Mae’r Cynulliad Cenedlaethol, ELWa, Swyddfa Gyllido Ewropeaidd Cymru, Bwrdd Croeso Cymru ac Awdurdod Datblygu Cymru wedi derbyn 95 o geisiadau am gymorth. Yn fwyaf arbennig, dylwn nodi pa mor llwyddiannus fu negodiadau’r WDA i fuddsoddi hyd at £13 miliwn yn natblygiad manwerthu Cei’r Castell cam dau ar ochr ddwyreiniol canol dinas Abertawe.

Deallaf fod anghytundeb sylfaenol wedi bod rhwng cyngor Pen-y-bont a’r WDA ynglŷn â natur y gwaith o adfywio tref Porthcawl. Efallai ei bod yn bosibl gwneud yr hyn a ddigwyddodd yn Abertawe: dechrau â chynllun gwreiddiol, sy’n creu gwrthwynebiad cryf a ddadleuir yn dda, a dychwelyd â chynllun diwygiedig flwyddyn neu ddwy yn ddiweddarach pan fydd y rhan fwyaf o’r gwrthwynebiad hwnnw wedi diflannu. Efallai fod y broblem gyda Phorthcawl yn fwy sylfaenol, felly nid wyf am godi gobeithion yn ormodol. Fodd bynnag, byddaf yn ddiolchgar i glywed gan Peter os yw am awgrymu ateb i broblem Porthcawl. Fe’i codaf wedyn gyda chadeirydd y WDA a chydag aelodau a swyddogion priodol Cyngor Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr.

Ein teimlad cyffredinol fyddai annog cymaint o ddatblygiadau â phosibl i gael eu creu neu eu denu i gymoedd y de orllewin. Fodd bynnag, ni allwch leoli canolfan manwerthu fawr fel datblygiad Cei’r Castell yn unman ond ynghanol Abertawe. Fodd bynnag, mae’n bolisi gennym, lle y bo’n bosibl, i berswadio datblygiadau unigol o sectorau eraill i fynd i gymoedd y de orllewin. Byddwch yn cofio, Janet, y cwmni Gwyddelig Elev8 Solutions, y llwyddodd y WDA i’w leoli mewn canolfan alw y mentrwyd ei hadeiladu mewn bloc swyddfeydd yn Rhydaman. Yr wyf yn siŵr bod y ddau ohonom yn croesawu hynny. Yr oedd posibilrwydd yr âi’r ganolfan alw i Abertawe ond penderfynwyd ei hadeiladu yn Rhydaman os oedd hynny’n bosibl ac, yn wir, i Rydaman yr aeth. Yr wyf yn siŵr y croesawch hynny, Janet, fel arwydd ein bod eisoes yn gwneud yn union yr hyn a ofynnwyd gennych yn eich cwestiwn.

Cymeradwywyd y cynllun gan weithgor Cabinet y Cynulliad ar Corus ar 10 Hydref 2001, gan ddiwygio ambell beth.

Pauline, efallai yr hoffech ddiwygio eich arfer o ddarllen eich cwestiwn atodol cyn gwrando ar yr ateb a roddir i’r prif gwestiwn. Pe byddwn wedi dweud ein bod yn dal i ystyried beth i’w wneud ynglŷn â’r ‘Steel Communities Study’, efallai y byddai eich cwestiwn atodol wedi bod yn briodol. Fodd bynnag, gan imi ddweud i weithgor y Cabinet ar Corus gytuno i’r cynllun yn ei gyfarfod diwethaf bythefnos yn ôl, gyda mân ddiwygiadau, dylech ailystyried eich arfer ar gwestiynau atodol.

Mae’r archwiliad o sgiliau cyflogeion Llanwern wedi’i gynnal. Nid oes sail dros yr hyn a awgrymir yn eich cwestiwn.

Mae hon yn fenter lwyddiannus ‘a luniwyd yng Nghymru’. Cawsom ein siomi ar yr ochr orau gan allu’r WDA i ddatblygu Technium1 ac, yn bwysicach, i sicrhau tenantiaid o safon uchel yn yr adeilad. Bydd y sawl a fu i’r ganolfan yn sylweddoli ei fod wedi gwneud datblygiad o bwys yn y sector ymchwil a datblygu gwerth ychwanegol uwch. Bu’r cydweithio rhwng y WDA, Prifysgol Cymru, Abertawe ac Athrofa Addysg Uwch Abertawe yn rhyfeddol. O ganlyniad, byddwn yn cyflwyno cysyniad Technium yn awr mewn mannau eraill yn y De-ddwyrain. Mae’r weinyddiaeth wedi dyrannu £13 miliwn ychwanegol ar gyfer y gwaith hwnnw, sy’n cynnwys Auto Technium a Bio Technium. [Torri ar draws.]

Edrychaf yn fanwl ar y problemau ariannol gyda Technium 2. Maent yn gysylltiedig â’r rheolau ariannu. Yr ydym yn ceisio canfod ateb i’r problemau hynny, gan fy mod yn benderfynol na rwystrant lwyddiant cysyniad Technium. Mae’r ffaith ei fod wedi’i gyflwyno mewn mannau eraill yng Nghymru a’i ddatblygu ymhellach yn ardal Port Tawe ym mae Abertawe yn profi ei fod yn llwyddiant a luniwyd yng Nghymru.

The intention was to ensure a mix of companies. We wanted companies such as Agilent of California, which is a world-famous high-tech business, to work with small companies and spin-outs from Swansea University or the Institute of Higher Education in order to create some kind of chemistry between both sides of the development. That magical element has been seen at the Technium centre in Swansea docks.

Yr ydym i gyd mewn penbleth ynglŷn ag effeithiau’r hyn a ddigwyddodd ar 11 Medi yn y tymor canolig. Mae gwytnwch marchnadoedd tramor yn bwysig. Pan gyfarfûm â buddsoddwyr tramor yng Nghaliffornia gyda’r WDA ddechrau Medi, yr oedd eu parodrwydd i ystyried Ewrop a Chymru yn lleoliadau i fuddsoddi ynddynt ac i edrych dair neu bedair blynedd i’r dyfodol, er gwaethaf y dirywiad yn sector y dechnoleg newydd, yn hynod. Yr oedd hynny ychydig cyn 11 Medi. Ers hynny, effeithiwyd ar y diwydiant aerofod, a amlygwyd yn y swyddi a gollwyd yn GE Aircraft Engines yng Nghaerffili ac, yn dilyn cyhoeddiad ddoe, yn Alenia Marconi Systems yng Nghwmbrân. Mae effaith y dirywiad yn sector y dechnoleg newydd wedi arwain at broblemau yn Corning Optical Fibres yn y Gogledd. Felly, ceir dirywiad o fewn ambell sector, y mae’n rhaid i’r WDA geisio ei wrthsefyll. Mae’n rhy gynnar i ddweud beth fydd yr effaith ar ymdrechion y WDA i farchnata Cymru i fuddsoddwyr tramor.

Nid yw’r effaith gynyddol mor fawr o bell ffordd yng Nghymru, yn gyfatebol, oherwydd, yn anffodus, mae twristiaid Americanaidd yn tueddu i beidio â dod i Gymru mewn niferoedd mor fawr. Gallai Cymru wynebu colledion o £20 miliwn i £30 miliwn eleni a £40 miliwn o bosibl y flwyddyn nesaf. Mae hynny’n gyfran lawer llai o farchnad dwristiaeth Cymru nag ydyw o gyfanswm marchnad dwristiaeth Prydain, am fod twristiaid y gwyliau parod Americanaidd nodweddiadol yn canolbwyntio ar farchnad westai Llundain. Mae’n drist, ond golyga, os oes dirywiad rhwng 30 a 50 y cant yn niwydiant twristiaeth America, y bydd yn llai o ergyd i Gymru nag i rannau eraill o’r DU. Mae Awdurdod Datblygu Cymru yn cyfranogi’n llawn yn yr ymdrechion i ail-lansio’r ymgyrch farchnata yn America pan fo’r amser yn iawn. Mater ydyw o geisio rhagweld pryd y bydd Americaniaid yn dechrau teithio mewn awyrennau unwaith eto. Nid yw hynny wedi digwydd eto, ond gobeithiwn y gwnaiff ddigwydd yn 2002.

Nid yw’r newyddion yn ddrwg i gyd yn y diwydiant aerofod. Bydd Janice wedi darllen bod cynrychiolwyr grŵp offset Boeing am ymweld â ffatrïoedd yng Nghymru yr wythnos hon. O ganlyniad i ddigwyddiadau rhyngwladol, mae’n bosibl y caiff y dirywiad presennol yn y sector aerofod sifil—a ragflaenwyd gan ddirywiad yn y sector aerofod amddiffyn—ei wrthbwyso gan gynnydd yn y sector olaf hwnnw. Bu cydbwysedd rhyfedd erioed yn y diwydiant aerofod rhwng y sector sifil a’r sector amddiffyn. Nid yw’r ddau sector byth yn llewyrchus ar yr un pryd. Gallai’r ymweliad gan grŵp offset Boeing yn etholaeth Janice, a gyhoeddwyd ddoe ac yr adroddwyd amdano yn y cyfryngau heddiw, gael rhyw effeithiau buddiol yn etholaeth Janice. Gallai leddfu’n sylweddol yr ergyd a achoswyd gan y dirywiad disgwyliedig yn yr archebion am awyrennau sifil.

Cyhoeddodd yr Ysgrifennydd Gwladol dros Fasnach a Diwydiant, Patricia Hewitt, ar 1 Hydref ei bod yn bwriadu cynnal uwch-gynhadledd weithgynhyrchu i fynd i’r afael â’r heriau sy’n wynebu’r sector gweithgynhyrchu yn y Deyrnas Unedig. Bu’r sector yn dirywio ac, yn dechnegol, mae’n ddirwasgedig. Dyma’r maes a ddioddefodd yn fawr yn sgîl cryfder y bunt yn erbyn yr ewro a’i gwendid yn erbyn y ddoler a’r ien. Mae hynny’n creu problemau i weithgynhyrchwyr sy’n ceisio allforio ar draws y terfyn sterling/ewro.

Hyd yma, nid oes dyddiad wedi’i bennu ar gyfer yr uwch-gynhadledd. Byddaf yn bresennol ar ran Llywodraeth y Cynulliad, ac estynnir gwahoddiad hefyd i gadeirydd Awdurdod Datblygu Cymru. Credaf y bydd arweinwyr busnes ac arweinwyr undebau llafur hefyd yn bresennol, er na chadarnhawyd pa un a fydd cynrychiolwyr o Gymru o’r sectorau hynny yno ai peidio.

Ni chymeradwyaf y gair ‘anghymesur’. Credaf y byddai ‘mwy na’r cyffredin’ yn ddisgrifiad mwy addas. Mae’r diwydiant gweithgynhyrchu yn bwysig iawn i economi Gorllewin a Dwyrain Canolbarth Lloegr, lle nad oes porthladdoedd na llawer o amaethyddiaeth. Swydd Efrog a Glannau Humber sydd nesaf ar y rhestr, a ddilynir gan Gymru, lle y mae’r sector gweithgynhyrchu yn 28 y cant o’r economi. Y cyfartaledd yw tua 22 y cant. Mewn rhai ardaloedd, fel de-ddwyrain Lloegr, nid yw’r diwydiant gweithgynhyrchu yn fwy na 10 neu 15 y cant o’r economi. Mae Cymru yn llawer uwch na’r cyfartaledd. Felly, mae gweithgynhyrchu yn llawer pwysicach i ni nag i dde-ddwyrain Lloegr.

The date of the summit is in no way connected to a cut in interest rates by the Bank of England’s Monetary Policy Committee. I have read the CBI’s survey, which includes a survey on Wales. The number of companies that participate in these surveys is so small that the percentages tend to rise and fall for no reason. Everyone accepts that the manufacturing sector is under severe pressure due to the strength of the pound against the euro.

Ddoe, cyhoeddasom y strategaeth datblygu economaidd genedlaethol ddrafft i aelodau’r Pwyllgor Datblygu Economaidd. Rhoesom hefyd gyflwyniad i’r wasg er mwyn i’r cyhoedd allu dysgu mwy am y ddogfen ddrafft. Ar yr un pryd, lansiodd Jane Davidson y strategaeth sgiliau a chyflogaeth, sydd ag amserlen ymgynghori wahanol. Gobeithiwn gynnal dadl yn un o Gyfarfodydd Llawn mis Rhagfyr ar y strategaeth datblygu economaidd genedlaethol, yn dibynnu ar bwysau busnes, a gobeithiwn gynnal dadl ar y strategaeth sgiliau a chyflogaeth ym mis Ionawr.

Nid wyf yn siŵr am beth yr ydych yn sôn, Phil. Yr ydych yn gweithredu ar lefel dechnolegol, sydd ar blaned wahanol i mi. Efallai y gallech ysgrifennu ataf ynglŷn â’r cwestiwn hwn ar newid ffeiliau ffaith. Nid wyf yn siŵr fy mod yn deall y term hwnnw. Fodd bynnag, deallaf sail eich cwestiwn ynghylch newidiadau munud olaf i’r ddogfen. Ni wnaethpwyd newidiadau munud olaf o gwbl. Ers diwedd y cyfnod ymgynghori ym mis Gorffennaf, bu’n broses o ysgrifennu. Sefydlwyd gweithgor. Yr oedd yn cynnwys cynrychiolwyr o Gydffederasiwn Diwydiant Prydain, Cyngres yr Undebau Llafur, y Ffederasiwn Busnesau Bach a’r sector academaidd, gan gynnwys yr Athro Syr Adrian Webb, Is-Ganghellor Prifysgol Morgannwg. Buont wrthi’n ysgrifennu’r ddogfen mewn cydweithrediad â swyddogion y Cynulliad ers mis Gorffennaf. Mewn unrhyw wythnos, mae ailysgrifennu’r ddogfen yn golygu y gwneir cyfraniadau. Nid yw newidiadau yn ymddangos o’u rhan eu hunain. Mae’r ddogfen yn datblygu a bu’n datblygu’n gyson ers mis Gorffennaf.

Mae’r pwynt olaf hwnnw y tu allan i faes y strategaeth datblygu economaidd genedlaethol ac y tu allan i faes y Cynulliad hwn, gan ei fod yn fater a gedwir ar gyfer Llywodraeth ganolog. Fodd bynnag, o ran yr M4 yn fwy cyffredinol, yr ydych wedi codi anhawster dilys wrth ddiffinio datblygu economaidd. Gellid dweud ei fod yn cynnwys ffyrdd. Gellid dweud hefyd ei fod yn cynnwys addysg a llywodraeth leol. Fodd bynnag, yn gyffredinol, cymerwn y safbwynt y daw o fewn maes portffolio y Gweinidog dros Ddatblygu Economaidd. Mae iddo gysylltiad agos â rhan o bortffolio’r Gweinidog dros Addysg a Dysgu Gydol Oes, mewn perthynas â’r rheini sy’n mynd drwy’r system addysg ac yn mynd ymlaen i feithrin sgiliau ac i ganolfannau hyfforddi oedolion. Mae’n ymwneud â disgyblion sydd yn eu blynyddoedd olaf yn yr ysgol ac ag addysg bellach ac uwch alwedigaethol. Rhaid tynnu’r llinell yn rhywle. Gallech ddweud bob amser y dylem fod wedi ei hymestyn ymhellach i gynnwys ffyrdd neu lywodraeth leol, gan fod hynny’n rhan o ddatblygu economaidd. Wrth gwrs, mae hynny’n wir a gallwch ddadlau achos o’r fath bob amser. Fodd bynnag, yr ydym wedi dweud bod hyn yn fater o ddatblygu economaidd. Mae a wnelo hyn â’r ffordd y caiff swyddi eu creu a’r ffordd y caiff y sgiliau eu creu sy’n galluogi pobl i lenwi’r swyddi hynny.

Mae is-adran tir y WDA yn cydweithio’n agos â DARA a Defence Estates i werthuso cynllun i uwchraddio a moderneiddio’r cyfleusterau yn Awyrlu Brenhinol Sain Tathan er mwyn galluogi DARA i aros yn y De, ar ôl rhoi’r gorau i’r cynllun i symud DARA ychydig o filltiroedd i fyny’r ffordd i faes awyr rhyngwladol Caerdydd yn y Rhws. Mae’r is-adran tir yn ymwneud ar hyn o bryd â’r gwaith o gydosod y tir sy’n ofynnol er mwyn datblygu’r safle ac mae’n cynnal astudiaeth ymarferoldeb ar gyfer yr estyniad posibl i’r rhedfa a fyddai’n ofynnol.

yn Saesneg Rhoddaf y sicrwydd hwnnw ichi.

in Welsh I apologise for being late. I need to synchronise my watch with the Assembly clock.

Sicrhawyd bod cyfanswm o £60 miliwn o adnoddau ychwanegol ar gael dros y flwyddyn gyfredol a’r ddwy flynedd ariannol nesaf. Cynhwyswyd dadansoddiad o’r gwariant arfaethedig yn ôl gweithgaredd yn y cynllun adfer gwledig a gyhoeddwyd ar 26 Gorffennaf. Cyhoeddais hefyd yn fy araith gyllideb yr wythnos diwethaf y caiff £15 miliwn pellach ar gyfer cymorth trethi i fusnesau mewn ardaloedd gwledig ei ryddhau o 1 Ebrill y flwyddyn nesaf.

Bu ein hymateb ariannol i argyfwng clwy’r traed a’r genau yn un cadarnhaol a chywir. Cydymdeimlwn â’r sefyllfa argyfyngus mewn ardaloedd gwledig ac yr ydym wedi rhyddhau’r arian angenrheidiol, fel y dylem. Rhaid cydnabod bod y weinyddiaeth yng Nghymru wedi gwneud llawer.

Fel y nodais ar y pryd, dyrennais arian ar sail fformiwla a addaswyd. Pan na fydd awdurdodau lleol wedi gwario’r arian, bydd wedi’i ailddyrannu. Ystyriaf sefyllfa Powys â chydymdeimlad.

Rhoddaf y newyddion diweddaraf i’r Cynulliad yn rheolaidd ar fy nghynlluniau i ddyrannu arian.

Mae’r pecyn mesurau yn y cynllun adfer gwledig yn cynnwys dau adroddiad grant arbennig ar gyfer y flwyddyn ariannol gyfredol, sy’n gyfanswm o £21 miliwn, er mwyn i awdurdodau lleol gynorthwyo busnesau yr effeithiwyd arnynt gan glwy’r traed a’r genau. Cyfeirir £14.7 miliwn pellach, dros y flwyddyn gyfredol a’r ddwy flynedd ariannol nesaf, i helpu busnesau ffermio. Cyhoeddais hefyd £15 miliwn ar gyfer cymorth trethi yn fy araith gyllideb yr wythnos diwethaf.

Ymestynnwyd rhai cynlluniau, fel y cynllun gwarantu benthyciad i gwmnïau bach, a weithredir gan yr Adran Masnach a Diwydiant, er mwyn cynorthwyo mwy o gwmnïau mewn ymateb i glwy’r traed a’r genau. Cydnabyddwn oll yr anawsterau sy’n parhau yn sgîl clwy’r traed a’r genau ym Mhowys a byddwn yn falch o siarad â phobl am unrhyw sylwadau y dymunant eu gwneud.

Yng ngoleuni eich cwestiwn, gofynnaf i’m swyddogion adolygu ymarferoldeb y mater a rhoddaf nodyn yn y Llyfrgell yn amlinellu fy mhenderfyniad.

Ni allaf gofio unrhyw drafodaethau sylweddol ar y mater hwn.

Os hoffai Jane godi’r mater hwnnw gyda mi, yr wyf yn siŵr y gwnaiff hynny maes o law. Mae gennyf amheuon mawr ynglŷn ag effeithiolrwydd systemau bonws perfformiad.

Yr wyf yn fodlon â’r safiad a gymerwyd gennym i sicrhau cyflog cyfartal yng Nghymru ac o fewn y Cynulliad Cenedlaethol yn nhermau’r pecyn cyflog yr ydym yn ei gyflwyno i’n staff. Mae’r ymagwedd honno yn cydnabod y safon sy’n ofynnol gan staff sy’n darparu gwasanaethau cyhoeddus.

Mae angen gwobrwyo ymdrech a dyfarnwyd taliadau bonws cyffredinol i staff y Cynulliad a oedd yn gysylltiedig ag argyfwng clwy’r traed a’r genau i gydnabod y gwasanaeth eithriadol yn ystod y cyfnod hwnnw. Mae dadl dros daliadau bonws mewn amgylchiadau arbennig, ond rhaid ichi ystyried y materion dan sylw. Cyfeiria’r amheuon yn fy ateb cyntaf at y ffordd y camddefnyddiwyd rhai systemau tâl ar sail perfformiad a lle na welsom y manteision yn cyrraedd pob aelod o’r staff.

Mae negodiadau rhwng Fforwm a darlithwyr addysg bellach yn fater iddynt hwy a Chymdeithas Genedlaethol Athrawon mewn Addysg Uwch ac Addysg Bellach. Fodd bynnag, dylem gydnabod cyfraniad addysg bellach i economi Cymru.

Wrth gwrs. Yr wyf yn falch o ddweud ein bod wedi arwain y ffordd yn hyn o beth.

Mae’r cynnydd mwyaf yn unol â phenderfyniad y Cynulliad ar 17 Gorffennaf 2001 i fwrw ymlaen â’r cynllun presennol. Rhoddwyd hysbysiad yn yr Official Journal of the European Communities ar 25 Medi 2001. Estynna’r hysbysiad hwnnw wahoddiad i ddatblygwyr, contractwyr a chonsortia fynegi diddordeb ffurfiol mewn bwrw ymlaen â’r gwaith o gynllunio ac adeiladu’r adeilad. Gwnaf ddatganiad pellach i’r Cynulliad ym mis Tachwedd unwaith y bydd diddordeb wedi’i fynegi. Croesawaf gais yr Archwilydd Cyffredinol i ddarparu cyngor cynnar i’r Pwyllgor Archwilio ym mis Tachwedd. Sicrhaf fod pob ffeil ar gael i’r Swyddfa Archwilio Genedlaethol cyn gynted ag y bo modd.

Comisiynwyd adolygiad wedi’i archwilio o ddogfennaeth y prosiect a bydd ar gael i’r Archwilydd Cyffredinol. Yr wyf hefyd wedi comisiynu adroddiad gan ymgynghorwyr allanol i roi cyngor ar reoli’r prosiect yn y dyfodol. Ac eithrio tystiolaeth gyfrinachol yr yn adroddiadau, fel gwybodaeth sensitif ynghylch prisiau, bwriadaf ei gyhoeddi pan fydd wedi’i gwblhau. Yr wyf wedi comisiynu ymgynghorwyr allanol i gyflwyno adroddiad ar elfennau hanesyddol y prosiect drwy Swyddfa’r Cwnsler Cyffredinol. Fodd bynnag, yng ngoleuni’r achos cyfreithiol a fygythir gan Bartneriaeth Richard Rogers, ni fwriadaf ryddhau’r adroddiad hwnnw na dweud mwy ar hyn o bryd. Byddai gwneud hynny’n rhoi’r Cynulliad o dan anfantais pe bai achos yn datblygu. Fodd bynnag, byddaf yn sicrhau bod yr adroddiad ar gael i’r Archwilydd Cyffredinol. Mewn ymateb i’r pwyntiau a wnaeth yr Arglwydd Rogers i’r Aelodau yn ddiweddar, gwnaf ddatganiad llawnach i’r Aelodau i gyd yn ddiweddarach yr wythnos hon a fydd yn ehangu ar y nodiadau a gyhoeddais yr wythnos diwethaf.

Teimlaf yn gryf ynglŷn â’r ansawdd a’r gost. Rhaid inni ystyried unrhyw gynigion a dderbyniwn yn ofalus. Byddwn am i’r cynigwyr nodi bwriadau i newid cynlluniau yn glir a byddwn am fod yn fodlon eu bod yn dderbyniol o ran ansawdd. Yn yr un modd, ystyriwn gynigion o ran gorffeniadau. Nid oes gennyf amheuaeth y gellir cyflawni arbedion o ran cost, ond nid ar draul safonau ansawdd derbyniol. Mae hynny’n glir. Yr ydym eisiau adeilad a fydd ymysg y gorau yn y byd ac mae fy ymrwymiad i’r cysyniad hwnnw yn parhau.

Eglurais mewn llythyr i’r Arglwydd Rogers y dylai ymateb i’r hysbyseb bresennol yn yr Official Journal of the European Communities sy’n estyn gwahoddiad i bobl fynegi diddordeb ffurfiol yn y gwaith o gwblhau’r prosiect. Byddaf yn hapus i ystyried cadw’r pensaer gwreiddiol, ond bydd unrhyw gynnig ganddo ef ar sail wahanol a rhaid ei gymharu â phob cynnig arall.

Hysbyswyd y Cynulliad yn dilyn yr adolygiad y llynedd ei fod yn gorfod adeiladu’r Siambr ar safle 1E o dan dermau ei gytundeb â Grosvenor Waterside. Ni allai’r Cynulliad ddiystyru’r posibilrwydd o gamau cyfreithiol pe methai â chyflawni ei rwymedigaethau. Beth bynnag, byddai cost ynghlwm wrth adfer y safle, ond rhaid imi gofio sefyllfa gyfreithiol y Cynulliad a’i ymrwymiad i Grosvenor Waterside.

Mae rhai materion y bydd angen eu trafod yn Siambr y Cynulliad. Mae’n amlwg bod materion cyfreithiol a materion masnachol sensitif y mae’n rhaid imi ddiogelu sefyllfa’r Cynulliad mewn perthynas â hwy. Bydd yr adroddiadau a’r gwaith papur sydd gennyf ar y materion hynny yn mynd at yr Archwilydd Cyffredinol ac ymdrinnir â hwy yn y Pwyllgor Archwilio. Bydd y nodiadau y byddaf yn eu dosbarthu yn ddiweddarach yr wythnos hon, gobeithio, yn rhoi ymateb llawn i’r Arglwydd Rogers. Fel y nodais, trafodaf rai materion wedyn yn y Siambr ym mis Tachwedd pan fyddaf wedi cael y cyfle i asesu’r diddordeb a fynegwyd. Yr wyf am fod mor agored ac eglur â phosibl, ond rhaid imi fod yn ymwybodol iawn o fuddiant y Cynulliad yn nhermau gwybodaeth gyfreithiol a gwybodaeth fasnachol sensitif. Mae’n sefyllfa anodd i Weinidog.

A ydych yn rhannu fy mhryder am yr angen i sicrhau y caiff Aelodau’r Cynulliad gymaint o wybodaeth â phosibl am y prosiect hwn? Byddai hefyd o fantais i’r Cynulliad pe bai’r Ceidwadwyr yn ailystyried eu hagwedd tuag at y grŵp llywio, sy’n trafod y mater hwn. Byddai o fantais inni pe baent yn parchu sefyllfa gyfreithiol y Cynulliad ac yn ei diogelu, yn ogystal â diogelu sensitifrwydd masnachol y ffigurau hynny. A gytunwch y dylent dderbyn y ddau ffactor hynny? Yna byddai ganddynt y ffeithiau i gyd. A gytunwch hefyd nad yw rhyfel eiriau ar y mater hwn o fudd i’r nod a fynegwyd gan y Cynulliad o adeiladu’r Siambr hon ar sail cynllun Richard Rogers, mor agos â phosibl at y gost y cytunwyd arni gan y Cynulliad? A fyddai o fantais i’r Cynulliad pe bai Partneriaeth Richard Rogers yn mynegi diddordeb cyn y dyddiad cau ddydd Mercher nesaf, fel y gall ddod yn rhan o’r broses ar gyfer cwblhau’r prosiect hwn?

Yr wyf wedi ysgrifennu at yr Arglwydd Rogers i egluro bod croeso iddo ymateb i’r hysbyseb yn yr Official Journal of the European Communities. Gwn fod llawer o’r Aelodau yn hoff iawn o gynllun yr adeilad ac o’r farn ei bod yn bwysig y dylai’r pensaer a’i cynlluniodd fod yn gysylltiedig â’r prosiect terfynol. Mae’r drws ar agor yn hynny o beth. Byddai o fudd—ac yr wyf wedi gwneud fy marn yn hysbys ar y mater hwn—pe bai Plaid Geidwadol Cymru yn dewis bod yn aelodau o’r grŵp llywio, sy’n trafod y materion hyn. Fodd bynnag, mae gwleidyddiaeth yn bwysicach na phopeth arall yn y mater hwn.

Fel y dywedais yn fy ateb gwreiddiol, croesawaf gyfranogiad y Pwyllgor Archwilio ac Archwilydd Cyffredinol Cymru. Mae’n hanfodol bod gennym atebion pendant i’r cwestiynau a godwyd yn natganiad yr Arglwydd Rogers yn erbyn ymddygiad a gallu’r Cynulliad. Ymchwiliad gan y Swyddfa Archwilio Genedlaethol yw’r ffordd orau o ddatgelu’r gwirionedd, a fydd, yr wyf yn hyderus, yn dangos bod y datganiadau wedi bod yn ddi-sail. Mae’r mater hwn, fodd bynnag, yn gymhleth. Ni synnwn pe bai Syr John Bourn yn dweud ym mis Tachwedd bod angen astudiaeth lawnach. Byddwn yn croesawu hynny, gan ei bod yn bwysig trafod y materion hyn yn agored ac yn eglur yn y Pwyllgor Archwilio.

Bu gan y grŵp llywio polisi rôl ymgynghorol ers y cychwyn. Yr wyf wedi ymgynghori â’r grŵp ar faterion allweddol mewn perthynas â chynllun a chost yr adeilad. Mae wedi darparu cyfle imi ystyried barn yr Aelodau wrth wneud penderfyniadau allweddol, gan fy ngalluogi i roi’r newyddion diweddaraf am y cynnydd i’r pleidiau dan sylw, a chroesawaf hynny. Bu hefyd yn bosibl imi rannu gwybodaeth â’r grŵp, na ellid bod wedi ei chyhoeddi am resymau masnachol.

Fel y Gweinidog sy’n gyfrifol, fi sydd wedi gwneud y penderfyniadau. Fe’u gwnaf ar sail cyngor swyddogion ac ymgynghorwyr proffesiynol. Gwnaf y penderfyniadau hyn, nid fel y Gweinidog dros Gyllid, Llywodraeth Leol a Chymunedau yn unig, ond fel y Gweinidog sy’n gyfrifol ar ran y weinyddiaeth. Cyfeiriaf at rôl y Cabinet yn hyn o beth. Yng nghofnodion cyfarfod y Cabinet ym mis Gorffennaf, cefnogodd y Cabinet y cam yr oeddwn yn ei gymryd o ran rheoli dyfodol yr adeilad.

Yr wyf yn ymrwymedig i’r adeilad a’i gynllun. Hoffwn ddatgan yn gyhoeddus fy mod am weld yr adeilad a welwyd yn y cynllun yn cael ei adeiladu. Yr wyf am ddod â’r trafodaethau hyn ynghylch pa un a adeiladwn yr adeilad ai peidio i ben. Mae’n hanfodol cydnabod bod yn rhaid inni gael yr adeilad hwn, a rhaid inni ddechrau ar y gwaith cyn gynted ag y bo modd, gan fod angen cartref ar y Cynulliad Cenedlaethol sy’n addas ar gyfer y ganrif hon ac ar gyfer cartref democratiaeth. Mae hynny’n bwysig.

Nid wyf am gyfaddawdu ar y cynllun na’r ansawdd. Byddai hynny’n anghywir, gan y byddai’n cyfaddawdu’r weledigaeth. Rhaid imi wrthbwyso hynny â’r hyn y gofynnodd y Cynulliad imi ei wneud, o ran y costau cyffredinol y mae’n rhaid imi gadw o’u mewn. Fy nyletswydd ar y prosiect hwn, fel y Gweinidog dros Gyllid, yw gofalu am yr arian. Os oes penderfyniadau pellach i’w gwneud o ran yr adeilad, bydd y Cynulliad Cenedlaethol yn penderfynu arnynt. Dyna’r lle cywir i drafod materion o’r fath.

Cyfeiriaf at drafodaeth y Cabinet yn y cofnodion a gyhoeddwyd. Dangosant fod y Cabinet wedi fy nghefnogi yn fy mhenderfyniadau. Fe’m cefnogwyd gan y Prif Weinidog hefyd. Rhaid inni ddeall i’r brwydro fod yn hir a chaled dros yr adeilad hwn ers i’r mater gael ei drafod gyntaf. Yr oedd gan bob un ohonom farn ar Neuadd y Ddinas a materion eraill, ond erbyn hyn ceir consensws trawsbleidiol, gydag ambell eithriad, ein bod eisiau’r adeilad newydd. Nid ydym yn barod i dalu swm di-ddiwedd o arian amdano, ond yr ydym eisiau gweledigaeth yr adeilad newydd. Mae’r Prif Weinidog yn rhannu’r weledigaeth honno.

Mae gan Gymru sawl canolfan ragoriaeth mewn chwaraeon eisoes, ar lefel genedlaethol a rhanbarthol, sy’n cwmpasu amrywiaeth eang o chwaraeon. Ceir 42 o ganolfannau rhagoriaeth rhanbarthol, a thros 170 o ganolfannau a ddatblygwyd yn lleol yng Nghymru, sy’n darparu cyfleoedd hyfforddi gwell o lawer. Mae Cyngor Chwaraeon Cymru wedi datblygu cyfres o feini prawf ar gyfer blaenoriaethu’r cyfleusterau chwaraeon arbenigol sydd eu hangen ar gyrff rheoli chwaraeon. Mae hyn bellach yn cynnig cyfleoedd mwy hyblyg ar gyfer cynigion partneriaeth, fel y defnyddir arian Sportlot ar gyfer canolfannau rhagoriaeth newydd mewn chwaraeon.

Mae rôl gref i chwaraeon ar gyfer merched a phobl ag anableddau. Mae gan Gyngor Chwaraeon Cymru strategaethau ar gyfer datblygu’r ddau faes hwn. Yr wyf yn cydweithio’n rhagweithiol â hwy i sicrhau cyfleoedd gwell.

Yn y dyfodol agos, bydd £48 miliwn o arian y gronfa cyfleoedd newydd ar gael, ac aiff llawer o’r arian hwnnw tuag at ddarparu cyfleusterau chwaraeon mewn sefydliadau addysgol. Byddant i gyd yn rhoi sylw i anghenion arbennig pobl anabl mewn chwaraeon.

Dim ond un pwll fydd. Nid awgrymwyd erioed y byddai pwll deifio. Yn anffodus, nid oedd yr arian loteri a oedd ar gael yn ddigon i dalu cost sylweddol ychwanegol pwll deifio. O ran popeth arall bydd y cyfleusterau o safon Olympaidd, hyd y gwn. Fodd bynnag, nid wyf yn arbenigwraig ar nofio a byddaf yn ysgrifennu atoch gydag union ddimensiynau’r cyfleusterau a adeiledir.

Yr wyf yn gyfarwydd â’r cais ardderchog hwnnw ac yr oeddwn wrth fy modd i glywed ei fod yn llwyddiannus. Mae’n ddechrau llif newydd o ddatblygiadau—cyfeiriais yn gynharach at y posibiliadau a gynigir gan y £48 miliwn o arian y gronfa cyfleoedd newydd. Bydd hynny’n galluogi’r Gogledd i gael amrywiaeth dda o gyfleusterau chwaraeon.

Yr wyf am sicrhau bod polisïau’r Cynulliad Cenedlaethol yn helpu ac yn annog pobl ym mhob cwr o Gymru i fwynhau’r celfyddydau. Mae fy strategaeth ddiwylliant ddrafft wedi’i chynllunio i gyflawni’r amcan hwn: er enghraifft, ers diddymu ffioedd mynediad i Amgueddfeydd ac Orielau Cenedlaethol Cymru mae pawb yn gallu gweld ein trysorau cenedlaethol am ddim ac yn sgîl hynny bu’r nifer fwyaf erioed o bobl yn ymweld â’r amgueddfeydd. Yr wythnos diwethaf, croesewais y miliynfed ymwelydd ers mis Ebrill. Yr oeddwn yn falch y cyhoeddwyd ar 10 Tachwedd yn y gyllideb ddrafft y bydd Cyngor Celfyddydau Cymru yn cael cynnydd sylweddol yn ei gyllid ar gyfer y flwyddyn nesaf ac yn y ffigurau dynodol ar gyfer y ddwy flynedd ganlynol.

Mae hynny’n thema gref yn y strategaeth. Yr ydym yn archwilio sut yr ariennir pobl ifanc a’r celfyddydau mewn perthynas ag amrywiaeth diwylliannol yn benodol. Ceir pwyslais cryf ar gymunedau yn cymryd rhan. Caiff y strategaeth ei chyflwyno i’r Pwyllgor Diwylliant tua diwedd Tachwedd, ac mae’n debygol o gael ei chyhoeddi ddechrau’r flwyddyn nesaf.

Anghytunais yn gryf â sylwadau Harold Carter ddoe a chredaf fod pob aelod o’r Pwyllgor yn anghytuno ag ef hefyd. Gresynaf wrth y ffaith i’r Pwyllgor gael ei ddefnyddio fel llwyfan ar gyfer barn o’r fath. Fodd bynnag, mae datblygu gweithgareddau diwylliannol drwy gyfrwng y Gymraeg yn bwysig. Gresynaf wrth y ffaith bod sylwadau o’r fath yn tueddu i garfanu barn, pan ddylem fod yn canolbwyntio ar ddatblygu gweithgareddau diwylliannol Cymraeg a Chymreig.

Cytunaf â’ch sylwadau am yr angen am lwyfan i bobl ifanc a’r diwylliant y maent yn ymddiddori ynddo ac y maent yn ei gefnogi. O ran Canolfan Mileniwm Cymru, credaf y byddwn mewn sefyllfa i wneud cyhoeddiad ym mis Tachwedd. Cymeraf y cyfle hwn i roi’r wybodaeth ddiweddaraf i’r Aelodau. Yn ystod yr haf, cafodd fy nghyd-Weinidogion a mi drafodaethau helaeth â Syr David Rowe-Beddoe. Eglurodd ef fod angen i’r pecyn ariannu ar gyfer y prosiect fod yn glir fel y gallai negodi â phartner adeiladu’r prosiect, Syr Robert McAlpine, yn effeithiol, er mwyn penderfynu ar bris penodedig ar gyfer y contract adeiladu. Bu inni gytuno â Syr David y byddai’r Cynulliad yn neilltuo hyd at £37 miliwn ar gyfer y prosiect, yn ôl yr angen. Yr oedd hynny’n gyson â’r datganiad a wnaeth y Gweinidog dros Gyllid yn Ebrill. Mae’r ffigur o £37 miliwn yn cynnwys yr £8 miliwn a ddarparwyd eisoes. Wrth wneud y datganiad hwnnw, eglurwyd mai £37 miliwn fyddai’r cymorth mwyaf posibl gan y Cynulliad. Mae gan y prosiect bellach y sgiliau a’r profiad cywir iddo ddelio’n effeithiol â’r gwaith adeiladu a chamau dilynol y prosiect. Edrychaf ymlaen at ganlyniad y negodiadau presennol, y disgwyliaf iddo fod yn hysbys ym mis Tachwedd.

Fel y gwyddoch, Gareth, credaf yn gryf y gall y celfyddydau fod o fudd i bawb. Mae’r strategaeth ddrafft yn cydnabod pwysigrwydd sicrhau y caiff pobl ifanc eu cynnwys yn y celfyddydau gan roi cyfleoedd iddynt gymryd rhan mewn gweithgareddau celfyddydol a cherddorol.

Mae nifer o agweddau ar y cwestiwn hwnnw. Dylem allu sefydlu cronfa celfyddyd i bobl ifanc ac yr wyf yn trafod hynny gyda Chyngor Celfyddydau Cymru. Dylai’r cynnydd yng nghyllideb cyngor y celfyddydau y flwyddyn nesaf sicrhau y gellir symud ymlaen o ran hynny.

Yr wyf yn ymwybodol bod Urdd Gobaith Cymru wedi cael cyfnod anodd o ganlyniad i glwy’r traed a’r genau. Yr oedd yn bleser gennym roi cymorth ariannol yn gynharach yn y flwyddyn i alluogi’r sefydliad i barhau. Mae’r gyllideb ar gyfer y flwyddyn nesaf yn cynnwys tua £250,000 o arian ychwanegol tuag at y gwaith o ailddatblygu canolfan Urdd Gobaith Cymru yng Nglanllyn a rhaid croesawu hynny.

Ydwyf. Gobeithiaf y bydd yr Eisteddfod eleni yn arbennig o lwyddiannus, oherwydd yr ydym wedi bod yn aros ers dwy flynedd i Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd gael ei chynnal yng Nghaerdydd, a fydd yn digwydd yr haf nesaf.

Nid yw darlledu yn fater datganoledig ac felly nid oes mentrau gennym ar y mater hwn. Er mwyn derbyn Sky Digital, rhaid bod gan adeiladau linell golwg syth tuag at y lloeren Astra 2. Credir bod gan fwy na 90 y cant o adeiladau yng Nghymru linell golwg o’r fath. Ledled y DU, ar 30 Mehefin 2001, yr oedd 5.3 miliwn o bobl yn tanysgrifio i Sky Digital. Cefnogaf yn gryf yr angen i sicrhau bod pobl yng Nghymru yn gallu derbyn gwasanaethau digidol cyn i wasanaethau analog gael eu diffodd. Pwysleisiais y pwynt hwnnw pan gyfarfûm â Kim Howells, Gweinidog y DU dros Dwristiaeth, y Diwydiant Ffilm a Darlledu, ym mis Gorffennaf.

Cytunaf mai un o’r problemau a wyneba’r Cynulliad, ac y bu inni ei wynebu yn ystod y refferendwm ar gyfer y Cynulliad wrth hyrwyddo’r syniad o Gynulliad, yw nad oes modd i bobl Cymru dderbyn digon o deledu Cymreig i fod yn ymwybodol o’r pynciau a’r materion sydd o bwys yng ngwleidyddiaeth Cymru. Mae’r Cynulliad, a’r hyn a wna, yn rhan bwysig o hynny. Felly, byddwn yn annog unrhyw fenter o’r fath yn frwd. Yr wyf yn ymrwymo i fynd ar drywydd y materion hyn gyda Llywodraeth y DU er mwyn sicrhau bod gennym fynediad da i wasanaethau digidol ac analog.

Pan oeddem yn ystyried ein hymateb i Bapur Gwyn Llywodraeth Prydain ar gysylltiadau, trafodais y mater hwn gyda S4C. Yr wyf wedi trefnu cyfarfod gyda S4C yn yr ychydig fisoedd nesaf a byddaf yn codi’r mater hwnnw eto.

Bydd y strategaeth ddiwylliant ddrafft yn gosod fframwaith ar gyfer y dyfodol, ac yn pennu blaenoriaethau ar gyfer y cyrff cyhoeddus diwylliannol a noddir gan y Cynulliad, gan gynnwys Cyngor Celfyddydau Cymru. Mae’r celfyddydau gweledol yn elfen hanfodol o’r strategaeth honno wrth ddatblygu rhagoriaeth a hygyrchedd ac wrth hyrwyddo Cymru a’i delwedd dramor. Bwriadaf gyflwyno’r strategaeth ddrafft am yr ail dro i’r Pwyllgor ar 21 Tachwedd.

Mae’r angen am ganolfannau ar gyfer y celfyddydau gweledol ledled Cymru yn cael ei drafod ar hyn o bryd ac mae Amgueddfeydd ac Orielau Cenedlaethol Cymru yn ymgynghori â’r cyhoedd ynglŷn â hyn. Cynhaliwyd trafodaethau ar Ganolfan y Celfyddydau Gweledol yng Nghaerdydd, a gaeodd ychydig o ddiwrnodau ar ôl imi ddechrau yn fy swydd fel Gweinidog, rai misoedd yn ôl. Mae Caerdydd yn ystyried y mater ar hyn o bryd mewn perthynas â’i chais i fod yn ddinas ddiwylliant, fel y gwyddoch, Rhodri.

Deallaf yr angen i sicrhau y caiff mwy o luniau, yn enwedig lluniau o’r Amgueddfa Genedlaethol, eu harddangos. Fel y dywedais yn awr, fel rhan o broses ymgynghorol barhaus, mae’n debyg y bydd ymgynghoriad cyhoeddus yn dechrau ym mis Tachwedd neu Ragfyr. Yn ogystal, gwahoddwyd pob Aelod o’r Cynulliad i drafod y mater hwn ar ddechrau Gorffennaf. Yr wyf yn ymwybodol bod angen arddangos y lluniau hyn i’r cyhoedd. Yr wyf wrthi’n datblygu prosiect peilot ar gyfer cyfres o orielau partner i Amgueddfeydd ac Orielau Cenedlaethol Cymru i sicrhau nad pobl Caerdydd yn unig sy’n gweld ei drysorau.

Mae’r Cynulliad Cenedlaethol, drwy Fwrdd yr Iaith Gymraeg, yn rhoi grant cyhoeddi i Gyngor Llyfrau Cymru, y mae’r cyngor wedyn yn ei ddosbarthu i gefnogi’r gwaith o gyhoeddi llyfrau, cylchgronau a deunyddiau eraill yn Gymraeg. Yn 2000-01, rhoddwyd grant o £624,000, a ddefnyddiwyd i ariannu’r gwaith o gyhoeddi 220 o lyfrau, yr oedd 149 ohonynt yn weithiau gwreiddiol. Mae Cyngor Celfyddydau Cymru hefyd yn cefnogi amrywiaeth eang o weithgareddau llenyddol drwy grantiau i sefydliadau megis yr Academi i roi cymorth a gwybodaeth i’w haelodau.

Nac ydwyf, yn bendant. Mae drafft presennol y strategaeth wedi datblygu y tu hwnt i’r hyn a nodwyd yn wreiddiol. Mae’r arian ychwanegol sylweddol ar gyfer Cyngor Llyfrau Cymru yng nghyllideb y flwyddyn nesaf yn enghraifft o’m hymrwymiad i ysgrifennu newydd.

Mae’n ddrwg gennyf, ond yn ôl fy nodiadau trosglwyddwyd y cwestiwn hwn ar gyfer ateb ysgrifenedig. A fyddech cystal â rhoi munud imi ddod o hyd i’m brîff? Credaf ichi ofyn am ateb ysgrifenedig i’r cwestiwn hwnnw ym mis Gorffennaf, David.

Yr wyf yn fodlon ateb y cwestiwn yn awr.

Bydd y cynigion a geir yn fy strategaeth ddiwylliant ddrafft yn hybu diwylliant yng Nghanol De Cymru. Yn benodol, gan fod llawer o Amgueddfeydd ac Orielau Cenedlaethol Cymru wedi’u lleoli yn yr etholaeth honno, bu’r cynnydd enfawr yn nifer yr ymwelwyr â’r safleoedd hynny yn hwb diwylliannol pwysig.

Rhannaf y brwdfrydedd hwnnw dros y celfyddydau gweledol. Yr wyf wedi ymweld â’r orielau yng Nghaeredin ac wedi eu mwynhau’n fawr. Awgrymaf eich bod yn ymweld â’r Oriel Genedlaethol yng Nghaerdydd—yn sicr gan fod mynediad bellach am ddim—fel y gallwch fwynhau’r nifer fawr o luniau a arddangosir. Yr wyf yn cytuno bod lle i ehangu. Dyna pam fy mod wedi gofyn i Amgueddfa ac Oriel Genedlaethol Cymru ymgynghori ar sefydlu oriel genedlaethol arall, oriel genedlaethol ar wahân neu gyfres o orielau ledled Cymru. Mae’r opsiynau yn ddiddiwedd. Mae’n ddrwg gennyf nad oeddech yn bresennol i leisio eich barn pan ddaeth i’r Cynulliad i drafod y mater.

Cynigiwyd cyfle am bleidlais o’r fath, ond yn anffodus, bu’n rhaid ei dynnu’n ôl pan ohiriwyd busnes ar ôl marwolaeth drist Val Feld. Byddaf yn sicr yn cymharu’r arian a roddwyd gan gyngor y celfyddydau i Flaenau Gwent â’r arian a roddwyd i ardaloedd eraill ac ysgrifennaf atoch ar y mater. Mae cyngor y celfyddydau yn ariannu nifer sylweddol o brosiectau a ddylai fod yn hygyrch i bobl Blaenau Gwent. Fodd bynnag, byddaf yn gofyn i’r cyngor pam ei fod yn cael llai o geisiadau o bosibl o’r ardal honno ac a yw wedi gwrthod unrhyw geisiadau o’r fath.

Cefais nifer o gyfarfodydd â’r Comisiwn Cig Oen a Da Byw a Chyngor Cymru’r Comisiwn am farchnata cig oen Cymru. Ym Mai, cyfarfûm â Peter Barr, a oedd newydd ei benodi’n gadeirydd y Comisiwn, a chynrychiolwyr eraill i drafod y broses o adfer y farchnad yn sgîl clwy’r traed a’r genau—yn arbennig, marchnata ŵyn ysgafn. Cyfarfûm â swyddogion eraill y Comisiwn pan ymwelais â ffair fwyd Anuga yng Nghwlen wythnos i ddydd Sul diwethaf.

Mae dau fater dan sylw: yn gyntaf, a ddylem gyflwyno cyfleusterau profi ein hunain. Byddai hynny’n gostus iawn; dylem gofio bod Gweriniaeth Iwerddon hefyd yn defnyddio’r cyfleusterau profi ym Mhrydain, yn enwedig Pirbright. Yn ail, yn fy marn i, ym marn y Cabinet ac ym marn y Pwyllgor Amaethyddiaeth a Datblygu Gwledig, dylem barhau i ystyried datganoli pwerau i’r Cynulliad Cenedlaethol ym maes iechyd anifeiliaid. Un o anghysonderau’r setliad datganoli yw mai Adran yr Amgylchedd, Bwyd a Materion Gwledig sy’n gyfrifol am y mater er nad oes ganddi staff yng Nghymru, tra bod gennym ni staff ond dim cyfrifoldeb. Rhaid datrys yr anghysonder hwnnw.

Dim ond 5,000 o ŵyn dros ben sydd gennym i’w gwaredu. Felly, nid yw’r mater wedi codi eto.

Nid yw’r ffordd y caiff tomenni sbwriel yn Llanddulas, a phob safle tirlenwi yng Nghymru eu rheoli, yn fater i mi, na’r Cynulliad Cenedlaethol, ar sawl cyfrif. Credwyd y byddai’n rhaid inni waredu tua 900,000 o ŵyn ysgafn yn ystod y mis diwethaf. Mae’r cynllun lles ŵyn ysgafn (gwaredu) yn dod i ben yfory. Ar hyn o bryd, dim ond 5,000 o ŵyn sydd ar ôl i’w gwaredu yn y safleoedd a ddefnyddiwyd eisoes—sef llawer llai na’r disgwyl.

Mae allforion yn bwysig, yn enwedig o ran cig oen, ond hefyd cig eidion a chig mochyn. Mae’r farchnad allforio ar gyfer cig mochyn yn ailddechrau’n araf. Mae arwyddion calonogol am y farchnad cig eidion, a gobeithiaf y caiff y sefyllfa o ran cig oen ei datrys ar ddechrau’r flwyddyn nesaf. Dywedais yn gyhoeddus ein bod yn gobeithio allforio erbyn yr hydref y flwyddyn nesaf. Os bydd y sefyllfa bresennol yn parhau, ac os na fydd rhagor o achosion o glwy’r traed a’r genau am gyfnod sylweddol, yna bydd yr amserlen honno yn mynd rhagddi.

Nid oes llawer o’r ffermwyr yr wyf yn cwrdd â hwy yn dweud mai arwerthiannau da byw yw’r system decaf o werthu da byw. Yr wyf wedi cwrdd ag arwerthwyr da byw. Fy marn erioed fu ei bod yn anodd i ffermwyr gael pris teg am dda byw drwy arwerthiannau, fel y saif pethau ar hyn o bryd. Os bydd arwerthwyr da byw am gyflwyno cynigion synhwyrol ar y ffordd y gallent sicrhau pris teg yn y farchnad i’r ffermwyr, yr wyf yn fodlon gwrando arnynt.

Lansiais amrywiaeth eang o fesurau ymarferol, gan gynnwys grantiau cyfalaf, gwasanaeth cynghori busnes am ddim a chyngor a hyfforddiant arbenigol ar 17 Medi o dan faner Cyswllt Ffermio. Nod Cyswllt Ffermio yw helpu ffermwyr Cymru i fanteisio ar farchnadoedd newydd, i ymgymryd â mentrau newydd ac i foderneiddio eu busnesau. Gall ffermwyr fanteisio ar wasanaethau Cyswllt Ffermio drwy ffonio un rhif ffôn; siop un stop ydyw.

Deallaf fod y Gweinidog sy’n gyfrifol am y mater yn ystyried rheolaethau cynllunio ar hyn o bryd. Cynhaliwyd dadl ar hyn yn 1999, fe gredaf, pan gyflwynwyd deddfwriaeth Aelod Preifat. Mae angen inni sicrhau nad ydym yn gweithredu ar y sail bod un peth yn addas i bawb yng Nghymru. Pe baem yn llacio rheolaeth cynllunio yn ormodol, byddai rhai ardaloedd trefol wrth ymyl tir ffermio yn colli’r tir ffermio hwnnw dros nos. Mae fy etholaeth fy hunan yn enghraifft o hynny. Fodd bynnag, rhaid inni weithredu ac ymdrin â deddfwriaeth gynllunio mewn modd sy’n gydnaws ag arallgyfeirio. Yr ydym yn mynd ar drywydd hynny ar hyn o bryd.

If you consider how the organic market has developed over the years, you will see that the graph used to illustrate the situation rises in steps. At the moment, the organic market is flat. It will rise in future. That has happened in the past. The organic market has grown substantially, but it has not grown steadily and slowly.

One problem in the dairy sector is that we do not have sufficient processing in Wales. We have many successful dairy processing factories, but we need more processing in Wales. Once that happens, I am certain that the market will rise.

Yr wyf wedi trafod hyn gyda chi, a’r prosiectau cyffrous a gynigiwyd i Gymru. Y mae un ohonynt yn cynnwys defnyddio deunydd wedi’i ailgylchu i gynhyrchu pŵer. Mae angen mwy o gynigion arnom i ddatblygu’r gallu i ddefnyddio bio-màs ar gyfer tanwydd a phŵer. Anogaf bobl i gyflwyno’r cynigion hynny.

Mae’r Gweinidog dros Faterion Gwledig yn Llywodraeth y DU, Alun Michael, yn bennaf cyfrifol am ddatblygu economi wledig Lloegr. Er hynny, cyfarfûm ag Alun ar 19 Medi i drafod nifer o faterion sydd o ddiddordeb i’r ddau ohonom. Mae dyfodol ffermio yng Nghymru yn hanfodol i’r hyn yr ydym yn ceisio ei gyflawni yn y Cynulliad Cenedlaethol. Cyhoeddaf y weledigaeth hirdymor ar gyfer amaethyddiaeth, a ddatblygwyd gan grŵp Dyfodol Ffermio, ar 21 Tachwedd.

Daw’r rhan fwyaf o arian am gynlluniau Ewropeaidd o Ewrop, yn hytrach na San Steffan. Trafodwn y mater o ddiwygio a datblygu’r polisi amaethyddol cyffredin bob mis, yn fy nghyfarfodydd tiriogaethol gyda Gweinidogion eraill y DU dros amaethyddieth. Bydd y polisi yn newid dros yr ychydig flynyddoedd nesaf. Mae’n debygol iawn o symud o’r taliadau i ffermwyr ar sail nifer yr anifeiliaid y maent yn berchen arnynt. Rhaid inni sicrhau bod unrhyw newidiadau yn y dyfodol yn bodloni o leiaf dau faen prawf. Yn gyntaf, bod y newidiadau o fudd i’r amgylchedd, ac yn ail, sy’n bwysicach, nad yw ein ffermwyr ar eu colled o ganlyniad.

I have not formally requested that yet, as we are preparing the case that we will give to DEFRA, to ensure that those powers are transferred to the Assembly. It is encouraging that the Cabinet and the Committee are supportive. You know my opinion on the matter, and we will now ensure that the case is made strongly to DEFRA and in Westminster.

Yr wyf wedi cymryd nifer o gamau i ddiogelu diwydiant cig oen Cymru. Maent yn cynnwys darparu £1 filiwn ychwanegol ar gyfer strategaeth bwyd-amaeth 2001-02, a gwahodd cyfarwyddiaeth bwyd-amaeth Awdurdod Datblygu Cymru, a chynrychiolwyr eraill o’r sector, gan gynnwys Hybu Cig Oen ac Eidion Cymru Cyfyngedig a’r Comisiwn Cig a Da Byw, i weithio ar gynigion i adennill a datblygu ein marchnadoedd yma a thramor. O ran pecyn y Cynulliad, caiff £600,000 ei ddefnyddio i’r prosiect marchnata ŵyn mynydd ysgafn Cymru. Dyrannwyd £300,000 o’r swm hwnnw i Hybu Cig Oen ac Eidion Cymru Cyfyngedig ar gyfer ymgyrch marchnata i ddefnyddwyr, a fu’n llwyddiannus iawn, yn ôl pob sôn.

Mae diogelwch bwyd yn fater i’r Asiantaeth Safonau Bwyd. Pe na chynhelid y profion DNA y gofynnodd swyddog o’r Cynulliad Cenedlaethol amdanynt, byddai’r mater wedi bod yn ddifrifol iawn, a byddai hyder defnyddwyr wedi gostwng yn sylweddol yr wythnos hon. Yr wyf yn siŵr y byddai’r Asiantaeth Safonau Bwyd wedi newid ei chyngor i ddefnyddwyr. Gwyddom bellach i’r profion hynny gael eu cynnal ar ddeunydd nad oedd yn dod o ymenyddiau defaid. Bydd hynny yn gysur mawr i ffermwyr Cymru yn y byrdymor. Fodd bynnag, erys y perygl damcaniaethol y bydd BSE yn amlygu ei hunan mewn defaid, a pharheir â’r profion. Profir pob dafad sy’n marw o’r clefyd crafu yn y DU i ganfod a yw BSE yn bresennol. Bu profion ar tua 180 o ymenyddiau yn negyddol, sy’n newyddion calonogol. Dylem fod yn ymwybodol bod yn rhaid inni ddileu’r clefyd crafu. Yr ofn ymhlith gwyddonwyr oedd y gall y clefyd crafu gelu BSE mewn defaid, ac erys yr ofn damcaniaethol hwnnw. Rhaid inni ddileu y clefyd crafu mor gyflym â phosibl. Yr ydym yn gwneud cynnydd tuag at gyflawni hynny.

Cefais lawer o drafodaethau â Gweinidogion yn Adran yr Amgylchedd, Bwyd a Materion Gwledig, a Gweinidogion y cyn-Weinyddiaeth Amaethyddiaeth, Pysgodfeydd a Bwyd, am y sefyllfa o ran clwy’r traed a’r genau. Cyfarfûm â’r Ysgrifennydd Gwladol dros yr Amgylchedd, Bwyd a Materion Gwledig yn Llundain yr wythnos diwethaf a thrafodwyd amrywiaeth o faterion, gan gynnwys y rhai sy’n ymwneud â chlwy’r traed a’r genau.

Os oes prawf o’r fath gennych, hoffwn ei weld. Nid yw’n bolisi gennym gladdu gwartheg mewn safleoedd tirlenwi yng Nghymru. Claddwyd nifer fach o wartheg ym Mhenhesgyn gan eu bod wedi crwydro’n rhy agos at y safle ac, o ganlyniad, ystyriwyd bod perygl eu bod wedi dal clwy’r traed a’r genau. Os oes tystiolaeth gennych fod y gwartheg yn hŷn na’r hyn a ddywedwyd wrthym, hoffem ei gweld fel y gallem drafod y mater gyda’r ffermwyr priodol.

The same question was asked in the Agriculture and Rural Development Committee meeting yesterday.

The intervention board has powers over payments in a normal situation. On foot and mouth disease, the board was responsible for running the first lamb slaughter scheme and for burying those lambs. At the beginning, there were problems with the way in which the scheme was being run in Wales, and there was a lack of communication between the Assembly and the intervention board. Since then, the situation has improved considerably.

Wrth weithredu Coetir Cymru, ein strategaeth ar gyfer coed a choetir, gofynnais i’r Comisiwn Coedwigaeth adolygu ei holl grantiau ar gyfer coedwigaeth. Mae dwy ran i’r adolygiad hwnnw: yn gyntaf, bydd y comisiwn yn adolygu cymorth grant ar gyfer coetir presennol ac, yn ail, bydd y comisiwn ac Adran Amaethyddiaeth y Cynulliad yn adolygu cymorth grant, gan gynnwys y cynllun premiwm coetir ffermydd, i greu coetir newydd. Bwriedir ymgynghori’n eang yn ystod yr adolygiadau hyn, gan geisio barn pob rhanddeiliad. Awn ymlaen wedyn o’r man hwnnw.

Cynhelir dadl ar y strategaeth mewn Cyfarfod Llawn ar 8 Tachwedd.

Ar wahân i’r weledigaeth y bydd grŵp Dyfodol Ffermio yn ei chyflwyno ar 21 Tachwedd, mae materion eraill yn mynd rhagddynt.

Mae’r Cynulliad wedi cyhoeddi cynlluniau ynglŷn ag Amcan 1 a’r cynllun datblygu gwledig i ddiogelu’r buddsoddiad mewn busnesau gwledig yng Nghymru ac i helpu cynnal cymunedau gwledig, sy’n bwysig. Ar 10 Gorffennaf, cyhoeddais y grwpiau llwyddiannus sydd wedi’u gwahodd i gyflwyno cynlluniau LEADER+ yng Nghymru. Mae cynlluniau eraill ar y gweill.

O ran amaethyddiaeth a bwyd, caiff mesurau eu gweithredu i atgyfnerthu’r sector prosesu bwyd o dan y strategaeth bwyd-amaeth, sydd o dan arweiniad Awdurdod Datblygu Cymru. Mae’r broses o ymgynghori â’r diwydiant ffermio ar ddogfen grŵp Dyfodol Ffermio, a grybwyllwyd gennyf, yn parhau. Byddwn hefyd yn adolygu pa gymorth a roddwn i Gymru wledig yng nghyd-destun y strategaeth datblygu economaidd genedlaethol.

Ar 24 Gorffennaf, cyfarfu’r bartneriaeth wledig gan gymeradwyo cynllun byrdymor i dymor canolig ar gyfer adfer cymunedau gwledig yn sgîl clwy’r traed a’r genau, gan gynnwys mesurau i gynorthwyo’r gwaith o adfer ffermio, twristiaeth a busnesau eraill yr effeithiwyd arnynt. Arweiniodd hynny at gyhoeddi’r cynllun adfer gwledig ar 26 Gorffennaf. Mae’r bartneriaeth hefyd yn ystyried y broblem o gydbwysedd oedran mewn cymunedau gwledig a’r ffactorau sy’n cyfrannu at y ffaith bod pobl yn gadael y cymunedau hynny. Bydd y mater hwnnw ar agenda cyfarfod y bartneriaeth wledig y prynhawn yma.

Sefydlwyd yr uned lloi ym Mhont-iets, rhwng Llanelli a Chaerfyrddin, flwyddyn a hanner yn ôl. Bu anawsterau o ran costau lladd a marchnata. Fodd bynnag, hyd y gwn, mae’r prosiect yn parhau. Mae’n brosiect pwysig o ran hyrwyddo a chreu marchnad ar gyfer cig llo Cymru sy’n ystyriol o les y lloi.

My aim is to ensure that farmers receive a fair price for their produce. If I see that livestock markets are the best way of doing that, I would be willing to listen. However, in my opinion, co-operating with others to ensure better prices is the way forward, as happens in other countries where farmers receive better prices than Welsh farmers. The problem with the market at present is that it is difficult to secure a fair price because the buyers are big companies, of which there are few, while there is a large number of individual sellers. I would support any way of reconsidering that system in order to improve it. However, it is difficult to see at present how the system could help farmers secure a fair price. We must remember that this did not happen overnight or as a result of foot and mouth disease. This complaint has been heard for some time. We must be honest about considering the best way so that farmers receive a fair price for their produce.

Fel E-Weinidog, sefydlais adolygiad o’r holl wariant ar TGCh ar draws pob maes polisi. Llywiodd yr adolygiad hwn ein fframwaith strategol ar gyfer yr oes wybodaeth, ‘Cymru Ar-lein—Online for a Better Wales’, sy’n rhoi fframwaith cydlynol ar gyfer gweithgareddau o dan y portffolios presennol. Ar hyn o bryd neilltuir £107.8 miliwn ar gyfer 2001-02, £72.6 miliwn ar gyfer 2002-03 a £49.1 miliwn ar gyfer 2003-04.

Fel y gŵyr Peter, mae cyflwyno gwasanaethau band llydan yn un o flaenoriaethau pennaf fframwaith strategol Cymru Ar-lein. Bydd y cyhoeddiad pwysig, a wnaethpwyd ddoe gan Brif Weinidog Cymru a minnau, y caiff £18.4 miliwn ei fuddsoddi i gyflwyno gwasanaethau rhyngrwyd band llydan cyflym mewn awdurdodau lleol ac ysgolion, yn sicrhau bod Cymru ymhell ar y blaen o’i chymharu â gweddill y DU. Bydd yn sefydlu presenoldeb yn ardal pob awdurdod lleol ac yn rhoi mynediad i’r rhyngrwyd band llydan cyflym mewn ysgolion, yn ogystal â rhoi offer amlgyfrwng i bob ysgol gynradd, uwchradd ac arbennig yng Nghymru. Llwyddwyd hefyd i gael £2.6 miliwn o’r Adran Masnach a Diwydiant i gyflwyno’r gwasanaethau band llydan. Byddwn yn defnyddio’r arian hwnnw i dargedu’r Cymoedd ac ardaloedd gwledig, lle y mae’n anodd derbyn gwasanaethau band llydan. Gwneir hynny drwy gyfrwng y sector preifat, yn arbennig.

Nid ydym yn gyfrifol yn uniongyrchol am raglenni Amcan 1. Fodd bynnag, buddsoddwyd symiau sylweddol o arian yn y rhaglen Cyfle i Gymru, er enghraifft, sy’n annog mentrau bach a chanolig eu maint i fasnachu a gwneud busnes dros y we. Yr wyf newydd gyfeirio hefyd at y cyhoeddiad pwysig a wnaethpwyd ddoe gan Rhodri Morgan a minnau ynglŷn â chyflwyno gwasanaethau band llydan. Mae hynny’n sicrhau ein bod ar y blaen i weddill y DU o ran sicrhau bod Cymru ar-lein ac y gallwn greu’r wlad fach ddeallus yr ymrwymwyd iddi yn fframwaith strategol Cymru Ar-lein.

Cyhoeddodd y WDA yr astudiaeth ddadansoddi ar dderbyn technoleg band llydan ym mhob man yng Nghymru ar 9 Gorffennaf. Yn ystod yr haf, cyfarfu cyd-Aelodau a minnau â phrif weithredwr ac uwch aelodau o fwrdd y WDA i drafod yr adroddiad hwnnw. Cytunwyd y byddai’r Cynulliad a’r WDA yn rheoli’r cynllun gweithredu ar y cyd. Ers cyhoeddi’r adroddiad, mae’r WDA wedi cysylltu â rhanddeiliaid allweddol gyda’r bwriad o gyflwyno argymhellion i’r Cabinet ynglŷn â rhoi’r adroddiad ar waith cyn bo hir. Yn ogystal, gwnaethom y cyhoeddiad cyffrous hwnnw ddoe ar gyflwyno gwasanaethau band llydan.

Yr ydym yn cydweithio’n agos â’r WDA i lunio cynllun gweithredu ar y cyd a byddwn yn sicrhau y caiff ei weithredu. Byddwn hefyd yn monitro’r gwariant a gyhoeddwyd ddoe yn fanwl hefyd, er mwyn sicrhau bod awdurdodau lleol ac ysgolion yn defnyddio’r ddarpariaeth honno. Oni wneir hynny, ni fyddwn yn manteisio i’r eithaf ar y cyfleoedd a gynigir gan TGCh, yn enwedig yn eich etholaeth chi a rhai ardaloedd yn fy etholaeth i.

Ni wn beth sy’n bod ar Rhodri Glyn Thomas weithiau. Gwn ei fod yn ei chael yn anodd deall y rhan fwyaf o faterion, ond mae’n amlwg nad yw’n deall y mater hwn o gwbl. [AELODAU PLAID CYMRU: ‘Atebwch y cwestiwn.’]

Mae’r cyhoeddiad a wnaethpwyd ddoe yn gam mawr tuag at gyflawni’r ymrwymiad hwnnw i greu rhwydwaith yn y sector cyhoeddus yng Nghymru. Efallai na all Rhodri Glyn ddeall hynny; efallai ei fod yn anodd iddo ddeall hynny. Fodd bynnag, mae’r cyhoeddiad yn gam mawr tuag at greu’r rhwydwaith hwnnw yn y sector cyhoeddus. Dim ond un cam ydyw a chaiff camau eraill eu cymryd maes o law. Gwn nad yw Plaid Cymru yn cydnabod newyddion da, ond y tro hwn, rhaid imi nodi i’r Aelodau eraill fod hyn yn newyddion pwysig dros ben i bobl Cymru.

Mae’n bwysig ein bod yn sicrhau bod busnesau yng Nghymru yn ymwybodol o fanteision posibl masnachu dros y we. Rhaid bod modd iddynt gael gafael ar gyngor a chanllawiau o’r safon gorau hefyd i’w cynorthwyo i fasnachu’n electronig. Felly, yr ydym wedi cefnogi amrywiaeth mawr o brosiectau: smE-Fusnes Cymru, ar gyfer Cymru gyfan; prosiect Amcan 1, OpportunitE Cymru, sydd ar gael yn ardal Amcan 1; a rhwydwaith canolfannau cymorth TGCh Cyswllt Busnes, a redir yn fwy lleol. Mae’r prosiectau hyn wedi’u cynllunio i hyrwyddo a dangos i fusnesau fanteision economaidd a masnachol masnachu dros y we.

Y cyfan y gallaf ei ddweud yw bod mwy o werth i’n gweithredoedd ni na geiriau. [Chwerthin.]

Nid wyf yn siwr a ddeallaf bwynt Brian, sef sefyllfa eithag cyffredin i’m cyd-Aelodau a minnau. Rhaid inni ddweud eto inni gyhoeddi, ddoe, ein bod yn buddsoddi £18.4 miliwn mewn seilwaith band llydan a’r broses o’i gyflwyno mewn awdurdodau lleol yng Nghymru. Nid yw rhannau eraill o’r DU yn gwneud hynny. Mae’n gyhoeddiad pwysig dros ben. Pwysleisiaf hynny—mae’n amlwg na all Aelodau Plaid Cymru a’r Ceidwadwyr ei ddeall.

Mae adroddiad Awdurdod Datblygu Cymru ar fynediad i dechnoleg band llydan ym mhob man yn cydnabod y gallai technoleg lloeren fod yn ateb ymarferol mewn rhai sectorau ac mewn rhai rhannau o’r wlad. Caiff cynllun gweithredu ei ddatblygu a dylai fod ar gael cyn bo hir.

At hynny, mae grŵp rhanddeiliaid band llydan ar-lein y DU wedi nodi mai technoleg loeren a fyddai’r ateb mewn rhannau o’r DU. Mae’r grŵp hwn yn paratoi cynllun gweithredu a fydd yn barod erbyn mis Tachwedd. Mae fy swyddogion yn cymryd rhan yn y broses o ddatblygu’r ddau gynllun.

Efallai y dylai Rhodri Glyn wrando ar hyn hefyd. Er mwyn gallu defnyddio dyfeisiau amlgyfrwng megis fideo yn ôl y galw a thechnoleg ddigidol newydd, rhaid bod technoleg cyfathrebu yn gallu ymdrin â llawer o wybodaeth. Mae band llydan yn ffordd o gyflwyno’r wybodaeth honno’n gyflym. Gellir ei ddarparu mewn amrywiaeth o ffyrdd: drwy geblau optig ffibrau, gwifren gopr gonfensiynol, lloeren, technoleg ddi-wifr a thechnoleg micro-donnau. Yr ydym am sicrhau y bydd gan bobl fynediad i dechnoleg band llydan. Gellir cyflawni hynny drwy amrywiaeth o ffyrdd a gall lloeren chwarae rhan yn hynny o beth. Rhaid ystyried y gost, a darpariaeth y sector preifat—yn yr achos hwn—ac, fel y nodais yn fy ateb, mae fy swyddogion a minnau yn eu hystyried.

Oherwydd y negodiadau cytundebol, ni allaf ddweud sut y caiff hyn ei gyflwyno yn yr awdurdodau lleol ac mewn ysgolion. Fodd bynnag, gobeithiwn y bydd y dechnoleg yn fwy datblygedig na llinell danysgrifio ddigidol anghymesur. Mae gwendidau yn y dechnoleg honno. Fel y mae’r enw yn ei awgrymu, mae’n anghymesur, sy’n golygu y gellir derbyn deunydd ond na ellir ei drosglwyddo neu ei anfon yn ôl. Mae hynny’n broblem i gwmnïau amlgyfrwng, er enghraifft, y mae angen iddynt dderbyn a throsglwyddo llawer o ddata. Fodd bynnag, yr ydym yn hyderus y bydd y dechnoleg yr ydym ar fin ei defnyddio yn fwy datblygedig na llinell danysgrifio ddigidol anghymesur.

Cymeradwywyd fframwaith strategol oes gwybodaeth ‘Cymru Ar-lein—Online for a Better Wales’, a grybwyllwyd gennyf yn gynharach, gan y Cynulliad Cenedlaethol ar 3 Gorffennaf. Cymeradwyodd y Cynulliad yr egwyddor bod TGCh wrth wraidd themâu trawsbynciol y Cynulliad, gan gynnwys cyfle cyfartal. Caiff TGCh ei hystyried wrth lunio polisïau’r Cynulliad, yn enwedig pan fyddant yn gysylltiedig â phobl sydd ag anawsterau cyfathrebu oherwydd eu bod wedi colli eu golwg, eu clyw neu eu llefarydd.

Yr ydym yn ystyried materion cyfle cyfartal, nid yn unig materion rhyw ond meysydd anabledd yn benodol. Mae fy swyddogion a minnau wedi cyfarfod â Sefydliad Cenedlaethol Brenhinol y Deillion a sefydliadau eraill sy’n cynrychioli pobl ag anableddau. Yr ydym yn ystyried sut y gallwn weithredu’r ymrwymiad hwnnw i sicrhau bod yr offer yn hygyrch iddynt. Gwnaethoch grybwyll pobl â nam ar eu clyw. Mae’r her yn fwy byth ar gyfer pobl â nam ar eu golwg neu anabledd. Yr ydym yn ystyried sut y gallwn gefnogi sefydliadau ac unigolion er mwyn iddynt fanteisio i’r eithaf ar y cyfleoedd a gynigir gan y dechnoleg newydd.

Mae’n anodd imi wneud sylwadau ar gwmni preifat heb wybod pa gwmni neu achos ydyw. Os ysgrifennwch ataf, neu gallwn siarad amdano wedyn, byddaf yn ystyried y mater hwnnw. Fel y dywedais wrth ateb William Graham yn gynharach, yr ydym yn ystyried cyflwyno band llydan drwy amrywiaeth o ddulliau. Bu prosiect MARAN, sy’n rhan o’r prosiect Llwybr yn y Canolbarth, sy’n cyflwyno band llydan drwy dechnoleg micro-donnau, yn llwyddiannus. Partneriaeth rhwng y sector cyhoeddus a’r sector preifat ydyw, gan ddefnyddio arian Ewropeaidd a chan gyflwyno gwasanaethau drwy’r cwmni preifat MLL Telecom. Mae’n cyflwyno band llydan drwy ficro-donnau mewn ardal wledig sydd â phoblogaeth wasgaredig iawn. Mae’n debyg y caiff amrywiaeth o ddulliau cyflwyno eu defnyddio i sicrhau mynediad i dechnoleg band llydan.

Mae gan ysgolion rôl hanfodol, i helpu i roi sgiliau TGCh i bobl ifanc ac fel adnodd cymunedol ar gyfer addysg i oedolion. Mae Jane Davidson wedi rhoi arian drwy’r rhaglen grantiau cynnal addysg a hyfforddiant er mwyn sicrhau bod pob ysgol wedi’i chysylltu â’r rhyngrwyd erbyn 2002 a gwnaethpwyd cyhoeddiad ddoe hefyd. Yn ogystal, mae’r Cynulliad yn cefnogi strategaeth ‘TGCh ar gyfer Dysgu’ uchelgeisiol, sy’n cynnwys darparu canolfannau dysgu TGCh mewn mwy na 400 o ysgolion a chanolfannau cymunedol ledled Cymru. Ein nod yw datblygu’r gwaith hwnnw, drwy strategaeth TGCh ehangach y Cynulliad, ‘Cymru Ar-lein—Online for a Better Wales’.

Mae cysylltedd cyflym yn hanfodol er mwyn i ysgolion, colegau a llyfrgelloedd cyhoeddus elwa ar y deunydd addysgol o safon a’r pecynnau hyfforddiant amlgyfrwng sydd ar gael dros y rhyngrwyd. Mae buddsoddi mewn rhwydwaith ystod uwch i ysgolion yn cynnig y cyfle o wella ansawdd yr addysg a roddir i ddisgyblion. Bydd hefyd yn fodd i addysgu gweithlu’r dyfodol ar fanteision TGCh. Drwy ein strategaeth TGCh, byddwn yn gwerthuso modelau ar gyfer cydlynu a darparu gofynion ystod i rannau gwahanol o’r sector cyhoeddus, a byddwn yn datblygu cynigion manylach o ran eu gweithredu’n ymarferol.

Mae’n bwysig nodi, er mwyn inni greu economi fwy ffyniannus, bod angen sector preifat TGCh cynhenid cryf arnom. Cytunaf yn llawn â sylwadau Peter bod yn rhaid inni wneud popeth o fewn ein gallu i greu’r amodau cywir fel y bydd y cwmnïau hynny’n tyfu. Yr wyf wedi mynd ar drywydd y materion hyn ar ran fy etholaeth i.

Derbyniwn nad yw’r broses o weithredu’r argymhellion wedi digwydd mor gyflym ag yr oeddem wedi’i obeithio. Yr oedd llawer o faterion hollbwysig yr oedd angen inni eu datrys o ran cyflwyno’r broses hon, megis cydweithio â chyrff cyhoeddus a noddir gan y Cynulliad, gweithdrefnau caffael a phenodi a goblygiadau adroddiad Rothschild i’r grid dysgu cenedlaethol.

Bu anawsterau, ond byddwn yn ceisio eu datrys mor gyflym â phosibl. Cyfeiriaf eto at y cyhoeddiad a wnaethpwyd ddoe, er bod yr Aelodau efallai wedi hen ddiflasu ar glywed amdano. Mae’n gam mawr tuag at sicrhau y gall ein hysgolion a’n colegau ddefnyddio’r technolegau newydd yn y ffordd orau bosibl.