Yr wyf wrth fy modd bod y cyfle hwn gennym heddiw i drafod sut y bwriadwn fynd ati i gyflawni’r ymrwymiad a roddir yn ‘Y Wlad sy’n Dysgu’ i roi cychwyn da i bob plentyn ac i roi cymorth i rieni er mwyn sicrhau bod hynny yn digwydd. Nid oes unrhyw amheuaeth ynglŷn â phwysigrwydd y blynyddoedd cynnar i ddatblygiad personol a chymdeithasol plentyn a’r rhan allweddol y gall y blynyddoedd hyn ei chwarae mewn ffurfio eu hagweddau a’u hymagwedd tuag at ddysgu yn ddiweddarach yn eu bywydau. Byddai pawb yn cytuno ein bod am i Gymru gael enw yn rhyngwladol am fod yn wlad sy’n dysgu; lle sy’n rhoi buddiannau dysgwyr yn gyntaf ac yn cynnig y mynediad ehangaf posibl a chyfleoedd i bawb. Mae’r gwaith ar ddatblygu’r agenda hon wedi bod yn mynd rhagddo ers peth amser. Ym mis Rhagfyr 2000, bu inni gyhoeddi yr adroddiad terfynol gan y Pwyllgor Addysg a Dysgu Gydol Oes, ‘Gosod y Sylfeini’. Er mwyn gweithredu ei argymhellion, sefydlwyd panel ymgynghorol y blynyddoedd cynnar gennym sydd wedi dod ag ystod o randdeiliaid allweddol ynghyd i roi cyngor ar y ffordd y dylid rhoi’r adroddiad ar waith. Hoffwn fachu ar y cyfle hwn i ddiolch o galon iddynt am eu cyfraniad amhrisiadwy.

Mae dwy elfen allweddol i’r broses o gyflwyno darpariaeth y blynyddoedd cynnar. Yr elfen gyntaf yw’r seilwaith ffisegol a’r ail yw’r cwricwlwm, sy’n bwysig dros ben. Tasg gyntaf panel ymgynghorol y blynyddoedd cynnar oedd canfod faint yn union o leoedd y blynyddoedd cynnar yr oedd eu hangen. Gwyddem fod tua 35,000 yn y garfan plant tair blwydd oed yng Nghymru, ond ni wyddem faint o leoedd y blynyddoedd cynnar a oedd yn bodoli eisoes a faint yr oedd angen eu darparu i alluogi rhieni i gael gafael ar ddarpariaeth o safon ar draws Cymru. Yr oedd angen inni hefyd gael rhyw amcan o ddymuniadau rhieni o ran darparu economi gymysg, a hefyd, yn bwysig ddigon, eu dewis iaith ar gyfer addysg eu plentyn. Drwy gyfuniad o archwiliad a thrafodaethau dwyochrog, y naill a’r llall wedi’u cynnal ar y cyd â phartneriaeth datblygu y blynyddoedd cynnar a gofal plant, yr oeddem yn gallu nodi prinder o 7,500 lle ar draws Cymru. Mae’n bleser gennyf ddweud ein bod eisoes wedi gwneud cynnydd sylweddol i unioni’r prinder hwn, ac erbyn diwedd Mawrth byddwn wedi helpu i greu tua 5,500 o leoedd newydd. Wrth geisio darparu’r lleoedd hyn, buom yn ymwybodol o’r angen i roi darpariaeth o safon i’n plant.

Un elfen gyffrous o gyflwyno’r ddarpariaeth hon yw sefydlu canolfannau integredig ar draws Cymru, a fydd yn dwyn ynghyd bedair elfen allweddol darpariaeth y blynyddoedd cynnar, sef gofal cofleidiol, chwarae mynediad agored, a hyfforddiant a datblygu. Yr wyf eisoes wedi cymeradwyo tua 11 o ganolfannau yn 2002-03 ac wedi darparu cyfanswm o £3.2 miliwn tuag at eu costau cyfalaf. Bydd y canolfannau hyn eu hunain yn darparu 350 o leoedd y blynyddoedd cynnar. Mae Merthyr Tudful, sy’n cael £700,000 ar gyfer 52 o leoedd, a darpariaeth Gymraeg yn Rhondda Cynon Taf ar gost o £600,000 ar fin cael eu sefydlu. Byddaf yn agor dwy o’r canolfannau newydd ar 6 Mawrth—un yng Nghonwy a’r llall yn Sir y Fflint. Mae’n bleser gennyf hefyd gyhoeddi heddiw fy mod wedi penderfynu dyrannu £109,000 i Gyngor Sir Ceredigion yn y flwyddyn ariannol hon. Bydd y swm hwn yn ei alluogi i dalu’r costau paratoi y bydd yn mynd iddynt wrth ddatblygu’r ganolfan integredig yn Aberystwyth, a fydd yn gweithredu dan nawdd Mudiad Ysgolion Meithrin ac yn darparu 50 o leoedd y blynyddoedd cynnar drwy’r Gymraeg. Clustnodir £700,000 arall ar gyfer y flwyddyn nesaf i ddatblygu hyn.

Mae’n bleser mawr gennyf gefnogi’r datblygiad pwysig hwn, a fydd yn gwella ein darpariaeth Gymraeg a hefyd yn darparu pencadlys newydd ar gyfer Mudiad Ysgolion Meithrin. Bydd y £7 miliwn ychwanegol o 2004-05 a nodir yn ‘Iaith Pawb’ yn ein galluogi i ddarparu 150 o ymarferwyr Cymraeg ychwanegol a bydd hynny yn werthfawr iawn wrth ddatblygu rhagor o leoedd, ac yn arwydd pellach o’r pwys a roddaf ar ddarpariaeth y blynyddoedd cynnar drwy’r Gymraeg. Yr wyf wrth fy modd y byddwn yn gallu cynnig dewis i rieni o ran ym mha iaith yr hoffent i’w plentyn gael ei addysgu yn ystod y blynyddoedd cynnar pwysig hyn.

Yr ydym eisoes wedi dyrannu £6.2 miliwn i ddarpariaeth y blynyddoedd cynnar yn 2002-03—

I am glad to hear you say that it will be possible to offer parents a choice of the language medium of the education. How accessible will that choice be, because it is important that it is available within reasonable reach? Can you guarantee that, and what would you mean by ‘within reasonable reach’?

Yr ydym yn gweithio ar yr archwiliad a gwaith partneriaethau y blynyddoedd cynnar a gofal plant i gadarnhau pa ddarpariaeth sydd ar gael yn lleol, beth yw dymuniadau rhieni, a sut y gellir darparu hynny er mwyn cyflawni ein hymrwymiad y bydd pob plentyn tair blwydd oed yn yr amgylchedd o’u dewis erbyn 2004.

Yr ydym eisoes wedi dyrannu £6.2 miliwn i ddarpariaeth y blynyddoedd cynnar yn 2002-03, gyda £16 miliwn arall ar gael bob blwyddyn ar gyfer y tair blwyddyn ariannol nesaf. Ar y cyd â phartneriaethau y blynyddoedd cynnar a gofal plant yr ydym wrthi’n rhoi eu cynlluniau i barhau i gyflwyno darpariaeth yn 2003-04 ar eu gwedd derfynol, a gobeithiaf y byddaf yn gallu cyhoeddi’r dyraniadau a gânt cyn diwedd Mawrth. Hyderaf fod y sicrwydd hwn, ac unrhyw sicrwydd arall a roddaf yn nes ymlaen, yn helpu i dawelu meddwl Jonathan Morgan fod yr adnoddau angenrheidiol sy’n hollbwysig i fenter o’r fath ar gael a’u bod yn cael eu defnyddio’n effeithiol.

O ran mater pwysig cwricwlwm addas i’r plant ifanc hyn ei ddilyn, bûm yn awyddus i weithredu ar yr ymatebion cadarnhaol a ddaeth i law ynglŷn â’r cynnig ar gyfer cwricwlwm statudol newydd i blant rhwng tair a saith mlwydd oed yn ‘Y Wlad sy’n Dysgu’. Felly, mae’n bleser gennyf heddiw lansio ymgynghoriad ar fy nghynigion ar gyfer cyfnod sylfaen. Mae’r cynigion hyn yn ffrwyth llafur sawl mis o drafodaeth, ymchwil, ac archwilio arferion da yng Nghymru, y DU a thu hwnt, gyda’r cyfan wedi’i asesu’n ofalus gan ein cynghorydd arbenigol, Shan Richards, ac Estyn.

Mae cryn dipyn o arfer da eisoes ar waith mewn lleoliadau y blynyddoedd cynnar a chyfnod allweddol 1 ledled Cymru. Fodd bynnag, er mwyn i’r ddarpariaeth gyfan yng Nghymru ystyried arferion gorau a galluogi plant i gyrraedd a chadw at safonau uchel, yn ogystal â datblygu agweddau cadarnhaol tuag at ddysgu gydol oes, mae angen rhywfaint o newid. Rhaid rhannu arferion gorau a’u datblygu ymhellach ar draws Cymru er mwyn i’n plant wireddu eu potensial llawn. Eglura’r ddogfen ymgynghori fy mod am gael cyfnod sylfaen a fydd yn codi safonau cyrhaeddiad plant, yn gwella eu hagweddau cadarnhaol tuag at ddysgu, yn mynd i’r afael â’u hanghenion datblygu, yn eu galluogi i elwa ar gyfleoedd addysgol yn ddiweddarach yn eu bywydau ac yn eu helpu i ddod yn ddinasyddion gweithgar yn eu cymunedau. Mae’r cynigion yn y ddogfen ymgynghori yn cynrychioli un o’r datblygiadau pwysicaf a mwyaf cyffrous yr ydym wedi’i roi ar waith ar gyfer Cymru o dan faner ‘Y Wlad sy’n Dysgu’.

A gytunwch—ac yr ydym yn ymwybodol iawn o hyn mewn ardaloedd megis Casnewydd lle ceir nifer fawr o bobl o leiafrifoedd ethnig—ei bod yn hollbwysig bod rhywfaint o addysg amlddiwylliannol? Mae angen mwy o oddefgarwch a dealltwriaeth, ac os gallwn ddysgu’r agweddau a’r nodweddion hynny i’n plant ifanc, byddai’n beth da i’r dyfodol ac yn sicrhau cymdeithas iach a goddefgar. Gall y plant hynny, yn eu tro, helpu i addysgu eu teuluoedd hwy am agweddau cadarnhaol.

Cytunaf. Teimla’r Cynulliad yn gryf ynglŷn â chyfleoedd cyfartal a chydnabod a chefnogi amrywiaeth. Ers Mai y llynedd, mae’n ofynnol i bob ysgol roi cynlluniau ar waith ar sut y byddant yn mynd i’r afael â materion hiliol. Mae paragraff ynglŷn ag amlddiwylliannaeth yn y ddogfen hefyd.

Mae goblygiadau mawr a phellgyrhaeddol i’r agenda hon. Mae’r cyfle i drawsnewid dewisiadau bywyd ein plant ifancaf, a chodi safonau a disgwyliadau yn ystod y blynyddoedd cynnar, yn un eithriadol. Mae addysgwyr ein disgyblion ifancaf wedi dadlau ers amser bod y blynyddoedd cyn gwersi ffurfiol yn hollbwysig i ddatblygiad plentyn. Gall yr ysgogiad a gaiff plant yn ystod eu blynyddoedd cynnar effeithio ar eu galluoedd a’u potensial drwy gydol eu hoes.

Mae tystiolaeth yn dod i’r golwg bod cwricwlwm lle mae plant yn cymryd rhan yn y broses o gynllunio ac adolygu eu gwaith, ac sy’n cynnig ystod eang o brofiadau, yn cael effaith hirdymor gadarnhaol ar ddatblygiad cymdeithasol a deallusol plant, a’u hagweddau tuag at ddysgu. Mae asesu yn elfen allweddol o unrhyw gwricwlwm, ac eglurais fod asesu cadarn, parhaus yn hanfodol er mwyn cymell a herio plant i gyrraedd safonau uchel. I’r perwyl hwnnw, cynigiaf ddatblygu continwwm asesu cenedlaethol i ategu’r cyfnod sylfaen newydd. Byddwn yn gweithio gydag Awdurdod Cymwysterau, Cwricwlwm ac Asesu Cymru i ystyried ffyrdd o ddefnyddio technoleg fodern i helpu ysgolion i gynnal eu cofnodion continwwm asesu, a’u cysylltu i gynhyrchu adroddiadau ar gyfer rhieni. Bydd hyn yn fodd i symleiddio’r broses ac, yn bwysig ddigon, bydd yn helpu i leihau’r baich biwrocrataidd ar athrawon.

Er fy mod yn ymrwymedig i’r cynigion hyn, cydnabyddaf hefyd pa mor bwysig yw sicrhau bod rhaglen weithredu dreigl ystyriol a hwylus sy’n cydnabod y datblygiadau ategol hollbwysig y bydd angen eu rhoi ar waith, ac sy’n fodd inni wneud gwaith treialu gofalus a gwerthuso parhaus helaeth. Dyna pam yr eglura’r ddogfen ymgynghori lawn nad ydym yn rhagweld y caiff y newidiadau hyn eu cyflwyno’n llawn tan fis Medi 2008. Bydd hynny yn rhoi amser inni ddarparu’r adnoddau angenrheidiol yr wyf yn cydnabod y bydd eu hangen i sicrhau y bydd y cyfnod sylfaen yn llwyddo cystal ag y bwriadaf iddo ei wneud. Gobeithiaf y bydd Jonathan Morgan yn gwerthfawrogi, felly, pam y gwrthodaf ei welliant; mae’r hyn a gynigia eisoes yn rhan annatod o’m cynigion.

Yn ychwanegol at yr ystod arferol o randdeiliaid, caiff y ddogfen ei hanfon i bob ysgol gynradd yn ogystal â phob lleoliad y blynyddoedd cynnar. O ystyried goblygiadau pellgyrhaeddol y cynigion, bydd y cyfnod ymgynghori yn parhau tan ddiwedd Mai ac fe’i hategir gan gyfres o seminarau rhanbarthol. Anogaf bawb â diddordeb, beth bynnag y bo, i gyfrannu at y broses. Dyma ein cyfle yng Nghymru i ddatblygu cwricwlwm cyffrous ac arloesol, y bydd llawer o wledydd yn eiddigeddus ohono, fe gredaf. Hyderaf eich bod yn gallu synhwyro’r cyffro a deimlaf—ac a deimla sector y blynyddoedd cynnar, fe wn—ynglŷn â’r fenter hon, ac edrychaf ymlaen at sylwadau’r Aelodau y prynhawn yma.

Further to that point of order, the motion does refer to the document. Therefore, Gareth’s point is relevant, is it not?

Yn y Gymraeg, Ddirprwy Lywydd, mae’r geiriau ‘cyfnod sylfaen’ â phriflythrennau a hynny am mai teitl dogfen ydyw.

Yr wyf yn falch ein bod yn gallu parhau â’r ddadl. Er mwyn helpu Aelodau Plaid Cymru, efallai y gallwn argymell i’r Gweinidog ein bod yn defnyddio rhai o’n hadnoddau dysgu i oedolion i’w hanfon ar gwrs darllen yn gyflym fel y bydd modd iddynt, yn y dyfodol, pan gaiff y dogfennau hyn eu cyflwyno’n hwyr, eu darllen yn gyflymach.

Mae Plaid Geidwadol Cymru yn croesawu unrhyw ymrwymiad i wella addysg plant bach yn ystod cyfnodau traddodiadol yr ysgol feithrin a’r ysgol gynradd. Gwyddom o’r gwaith a wnaed eisoes fod cyfoeth o dystiolaeth, yn bennaf o wledydd cyfandirol Ewrop, sy’n awgrymu y gall chwarae adeiladol fod yn ffordd ddefnyddiol o addysgu plant ac y gall ategu’r cysyniad o gontinwwm addysgol o dair blwydd oed hyd at yr oedran traddodiadol pan fydd plant yn dechrau yn yr ysgol gynradd ac i mewn i’w haddysg uwchradd. Felly, cefnogwn yr adolygiad a gynhelir a phwyslais y Gweinidog ar yr agwedd hon ar y polisi. Wrth ddarllen drwy’r ddogfen, fe’m tarwyd gan y ffaith bod llawer o’r cynigion a’r manylion a’r cefndir mor debyg i’r gwaith a wnaed gan y Pwyllgor Addysg Cyn 16 ar ddysgu yn y blynyddoedd cynnar. Derbyniwyd yr adroddiad hwn gan y pwyllgor olynol, y Pwyllgor Addysg a Dysgu Gydol Oes, a chyhoeddwyd adroddiad arall ddwy flynedd yn ôl. Yr wyf yn falch bod hwn yn adeiladu ar yr adroddiad hwnnw. Yn ystod yr wythnosau diwethaf, yr ydym wedi gweld llen-ladrad gwirioneddol yn Llundain ar bwnc cwbl wahanol; yr wyf yn falch o weld bod y Gweinidog wedi mynychu’r un ysgol o len-ladrad academaidd, am fod llawer o waith da yn yr adroddiad cychwynnol hwnnw. Yr wyf yn falch bod y Gweinidog yn gallu ailgyfodi gwaith y Pwyllgor Addysg Cyn 16. Fodd bynnag, ni chredaf fod yr adroddiad a gyhoeddwyd gan y Gweinidog yn cyfeirio’n ddigon at waith y Pwyllgor Addysg Cyn 16. Dywed yr adroddiad ei fod yn adeiladu ar waith y Pwyllgor, ond ni wnaed digon i dynnu sylw at y gwaith ardderchog hwnnw. Wrth ddarllen adroddiad y Gweinidog, byddwch yn cymryd yn ganiataol mai gwaith cwbl newydd ydyw a bod y cynigion ar bolisi yn ffrwyth ymchwil a gwaith a wnaed yn ddiweddar, ond, mewn gwirionedd, gwnaed y gwaith hwn ddwy flynedd yn ôl. Nid ydym wedi gwneud digon i gydnabod cyflawniadau’r Pwyllgor Addysg Cyn 16.

Saif ein gwelliant o hyd er i’r Gweinidog ddweud ei bod yn ymrwymo i ddarparu adnoddau ychwanegol. Gallai ymrwymo drwy bleidleisio drosto a gadael i’w chofnod pleidleisio ddangos ei bod yn ymrwymo i ddarparu’r adnoddau digonol hynny yn awr ac yn y misoedd nesaf pan fo angen arian.

Mae pryderon ynglŷn â thri maes. Yn gyntaf, o ran staffio a hyfforddiant, ystyriodd adroddiad cychwynnol y Pwyllgor Cyn 16 broblemau o ran recriwtio a hyfforddi. Yr oedd un o’r argymhellion ar gyfer ysgolion meithrin yn cynnwys datblygu gwefan y blynyddoedd cynnar er mwyn cefnogi hyfforddiant a datblygiad cyn oed ysgol. Ni wn a oes unrhyw ddatblygiadau o ran hynny ac a fydd y Gweinidog yn gweithredu ar yr argymhelliad hwnnw yn awr, nid yn unig ar gyfer disgyblion cyn oed ysgol, ond hefyd ar gyfer y disgyblion yn y cyfnod sylfaen.

O ran adeiladau ysgol, os nad yw’r ystafell ddosbarth, fel yr awgrymwyd mewn sylwadau diweddar yn y wasg, yn addas ar gyfer pob plentyn bach, ac felly y dylid cyflwyno’r syniad o gynllun chwarae, yna mae adeiladwaith adeilad ysgol hefyd yn chwarae rhan bwysig. Os oes lleoliadau ystafell ddosbarth anaddas, yna rhaid newid lleoliad a ffabrig yr adeilad er mwyn cyflawni yr hyn a ddisgwylia’r Gweinidog yn y strategaeth hon. Os yw hynny’n wir, yna bydd angen dod o hyd i arian i ddarparu lleoliad addas ar gyfer y cyfnod sylfaen hwn.

O ran datblygu lleoliadau dwyieithog, nid mater o ddiffyg arian ydyw, ond diffyg staff addysgu hefyd. Hoffwn atgoffa’r Gweinidog i’r Pwyllgor Addysg Cyn 16 wneud cryn dipyn o waith i gefnogi Mudiad Ysgolion Meithrin a galw am ehangu’r sector hwnnw i ateb y galw am gylchoedd chwarae cyn oed ysgol drwy gyfrwng y Gymraeg.

Cyfaddefaf mai dim ond rhan o’r hyn a gyhoeddwyd gan y Gweinidog heddiw ydyw. Fodd bynnag, dylai cryn dipyn o’r hyn a gyflawnodd y Pwyllgor Addysg Cyn 16—a chryn dipyn o’r hyn a oedd yn adroddiad y Pwyllgor, nad yw wedi’i gynnwys yn adroddiad y Gweinidog—lywio’r gwaith a wnaed ar y cyfnod sylfaen. Er mwyn datblygu cyfnod plant tair i saith mlwydd oed, mae angen cynnwys y gwaith a’r argymhellion—nad yw llawer ohonynt wedi eu datblygu ers i’r adroddiad cychwynnol gael ei gyhoeddi ddwy flynedd yn ôl—yn eich blaen raglen waith ac yn eich argymhellion. Ymhellach at hynny, mae’r adroddiadau yn cynnwys llawer o bethau tebyg, a llawer o ddiffygion. Cyfeiria eich adroddiad at gynllun sicrwydd ansawdd cyffredin ar gyfer lleoliadau yng Nghymru, ond noda’r adroddiad a gyhoeddwyd ddwy flynedd yn ôl mai Arolygiaeth Safonau Gofal Cymru ac Estyn ddylai hyrwyddo safonau cenedlaethol ac argymhellodd hefyd y dylai cynghorwyr y blynyddoedd cynnar Cymru gyfan fonitro cynnydd a rhoi adroddiadau i awdurdodau addysg lleol. Derbyniaf fod angen hynny ar gyfer addysg cyn oed ysgol, ond a gâi hynny ei ddefnyddio wedyn ar gyfer monitro’r cynnydd yn y cyfnod sylfaen i blant rhwng tair a saith mlwydd oed?

Yn olaf, nid ydym yn gwneud digon i atgyfnerthu rôl rhieni i addysgu eu plant. Mae angen i Lywodraeth y Cynulliad ymrwymo i’r mater hwn am fod rhieni yn rhan o leoliadau cyn oed ysgol traddodiadol ac mewn lleoliadau ysgol gynradd. Byddant am i’w plant ddatblygu’n addysgol yn ogystal â datblygu eu gallu i chwarae. Rhaid inni gofio bod chwarae yn bwysig ond mai mynd i’r ysgol i ddysgu a wna’r plant yn y bôn. Rhaid inni allu dangos bod chwarae yn rhan bwysig o’r broses ddysgu honno.

I thank Jonathan Morgan for suggesting that I attend a speed reading course in order to read documents quickly. I extend the same invitation to him to attend a memory improvement course as many of these points were raised by Plaid Cymru in our debate on the national curriculum in July 2002. When you talk about plagiarism, read the Record, and you will see that many of these good ideas were included in our debate at that time. We lost that debate because of the negative attitude of some Labour group Members at the time. However, a Damascene conversion is always welcome, and I am glad that the Government now sees some merit in our proposals for the curriculum, although perhaps it would be too much to expect it to acknowledge that.

However, we should congratulate the officials in the Education Department, who present this document as a consultative document. It refers to some of the present problems in this phase, which need to be resolved. For example, children are spending too much time doing tasks while sitting at the table rather than learning through well-planned play activities. Some aspects of teaching are weak in 40 per cent of key stage 1 lessons. Little emphasis is placed on the child’s creative expression, and that is a weakness. In addition, as Jonathan mentioned earlier, the inadequate condition of buildings often restricts the amount of space for play and practical activities inside and outside the school.

Chapter three of the document refers to the need for a learning continuum between birth and seven years of age. I am pleased about that because, in our debate last year, we referred to the importance of integrated services for children from birth up to three years of age as a foundation for the educational development of the child. The learning culture should be established at this early stage. That point was not accepted by many members of the Labour group at the time, and it will be interesting to hear their response this afternoon.

The document refers to the challenge of getting the pupils themselves to plan and review their work. The big question is how to do that—it is a challenge. We will be reading the response to that important question carefully. Many members of the former Pre-16 Education Committee—and reference has also been made to this—had the privilege of listening to experts in early years education. One of the main points that was made—and I will not forget this—was the importance of playing and learning naturally and that, on no account, should a child feel that he or she is failing compared with other children. That kind of negative experience could damage a child for the rest of his or her life, and the effect would perhaps not be seen until the child was in his or her teens. I am sure that Members remember that point.

The experts emphasised the role of suitable training and qualifications. We are weak in that area in Wales, and we must seriously tackle training for the early years education sector. I support Jonathan Morgan’s amendment 1, especially considering Welsh-medium needs and the implications of ‘Iaith Pawb’ regarding the provision and the emphasis that that document places on the early years.

One of the most essential and central aspects of the document is assessment. We must be careful here, and it will be interesting to see the response. The bureaucratic burden on teachers should not be increased. We should trust the teachers’ professional ability to recognise a child’s progress and needs in order to help the child and his or her parents. We should not burden teachers with too much paperwork, which interferes with the time needed to develop the relationship between the teacher and the child and the parents. The aim is to ensure the happiness and progress of the child, in a supportive and comfortable environment.

I agree with the intention, and I look forward to the response. The Education and Lifelong Learning Committee has received evidence and discussed many aspects of the document with representatives from Steiner schools, for example, and I am pleased to see those discussions bearing fruit today.

Mae Democratiaid Rhyddfrydol Cymru yn croesawu’r ddarpariaeth newydd ar gyfer cyfnod sylfaen, fel yr awgrymir yn y papur ymgynghori. Mae ysgogi plant yn y blynyddoedd cynnar hynny yn allweddol iddynt gael ystod eang o brofiadau, sy’n bwysig o ran gosod patrymau dysgu. Gosodir plant bach yn y system addysg ffurfiol yn llawer rhy gynnar. Dengys ymchwil o’r cyfandir nad yw hynny yn gwella eu galluoedd o gwbl. Yn wir, mae dysgu plant i ddarllen ac ysgrifennu yn rhy gynnar yn cael effaith i’r gwrthwyneb. Er mwyn darparu system addysg o safon yng Nghymru, mae’n holl bwysig cydnabod pwysigrwydd creadigrwydd a’r angen i blant bach chwarae a defnyddio eu dychymyg er mwyn iddynt ddysgu i ddarllen ac ysgrifennu ar yr adeg gywir. Dangoswyd mai’r adeg honno yw rhwng chwech a saith mlwydd oed, sef ar ddiwedd y cyfnod sylfaen.

O’m profiad fy hun, y ddau ddiwrnod mwyaf anodd a dreuliais fel athro oedd pan ddysgais ddosbarth o fabanod—yr oedd y gofynion yn anhygoel. Ers hynny, mae gennyf barch mawr tuag at y rhai sy’n dysgu yn y cyfnod sylfaen hwn. Clywaf rywun yn chwerthin y tu ôl imi—mae’n amlwg nad yw Jonathan Morgan erioed wedi dysgu dosbarth o’r fath.

Rhaid inni fod yn siŵr fod gennym ddigon o bobl i ddiwallu’r anghenion a gyfyd o estyn y cyfnod sylfaen i blant rhwng tair a saith mlwydd oed. Mae staff medrus yn elfen holl bwysig o’r broses o gyflwyno’r ddarpariaeth ychwanegol hon. Yr ydym oll am weld arferion gorau. Cyfeiriodd Jonathan at ansawdd adeiladau; mae’r amgylchedd yn bwysig o ran symbylu’r broses ddysgu yn y blynyddoedd cynnar hynny. Mae angen inni roi mwy o sylw i sicrhau ein bod yn darparu’n dda ar gyfer yr amgylchedd ffisegol hwnnw. Dyna pam y cysylltaf y mater hwn â’r cyhoeddiad a wnaeth y Gweinidog yr wythnos diwethaf o ran y £9 miliwn a gaiff ei fuddsoddi mewn adeiladau ysgolion. Cymeraf y bydd yr arian hwnnw ar gael ar gyfer addysg y blynyddoedd cynnar hefyd.

Croesawaf hefyd y diagram Venn yn y ddogfen sy’n dangos y gorgyffwrdd rhwng nodau’r ddogfen: cefnogaf y broses honno. Mae cydnabod dwyieithrwydd ac amlddiwylliannaeth yn bwysig. Yn yr un modd, dangosodd y dystiolaeth a roddwyd gan gynrychiolwyr o ysgolion Steiner am ysgolion y dyfodol fod profiadau gwerthfawr yn galluogi disgyblion i deimlo eu bod yn cael eu cynnwys yn y broses addysg yn hytrach na’u heithrio ohoni. Mae hynny yn bwysig. Hoffwn weld pwyslais cynyddol ar gynnwys disgyblion yn y broses ddysgu a ymgorfforir yn y cyfnod sylfaen hwn.

Croesawaf y ddogfen hon; mae’n rhan o agenda agored a chydsyniol y Gweinidog. Yr wyf yn sicr y bydd yn arwain at addysg o ansawdd gwell yng Nghymru.

Ni feddaf ar y gallu i ddarllen yn gyflym iawn, felly, ymddiheuraf os bydd yr hyn a ddywedaf yn ofer pan fydd y Gweinidog yn ymateb ac yn nodi bod yr hyn yr wyf am ei weld yn yr adroddiad eisoes ynddo. Ymddengys imi nad oes unrhyw gyfeiriad at anghenion arbennig, ac yn enwedig at blant sydd ag anghenion iechyd cymhleth. Cyfeiriaf at adroddiad diweddar y Gweinidog dros Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol ar blant ag anghenion iechyd arbennig. Clywsom dystiolaeth gan rieni a nododd mai po ddwysaf oedd anghenion y plant, y lleiaf tebygol y cânt addysg cyn oed ysgol. Yn y cyfnod tyngedfennol pan fo plant rhwng tair a phum mlwydd oed, ni chaiff rhieni eu cefnogi, ac, yr un mor bwysig, ni chaiff y plant eu hysgogi a’u hannog i’r graddau sydd eu hangen arnynt. Mae’n hollbwysig y cânt gyfuniad o addysg a therapi sy’n bodloni eu gofynion ar yr oedran hwnnw fel y gallant fynd yn eu blaenau i wireddu eu potensial llawn pan fyddant yn dechrau addysg ffurfiol. Mae hefyd yn fanteisiol o ran darparu gofal seibiant, i bob diben, i’r rhieni dan sylw.

Fel rhai sy’n gwneud penderfyniadau, rhaid inni gydnabod y gall ein blaenoriaethau arwain at yr effeithiau mwyaf croes. Os pwysleisiwn yr angen am addysg cyn oed ysgol, y credaf fod pob un ohonom yn cytuno yn ei chylch, a diystyru anghenion penodol y plant hyn a’u gofalwyr, byddwn yn colli cyfle i fynd i’r afael â diffyg sylfaenol. Nid yw’n iawn na chaiff y plant â’r anghenion iechyd ac addysgol mwyaf cymhleth ddigon o gymorth ar hyn o bryd ac, mewn rhai ardaloedd, nid oes unrhyw leoliadau o gwbl ar eu cyfer. Felly, gobeithiaf, os nad yw’r papur yn ymdrin â’r mater hwn—a derbyniaf na sylwais arno o bosibl yn yr amser a oedd ar gael—yr ymdrinnir â’r mater hwn mewn ymgynghoriad a fydd, mae’n siŵr gennyf, yn agored ac y bydd y Gweinidog naill ai’n uniongyrchol neu drwy ei swyddogion, yn ystyried adroddiad y Pwyllgor Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol.

I greatly welcome this paper and I believe that it is right that the Assembly gives clear priority to this key phase in children’s development. During the past months, much attention has been focused on the state’s responsibility towards students in higher and further education, and I understand why attention has been given to that issue. However, if we are serious about creating a fairer society, and offering equality of opportunity to individuals, we must target our resources and attention on the early years, as that is when you make the major difference in terms of developing individuals in a way that opens up all kinds of possibilities for them in future.

In this area in particular, we should target our attention and resources on our deprived communities. All kinds of research has shown that a child who is not intelligent and from a privileged family will perform better than an intelligent child from a disadvantaged family, in a disadvantaged community, by the age of five or six years old. That is when one starts to overtake the other and, from then on, the less intelligent child will have all kinds of opportunities in life that will not be available to the disadvantaged child, even though the disadvantaged child is the more intelligent one at the beginning. Intervening in those early years would have the biggest impact on helping those children to develop to the best of their ability for the sake of their future and their potential contribution to Wales. Therefore, that is where I want us to focus and concentrate our resources, and I warmly welcome this approach.

This foundation phase is also key to our commitment to creating a bilingual Wales. I welcome the emphasis on providing the greatest possible opportunities to children and to families who want to give their children a bilingual education, by laying the foundations when the child is most open to education of this kind—not only in Welsh but also in other languages. I want us to concentrate more on offering other languages to children at this early stage. My experience with my own children has shown me that this is the age when they learn languages the fastest, when they learn them best, and when they will benefit most from those opportunities.

I declare an interest as my wife is the head of an early years department. This paper is good and heartening as it shows a willingness to acknowledge and list the general deficiencies and problems in key stage 1 education. We are not used to this attitude; it is a healthy one. I also welcome the authors’ willingness to be outward-looking by referring to good practice in countries such as Denmark and New Zealand, to name but two.

However, I would like to voice a concern: parents who want their three-year-old children to receive a Welsh-medium education are not afforded equality of opportunity in terms of the provision and its cost. You always tell Members that this is a matter for local authorities. May I have an opportunity to discuss this issue with you in the near future?

I am pleased that the challenging and comprehensive programme will cover the period from September 2003 to September 2008, and includes schemes to train current staff and assistants as well as new ones. As someone who has seen this innovative approach being used with children from non-Welsh-speaking homes in a Welsh-medium nursery unit, I have witnessed its success in giving three-year-olds a wealth of Welsh words and constructions through presenting a wide range of valuable experiences through structured play, and activities such as singing, baking, gardening and basic arts and crafts. This is an excellent opportunity to promote bilingualism, as is acknowledged in the document. However, given the importance placed on ensuring a favourable ratio of adults to children, namely one teacher per eight children, compared with the current ratio of one teacher per 13 children, we must get our act together if we are to get all the necessary staff.

We must also gain the support of current staff, particularly those who teach in years 1 and 2, as this approach will develop through the system and will affect teaching in those years. Teachers have been trained to view the three ‘R’s’ as the most important measure of a child’s ability and progress. The emphasis here is on children’s skills and their vocabulary, and we will lose out if we do not ensure that we take those who teach older classes with us on this. It is important that we gain the support and enthusiasm of other teachers. It is also important that we start to train teachers and assistants as quickly as possible, as hundreds will be required to ensure a ratio of one teacher per eight children and that we can meet the increased demand for Welsh-medium education which was identified in a late audit.

Yr wyf yn ddiolchgar am gyfraniadau’r Aelodau. Ymdriniaf â rhai themâu cyffredinol. Ymwelais ag Ysgol Babanod Edwardsville yn Nhreharris heddiw i wobrwyo nod ansawdd sgiliau sylfaenol iddi. Dywedodd y pennaeth wrthyf mai’r mater allweddol yw sicrhau na ddywedir wrth blant eu bod wedi methu yn saith mlwydd oed. Dyna un o brif amcanion y cynigion hyn a dyna pam y diddymwyd profion cyfnod allweddol 1 gennym. Disgrifiodd y pennaeth rieni yn eu dagrau am nad oedd eu plant wedi cyrraedd targed prawf, pan oedd yn amhosibl i’r plentyn hwnnw wneud hynny ar yr adeg honno yn ei ddatblygiad. Darllenodd y ddogfen ymgynghori yn ofalus ar y wefan cyn fy ymweliad am ei bod am allu rhoi ei barn yn fras imi. Y cyfan a ddywedodd oedd ‘diolch yn fawr’ am y ffordd y mae Llywodraeth y Cynulliad yn gwrando ar gytundeb barn. Mae cytundeb barn—a dyna pam y bu ffrae braidd yn anweddus ymhlith yr Aelodau ynghylch pwy a gefnogodd hyn yn gyntaf—ymhlith ymarferwyr, rhieni a gwleidyddion, y cred pob un ohonynt mai hon yw’r ffordd gywir ymlaen. Rhoddwyd prawf ar y cynigion hyn ymhlith grŵp eang o bobl drwy’r grŵp ymgynghorol y blynyddoedd cynnar.

Ymdriniaf â’r pwyntiau sy’n ymwneud ag anghenion addysg arbennig. David Melding, yr ydym wedi ymdrin â hyn fel arall: hynny yw, mae cryn nifer o gyfeiriadau at y blynyddoedd cynnar yn y cod ymarfer anghenion addysg arbennig. Yr wyf yn ymwybodol o’r gwaith a wnaed gan y Pwyllgor Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol ac wedi ei drafod gyda’r Gweinidog dros Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol. Gellir rhoi datganiad i blant o ddwy flwydd oed ymlaen, ac yr ydym yn awyddus i ymyrryd yn gynnar. Gan fod cyfnod hir ar gyfer ymgynghori ar y cynigion hyn, disgwyliaf gael cynigion penodol ar sut y gallwn roi hyn ar waith. Yr wyf yn awyddus i hynny ddigwydd, gan ein bod wedi gwneud ymrwymiad sylweddol fel Llywodraeth i fynd i’r afael â materion AAA, ac wedi cael pwerau i Gymru yn unig ar hyn, yn y ddeddfwriaeth addysg. Yr wyf am i gyfleoedd i ymyrryd yn gynnar gael eu gweithredu.

Mae’r pwynt a godwyd gan Delyth yn un hollbwysig; yr ydym wedi gweld droeon, a chawn ein hatgoffa’n gyson gan yr Asiantaeth Sgiliau Sylfaenol, y gall plant ddechrau yn yr ysgol yn gyfartal yn ôl pob golwg, ond bod anghydraddoldeb yn datblygu’n gyflym. Nid yw’r anghydraddoldeb hwnnw yn ymwneud ag ansawdd yr ysgol, ond yn hytrach, cefndir y plant a faint o gymorth a gânt. Mae llawer o blant bach yn dechrau yn yr ysgol heb sgiliau gwrando, sgiliau chwarae na sgiliau cymdeithasol. Yn y gwledydd hynny lle yr eir i’r afael â phroblemau o’r fath, profwyd y bydd plant yn dysgu’n well, y bydd gwell cyfraddau llythrennedd a rhifedd ymhlith plant 11 mlwydd oed ac y bydd mwy o bobl ifanc 17 mlwydd oed yn aros ymlaen yn yr ysgol. Dyna pam yr ydym yn dilyn y model hwnnw.

Pan fyddwn yn darparu lleoedd rhan-amser yn 2004, ni allaf warantu y caiff pob plentyn tair blwydd oed le o’i ddewis, yn bennaf am fod heriau mawr o’n blaenau o ran sicrhau bod gennym ddigon o ymarferwyr â chymwysterau da. Dyna pam yr ydym wedi buddsoddi swm enfawr ychwanegol mewn hyfforddi ymarferwyr Cymraeg. Yr ydym am ystyried y cysylltiadau cymhleth rhwng cymwysterau sy’n bodoli eisoes a’u rhesymoli i greu ymagwedd well a symlach. Rhaid inni sicrhau bod pob ymarferwr yn meddu ar lwybr dysgu datblygedig iawn. Byddaf yn sicrhau—os byddaf yma i sicrhau—y byddwn yn gwneud i’r agenda hon lwyddo ac y bydd Cymru yn wlad sy’n dysgu. Mae’r Llywodraeth hon wedi ateb her y farn gyffredin ac mae’n gweithredu arni.