan Amcan 1 fydd tua diwedd y flwyddyn ariannol. Bydd yn dechrau cynyddu’n sylweddol yn 2001, ac wedi hynny, bydd yr adolygiad gwariant cynhwysfawr ar waith. Yn seiliedig ar addewid y Trysorlys i nodi’r broblem hon yng nghyswllt cyllideb Cymru, rhagwelwn y bydd yr adolygiad gwariant cynhwysfawr yn ystyried ein hanghenion penodol ni. Yn y flwyddyn ariannol rhwng 1 Ebrill 2000 i 1 Ebrill 2001, nid ydym yn rhagweld y bydd neb yn cael ei ddal yn ôl oherwydd diffyg arian cyfatebol yn y ddwy flynedd gyntaf honno, os gallwn ddenu ceisiadau yn y flwyddyn hon neu’r flwyddyn ariannol nesaf. Cawn ein cynghori ynghylch hyn, a dyna’r neges yr wyf am i’r Cynulliad hwn ei gyfleu yn glir. Ni fydd neb yn cael ei ddal yn ôl oherwydd diffyg cyllid cyfatebol.

Do you accept the target set out on page 11 of the draft report of the economic development strategy? It is a target of 40,000 jobs by the year 2002. How can we reach that target if you say that the development in the applications will not reach us until the year 2002?

It is an interesting point but it is one to be discussed with the executive committee. I cannot take responsibility for the way those targets are set. They are not Government targets and I am not saying whether they are right or wrong, but it is their responsibility to set the targets. Reading between the lines I think they have taken the average of the seven years and split it to ensure the same amount of growth in the first, middle and final years. That is the situation in simple terms, but I cannot take responsibility for it. If Dafydd wants to complain because he does not believe that they are realistic targets, it is a matter for the executive committee and not the Government. We cannot expect 100 per cent consistency between their work, their targets and our predictions.

This is not so much a slight inconsistency but a massive inconsistency between the document and what you, Rhodri Morgan, are saying will be the reality. Are you therefore saying that there has not been much discussion between the taskforce that drew up the strategy and Welsh Office officials, especially those dealing with finance and the date that European money and any additional British money will be made available. You are saying that this strategy has been drawn up without any kind of input from that direction.

I cannot say that, Cynog.

You should be able to say.

in Welsh I am sorry for that. The European executive committee was established under the old system, and under that system they have reached a position to publish the strategy. Under the new system we will continue to improve and strengthen the strategy during the summer before taking the document to Brussels in the autumn.

yn Saesneg Wedi rhoi’r sicrwydd yna, na fydd unrhyw ymgeisydd, cyhyd ag y gwyddom, yn cael ei ddal yn ôl. Efallai y byddant yn cael eu gwrthod oherwydd nad yw’r cais yn bodloni’r amodau ond ni fyddant yn cael eu gwrthod oherwydd diffyg arian.

Dywedoch mai £40 miliwn oedd terfyn y gyllideb. Os cofiwch ein trafodaethau y bore yma, cydnabu eich swyddogion mai ‘ciplun’, yn eu geiriau hwy, yw’r £40 miliwn, ac mai £19 miliwn oedd terfyn y gyllideb mewn gwirionedd. Mae fy nghwestiwn yn ymwneud â’ch pwynt na fyddai unrhyw ymgeisydd yn cael ei wrthod oherwydd diffyg cyllid cyfatebol, sy’n awgrymu bod y terfyn cyllideb ar gael i ddarparu’r cyllid cyfatebol. A fyddech chi am ailystyried hynny?

Oherwydd diffyg cyllid o gyllideb y Swyddfa Gymreig—mae hynny’n gwbl glir. Mae’n ddrwg gennyf os ydwyf wedi camarwain y Cynulliad. Ni fydd unrhyw ymgeisydd yn cael ei ddal yn ôl oherwydd diffyg cyllido gan yr ERDF sydd ar gael inni dan Amcan 1 yn ystod diwedd y flwyddyn hon a thrwy gydol y flwyddyn nesaf. Ymdrinnir â’r cwestiwn am y £19 miliwn a’r £40 miliwn yn y cwestiynau am yr hyn a gaiff ei ddwyn ymlaen o’r rhaglenni presennol. Yn anffodus mae gan yr ERDF hen hanes o feddu ar gyllideb fwy na’r hyn a werir, oherwydd diffyg ymgeiswyr bob blwyddyn. Ar gyfartaledd, yr oedd £10 miliwn y flwyddyn heb ei wario yn ystod 1995-1998. Mae’r arian hwnnw yn dal i fod ar gael inni ei ddefnyddio yn y dyfodol. Gadewch inni beidio â rhoi’r neges anghywir i ymgeiswyr posibl ond rhoi arwydd eglur iddynt—byddwch yn barod gyda’ch ceisiadau, meddyliwch yn gadarnhaol a gallwn eich sicrhau y bydd digon o gyllid ar gyfer eich prosiect os yw’n bodloni’r amodau. Byddwn yn eich sicrhau y gallwch greu’r swyddi yr ydym oll am eu gweld, yn arbennig yn rhannau mwyaf anghenus Cymru. Peidiwch â gwrando ar y rhai sy’n creu mythau gyda’u negeseuon camarweiniol.

Yr wyf yn tynnu gwelliant Rhif 2 yn ôl.

Galwaf am bleidlais gadarnhau.